Prof. Dr. Mustafa Çolak danışmanlığındaki tezler
12 tez · Samsun Üniversity, Ankara Social Science University, Tokat Gaziosmanpaşa University
Samsun'un büyükşehir olma sürecindeki siyasal, ekonomik ve toplumsal dönüşümlerin analizi (1990-2000)
Bu tez çalışmasında Samsun ilinin büyükşehir belediyesi statüsü kazanmasının şehirde oluşturduğu dönüşümler, gelişmeler ve bu süreçte Samsun yerel basınına yansıyan haberler ele alınmıştır. Çalışmalar yapılırken Samsun Büyükşehir Belediyesi arşivinde bulunan meclis raporları, TÜİK verileri, Milli Kütüphanede bulunan Samsun yerel basınından elde edilen bilgiler değerlendirilmiştir. Ayrıca konumuzla ilgili telif ve tetkik eserlerden de yararlanılmıştır. Çalışmamız giriş, üç bölüm ve sonuç kısımlarından oluşmaktadır. Tezimizin giriş bölümünde genel bir değerlendirme yapılmış olup I. bölümde Samsun tarihi ve geçmişten günümüze Samsun idari durumuyla alakalı bilgiler verilmiştir. II. bölümde Samsun ilinin büyükşehir statüsü olduğu dönem olarak 1990-2000 yılları ele alınmış ve büyükşehir belediyesi olmadan önce ve olduktan sonra şehirde yaşanan siyasal, ekonomik ve toplumsal dönüşümler ve gelişmeler incelenmiştir. III. bölümde Samsun'un büyükşehir belediyesi statüsü kazandığı dönemde yerel basına yansıyan haberler incelenmiş ve bu haberlerden örnekler sunulmuştur.
II. contributions of Genç Kalemler magazine in nation building during the Constitutional period
The reforms that took place as a result of the disintegrations that intensified in the last cen-tury of the Ottoman Empire and the II. The constitutional regime came into force. As a result of this political revolution, the issue of making a social revolution occupied the Tur-kish mind as the next step. The direction of social reform and the method of orientation towards society seem to have become the central topic of discussion in this new environ-ment in cultural and political fields. With the changes experienced, the ideas of Turkism, Unionism and Populism, which had been discussed for many years, began to come to the fore and be examined in political and cultural fields. In this process, it can be seen that many schools of thought have developed on how to organize the construction of a new nation and new identity. Genç Kalemler staff also appears as one of these schools. The New Life idea of the Genç Kalemler School foresaw approaching the public with a simple language that they would understand, and continued its work with this ideal. Following the studies on this issue, Genç Kalemler Magazine seems to pursue a patriotic, nationalist and unionist publishing and education mission in order to raise awareness of nation and identity to the public. The main goal of this thesis is to examine the methods and political content of this mission and its relations with the actors and dynamics of the period.
Kapitalist dünya-ekonomi jeokültüründe modern Türk Devleti'nin oluşumu
Kapitalist dünya-ekonomi/modern dünya-sistemi analizi, tarihsel sosyoloji uğraşısı içerisinde 1970'lerde bir tarihsel-toplumsal sistemin nasıl inceleneceği hususunda yeni bir perspektif sunma iddiasıyla geliştirilmiştir. Bu doğrultuda araştırma nesnesi devletlerarası sistemde geniş bir devletler çemberidir: merkez, yarı-çevre ve çevre. Bu üç tür devletten oyunun kurallarını belirleyip (üretim, ticaret, finans alanlarında); siyasi, ekonomik ve askeri düzeyde iktidar sahibi ve kültürel dile sahip olan devlet, hegemoniktir. Bu noktada devletlerarası sistemin aktörlerinin oluşum süreçlerinin meşruiyet sağlayıcı yaklaşımı olan jeokültürel tahakkümün modern Türk Devleti'nin (Türkiye Cumhuriyeti) oluşumuna olan etkisi analiz edilmeye çalışılacaktır. Modern Türk Devleti'nin oluşum temelleri Osmanlı İmparatorluğu'nun uzun 18. yüzyılında yatmaktadır. Bu doğrultuda Osmanlı'nın modern dünya-sistemine katılımı ve çevreleşme süreci analiz edilmeye değerdir. Böylelikle modern Türk Devleti'nin oluşumu, modern dünya-sisteminden ayrı değerlendirilemezdir. Anahtar Sözcükler: Kapitalist dünya-ekonomi, Merkez, Çevre, Yarı-çevre, Jeokültür ve Devlet oluşumu
Türk siyasal hayatında üslup ve mizah (1982-2002)
Bu doktora tezi, siyasi iletişimde mizahın kullanım alanlarını, siyasi liderlerin mizahı neden, nasıl bir strateji unsuru olarak kullandıklarını ve bu kullanımın söylem içindeki etkilerini bütüncül bir biçimde ortaya koymayı amaçlamıştır. Özellikle Bülent Ecevit, Süleyman Demirel, Turgut Özal, Alparslan Türkeş, Necmettin Erbakan ve Tansu Çiller gibi siyasal arenada etkili olmuş liderlerin siyasi yaşam öyküleri, politik düşünce yapıları, liderlik anlayışları ve iletişim stratejileri detaylı olarak analiz edilmiştir. Bu biyografik ve ideolojik altyapı, mizahın üslup, söylem ve retorik içindeki konumunun anlaşılması için sağlam bir temel oluşturmuştur. Çalışma mizah üslup retorik etkileşimlerine odaklanarak Türkiye Büyük Millet Meclisi genel kurul konuşmaları, televizyon programları, belgeseller, liderlik profilleri, gazete karikatürleri ve mizah dergilerindeki temsil biçimleri üzerinden mizahın kullanım alanlarını derinlemesine bir perspektif üzerinden inceleyerek liderlerin stratejik bir unsur olarak mizahi kullanımlarını karşılaştırmalı olarak göstermektedir. Genel Kurul konuşmaları gibi resmî söylem alanlarında mizahın ne zaman, hangi bağlamda kullanıldığı; karikatür ve dergilerdeki temsillerin, TV programları ve belgesellerde söylem içindeki mizahi kodlarla nasıl örtüştüğü ya da ayrıştığı incelenmiştir. Mizahın siyaset bağlamında bu kadar yaygın ve güçlü biçimde kullanılmasının nedenleri de bu çalışmada ele alınmıştır. Bunlar arasında kriz yönetimi ihtiyacı, halkla bağ kurma arzusu, eleştirileri yumuşatma stratejisi, toplumsal kutuplaşmayı hafifletme, lider imajını sempatik hâle getirme gibi birçok motivasyon saptanmıştır. Mizah‐siyaset‐söylem üzerinden Türkiye özelinde ortaya konan bu çalışma lider söylemleri ve lider etkileşimleri üzerine genel değerlendirmeler yapılmıştır. Liderlerin mizahı bir üslup unsuru olarak kullanması, sadece söylemin biçimsel zenginliğini artırmakla kalmamakta; politik meşruiyet, kamuoyu desteği ve algı kontrolü açısından stratejik bir avantaja dönüşmektedir. Ayrıca mizahın siyasal iletişimde yalnızca bir eğlence aracı değil; ideolojik kodların iletilmesi, toplumsal rızanın üretilmesi ve tabanla duygusal bağ kurulması yönünden de önemli işlevler üstlendiğini göstermektedir. Bu çalışmanın literatüre katkısı, mizah-siyaset-söylem alanında hem yöntemsel olarak hem de teorik olarak (mizahın özel iletişim stratejisi olarak önemini vurgulama) yenilik içermesindedir. Çalışma, gelecekte siyasal lider söylemlerinde mizahın sınırları, etik boyutu, toplumsal etkileri ve medya tarafından yeniden şekillenişi gibi konular için açılan yeni bir zemin sunmaktadır.
57'nci Hükümet döneminde siyaset ve kriz yönetimi (1999-2002)
18 Nisan 1999 tarihinde gerçekleştirilen genel seçim sonucuna göre tek bir siyasi partinin, hükûmeti kurmak için yeterli oy çoğunluğunu sağlayamadığı görülmüştür. Demokratik Sol Parti (DSP), Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) ve Anavatan Partisi (ANAP) bir araya gelmiş ve oy çokluğu sağlanmıştır. Bu yeni dönemde siyasi, ekonomik ve toplumsal dinamikler olmak üzere hemen hemen her katmana ulaşabilme amacı güdülmüştür. Söz konusu dönem, Türk siyasi hayatında önemli bir dönemi oluşturduğundan, incelemeye değer bir konu niteliği taşıdığını göstermektedir. Bu çalışmada, öncelikle araştırmanın kuramsal temeli üzerine tanımlamalar yapılmış ve kavramsal çerçeve ele alınmıştır. Koalisyonun oluşumunda yer alan partilerin ideolojileri, politik hedefleri ve kamuoyu nezdindeki karşılıkları analiz edilmiştir. Dönemin iç ve dış politikasını etkileyen konuların ele alınması, siyaset gündeminin belirlenmesinde rol oynamaktaydı. 28 Şubat süreci, Abdullah Öcalan'ın yakalanması, ekonomik krizlerin yaşanması, Türkiye ve AB ilişkileri ve Kıbrıs Meselesi gibi konular incelenerek kapsamlı değerlendirme yapılmıştır. Ayrıca hükûmetin karar alma mekanizmasının işleyişi ve ortakların üstlendikleri sorumlulukları ve yönetim şekilleri değerlendirmeye eklenmiştir. Bu çalışmada 57'nci Hükûmet, yalnızca tarihsel bağlamda değil, aynı zamanda Türkiye'nin siyasi dinamikleri ve çok partili demokratik sistemin işleyişi sorunlarını anlayabilme bağlamında incelenmiştir. Bu çerçevede yapılan incelemelerle mevcut literatüre katkı sunmayı ve Türkiye'de koalisyon deneyiminin siyasal istikrarı üzerine yeni bir akademik perspektif geliştirilmesi amaç edinilmiştir.
Türkiye'de vergi denetimi ve uluslararası karşılaştırmalı analizi
Vergi gelirleri, devletlerin en önemli finansman kaynağıdır ve bu gelirlerin etkili bir şekilde toplanması büyük bir öneme sahiptir. Vergiler, ekonomik değerlerin kişi ve kurumlardan karşılıksız, zorunlu ve kanuni temele dayanarak alınmasıdır. Günümüz vergi sistemleri büyük ölçüde beyan esasına dayanmaktadır ve mükellefler bu sistemin bir parçası olarak aktif bir rol oynamaktadır. Vergi denetimi, mükelleflerin vergi kanunlarına uygun davranıp davranmadıklarının araştırılması ve vergi kayıp ve kaçağının önlenmesi amacıyla yapılan bir faaliyettir. Vergi denetimi, hem vergi adaletinin sağlanması hem de kamu gelirlerinin artırılması açısından önemlidir. Vergi denetimi faaliyetlerinin etkinliği ise, vergi idaresinin organizasyon yapısı, personel niteliği, teknolojik altyapısı, denetim yöntem ve stratejileri gibi birçok faktöre bağlıdır. Mükellefler tarafından verilen beyannamelerdeki bilgilerin doğruluğu, beyan esasının başarısını belirleyen önemli bir faktördür. Beyan esası yapısı riskler içerdiğinden, vergi denetimi mükellefler tarafından verilen beyanların gerçekliğini ortaya çıkarmak için etkin bir şekilde uygulanmalıdır. Vergi denetimi, beyan esasının yaygın olduğu vergi sistemlerinde ayrılmaz bir parçasıdır. Vergi denetimi, vergi mükelleflerinin tutum ve davranışları üzerinde etkili olmakta ve vergi bilincinin oluşmasına ve gönüllü uyumun artmasına yardımcı olmaktadır. Bu çalışmada; ilk bölümde denetim ve vergi denetimi kavramı tanımlanmış, denetimin ve vergi denetiminin, kapsamı, amaçları, türleri ve ilkeleri açıklanmıştır. İkinci bölümde, Türkiye'de vergi denetimi yapısının tarihsel gelişimi, mevzuatı, kurumsal yapısı ve uygulaması anlatılmıştır. Üçüncü bölümde ise, Almanya, Amerika Birleşik Devletleri, İngiltere ve Rusya Federasyonu vergi denetimi sistemlerinin genel özellikleri, kurumsal yapıları ve uygulamaları karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Öneriler ve sonuç kısmında ise, Türkiye'deki vergi denetimi sisteminin güçlü ve zayıf yönleri ortaya konmuş ve seçilen ülkelerden örneklerle iyileştirme önerileri sunulmuştur
Vergi yargılamasında yürütmenin durdurulması
İdari işlemlerin yargısal denetimi, hukuk devleti ilkesinin korunmasında temel bir mekanizma olarak işlev görmekte olup bireylerin idare karşısında korunmasını sağlayan en önemli araçlardan birini oluşturmaktadır. Bu doğrultuda mevzuata aykırı idari işlemlerin, yargı süreci tamamlanmadan uygulanması durumunda ortaya çıkabilecek telafisi güç veya imkânsız zararların önüne geçilmesi amacıyla yürütmenin durdurulması kurumu önemli bir rol üstlenmektedir. Yürütmenin durdurulması, kişilerin temel hak ve özgürlüklerini etkin şekilde korumayı amaçlayan ve idari yargının sunduğu geçici hukuki koruma araçları arasında yer almaktadır. Birinci bölümde, idari işlemin tanımı, unsurları ve özellikleri ortaya konularak idari yargıdaki dava türlerine yer verilmiş; yürütmenin durdurulması kurumunun tarihsel gelişimi, amaçları ve hukuki niteliği açıklanmıştır. Ayrıca yürütmenin durdurulması kurumun iptal kararı, ara karar ve ihtiyati tedbirle karşılaştırmalı analizi yapılmış, yürütmenin durdurulması kararının verilebilmesi için gerekli usule ve esasa ilişkin şartlar ayrıntılı biçimde açıklanmıştır. İkinci bölümde, vergi kavramı ve vergilendirme süreci ele alınmış olup vergi hukuku ve vergi yargısı kurumları hakkında genel bilgilere yer verilmiştir. Vergi yargılamasında yürütmenin durdurulması kurumunun işleyişi, vergi mahkemelerinin uygulamaları çerçevesinde irdelenmiştir. Ayrıca yürütmenin durdurulması sonucu verilen kararlar ve bu kararlara itiraz süreci sistematik biçimde incelenmiştir. Üçüncü bölümde, yürütmenin durdurulması kararlarının olağan kanun yolu aşamasındaki etkisi ve bu kararların infaz süreci ele alınmıştır. Ayrıca yürütmenin durdurulması kararlarının uygulanmamasından doğan sorumluluklar, idare ve kamu görevlileri açısından hukuki, cezai ve disiplin boyutlarıyla değerlendirilmiş olup son olarak kararların uygulanmaması durumunda başvuru yolu açıklanmıştır. Bu çalışma ile yürütmenin durdurulması kurumunun, bireylerin temel hak ve özgürlüklerini koruma ve idarenin keyfi işlemlerine karşı etkili bir hukuki denetim mekanizması oluşturma işlevi vurgulanmıştır. Özellikle vergi yargılamasında bu kurumun etkinliği ve uygulamada karşılaşılan sorunlar ışığında, mevcut hukuki düzenlemelerin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Osmanlı-İran diplomatik ilişkilerinde sürekli diplomasiye geçiş ve Tahran sefareti'nin kuruluşu
Osmanlı Devleti ve Türkiye Cumhuriyeti diplomasi tarihi birçok araştırmacı tarafından çalışılmıştır. Bu çalışmada, Türk diplomasisi araştırmalarında eksik kalan konulardan biri, Tahran Sefareti özelinde incelenmiştir. Bu çalışmada genel olarak Başbakanlık Osmanlı Arşivi'ndeki hariciye evraklarından ve telif eserlerden faydalanılmıştır. Üzerinde çalıştığımız hariciye evrakları Osmanlı Devleti'nin, Tahran Elçileri ile arasında gerçekleşen yazışmalar ve elçilik raporlarıdır. Osmanlı Devleti'nin yabancı ülkelerde açtığı diplomatik temsilciliklerin şekillenmesi henüz bir araştırma konusu olmadığından çalışmamızda Tahran Sefareti'nin açılışı araştırılmıştır. Osmanlı Devleti ve İran sınır komşusudur. İki devletin sınır komşusu olması, gönderilen elçiler için bir avantajdan ziyade dezavantaj olarak tespit edilmiştir. Osmanlı-İran arasında ticaret yapan tüccarlar, sınırdan vizesiz giren kaçaklar, bağlı bulunduğu devlete isyan ederek diğer devlete kaçan firariler ve sınır çizgilerinin devlet görevlileri tarafından ihlal edilmesi, İran nezdinde elçi tayin etme zorunluluğunu ortaya çıkarmıştır. Tayin edilen elçilerin Tahran Sefareti'ni kurarken karşılaştığı ve diplomatik hiyerarşinin belirlenme aşamasındaki zorluklar bu konunun önemini ortaya çıkarmaktadır. Osmanlı Devleti tarafından İran'a gönderilen elçilerin Nâsırüddin Şah'ın huzuruna nasıl çıkacağı ve nerede oturacağı konuları bile belli değilken Mustafa Sami Bey Tahran'a Büyükelçi olarak tayin edilmiştir. Diplomatik hiyerarşinin zorluklarını yaşayan Mustafa Sami Bey bu konuda önemli çalışmalar yapmış ve başarılı olmuştur. Daha sonra Osmanlı'nın ilk daimi elçisi Maslahatgüzar Ali Namık Bey İran'a gittiğinde Sami Bey'in çalışmalarının olumlu sonuçlar aldığını görmekteyiz. Ancak Ali Namık Bey ve Mustafa Sami Bey arasında yaşanan problemden dolayı ikisi de 14 Haziran 1851 tarihinde merkeze alınmıştır. Osmanlı Devleti, Rusya ile Kırım Harbi arifesinde olmasından dolayı İran'a dirayetli bir elçi gönderme ihtiyacı duymuş ve Ahmet Vefik Bey'i Tahran'a Büyükelçi olarak görevlendirmiştir. Tahran Sefareti'nin kurumsallaşma aşaması, bu elçi döneminde tamamlandığından çalışmamız Ahmet Vefik Bey'in Büyükelçiliği ile sonlandırılmıştır.
Kafkasya'dan Tokat'a göçler ve muhacirlerin sosyo-kültürel entegrasyonları (1877-1914)
Bu çalışmada 1877-1878 Osmanlı-Rus Harbi ile 1914'te başlayan I. Dünya Savaşı arasında Kafkasya'dan Tokat Sancağı'na Kafkas göçleri, muhacirlerin sosyo-kültürel entegrasyon süreçleri ve devletin Kafkas muhacirlerini iskan etmesi ve iskan sırasında ve sonrasında devletin muhacirlere yönelik yaptığı uygulamaların muhacirler nazarındaki karşılığı ele alınmıştır. Giriş kısmında tarih boyunca devletlerin sosyolojik ve demografik yapılarında ve kültürel dönüşümlerinde çok önemli bir yer tutan göç olgusu değerlendirilerek; tarih boyunca daima bir sorun yumağı ve savaş alanı olarak kalmış Kafkasya'nın coğrafi yapısı ve tarihsel süreci ele alınmıştır. Bu çalışmanın amacı, Tokat'a yapılan Kafkas göçleri, muhacirlerin iskanları ve Tokat şehrinin sosyal, kültürel ve demografik dönüşümüne olan etkilerini anlamaya çalışmaktır. Tokat'a Kafkas muhaciri göçü ve iskanı şu ana kadar araştırılmadığı için özgün bir konu olarak kalmıştır. Bu çalışmada kullandığımız kaynaklar ağırlıklı olarak ana kaynaklar niteliği taşıyan Başbakanlık Osmanlı Arşivi (yeni adıyla Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı) belgeleridir. Ayrıca çalışma, Salname-i Devlet-i Aliye-i Osmaniye ve Tertip Düstur gibi birinci elden kaynaklar ve Kafkas göçleri üzerine yazılmış ikinci elden kaynaklarla desteklenmiştir. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, 1877-1878 Osmanlı-Rus Harbi sırasında ve sonrasında başlayan Kafkas göçleri genel hatlarıyla ele alınarak, Osmanlı Devleti'nin muhacirleri iskan siyaseti ve muhacirlerin devletin sınırları dahilinde iskan edilmesi değerlendirilmiştir. İkinci bölümde, muhacirlerin Tokat Sancağı sınırları içerisinde bulunan Tokat (Merkez) Kaza, Niksar, Erbaa ve Zile kazaları'na iskanları hakkında bilgi verilmiştir. Ayrıca, muhacirlerin söz konusu kazalar genelinde iskan sırasında ve sonrasında yerli halk, yerel yöneticiler ve muhacirlerden kaynaklanan sorunlar ve bu sorunların altında yatan sebepler değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde ise, Tokat Sancağı'na iskan edilmiş muhacirlerin karakteristik özellikleri, muhacirlere devlet nezdinde yapılan yardımlar, muhacirlerin sebep olduğu ve kendilerinden kaynaklanan asayiş sorunları hakkında bilgi verilmiştir. Nihayetinde tüm bu gerekçelere dayalı olarak muhacirlerin sosyo-kültürel entegrasyon süreçleri değerlendirilmiştir. Anahtar kelimeler: Kafkasya, Göç, Muhacir, İskan, Sivas, Tokat, Erbaa, Niksar, Zile, Asayiş, Entegrasyon
Arap vilayetlerinde 1912 Meclis-i Mebusan seçimleri
Çağdaş toplumlarda seçim, önemli bir yere sahiptir. Bu seçim hakkının elde edilmesi ve günümüzdeki haline gelmesi, bir süre ve mücadelenin sonunda olmuştur. Bugünkü Türk demokrasisinin temelleri de Osmanlı Devleti'ne dayanmaktadır. Özellikle II. Meşrutiyet Türk demokrasisi için bir laboratuvar olarak görülmektedir. Meşrutiyetin ilanı sonrasında yapılan seçimler Türk demokrasinin gelişiminde önemli bir yere sahiptir. II. Meşrutiyetin ilan edilmesinden sonra Osmanlı Devleti'nde üç genel seçim yapılmıştır. Şüphesiz bu seçimlerin tamamı Türk demokrasi tarihi için önemlidir. Ancak 1912 seçimleri birçok yönüyle diğerlerinden ayrılır. Tarihe ilk erken seçim veya sopalı seçim olarak geçmiştir. İttihat ve Terakki'nin karşısına 1911'in sonlarına doğru çıkan Hürriyet ve İtilaf Fırkası ilk galibiyetini İstanbul Ara seçimlerinde elde etmiştir. Hürriyetçilerin bu başarısı İttihatçıları tedirgin etmiş ve ülkeyi erken seçime götürme kararı aldırtmıştır. Bu çalışmada Osmanlı Devleti'nin tamamında değil de belirlenen 9 vilayette, İttihat ve Terakki ile Hürriyet ve İtilaf Fırkası arasında yaşanan seçim mücadelesi ele alınmıştır. Seçimlerin başlamasıyla birlikte, Arap vilayetlerinde, seçmeni kazanmaya yönelik partiler arasında yaşanan mücadele ortaya konulmaya çalışılmıştır. İttihat ve Terakki'ye karşı tüm muhalefeti bir çatı altında toplamasına rağmen Hürriyet ve İtilaf Fırkası seçimleri kaybetmiştir. Belirlenen Arap vilayetlerinden seçilen mebuslar ve bu mebuslar hakkında ulaşabildiğimiz bilgiler verilmeye çalışılmıştır. 1912 seçimlerinin Arap milliyetçiliği üzerinde bir etkisinin olup olmadığı konusu üzerinde durulmuştur. Anahtar Kelimeler: 1912 Seçimleri, Arap Vilayetleri, İttihat ve Terakki Cemiyeti, Hürriyet ve İtilaf Fırkası
Türk siyasal hayatında Demokratik Parti (1970-1980)
Bu çalışmada, Türk siyasal hayatında 1970-1980 yılları arasında faaliyet gösteren Demokratik Parti (DP) konu edilmiştir. Dört bölümden oluşan çalışmanın giriş kısmında 27 Mayıs 1960'dan Demokratik Parti'nin kuruluşuna kadar geçen süreçte Türkiye'deki siyasi, sosyal ve ekonomik hayat incelenirken, birinci bölümde Demokratik Parti'nin kuruluşu, kurucuları, tüzüğü, programı ayrıca siyasi, sosyal ve ekonomik görüşleri ele alınmıştır. İkinci bölümde 12 Mart Muhtırası ve Hükümetlerinin Demokratik Parti'nin siyasal hayatına etkisi ele alınıp ayrıca 14 Ekim 1973 seçimleri sonrası ortaya çıkan hükümet buhranlarında Demokratik Parti'nin tutumu incelenirken, üçüncü bölümde Demokratik Parti'nin kongreleri ve girdiği seçimler, dördüncü bölümde de Demokratik Parti'nin 1973-1977 dönemi milletvekilleri ve meclis faaliyetleri üzerinde durulmuştur. 18 Aralık 1970 tarihinde, aralarında Adalet Partisi (AP)'den ihraç edilen 26 mil-letvekilinin de olduğu 69 kişi tarafından kurulan Demokratik Parti'nin tarihsel arka planı giriş bölümünde ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu anlamda Demokratik Parti'yi ortaya çıkaran gelişmelerin iki kaynaktan beslendiği görülmüştür. Bunlardan birincisi 27 Mayıs 1960'ın doğurduğu sorunlar olurken ikincisi ise AP lideri Demirel'in 1969 seçimleri öncesi ve sonrasında AP'yi kendi partisi haline getirme yolunda uyguladığı politikalardır. Demokrat Parti (DP)'nin mirasına sahip çıkma bu anlamda siyasi yelpazede Adalet Partisi (AP)'nin yerini alarak Merkez Sağ'ın temsilciliğini yapma iddiasını taşıyan Demokratik Parti'nin kuruluşu, tüzüğü, programı, siyasi, sosyal ve ekonomik görüşleri birinci bölümde değerlendirilmiştir. Bu çerçevede Merkez Sağ'ı temsil etme iddiası taşıyan Demokratik Parti'nin tüzüğü ve programından hareketle içinden çıktığı AP'nin basit bir kopyası olduğu sonucuna varılmıştır. 12 Mart Muhtırası ve Hükümetleri'nin Demokratik Parti'nin siyasal hayatına etkisi ayrıca 14 Ekim 1973 seçimleri sonrası ortaya çıkan hükümet buhranlarında De-mokratik Parti'nin tutumu çalışmanın ikinci bölümünde ele alınmıştır. Bu çerçevede Demokratik Parti'nin kuruluşundan yaklaşık 3 ay sonra meydana gelen 12 Mart Muhtı-rası partinin fiziksel gelişimini durdurmuştur. 12 Mart Hükümetlerinin Demokratik Par-ti'ye siyasal hayatta yok gibi davranması, 1973 seçimleri sonrası ortaya çıkan hükümet buhranlarında Demokratik Parti'nin Demirel karşıtı bir söylem geliştirmekten kurtula-maması, Ferruh Bozbeyli'nin sergilediği zayıf liderlik tarzı sağ seçmen nezdinde AP'ye karşı Demokratik Parti'yi seçenek olmaktan çıkarmıştır. Demokratik Parti'nin on yıllık siyasal hayatında gerçekleştirdiği dört büyük kongresi ve bu kongrelerde işlenen temalar ile katıldığı genel ve mahalli seçimlerdeki seçim sonuçları üçüncü bölümde değerlendirilmiştir. Dördüncü ve son bölümde ise 14 Ekim 1973 seçimlerinde Demokratik Parti listesinden meclise giren 45 milletvekili ve onların meclis faaliyetleri ele alınmıştır. Anahtar Kelimeler: 27 Mayıs, Adalet Partisi, Süleyman Demirel, 12 Mart, Demokratik Parti, Ferruh Bozbeyli, Demokratik Sağ.
Tokat'ın Milli Mücadele'ye katkıları
Çalışmanın temel amacı, milli mücadele faaliyetlerinin hız kazandığı 1919-1923 yılları arasında fiilen düşman işgaline uğramamış Tokat'ın "Milli Mücadeleye" katkılarını değerlendirmektir. Çalışmanın ilk bölümünde, Osmanlı'nın son dönemlerini oluşturan Birinci Cihan harbi dönemine gelene kadar Tokat yöresinde kentsel yaşam formunu oluşturan tüm etnik ve dini grupların savaşla birlikte değişen sosyal yaşam koşulları mercek altına alınarak, kent halkının hangi şartlar altında Milli Mücadele'ye başladığı anlatılmaya çalışılmıştır. Milli Mücadele'de Tokat'ta yaşanan olaylar ve sürdürülen Milli Mücadele'ye dönük faaliyetler kronolojik sırasına göre çalışmanın ikinci bölümünde kısaca incelenmeye çalışılmıştır. Ayrıca çalışmanın bu bölümünde Milli Mücadele'nin örgütlenme sürecini oluşturan "Kongreler Dönemi'nde" yaşanan önemli olaylarda Tokat'ın rolü mercek altına alınmaya çalışılmıştır. Çalışmanın üçüncü ve son bölümünde ise "Milli Mücadele döneminde yaşanan önemli olaylar çerçevesinde Tokat'ın Milli Mücadele'ye katkı ve desteklerini değerlendirilmeye çalışılmıştır. Çalışma sonucunda görülmüştür ki, ilk kurulduğu günden itibaren sahip olduğu maddi ve ekonomik zenginlikleriyle pek çok Anadolu kentine göre Milli Mücadele'nin fiilen verildiği cephelere daha güçlü lojistik destek sunan Tokat halkı, Milli Mücadele sürecinde de tarihi bir misyon üstlenmiştir. Bu misyonun bir gereği olarak dini, etnik ve kültürel yapısı itibariyle oldukça heterojen bir toplumsal dokusu bulunan Tokat'ın Milli Mücadele sürecinde meydana gelen ve bu mücadeleyi zaafa uğratan isyan ve ayaklanmaların bastırılmasında önemli roller üstlendiği yapılan araştırma sonucunda anlaşılmıştır. Özellikle Ankara'da kurulan Milli Hükümete ve Milli Orduya karşı başlatılan hilafet yanlısı isyan ve ayaklanmaların bastırılmasında da aktif roller üstlenen Tokat halkı, sayıları 1921'den itibaren 25 bin civarına çıkan Rum komitacılar karşısında da bu isyanları bastırmaya gelen Yıldırım Ordusuyla el ele vererek vatan topraklarında asayişin sağlanmasına büyük katkı sunmuştur. Tüm bunlar birlikte değerlendirildiğinde Tokat'ın Milli Mücadele'ye katkılarının sadece protesto telgrafı çekerek mitingler düzenlemekten çok daha ötede olduğu araştırma sonucunda anlaşılmıştır. Mustafa Kemal Atatürk tarafından da tasdik edilen bu tür stratejik desteklerle Milli Mücadele'nin başarılı bir şekilde sonuçlanmasına katkı sunan Tokat halkı, İstiklal Savaşı'ndan sonra kurulan Laik Türkiye Cumhuriyeti'nin de en önemli şehri olmaya devam etmiştir. Bu da göstermektedir ki Türk milleti ve devleti var olduğu sürece Tokat şehri ve halkı Türkün vatanı olmaya daha binlerce yıl devam edecektir… Anahtar Kelimler:Milli Mücadele, İstiklal Savaşı, İsyanlar ve Ayaklanmalar, Tokat