Türkçede öznelliğin biçimbirimsel kodlanışı ve yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde öznelliğin yeri

Çalışmanın temel amacı bireyin dilde kendini ortaya koyduğu, var olduğu alan olarak öznelliğin incelenmesidir. Bu çalışmada öncelikle öznelliğin dilde nasıl işaretlendiği ve öznelliğin katmanları kuramsal olarak tartışılarak belirlenmiştir. Öznelliğin üç katmanda dilde var olduğu saptanarak bu katmanların ulamları ve birbirileriyle ilişkileri incelenmiştir. Öznelliğin tutumsallıkla ilgili olduğu kabul edilerek tutumsallık üst ulamı ve bu ulama bağlı kiplik türleri, tutumsallık göstericileri belirlenmiştir. Bu göstericiler arasında en belirgin tutumsallık işaretleyicisi olan biçimbirimler seçilerek meta sentez yöntemiyle incelenmiştir. Konuşucuların önermeye ilişkin kesinlik ve önermedeki kanıta ilişkin güvenlerini derecelendirebildiği yaklaşımı temel alınarak öznelliğin de derecelendirilebileceği varsayılmıştır. Öncelikle Türkçede kiplik ve öznellik işaretleyen biçimbirimlerin ulamları çeşitli deneme, mektup, gezi yazısı, vb. türlerindeki eserlerden derlenen örnekler üzerinden söylem çözümlemesi ile saptanmıştır. Biçimbirimlerin işaretlediği ulamların öznellik ile ilişkileri, hangi kiplik türlerini işaretledikleri ve öznellik dereceleri belirlenmiştir. Öznellik derecelendirmeleri bu çalışma kapsamında geliştirilen derecelendirme ölçütü çerçevesinde her bir biçimbirim için şekiller üzerinden gösterilmiştir. Biçimbirimler dil öğretiminde dilbilgisi öğretimi ile ilişkili olduğu için dil öğretiminde ve yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde dilbilgisi öğretiminin önemi tartışılmıştır. Dilbilgisi öğretimi çerçevesinde yabancı dil olarak Türkçe öğretimi kaynaklarında biçimbirimlerin öğretildiği bağlamlar, bu biçimbirimlere ilişkin tanımlamalar ve açıklamalar incelenerek eleştiriler ve değerlendirilmeler yapılmıştır. Her bir biçimbirimin işaretlediği ulamların hangi düzeylerde ve nasıl öğretilmesi gerektiğine ilişkin önerilerde bulunulmuştur.