Türkiye iş kurumu tarafından uygulanan işbaşı eğitim programlarının istihdama etkileri

Aktif İşgücü Piyasası Politikaları, işsizlerin iş piyasasına entegre edilebilme imkanını artırmaya yönelik uygulamalar olarak tanımlanabilir. İşbaşı Eğitim Programları, bu politikalardan biridir. Bu programlar, katılımcıların daha önceden edindikleri teorik bilgileri uygulama yaparak pekiştirmelerini veya mesleki deneyim kazanmalarını sağlamak amacıyla, Türkiye İş Kurumu tarafından düzenlenmektedir. Bu çalışma, İşbaşı Eğitim Programı'na katılan kişilerin istihdam edilme ve edilmeme nedenlerini ve programa duydukları güven ve memnuniyetini belirlemek ve aynı zamanda İşbaşı Eğitim Programlarının katılımcılar üzerinde ne gibi etkiler yarattığını belirleyerek bu programların istihdama etkisini anlamak amacıyla planlanmıştır. Çalışmada nitel analiz tekniği olan yarı yapılandırılmış mülakat yöntemi kullanılmıştır. Görüşmeye katılanlara sorulmak üzere, hazır bir soru listesi oluşturulmuş ve bu sorulardan alınan yanıtlara göre yeni sorular yöneltilmiş ve konunun derinlemesine incelenmesi sağlanmıştır. Görüşmeler için, İşbaşı Eğitim Programı'nın bitiminde işten çıkarılan (8 kişi), program bitiminden sonra program süresi kadar daha çalıştırılıp işten çıkartılan (10) ve bu iki dönem bittikten sonra istihdam edilen kişilerden (10) oluşan 3 farklı grup oluşturulmuş ve toplam 28 kişiyle ortalama 18 dakika süren görüşmeler yapılmıştır. Gönüllülük esasına dayanan görüşmelerin büyük çoğunluğu, Bolu Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü hizmet binasında yapılmakla birlikte, katılımcıların işyerinde ya da dış mekânlarda yapılan görüşmeler de olmuştur. Araştırmada elde edilen bulgulara göre, programlar hedef kitlelerinden biri olan gençler tarafından yoğun olarak kullanılmaktadır. Bu durum, aynı zamanda genç işsizliğinin yüksek olduğuna dair ipuçları vermektedir. Gençler, talep yetersizliği işsizliği olarak da bilinen konjonktürel işsizlikten en fazla etkilenen gruptur. Konjonktürel işsizlik, ekonominin tekrar canlanıp büyümeye başlaması ile çözülebilmektedir. Bu durumda, İşbaşı Eğitim Programları yolu ile yapılan müdahaleler yetersiz kalabilmektedir. Çalışma, programların genellikle kısa sürede öğrenilebilen, deneyim gerektirmeyen işler için, dönemsel üretim artışlarında kullanıldığını, katılımcıların uzun süreli istihdam edilmeleri için bir katkı sağlamadığını ve daha çok işveren lehine kullanıldığını ortaya çıkarmıştır. Aynı zamanda çalışma, uzun süreli istihdamları sağlanamayan katılımcıların kapalı kalma etkisi ile karşı karşıya kaldıklarını da göstermektedir. Bunun yanında, böyle bir program olmasa da kendilerine bir iş bulabilecek yeterliliğe sahip katılımcılarla düzenlenen programların, işgücü piyasasında etkisiz kaldığı anlaşılmıştır. Anahtar kelimeler: Aktif İşgücü Piyasası Politikaları, İşbaşı Eğitim Programları, Konjonktürel İşsizlik, Kapalı Kalma Etkisi, Etkisizlik.