Türkiye yaşlı nüfusunda bilişsel gerileme ile D vitamini yetersizliği ilişkisi: Sistematik bir inceleme

Amaç: Türkiye'de yaşlı popülasyonunda D vitamini yetersizliği ile bilişsel bozukluk ve demans, Alzheimer (AH) ve Parkinson hastalığı (PH) ilişkisini konu alan araştırmaların sistematik derleme yapılarak incelenmesi sonucu kanıta dayalı bilimselliği ispatlanmış verilerin elde edilmesi ve literatüre katkı sağlanması amaçlanmıştır. Yöntem: Türkiye'deki yaşlılarda D vitamini yetersizliği ile bilişsel durum ve demans, Alzheimer ve Parkinson hastalıkları ilişkisini içeren daha önce yapılmış literatürdeki araştırmalar sistematik derleme ile taranmış ve incelenmiştir. Araştırma konusundaki ikincil veriler Google Akademik, Pubmed Health, DergiPark, Yüksek Öğretim Kurulu Başkanlığı Ulusal Tez Merkezi veri tabanlarında araştırılmıştır. Literatürde 1965-2021 ve 1970 – 2021 yılları arasında yayınlanmış, araştırmalar PRISMA ile önceden karalaştırılmış kriterlere göre ayıklanmış ve değerlendirilmeye kabul edilmiştir. Bulgular: Kriterleri karşılayan 6 araştırma makalesi ve 4 tez olmak üzere toplam 10 çalışma değerlendirmeye kabul edilmiştir. Bu çalışmalar yöntem, denek sayısı, D vitamini eşik değerleri, bilişsel ölçüm testleri açısından detaylı olarak değerlendirilmiştir. Demans, AH ve PH olan bireylerin D vitamini düzeylerinin düşük olduğu tespit edilmiştir. D vitamini yetersizliği özellikle bakım merkezlerinde yaşayan bireyler için hayati önem taşımaktadır. Sonuç ve Tartışma: Türkiye'de ve dünyada ileri yaştaki bireyler arasında demans, AH ve PH gibi hastalıklar artmaktadır. Araştırmalar bilişsel bozukluk ile D vitamini eksikliği/yetersizliği arasındaki ilişkinin önemini göstermektedir. Araştırmalarda kullanılan yöntem ve eşik değerleri, denek sayısı gibi farklılıklar karşılaştırmanın güvenirlilik istatistiksel açıdan düzeyini azaltmaktadır. Hastalık teşhisinde D vitamini biyobeliteç olarak kullanılabilir. Bazı araştırma sonuçları D vitamini düzeyi ve bilişsel işlev arasındaki ilişki olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte güçlü kanıtlar için detaylı araştırmalara ihtiyaç vardır.