Yaşlı mutluluğunu belirleyen faktörlerin analizi

Dünya nüfusu ve içerisindeki yaşlı nüfus oranı hızlı bir şekilde artmaktadır. Bu çalışma 65 yaş üstü yaş almış bireylerin hangi koşul ve durumda mutlu olduğu, formel ve enformel desteklerin varlığının mutluluklarına etkisi ve bunları karşılama durumunu incelemek amaçlanmıştır. Ankara İli ve merkez ilçelerinde yer alan 65 yaş üstü yaşlı bireyler ile gerçekleştirilmiştir. Bu araştırmanın örneklemi maksimum çeşitlilik (nicel) ve amaçlı örnekleme (nitel) ile belirlenmiştir. Çalışmanın örneklem kriterlerini Ankara' da yer alan 65 yaş üstü yaşlı bireylerin gönüllük esası çerçevesinde katılım gösterme ve bilişsel durum değerlendirme testi şeklinde belirlenmiştir. Bu kriteleri taşıyan 228'i kadın, 212 erkek (nicel-440) ve 17 erkek, 10 kadın (nitel-27) katılım ile araştırma süreci yürütülmüştür. Araştırma karma yöntem desenlerinden biri olan yakınsayan paralel desen kullanılmış olup, nicel ve nitel bulguların elde edilmesi eş zamanlı gerçekleşmiştir. Nicel verilerin toplanması aşamasında Butler ve Kern (2016) tarafından geliştirilen ve ölçeğin Türkçeye uyarlaması Demirci ve diğerleri (2017) tarafından yapılmış olan beş boyutlu PERMA ölçeği ve Sosyo-Demografik anket kullanılmıştır. Yaşlı bireylerin bilişsel durumunu değerlendirme testi uygulandıktan sonra PERMA ölçeğinin çalışmanın örnekleminde iyi oluş seviyesini ölçmede başarılı olup olmadığı ölçüm modeli incelenerek kontrol edilmiştir. Ölçüm modelinde yer alan gözlenen değişkenlerin gizil değişkenleri temsil etme kabiliyeti, AMOS 23.0 programı ile doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yapılarak kontrol edilmiştir. DFA öncesinde ölçekte yer alan ifadelerin faktör yükleri incelenmiş ve ölçek maddelerinin kendi boyutunu ne derecede ölçtüğü açıklanan ortalama varyans (AVE) skorları ile kontrol edilmiştir. İlk olarak ölçüm modelinin kabaca kendi gizil yapılarını ölçmede ne derece başarılı olduğu AVE, bileşik güvenilirlik katsayısı (CR) ve Cronbach alfa değerleri ile kontrol edilmiştir. AVE, CR ve Cronbach alfa değerlerinin iyi ya da kabul edilebilir sınırlar içinde olduğu görülmektedir. Nitel verilerin toplanması sürecinde ise on bir soruluk yarı-yapılandırılmış görüşme formu araştırmacı tarafından oluşturulmuş ve katılımcılara uygulanmıştır. Elde edilen nicel verilerin analiz aşamasında betimsel analiz '' parametrik ve nonparametrik testler'' kategorisinde fark analizleri kapsamında ilk olarak iki alt grubu olan değişkenlerin t testi analizleri yapılmış sonrasında ikiden fazla alt grubu olan değişkenler için ANOVA-Welch ve Brown-Forsythe testleri yapılmıştır. Nitel (yarı-yapılandırılmış) görüşmeler içerik analizi ile gerçekleştirilmiştir. Nitel ve Nicel veriler ayrı ayrı analiz edilmiş olup yakınsayan paralel desenin doğasına uygun şekilde nitel ve nicel sonuçlar ilişkilendirilmiştir. Araştırmanın sonuçlarına göre yaşlı bireylerin mevcut olan sosyo demografik bilgiler, eşe ilişkin bilgiler ve sağlık durumları, yaşadığı yer, ekonomik durum ve toplum içerindeki birey ve toplumsal sorunlar açısından değerlendirilerek iyi oluş/mutluluk düzeyleri ele alınmıştır. Yaşlı bireylerin yaşamları büyük oranda rutin olan yaşamsal hayatın içinde, yalnız kalan ve yoksullaşan sağlık koşulları nedeni ile kendilerine yetememesinden kaynaklı, bireysel çeşitli sosyo-kültürel ve ekonomik sorunlar yaşandığı gözlemlenmektedir. Bu araştırma bu belirtilen tüm koşulların iyi oluş/mutluluk boyutunu değerlendirmeleri açısından dikkat çekerken, yaşlı bireyleri ilgilendiren bireysel ve toplumsal konuları içeren değişkenlerin de kapsamlı şekilde incelenerek iyi oluş/mutluluk düzeylerine etkisi yönünden değerlendirmeye alınmıştır Yaşlı bireylerin, yaşlılık ve mutluluğa, aile içerisindeki kişiler arası ilişkilerine, özlemlerine ve aktif ve sağlıklı yaşlanmanın ve kuşaklar arası etkileşime ilişkin konuların yaşlı bireylerde yaşamda karşılığı olan mutlulukları üzerine etkisinin sonuçları dikkat çekicidir. Bu çalışmada elde edilen sonuçlar ışığında toplumda yaşlı mutluğunun desteklenmesi için tüm yaşam dinamiklerinin iyileştirilmesi önerilmektedir.