Yüksek lisans öğrencilerinin doktora eğitimine devam edip etmeme kararları ve bu kararlarında etkili olan etmenler

Bu araştırmada yüksek lisans öğrencilerinin doktora eğitimine devam edip etmeme kararları ve bu kararlarını etkileyen etmenlerin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Temel nitel araştırma modeli kullanılan bu araştırmanın katılımcılarını 2021-2022 eğitim öğretim yılında Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü'nde öğrenim görmekte olan 19'u kadın 9'u erkek olmak üzere toplam 28 öğrenci oluşturmaktadır. Farklı görüşlerin çalışmaya yansıtılması amacıyla katılımcıların yaş, cinsiyet, medeni durum, herhangi bir işte çalışıp çalışmama durumu, çalışıyorsa mesleği, yüksek lisans eğitimine devam ettikleri bölüm, yüksek lisans eğitiminin hangi aşamasında oldukları ve lisans mezuniyetinden sonra yüksek lisans eğitimine başlamaları arasında geçen zaman bakımından çeşitlilik göstermesine dikkat edilmiştir. Katılımcılardan gerekli verilerin toplanması amacıyla araştırmacılar tarafından hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Form yardımıyla katılımcılara yüksek lisans eğitimlerinin ardından doktora eğitimine devam etmeyi düşünüp düşünmedikleri, bu kararlarında nelerin etkili olduğu, doktora eğitimi konusunda bilgi sahibi olup olmadıkları, yüksek lisans eğitimi alma nedenleri, aldıkları yüksek lisans eğitimini nasıl değerlendirdikleri ve doktora eğitimi konusunda aldıkları kararda yüksek lisans eğitiminin rolü olup olmadığı soruları yöneltilmiştir. Yapılan görüşmeler sonucu katılımcıların verdikleri cevaplar içerik analizi tekniği ile analiz edilmiş ve kişisel, mesleki ve akademik ana başlıkları altında toplanmıştır. Katılımcıların büyük çoğunluğu doktora eğitimine devam etmek istediğini bildirmişlerdir. Akademisyen olma, kendini geliştirme arzusu, aile/eş teşviki, alanında yetkinleşme, çevresine faydalı olma isteği gibi nedenlerin bu kararlarını vermede etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Doktora eğitimine devam etmek istemediğini belirten katılımcılar ise zaman ayıramama, çocuk sahibi olma, yabancı dil bilmeme gibi sorunlar üzerinde durmuşlardır. Katılımcıların çok az kısmı doktora eğitimiyle ilgili bilgi sahibi olduğunu belirtirken büyük çoğunluğu yüksek lisans eğitimleri sürecinde doktora eğitimiyle ilgili bilgilendirme almadığını, bilgi sahibi olanların çoğu ise edindikleri bilgileri kendi çabaları sonucu elde ettiklerini belirtmiştir. Doktora eğitimine devam etmek isteyen katılımcıların bu eğitimi almak isteme sebeplerinin yüksek lisans eğitimine başlama sebepleriyle benzerlik gösterdiği görülmüştür. Katılımcıların yüksek lisans eğitimi alma sebepleri arasında kendini geliştirme, mesleki gelişimini tamamlama, alanında yetkin olma, akademik kariyer yapma ve doktora eğitimine devam etme isteği maddelerinin en çok tekrar edilen maddeler olduğu görülmüştür. Yüksek lisans eğitimiyle ilgili görüşleri sorulduğunda bazı katılımcılar olumlu görüş bildirirken bazı katılımcılar olumsuz görüş bildirmiştir. Olumlu görüş bildirenler özellikle öğretim üyesi ve danışman desteği ile kendilerini geliştirme, farklı bakış açısı kazanma ve yeni öğretim yöntem/teknikleri öğrenme açısından yüksek lisans eğitiminin kendilerini desteklediğini belirtirken olumsuz görüş bildirenler hazırbulunuşluk eksikliği, adapte olmakta zorlanma, öğretim elemanlarından kaynaklanan sebepler, ailevi sebepler, zaman konusunda sıkıntı yaşama ve çalışıyor olma gibi nedenlerle yüksek lisans eğitiminde zorlandıklarını ifade etmişlerdir. Tüm bunların yanında yapılan çalışma sonucu bireylerin doktora eğitimine devam edip etmeme kararları üzerinde aldıkları yüksek lisans eğitiminin hem olumlu hem olumsuz etkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır.