Yükseköğretim kurumlarında güvenli, sürdürülebilir ve uygulanabilir laboratuvar yönetim sistemi modelinin geliştirilmesi

Son yıllarda, sağlık, çevre ve güvenlik alanlarında artan farkındalık, organizasyonların daha sağlıklı, güvenli ve çevreye duyarlı çalışma ortamları yaratmak için faaliyetlerini hızlandırmalarına neden olmuştur. Tüm dünyada sürekli gelişim gösteren SEÇ ( Sağlık, Emniyet, Çevre) kavramı, firmaları hem yasal hem de ticari olarak bu alanda iyileştirme çalışmaları yapmaya zorlamıştır.Bu çalışmalar doğrultusunda, yükseköğretim kurumlarında yürütülen mevcut uygulamaların endüstriye göre daha az ilerleme kaydettiği görülmüştür. Akademik laboratuvarlar hem kişiler hem de yürütülen süreçler açısından sürekli değişim halinde olan organizasyonlar olduğundan uygulanacak yönetim sistemi modelinin güvenli olmasının yanı sıra sürdürülebilir ve uygulanabilir olması gerektiği dikkate alınarak bu çalışma kapsamında, yüksek öğretim kurumlarında güvenli, sürdürülebilir ve uygulanabilir laboratuvar yönetim sistemi modeli (GSULYS) geliştirilmiştir. GSULYS modeli oluşturulurken öncelikle temel yönetim sistemlerinden ISO 9001 , ISO 14001 ve OHSAS 180001'in ortak noktaları belirlenmiştir. Daha sonra akademik laboratuvarların yapısı ve ihtiyaçları analiz edilerek, güvenli, sürdürülebilir ve uygulanabilir olmasını sağlayacak uygulamalar geliştirilmiş ve ortak yönetim sistemi uygulamaları ile entegre edilmiştir. Bu çalışma kapsamında GSULYS modeline özgü; stratejik plan, iletişim ve işbirliği yönetimi, risk yönetim döngüsü, veri tabanı yönetimi, standart ve güvenli çalışma prosedürleri (SGÇP), öğren-kaydet-yay-öğret-denetle (ÖKYÖD) döngüsü ve farkındalık/yeterlilik analizi uygulamaları geliştirilmiştir. GSULYS'de stratejik plan üst yöntetim tarafından oluşturulur. Stratejik plan oluşturulurken hedefler ve bu hedeflere ulaşmak için yöntemler belirlenir. Hedeflere ulaşmak için gerçekleştirilen aksiyon planlarının etkinliği stratejik planda belirlenen performans göstergeleri ile ölçülür. GSULYS kapsamı oluşturulan stratejik plan doğrultusunda organizasyonun misyon ve vizyonu belirlenir. İletişim ve işbirliği yönetimi kapsamında üst yönetim organizasyon içinde ve dışında iletişim ve işbirliğine ilişkin prosedür ve araçları düzenler. Geliştirilen yöntem ve prosedürlerin organizasyona duyurulmasını ve uygulanmasını sağlar. Risk yönetimi uygulaması bu çalışmada 5 adımlık; tehlike tanımlama, risk seviyesi belirleme, risk analizi, aksiyon planı ve iyileştirme döngüsünden oluşmakta ve her bir adımda "veritabanı"na başvurulmaktadır. Veritabanının dijital ve yazılı olarak hazırlanması gerekmektedir. Risk yönetimi döngüsünün her bir adımında kullanılmak üzere araçlar geliştirilmiş ve bu araçların nasıl kullanılacağına ilişkin yöntemler örnekler ile ifade edilmiştir. GLP temelini oluşturan Standart Çalışma Prosedürleri (SÇP) bu çalışma kapsamı (SGÇP) olarak güncellenmiştir. SGÇP'ler ile GSULYS kapsamı yürütülen tüm çalışmalarda standart uygulamaların yürütülmesine ek olarak güvenlik kavramınında ele alınması sağlanmıştır. Öğren-kaydet-yay-öğret-denetle döngüsü bu çalışma kapsamında edinilen bilgi ve tecrübelerin paylaşılması, süreçlerin tekrarlanarak iş ve zaman kaybına neden olmaması amacıyla geliştirilmiştir. Farkındalık ve yeterlilik analizleri ile organizasyondaki kişilerin farkındalık seviyeleri ve yeterlilik seviyeleri Dörtlük Analizi ile değerlendirilerek GSULYS'nin etkinliği ölçülmesi ve sürekli gelişim sağlanmıştır. Bu çalışma kapsamında, GSULYS modeline ait uygulama örnekleri İTÜ MMMB organizasyon yapısı ve çalışma koşulları dikkate alarak hazırlanmış. Söz konusu modelin uygulanabilirliğini sağlamak amacıyla el kitabı oluşturulmuştur. Oluşturulan el kitabının güvenli, sürdürülebilir ve uygulanabilir bir laboratuvar yönetim sistemi ihtiyacı olan tüm yüksek öğretim kurumlarında uygulanabilmesi için rehberlik etmesi amaçlanmıştır.