Yusuf Ziyâeddin Ezherî ve itikâdî görüşleri

"Yusuf Ziyâeddin Ezherî ve İtikâdî Görüşleri" adlı bu tez çalışmamız giriş kısmının yanı sıra birinci ve ikinci bölüm olmak üzere üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Ezherî'nin doğumu, Mısır'a gidişi, tahsil gördüğü yerler, icâzet aldığı hocaları, Bulgaristan'a gidişi, Bulgaristan'da müderrislik yaptığı Medresetü'n-Nüvvâb, yetiştirdiği bazı öğrencileri ve eserleri ele alınarak ilmî şahsiyeti ortaya koyulmaya çalışılmıştır. İkinci bölümde ise Ezherî'nin İslâm itikâdına dair görüşleri tespit edilmiş ve sistematik bir formatta aktarılmıştır. Bu kısım ulûhiyyet, nübüvvet ve diğer muhtelif kelâm bahislerinin konu edinildiği üç parçadan oluşturulmuştur. Ulûhiyyet başlığı altında bilgi kaynakları, marifetullah, Allah'ın varlığının delilleri, Allah'ın bazı sıfatları, isimlerin ve sıfatların tevkîfîliği, Allah'ın insana olan inayeti ve Allahu Teâlâ'nın fiillerindeki hikmeti gibi konular ele alınmıştır. Nübüvvet kısmında ise vahiy ve risâletin imkânı, vahiy ve risâletin vâki oluşu, insanların vahiy ve risâlete ihtiyaçları, mu'cize, peygamberlerin sıfatları ve vazifeleri, Hz. Muhammed'in (s.a.v) risâletinin aklî ve hissî delilleri ortaya konulmuştur. Ele aldığı diğer kelâmî meseleler başlığı altında da ef'âl-i ibâd, insanın iradesi, şer ve kötülük problemi, kader ve kazâ ve ahiretin varlığının delilleri gibi konular incelenmiştir. Bu meseleler işlenirken de yeri geldiğinde birtakım değerlendirmeler yapılmıştır. Bu çalışma, Yusuf Ziyâeddîn Ezherî'nin hayatını ve ilmî görüşlerini ele almakta olup, büyük ölçüde onun yöntemini temel alarak şekillendirilmiştir. Bu doğrultuda Ezherî'nin aklî ve naklî deliller çerçevesinde geliştirdiği düşünceler ele alınmış, ilgili konular doğrudan ve dolaylı alıntılarla desteklenerek analiz edilmiştir. Ezherî'nin Vahiy ve Risâlet başta olmak üzere kendi kaleme aldığı eserler, araştırmanın ana kaynaklarını oluşturmaktadır. Bunun yanı sıra Mustafa Bektaşoğlu'nun Düzceli Âlim Yusuf Ziyâeddîn Ersal ve Dr. İsmail Cambaz'ın Medresetü'n-Nüvvâb adlı çalışmaları gibi Ezherî ile ilgili çeşitli hatıratlar, tezin içeriği ile alakalı akademik tezler ve makalelerden ikinci dereceden kaynak olarak faydalanılmıştır. Bu araştırmanın sonucunda ise Ezherî'nin, dönemindeki itikâdî problemlere temas ettiği ve Yusuf Ziyâeddin Ezherî ve İtikâdî Görüşleri Mustafa KAZAN Amasya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel İslâm Bilimleri Ana Bilim Dalı, Tezli Yüksek Lisans, Mart/2025 Danışman: Doç. Dr. Mehmet ŞAŞA iii sadece belli itikâdî meseleleri işlediği saptanmıştır. Bu meselelerde Ehl-i sünnet düşüncesine aykırı bir görüşü tespit edilemeyip görüşlerinin ekseriyetinde Matürîdî mezhebine uygunluk arzettiği görülmüştür.