82
Arşivlenen Tez
0
DOI Atanmış
0%
DOI Oranı
Anabilim Dalı
Havaalanı sisteminde kurumsal sosyal sorumluluk algısı ve raporlaması: TAV Havalimanları Holding A.Ş. uygulaması
Hava taşımacılığı sektörünün bir alt dalı olan havaalanları, faaliyet gösterdikleri bölge ve ülke ekonomilerine büyük katkılar sağlarken sosyal açıdan topluma ve çevreye bazen olumsuz etkiler bırakmaktadırlar. Bu yüzden havaalanlarının topluma ve çevreye ve tüm paydaşlarına karşı sorumluluklarını yerine getirmeleri gerekmektedir. Havaalanlarının paydaşlarına karşı sorumlulukları ekonomik, sosyal ve çevresel açıdan incelenerek kurumsal sosyal sorumluluk adı altında yeni bir çerçeve kapsamında değerlendirilmelidir.Uluslararası kuruluşların oluşturduğu kurumsal sosyal sorumluluk standartlarının havaalanı sisteminde uygulanması ile havaalanı işletmelerinin öncelikle küresel olarak kurumsal imajı artacak, etkin ve verimli faaliyetler gerçekleşecek, hesap vermede şeffaf ve güvenilir, maliyetlerinde azalma kârında artış olacaktır. Bu çalışmada dünya havaalanı sisteminde son zamanlarda uygulanan kurumsal sosyal sorumluluk uygulamalarının Türkiye'de faaliyet gösteren havaalanı işleticilerinde de uygulanması önerilmiştir. Böylece Türk havaalanı işletmeleri küresel pazarda rekabette avantaj elde edeceklerdir.
Hava trafik kontrol hizmetlerinde algılanan hizmet kalitesi
Hava trafiğinin hızla arttığı günümüzde hava ulaştırma sistemi için sektörel ve akademik anlamda birçok çalışma yapılmakta ve farklı çözüm önerileri geliştirilmeye çalışılmaktadır. Hava ulaştırma sisteminde çözüm aranan temel problemler kapasite kaynaklı tıkanıklıklar üzerine yoğunlaşmaktadır.Hava trafik kontrol hizmetlerinde her gün, uçuşun her aşamasında karşı karşıya iletişim içinde olanlar pilotlar ve hava trafik kontrolörleridir. Hava trafik kontrol sistemi problemlerine pilotlarla ve hava yolu şirketleriyle ortaklaşa kararlar alınarak bulunan çözüm yöntemleri memnuniyet düzeyini her zaman artıracaktır.Bu çalışmada hava trafik kontrol hizmeti verilirken devamlı iletişimde bulunan kontrolörler ve pilotlar arasında ki karşılaşmalar sonucunda algılanan hizmet kalitesinin belirlenmesi hedeflenmiştir. Bu amaçla önce pilotlar ve hava trafik kontrolörleri ile yarı yapılandırılmış mülakat tekniği uygulanarak, problem alanları saptanmış ve sınıflandırılmış, sorular anket formu haline getirilmiştir. Bu çalışmada, tarama modeli kullanılmıştır. İfadelere verilen cevaplar arasında tek yönlü varyans analizi uygulanarak karşılaştırma yapılmış ve fark olup olmadığı değerlendirilmiştir. Genel olarak Türkiye'de çalışan hava trafik kontrolörlerinde eğitim esaslı bazı problemler saptanmıştır ve hava sahası teknik donanım açısından saptanan problemler ortalamanın biraz üzerinde bulunmuştur. Teknik donanım ile ilgili eksikliklerin daha kısa vadede giderilebilir fakat eğitim esaslı problemlerin giderilmesinin daha uzun zaman alacağı gözlenmiştir.
Havayolu işletmelerinde bilgi sistemleri stratejik planlaması amaçlarının, başarı faktörlerinin ve yaklaşımlarının belirlenmesine yönelik bir delfi çalışması
Bilgi sistemleri, işletmelerde olduğu gibi havayolu işletmelerinde de rekabet avantajı yaratmada ve işletme süreçlerinin iyileştirilmesinde önemli bir fırsattır. Bu nedenle, bilgi sistemlerinin planlamasının stratejik olarak ele alınması gerekmektedir.Bu çalışmada, öncelikle havayolu işletmelerinde strateji ele alınmış, daha sonra havayolu işletmelerinde bilgi sistemlerinin stratejik önemi ve kullanım alanları üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde bilgi sistemleri stratejik planlaması kavramı, amaçları, başarı faktörleri ve yaklaşımları incelenmiştir.Çalışmanın son bölümünde ise havayolu işletmelerinde bilgi sistemleri stratejik planlaması nedenlerinin, başarı faktörlerinin ve yaklaşımlarının belirlenmesine yönelik Delfi çalışmasını içeren bir araştırma yapılmıştır. Havayolu işletmeleri üst düzey yöneticileri ile birlikte konusu havacılık yönetimi, yönetim bilgi sistemleri ve stratejik yönetim olan akademisyenlerden oluşan katılımcı uzmanlarla yürütülen delfi çalışması üç tur yapılmış elde edilen verilerin uygun istatistik tekniklerle analiz edilmiştir.Sonuç olarak, havayolu işletmelerinde, bilgi sistemleri stratejik planlamasının amaçları, başarı faktörleri ve planlama yaklaşımları belirlenmiştir. Buna göre, Delfi katılımcıları, havayolu işletmelerinin, bilgi sistemleri konularının işletme örgütü ile bilgi sistemleri biriminin sürekli bir etkileşimi neticesinde ortaya çıkarılmasını savunan örgütsel yaklaşımı benimsemesi konusunda görüş birliğine varmışlardır.
Türk havayolu işletmelerinin 2003 iç hat serbestleşmesine verdikleri stratejik tepkiler
Ülkelerin, iç hat havayolu taşımacılığı faaliyetlerine ilişkin giderek daha serbest politikalar izledikleri görülmektedir. Özellikle Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve Avrupa Birliği (AB)'nde havayolu taşımacılığı serbestleşme uygulamalarının çok ileri boyutlara ulaştığı ve bu uygulamaların diğer ülkelere de sıçradığı görülmektedir. Bu gelişmeler, söz konusu havayolu pazarlarının, rekabetin yaşandığı yeni bir yapıya bürünmesine sebep olmaktadır. Dolayısıyla artık havayolu işletmelerinin daha dinamik ve sürekli değişen bir çevrede faaliyet gösterdikleri söylenebilir. Böyle bir çevre havayolu işletmelerini, hayatta kalabilmeleri ve başarılı olabilmeleri için daha stratejik düşünmeye doğru itmektedir. Bu bilinçle, serbestleşmeye tepki olarak havayolu işletmelerinin serbest pazarlarda yeni stratejiler geliştirdikleri gözlemlenmiş ve işletmelerin söz konusu stratejik davranışlarını ortaya koyan çok sayıda akademik çalışma yapılmıştır.2003 yılında iç hat havayolu taşımacılığını serbestleştirerek Türkiye de bu gelişmelere ayak uydurmuştur. İç hat havayolu pazarını rekabete açarak, daha önce tek bir havayolu işletmesinin faaliyet gösterdiği pazara yeni havayolu işletmelerinin girmesine imkân tanımıştır. Bu çalışmada, Türkiye iç hat pazarında faaliyet gösteren mevcut ve yeni havayolu işletmelerinin yaşanan gelişmelere karşı ne tür stratejik tepkiler verdiğinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Bu kapsamda, çalışmanın ilk bölümlerinde strateji ve rekabet kavramları üzerinde durulmuş, ABD ve AB'de serbest pazarlara geçiş süreci, sonrasında oluşan rekabet ortamı ve havayolu işletmelerince geliştirilen stratejiler açıklanmıştır. Ardından, Türkiye'de havayolu taşımacılığının düzenlemeler açısından gelişimi anlatılarak toplanan nitel veriler ışığında serbestleşme sonrası pazardaki rekabet yapısı analiz edilmeye ve havayolu işletmelerinin stratejik tepkileri belirlenmeye çalışılmıştır.
Avrupa Birliği Uyum Sürecinde JAA/EASA Havaaracı Bakım Sisteminin İncelenmesi ve Türkiye'deki uygulamaların araştırılması
Türkiye Avrupa Birliği'ne (AB) üyeliğine müracaat ettiği 1959 yılından beri AB ölçütlerine uyum için ekonomik ve sosyal alanda zorlu bir uğraş içindedir. Türkiye'nin en önemli amaçları ekonomik ve sosyal alanda gelişme kat etmek, AB tam üyeliğinden sonra serbest dolaşım hakkını elde etmektir.Türkiye, AB tam üyeliği için AB'nin havacılık ölçütlerine uymak zorundadır. Havacılıkta emniyeti etkileyen en önemli unsurlardan bir tanesi havaaracı bakımıdır. Türkiye AB'nin havaaracı bakım sistemi ölçütlerini uygulamazsa AB tam üyeliği mümkün olmayacaktır.
Hava kargo taşımacılığının Türkiye'deki mevcut durumu ve geliştirilmesi için yapılması gerekenler
Hava kargo taşımacılığı gelişen teknoloji ve küreselleşen dünya ile birlikte giderek daha da önem kazanmakta ve diğer taşımacılık türlerine göre ekonomideki payı artmaktadır. Ülkemizdeki hava kargo taşımacılığı dünyadaki olumlu gelişmelerden etkilenmekle birlikte mevcut potansiyeli göz önünde bulundurulduğunda olması gereken yerde bulunmadığı düşünülmektedir. Gerek yasal düzenlemeler ve bürokratik olgular gerekse fiziki yetersizlikler ve sektöre has sorunlar sebebiyle Türkiye'deki hava kargo gelişimi beklenilen hızda gerçekleştirmemiştir. Sektörün gelişim hızı önündeki engellerin analiz ve tespit edilerek tanımlanıp uygun çözümlerin sunulmasıyla arttırılabilecektir.Bu tez çalışmasında genel olarak hava kargo taşımacılığı incelenip ilgili gelişmeler ele alınmıştır. Bu konudaki sektöre ait sorunlar ilgili alan yazınındaki çalışmalar göz önünde bulundurularak irdelenmiştir. Ülkemizde bu sektörün gelişimi, dünyadaki yeri, mevcut durumu ve gelişme potansiyeli teorik olarak değerlendirilmiştir. Tezin uygulama aşamasında ise hava kargo taşıyıcı işletmelerinin yetkilileri ile görüşülerek sorunlar belirlenmiş ve çözüm bağlamında görüşleri alınmıştır. Araştırma sonucunda Türkiye'de hava kargo taşımacılığının gelişmesini engelleyen sebepler arasında altyapı yetersizlikleri, mevzuatlar, gümrük süreçleri ve nitelikli eleman eksikliği sorunları ön plana çıkmıştır. Bunun yanında, yakıt maliyetlerindeki yükseklik, ekipman yetersizliği, dünyadaki terör olayları, ekonomik krizler, ikili anlaşmalar, kotalar ve filo çeşitliliğinin kısıtlı olması nedeniyle hava kargo taşıyıcılarının gelişiminin yavaşladığı bulgularına ulaşılmıştır.
Havayolu işletmelerinde performans yönetimi ve dengeli sonuç kartı: Havayolu işletmelerinde bir araştırma
Günümüzde sadece finansal ölçütlere dayalı performans ölçümleri işletmelerin performansını değerlendirmede yeterli olmamaktadır. Finansal ölçütlere dayalı olan performans ölçüm sistemleri, işletmeler için önemli olan faktörlerin ölçülmesinde yetersiz kalmaktadır. Kaplan ve Norton tarafından geliştirilen Dengeli Sonuç Kartı (DSK) yöntemi, işletme performansını sadece finansal boyutta değil tüm boyutlarıyla birlikte değerlendirdiği için işletmeler tarafından tercih edilen bir performans yönetim aracı olmuştur. Hizmet sektöründe faaliyet gösteren havayolu işletmeleri de performans yönetiminde finansal göstergelerin yanı sıra finansal olmayan performans göstergelerini bir arada kullanmaya ihtiyaç duymaktadırlar. Bu nedenle bazı sektörlerde kullanımı oldukça yaygın olan dengeli sonuç kartı havayolu işletmeleri tarafından da kullanılmaya başlanmıştır.Bu çalışmanın amacı işletme hedeflerinin finansal ve finansal olmayan performans göstergelerine dönüştürerek ölçülmesini ve yönetilmesini sağlayan dengeli sonuç kartı yönteminin, Türkiye'de faaliyet gösteren havayolu işletmelerinde uygulanabilirliğini araştırmaktır. Bu kapsamda çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde stratejik performans yönetimi, dengeli sonuç kartı yöntemi ve bunlarla ilişkili kavramlar açıklanmıştır. İkinci bölümde havayolu işletmelerinde performans yönetimi ve dengeli sonuç kartı yönteminin nasıl kullanıldığı açıklanmıştır. Üçüncü bölümde de Türkiye'deki havayolu işletmelerinde performans yönetimi ve dengeli sonuç kartı kullanımına yönelik yapılan araştırmanın sonuçlarına yer verilmiştir.
Havayolu taşımacılığında üretkenlik karşıtı davranışlar ve kabin görevlilerinin algısı üzerine bir araştırma
Havacılık sektörü oldukça dinamik ve hizmet tabanlı bir yapıya sahiptir. Bunun da ötesinde insan yaşamı, uçuşun emniyetli ve güvenli bir biçimde yerine getirilmesine bağlıdır. Gerek hizmet sürecinde yolcu memnuniyetinin gerekse uçuş emniyet ve güvenliğinin sağlanmasında ise kabin görevlileri ayrı bir yere sahiptir. Bu nedenle çalışmada, genel anlamda işletmelerin başarısı önünde bir engel olan, ancak varlığı havacılık sektörü için, yaşamların yitirilmesi gibi, çok daha önemli sonuçların yaşanmasına neden olabilecek Üretkenlik Karşıtı Davranışlar ele alınmaktadır. Bu amaçla çalışmada literatür taraması yapılarak, orta ölçekli bir havayolunun Kabin görevlilerine anket uygulanmıştır. Ankette elde edilen veriler analiz edilerek yorumlanmış ve öneriler getirilmiştir.
Küresel ekonomik kriz döneminde (2008) Türkiye'deki havayolu işletmelerinin uyguladığı pazarlama stratejileri
2008-2009 yılları arasında tüm dünyayı etkileyen küresel ekonomik kriz, 1930 ekonomik krizinden sonra yaşanan en önemli kriz olarak nitelendirilmiştir. Petrol fiyatlarındaki ani artış ve taşınan yolcu sayısındaki azalma nedeniyle, havayolu şirketleri zorlu bir yıl geçirmiştir. Havayolu işletmelerinin çoğu zarar etmiş veya karlarında büyük düşüşler meydana gelmiştir. Bazı havayolu şirketleri ise ekonomik krizde uğradığı büyük finansal kayıplarından dolayı iflas etmiştir. Bu tez çalışması kapsamında, kriz ve ekonomik kriz kavramları incelenmiş ve 2008 ekonomik krizinin, Türkiye?deki havayolu taşımacılığına etkileri araştırılmıştır. Havayolu işletmelerinin pazarlama stratejileri ve ekonomik kriz dönemlerinde uyguladıkları stratejiler incelenmiştir. Türkiye?deki havayolu işletmelerinin 2008 ekonomik krizinden, nasıl etkilendiğine ve kriz döneminde uyguladıkları pazarlama stratejilerine yönelik nitel veriler havayolu yöneticileri ile görüşme tekniği kullanılarak elde edilmiştir. Bu görüşmelerde, krizin etkileri belirlenmeye çalışılmış ve kriz dönemlerindeki pazarlama stratejileri hakkında görüşleri alınmıştır. Toplanan veriler değerlendirilmiş ve elde edilen sonuçlar sivil havacılık kurumlarının istatistiksel verileri ve faaliyet raporları ile geliştirilmiş ve desteklenmiştir. Sonuç olarak, Türkiye?deki havayolu işletmelerinin, 2008 ekonomik krizinden etkilendiği ve farklı pazarlama stratejileri uyguladığı görülmüştür.
Havacılık işletmelerinin operasyon sürecinde gecikmeleri azaltmaya yönelik karar destek sistemi model önerisi ve Atatürk Havalimanında uygulama
Havayolu taşımacılığı sektörü ekonomik ve siyasi krizler, petrol fiyatlarının değişimi, teknolojinin gelişimi gibi çevre etkenlerine karşı oldukça duyarlıdır. İşletmelerin bu tür çevresel riskleri önlemesi mümkün değildir. Bu yüzden sektörün içerisinden kaynaklı risklerin doğru tanımlanması ve yönetilmesi, işletmelerin faaliyetlerinin sürdürülebilirliği açısından oldukça önemlidir. Bu çalışmada sivil havayolu taşımacılığı sektörünün en önemli problemlerinden biri olan gecikmelerin önlenmesinde yönelik bir karar destek sistemi modeli önerilmesi amaçlanmıştır. Uygulama alanı olarak İstanbul Atatürk Havalimanı seçilmiştir. Araştırmanın birinci bölümünde havayolu hizmet sunum sürecine katılan işletmelerin operasyon yapısı özetlenerek havayolu hizmet sunum süreci tanımlanmıştır. Araştırmanın ikinci bölümde gecikmelerin önlenmesine yönelik yaklaşımlar tartışılmıştır. Araştırmanın üçüncü bölümünde Atatürk Havalimanına özgü Faaliyet Tabanlı Havayolu Hizmet Sunum Süreci Ağ Şeması oluşturulmuştur. Gecikmelerin kaynakları ve gecikme önlemleri tanımlanarak gecikmeyi önleyecek Karar Destek Sistem Modeli tasarlanmıştır. Araştırmanın son aşamasında önerilen Karar Destek Sistem Modeli yarı yapılandırılmış görüşmeler ve benzetim yöntemi ile değerlendirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Havaalanı, gecikme, aksaklık yönetimi, karar destek sistemi
Havacılık endüstrisinde insan kaynakları uygulamalarının uçuş ekiplerinin işe aidiyetine ve işten ayrılma niyetine etkisi: Algılanan yönetici desteğinin aracı rolü
Bu çalışma, Türk havacılık sektöründe insan kaynakları uygulamalarının işe aidiyet ve işten ayrılma niyeti üzerindeki etkisini pozitivist paradigma ile kesitsel olarak incelemekte ve özellikle algılanan yönetici desteğinin aracı rolüne odaklanmaktadır. SPSS Process Makro 'su Modeli 4 ile metodolojik olarak temellendirilmiş ve istatistiksel sağlamlık için bootstrapping ile güçlendirilmiş olan bu çalışma sonucunda, tüm hipotezlerdeki ilişkiler doğrulanmaktadır. Analiz süreci sonucunda, insan kaynakları uygulamalarının, uçuş ekiplerinin işe aidiyeti üzerinde önemli bir etki gösterdiğini (H1), işten ayrılma niyetlerini doğrudan etkilediğini (H2) ve yönetici desteği algılarını şekillendirdiğini (H3) ortaya koymaktadır. Öte yandan, algılanan yönetici desteği, uçuş ekiplerinin işe aidiyeti üzerinde (H4) ve işten ayrılma niyeti üzerinde (H5) kuvvetli bir doğrudan etki göstermektedir. İnsan kaynakları uygulamaları ile işe aidiyet (H6) ve işten ayrılma niyetleri (H7) arasında bir aracı olarak rol oynamaktadır. Bu bulgular, insan kaynakları uygulamalarının ve yönetici desteğinin Türk havacılık endüstrisindeki kritik rolünü pekiştirmekte ve uçuş ekiplerinin işlerine yönelik tutumları ve davranışsal niyetleri üzerindeki etkilerini göstermektedir. Çalışma, çalışanların aidiyetini ve işten ayrılma niyetlerini, yüksek derecede uzmanlaşmış ve dinamik bir sektörde destekleyici çalışma ortamlarının teşvik edilmesine dair değerli içgörüler sunarak insan kaynakları yönetimi üzerine geniş bir tartışmaya katkıda bulunmaktadır.
Uyumlu kişiliğin işe yabancılaşmaya etkisinde birey-iş uyumunun aracılık rolü
Günümüzün dinamik iş ortamında çalışanın sahip olduğu uyumlu kişilik özelliği ile işiyle arasındaki uyumun, kendisi veya işveren kaynaklı işe yabancılaşma gibi olumsuz etkileri kısmen azaltma noktasında gerek yönetim kademesi gerekse işletmenin genelinde önemli bir etkisi bulunmaktadır. Bu çalışmanın amacı, pozitif tutum ve davranışlarla sonuçlanan uyumlu kişilik yapısının işe yabancılaşmayı etkilemedeki rolü ve çalışanların sahip olduğu bireysel özellikleri, işten beklentileri ile işi arasındaki uyumun sonucu gelişen birey-iş uyumunun uyumlu kişiliğin işe yabancılaşma üzerinde etkisinde aracılık rolünün incelenmesidir. Uygulama, sivil havacılık sektöründe yoğunlukla kullanılan Ankara Esenboğa ve İstanbul Sabiha Gökçen havaalanlarında çalışanlara yapılmıştır. Uyumlu kişilik, işe yabancılaşma ve birey-iş uyumu değişkenlerinin birlikte analiz edildiği bir araştırmaya literatürde rastlanmamıştır. Bu nedenle araştırma sonuçlarının sivil havacılık sektöründe hem yönetim kademesi hem de çalışanlar için farkındalık sağlayacağı gibi literatüre de katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Araştırma tasarımında, nicel araştırma yöntemi kullanılmış, veriler anket formuyla 5'li Likert skalası kullanılarak elde edilmiştir. Araştırmada toplam 403 geçerli anket elde edilmiştir. Araştırma modeli kapsamında oluşturulan hipotez, IBM SPSS ve PROCESS 3.2. (Model 4) programıyla test edilmiştir. Araştırma sonucunda, uyumlu kişiliğin işe yabancılaşma üzerinde negatif, birey-iş uyumu üzerinde pozitif bir etkisinin olduğu, birey-iş uyumu ile işe yabancılaşma arasında negatif yönde bir ilişkinin olduğu, birey-iş uyumunun uyumlu kişilik ve işe yabancılaşma arasındaki ilişkide aracılık rolü oynadığı tespit edilmiştir.
İşe adanmışlığın işten ayrılma niyetine etkisinde lider-üye etkileşiminin düzenleyici rolü
Bu çalışmanın amacı, işgörenlerin işe adanmışlıklarının işten ayrılma niyeti üzerindeki etkisinde lider-üye etkileşiminin düzenleyici rolünü incelemektir. Çalışmanın evreni Türkiye'deki havacılık endüstrisinde çalışan bireyler olarak belirlenmiştir. Örneklemini ise Türkiye'deki havacılık endüstrisinde çalışan N = 605 birey oluşturmaktadır. Çalışmada kullanılan ölçeklerin güvenilirliğini ve geçerliliğini değerlendirmek amacıyla IBM AMOS kullanılmakla birlikte, korelasyon ve moderasyon analizleri için IBM SPSS PROCESS makrosundan faydalanılmıştır. Hem işgörenlerin işe adanmışlıkları hem de lider-üye etkileşimi, işten ayrılma niyeti ile negatif ilişkilidir. Ayrıca, lider-üye etkileşimi ile işe adanmışlık arasında da pozitif bir ilişki gözlemlenmiştir. Bulgular ayrıca, lider-üye etkileşiminin işe adanmışlığın işten ayrılma niyeti üzerindeki etkisinde düzenleyici role sahip olduğunu göstermektedir. Moderasyon analizine göre, işgörenlerin lider-üye etkileşim düzeyleri azaldıkça, işe adanmışlığın işten ayrılma niyeti üzerindeki etkisinin güçlendiği gözlenmektedir.
Havaalanı çevre yönetim performansının çok kriterli karar verme yöntemleriyle değerlendirilmesi: Türkiye'deki beş büyük havaalanında bir uygulama
Hava taşımacılığının çevresel etkileri konusunda odak noktası her ne kadar havayolu endüstrisi olsa da havaalanları, yer operasyonlarından salınan emisyonlar, gürültü etkileri ve terminal binasındaki enerji kullanımı gibi pek çok açıdan çevresel etkiler barındırmaktadır. Bu araştırmada havaalanlarının çevresel etkileri daha iyi yönetmesine katkı sağlanması bakımından havaalanlarının çevre yönetim performansını yansıtan kriterleri belirlemek, bu kriterlerin önem derecelerini tespit etmek ve Türkiye'deki en büyük beş havaalanının çevre yönetim performanslarını değerlendirmek amaçlanmıştır. Bu amaçla yarı-yapılandırılmış görüşmeler ve çok kriterli karar verme yöntemleri kullanılmıştır. Kriterlerin ağırlıklandırılmasında SWARA yöntemi, alternatiflerin değerlendirilmesinde ise COCOSO, MARCOS, TOPSIS, VIKOR ve Borda yöntemleri kullanılmıştır. Analizler neticesinde en önemli ana kriterin karbon emisyonu ve enerji yönetimi kriteri olduğu, en az önemli ana kriterin ise biyoçeşitlilik yönetimi kriteri olduğu bulunmuştur. Genel çevre yönetim performansı en yüksek havaalanının İstanbul Havaalanı olduğu görülmüştür. Onu sırasıyla Antalya Havaalanı, Sabiha Gökçen Havaalanı, Ankara Esenboğa Havaalanı ve İzmir Adnan Menderes Havaalanı izlemiştir. Burada daha yoğun havaalanlarının performansının daha yüksek çıktığı görülmüştür. Buna karşın gürültü yönetimi ana kriteri özelinde ise daha az yoğun havaalanlarının performansının daha yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Su ve atık yönetimi konusunda ise görece daha sıcak iklimde bulunan havaalanlarının performansının daha düşük olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
İş stresinin çalışan performansına etkisinde gelişim zihniyetinin ve bilinçli farkındalığın aracılık rolü
Bu çalışma, havacılık sektöründe uçuş ekibi tarafından algılanan iş stresine odaklanmakta olup, stresin çalışan performansına nasıl bir etki yaptığını gelişim zihniyeti ve bilinçli farkındalık yapıları ile açıklama amacını taşımaktadır. Giderek daha karmaşık hale gelen çalışma ortamlarında ve stresin kaçınılmaz olduğu havayolu operasyonlarında maksimum düzeyde performans sergilenebilmesi ve maksimum verimin alınabilmesi için stresin istenmeyen etkilerini en aza indirebilecek bir motivasyon kaynağına ve pozitif bir duygu durumu sağlayıcılarına ihtiyaç duyulmaktadır. Bu doğrultuda, çalışmada; farklılık yaratabileceği düşünülen iki unsurun (gelişim zihniyeti ve bilinçli farkındalık) etkileri incelenmiştir. Aracı değişken olarak analiz edilen bu iki unsurun da iş stresinin performansa olan etkisinde aracı rol aldıkları ve iş stresinin performansı dolaylı olarak etkilediği bulgusuna ulaşılmıştır. Dolayısıyla performansı iyileştirmek için doğrudan iş stresine müdahalede bulunmak yerine, özellikle bilinçli farkındalık ve gelişim zihniyeti kavramlarına yönelik çalışmalar ve uygulamalar yapılması önerilmektedir. İş stresi ve çalışan performansıyla bu unsurlar arasında anlamlı bir ilişki olduğuna yönelik ortaya konulan bu bulgu neticesinde, bu unsurların havacılık sektöründe örgüt geliştirme stratejisinin bir parçası olarak kullanılabileceği ve Ekip Kaynak Yönetimi (EKY) uygulamalarına dâhil edilebileceği düşünülmektedir. Anahtar Sözcükler: İş stresi, Gelişim zihniyeti, Bilinçli farkındalık, Çalışan performansı, Havacılık, Uçuş ekibi, Aracı değişken
Havayolu işletmelerinde hizmet kalitesinin müşteri tatmini üzerine etkisi: Azerbaycan havayolları müşterileri üzerine çalışma
Günümüzde küreselleşmenin etkisiyle birlikte teknolojik gelişmelerin hız kazanması, yoğun rekabet ortamı, rekabet avantajı sağlamanın zorunluluğu havayolu sektöründe giderek önem kazanmaktadır. Zira havayolu sektörü, küresel ölçekte hızla gelişen ve rekabetin yoğun olduğu ve yolcu beklentilerinin de günden güne değişerek, sürekli arttığı bir sektördür. Yolculara uçuş öncesi ve sonrası da dahil olmak üzere sunulan ve tüm seyahat deneyimlerini kapsayan hizmetler, bu hizmetlerin kalitesi, müşteri tatminini sağlanması ve sürdürülmesi bağlamında büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada, havacılık sektöründe Azerbaycan Havayolları Bakü-İstanbul hattında seyahat eden yolcuların havayolu hizmet kalitesi beklentileri ile Azerbaycan Havayollarından algıladıkları hizmet kalitesini unsurları karşılaştırılmış ve sonuçların müşteri tatminine olan etkisini vurgulanmasıdır. Bu amaç doğrultusunda, çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde havayolu işletmeciliği, ikinci bölümünde hizmet kalitesi, hizmet kalitesi modelleri ve müşteri tatmini ele alınmıştır. Çalışmanın üçüncü bölümünde ise Azerbaycan Havayollarının Bakü-İstanbul hattında seyahat eden yolcuların havayolu hizmet kalitesi beklentileri ile Azerbaycan Havayollarında algıladıkları hizmet kalitesi unsurları karşılaştırılmıştır ve sonuçların müşteri tatmini üzerine olan etkisi üzerinde belirlenmeye çalışılmıştır. Araştırma, online veri toplama aracılığıyla gerçekleştirilmiştir ve elde edilen veriler, SPSS 22.0 yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre, Azerbaycan Havayolları yolcularının hizmet kalitesinin fiziki kanıtlar, güvenirlik, heveslilik, güven ve duyarlılık ölçeklerinin müşteri beklentilerini tam olarak karşılayamadığı ve bu nedenle müşteri tatmininin seviyesinin yüksek olmadığı görülmüştür.
İnsansız hava araçlarının hava trafiğine entegrasyonundaki potansiyel problemlerin tespiti ve çözümüne yönelik bir araştırma
Bu çalışma, insansız hava araçlarının (İHA) hava trafiğine entegrasyonu sürecinde oluşan problemleri ortaya koymak, gelecekte oluşabilecek potansiyel problemleri tespit etmek ve problemlere çözüm üretmek amacıyla yapılmıştır. Çalışmada konu nitel paradigma yaklaşımı ile ele almıştır. Araştırma yaklaşımı olarak durum çalışması nitel araştırma deseni kullanılmıştır. NVivo yazılımından yararlanılarak tematik analiz yapılmıştır. Tematik analiz sonrası listelenen problemler Analitik Hiyerarşi Yöntemi (AHP) ile önem derecesine göre ağırlıklandırılmıştır. Problemlerin çözümü için Nominal grup görüşme tekniği kullanılarak alan uzmanlarından çözüm önerileri alınmış olup, önerilerin yorumlanması için yorumlayıcı bilimsel yaklaşım kuramsal temelinden yararlanılmıştır. Çalışma sonuçları incelendiğinde, İHA paydaşlarının ortak görüşlerine göre yüzdesel olarak birinci sırada İHA pilotu eğitim eksikliği, ikinci sırada İHA'ların performans düşüklüğü ve üçüncü sırada ise İHA'ların hava trafiğini geciktirmesi en fazla ifade edilen problemler olarak öne çıkmaktadır. AHP yöntemi ile yapılan ağırlıklandırma işlemi sonucunda ilk üç ana problemin geometrik ortalamaya göre yüzdesel dağılımı havacılık emniyeti ve verimliliği problemleri %38.43, mevzuata yönelik problemler %33.27, İHA ve yer sistemi problemleri %28.3'dür. Ana problemler içerisinde önem ağırlığı en yüksek olan problemin havacılık emniyeti ve verimliliği olduğu görülmektedir. Çalışma sonunda Nominal grup tekniği kullanılarak araştırmada tespit edilen problemlere alan uzmanları tarafından çözümler önerilmiştir.
Sivil havacılıkta uzaktan eğitim modellerinin ve yöntemlerinin risklerinin tespiti: Havacılık Üniversitesinde AHP ile bir uygulama
Sivil Havacılık eğitiminin emniyete, güvenliğe ve araştırma geliştirme çalışmalarına dolayısıyla sürdürülebilir havacılığa temel olması açısından anlamı büyüktür. Sivil Havacılıkta belirli eğitim alanlarında belirli limitlerle kullanılan Uzaktan eğitim model ve yöntemlerinin uzun vadede havacılıkta emniyeti ve güvenliği etkileyebilme potansiyeline sahip riskleri olduğu bilinmektedir. Bu tez çalışmasında uygulamanın yapılacağı havacılık üniversitesinde öğrencilerin uzaktan eğitime yönelik tutumlarına ilişkin elde edilen veriler doğrultusunda uzaktan eğitimin havacılık eğitiminde oluşturduğu risklerin tespit edilmesi ve eğitmenlerin uzaktan eğitimin havacılık eğitiminde oluşturduğu risklerin önem derecelerine göre sınıflandırılmasına yönelik görüşleri doğrultusunda uzaktan eğitimin havacılık eğitiminde oluşturduğu risklerin önceliklendirilmesi amaçlanmıştır. Sonuç olarak eğitmenlerle yapılan görüşmeden elde edilen veriler Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) analizine uygulanarak risk önceliklendirilmesi çalışması yapılmış ve en önemli risk kriterinin etkileşim eksikliği olduğu ve bu kriter altında en önemli alt kriterin iletişim ve ekip çalışması becerilerinin zayıflaması olduğu ortaya çıkmıştır. Öğrencilerle yapılan anket sonucunda elde edilen verilerin analizi sonucunda uzaktan eğitimde etkisizlik, motivasyon eksikliği ve beceri eksikliği risklerinin olduğu tespit edilmiştir. Araştırma çatısı ortak olmakla birlikte farklı örneklem gruplarına farklı yöntemler ile ( anket ve görüşme soruları yoluyla) sorular iletilmiş olduğundan sonuçsal karşılaştırmalar yapılmamıştır ve bu çalışma yöntem farklılığı yoluyla diğer çalışmalardan farklılaşmaktadır.
Havalimanları için sürdürülebilirlik endekslerinin belirlenmesi ve bu endekslere yönelik bir durum çalışması
Bu çalışmada havalimanlarının sürdürülebilirlik açısından değerlendirmesi için bir değerlendirme yöntemi geliştirilmesi hedeflenmiştir. Uluslararası ölçekte hizmet veren havalimanı işletmelerini kapsayan çalışmada nicel araştırma yöntemi kullanılmış olup, Uzman Paneli çalışması ile elde edilen veriler 'Best Worst Method (BWM)' yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Sonrasında elde edilen sürdürülebilirlik değerlendirme yöntemi 6 adet büyük havalimanına Durum Çalışması yöntemi ile uygulanmıştır. Elde edilen verilerin analizi sonucunda söz konusu havalimanlarının sürdürülebilirlik değerlendirilmesi yapılmıştır. Çalışma kapsamında; Çevre, Sosyal ve Ekonomi endeksleri ana başlıkları altında 18 adet sürdürülebilirlik göstergesi ve bu endekslerin ölçülmesine imkân veren 42 adet metrik elde edilmiştir. Havalimanı sürdürülebilirlik değerlendirilmesinde çevresel konularının ağırlığının ekonomi ve sosyal konulara göre çok daha fazla olduğu, ekonomi ve sosyal konuların etkilerinin daha az olduğu görülmektedir. Göstergeler içerisinde ise Çevre endeksi altında yer alan Emisyonlar ve Hava Kirliliği en fazla ağırlığa sahiptir. İkinci sırada Ekonomi göstergelerinden Doğrudan Ekonomik Katkılar yer alırken, diğer Çevresel göstergelerden Enerji Yönetimi, Su Kullanımı, Gürültü Yönetimi ve Atık Yönetimi bunu takip etmektedir. Sosyal göstergeler ise en yükseği Kurumsal Yönetim ve İş Etiği olmak üzere çok düşük ağırlıklara sahiptir. Durum çalışması sonuçları 6 havalimanının 2021 ve 2022 yılları için ekonomik, sosyal, çevre ve toplam sürdürülebilirlik endeksleri açısından sürdürülebilirlik performans ve sıralamalarını vermiştir. Ayrıca her bir havalimanının 3 endeks ve toplamda sürdürülebilirlik performansları 2021 ve 2022 yılları arasında karşılaştırmalı olarak bulunmuştur.
Havacılık çalışanlarının gönüllü raporlamadan kaçınma davranışlarını etkileyen faktörler: Bir model önerisi
Havacılık dünyada sayılı riskli endüstriler arasında yer aldığı için, emniyetli bir çalışma ortamı, hem uçuş operasyonları hem de uçak bakım servisleri için büyük öneme sahiptir. Emniyetli bir ortam yaratmak ve örgütsel bir emniyet kültürüne sahip olmak için, havacılık çalışanlarının emniyetsiz durumların, tehlikelerin ve potansiyel risklerin farkında olması önem arz etmektedir. Farkındalığın temel bileşenlerinden biri bilgidir. Yöneticilerin bilgiye ulaşmasını sağlayacak en önemli araçlardan biri ise havacılık çalışanlarının bu bilgileri ve emniyetsiz durumları yöneticilerine gönüllü bir şekilde raporlama davranışıdır. Aksi taktirde, gönüllü sessiz kalma davranışı, görülmeyen ve tahmin edilemeyen kazaları beraberinde getirecektir. Bu çalışmanın amacı, havacılık çalışanlarının raporlamama davranışlarının nedenlerini ortaya koymak, etkili bir uçuş ve yer emniyet kültürü yaratılmasına katkı sağlayacak gönüllü raporlama davranışını geliştirecek model önerisinde bulunmaktır. Bu çalışmada, ikincil veri kaynaklarından yararlanarak döküman analizi yardımıyla havacılıkta gönüllü raporlamanın önemini belirten bir model ortaya konulmuştur. Bu kapsamda, etkili bir uçuş ve yer emniyet kültürü yaratmak için havacılık örgütlerinde risk yönetimi, fırsat yönetimi, bilgi ve emniyet üstünlüğünü sağlamak için gönüllü raporlama davranışını arttıracak havacılık örgütlerinde emniyet liderliğinin bulunması, yöneticilerin çalışanları kaza, olay ve ramak kalaları raporlaması için ceza alma korkusunun azaltacak sınırlı ayrıcalık uygulaması gibi önerilerde bulunulmuştur.
Yalın tedarik zinciri uygulamasındaki gerekli faktörlerin bilişsel haritalandırma yöntemi ile belirlenmesi ve risklerin ANP ile önceliklendirilmesi: Havacılık organizasyonlarında bir uygulama
Havacılık Tedarik zincirindeki tüm aktörler ile en çok temas eden ve hizmetleri son müşteriyi etkileyen aktör yer hizmetleri firmalarıdır. Bunun için havacılık yer hizmeti firmaları emniyetten ödün vermeden zaman baskısına nasıl yanıt verebilir sorusunun yanıtı yalınlık olabilir. Bu çalışmada amaç, Yalın tedarik zinciri yönetimi hakkında genel bir bakış sağlamak ve Havacılık kuruluşlarından yer hizmetleri firmalarının tedarik zincirinin yalınlıkla birleştirebilmesi için gerekli faktörlerin belirlenmesi ve analizini sağlamaktır. Bir diğer amaç ise uygulanabilirliğindeki risklerin belirlenmesini/sınıflandırmasını sağlamaktır. Sonuç olarak ilk aşamada literatürde belirlenen 20 adet başarı faktörlerinin kendi aralarında neden-sonuç ilişkisinin değerlendirilmesi için yer hizmetleri sektörü çalışanlarıyla görüşülmüş ve katılımcıların ortak olarak en önemli gördükleri faktörler uygulama süreci ile organizasyonel alt yapı olmuştur. Bunun yanı sıra kendileri belirledikleri faktörlerin bilişsel haritalandırması Decision Explorer programı kullanılarak analiz edilmiştir. Buna göre kalifiyeli personel, maliyet, sistemi/süreçleri yeniden tasarlamak, otomatize etmek, eğitim olmak üzere 5 ortak faktör ortaya çıkmıştır. Son olarak risklerin belirlenmesi ve önceliklendirilmesi için BOCR temelli ANP yöntemi Super Decision programı kullanılarak yapılmıştır. Literatür araştırması sonucu Faydalar için 7, Fırsatlar için 8, Maliyet için 4 ve Risk için 9 kriter bulunmuştur. İkili karşılaştırma sonucunda ana kriterler için en önemli kriter risk faktörü 0,677 ile olmuştur. En az önemli kriter ise fırsat ana kriteri 0,046 ile olmuştur. Fayda ana kriteri için en önemli alt kriter maliyetlerin azaltılması, fırsatlar için müşteri memnuniyeti, maliyet için kaynaklara erişilebilirlik maliyeti ve risk için kâr marjı olmuştur.
Türkiye iç hatlar havayolu taşımacılığı pazarında yoğunlaşma ve topluma sağlanan fayda üzerindeki etkisi
Yapı-davranış-performans paradigmasına göre pazar yapısı işletme davranışlarını etkileyerek pazarın performansını belirleyici bir rol oynar. Bir sektörde ya da pazarda yoğunlaşmanın yükselmesi, işletmelerin rekabetçi davranışlar sergilememesine ve sektörün topluma sağladığı fayda performansının düşmesine yol açar. Havayolu taşımacılığı tarihinde bu paradigmanın geçerliliği serbestleşme sonrası düşen yoğunlaşma ve oluşan rekabetçi yapı sonucu topluma sağlanan faydadaki hızlı artışla gözlenmiştir. Türkiye'de de dünyada olduğu gibi iç hatlar serbestleşmesi sonrası insanların havayolu taşımacılığına ulaşımı kolaylaşmış, pazardaki uçuş sayısı ve taşınan yolcu sayısı takip eden yıllarda oldukça hızlı yükselmiştir. Ancak bir noktada pazara girişler durmuş, giren havayolu işletmeleri iflas etmeye ve pazardan çıkmaya başlamış, pazar yoğunlaşması ise tekrar yükselme eğilimine girmiştir. Araştırma, Türkiye iç hatlar havayolu taşımacılığının topluma sağladığı faydayı artırmak amacına yönelik olarak gerçekleştirilmiştir. Bu doğrultuda 2000-2023 yılları arası, yani serbestleşme yıllarından günümüze kadar olan süreç için havayolu işletmelerinin iç hatlarda taşıdıkları yıllık yolcu sayıları üzerinden pazar payları elde edilmiştir. Elde edilen pazar paylarından n-Firma Yoğunlaşma Oranı ve Herfindahl-Hirschmann endeksleriyle yoğunlaşma ölçümü gerçekleştirilmiştir. Havayolu işletmelerinin pazar paylarının ve pazarın yoğunlaşma endeks değerlerinin bu süreçteki değişimi yorumlanmıştır. Sonraki aşamada, yoğunlaşma endeksinin yıllık değişim oranı ile pazarda taşınan toplam yolcu sayısının yıllık değişim oranı ve pazara arz edilen toplam uçuş sayısının yıllık değişim oranı verileri Zaman Serilerinde En Küçük Kareler yöntemiyle analiz edilmiştir. Analiz sonucunda, yoğunlaşmadaki değişim oranının yolcu ve uçuş sayısındaki değişim oranı üzerinde ters yönlü etkisi olduğu tespit edilmiştir. Sürekli artan yoğunlaşmanın azaltılması için politika önerilerinde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Havayolu taşımacılığı, Havayolu ekonomisi, Pazar yoğunlaşması, Rekabet, Zaman serileri analizi
Geleceğin havacılık çalışanlarının bireysel yenilikçilik ve yeniliğe direnç düzeylerinin ölçülmesi
Hava taşımacılığı sektöründe, personelin kişisel yenilikçiliği rekabet gücünün korunması ve teknolojik ilerlemelerin sağlanması açısından kritik önem taşımaktadır. Bununla birlikte, özellikle personel arasında değişime karşı gösterilen direnç, yüksek düzeyde düzenlemeye tabi bir sektörde ilerlemeyi engelleyebilmektedir. Gelişen güvenlik standartlarına, operasyonel verimliliğe ve müşteri beklentilerine uyum sağlamak, uzun vadeli sürdürülebilirlik ve büyüme sağlamak için personelin değişim girişimlerine katılımı esastır. Havacılık sektöründe çalışacak bireylerin bireysel yenilikçilik ve değişime direnç özellikleri bu bağlamda sektörün gelişimi açısından büyük bir önem taşımaktadır. Bu çalışmanın amacı geleceğin havacılık çalışanlarının bireysel yenilikçilik ve değişime direnç özelliklerini belirlemektir. Bu kapsamda, Türkiye'de havacılık yönetimi bölümünde eğitim gören lisans öğrencilere anket formu uygulanmıştır. Bu kapsamda 825 anket dönütü elde edilmiş ve veriler Kruskal Wallis, Mann Whitney ve PLS-SEM analizleri kullanılarak test edilmiştir. Araştırma sonucunda bireylerin cinsiyeti ile bireysel yenilikçilik ve değişime direnç özellikleri arasında anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Bununla birlikte, kuşak, yenilikçilik eğitimi, eğitim türü, yabancı dil seviyesi ve bireylerin akademik sınıfı ile bireysel yenilikçilik ve değişime direnç özellikleri arasında anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Ayrıca, uygulanan PLS-SEM analizi sonuçlarına göre, bireylerin deneyime açıklık ve farklılıklara karşıtlık özelliklerinin değişime direnç seviyelerini etkiledikleri görülmüştür. Araştırmanın bulguları, bireylerin deneyime açıklık düzeylerindeki artışın değişime direnç seviyesinde azaltıcı etkisi olduğunu; farklılık karşıtlığı özeliklerinin ise değişime direnç seviyesinde arttırıcı etkisi olduğu tespit edilmiştir.
Havayolu iş modelleri ile uçak çevrim süreci ilişkisi: Geleneksel ve düşük maliyetli havayolu işletmeleri üzerine bir araştırma
Havacılık sektöründe yoğun rekabet ortamında faaliyet gösteren havayolu işletmeleri farklı iş modelleri benimsemektedir. Benimsedikleri iş modelleri, operasyonel öncelikler ve hizmet sunum stratejileri bakımından önemli farklılıklar göstermektedir. Bu farklılıklar, uçak çevrim süreci olarak ifade edilen ve bir uçağın inişi ve bir sonraki seferi arasında geçen sürecin operasyonel anlamda verimliliğini doğrudan etkilemektedir. Bu çalışma, havayolu işletmelerinin farklı iş modelleri ile uçak çevrim süreleri arasındaki ilişkiyi inceleyerek, gecikmelerin nedenlerini saptamayı amaçlamaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde, hizmet işletmelerinin özellikleri, süreç yönetimi ve iş modelleri ele alınmıştır. İkinci bölümde, havacılık işletmelerinde hizmet sunum süreci yönetimi; havayolu işletmeleri, havaalanı işletmeleri ve yer hizmeti işletmeleri açısından ayrı ayrı ele alınmıştır. Çalışmanın üçüncü bölümünde ise, Türkiye'de Ege Bölgesindeki bir havalimanından alınan 2023 yılına ait uçuş operasyon verileri, Düşük Maliyetli Havayolu ve Geleneksel Havayolu iş modelini benimsemiş, iki farklı havayolu için detaylı bir şekilde incelenmiştir. Yapılan analizlerde, her iki iş modelinin, uygulama havaalanındaki, 2023 yılına ait verilerle operasyonel süreçleri, yolcu kapasiteleri ve gecikme oranları karşılaştırılmıştır. Bulgular, iş modellerinin uçak çevrim süresine etkilerini ve gecikme nedenlerini ortaya koymaktadır.
Hata yönetimi kültürü ile örgütsel öğrenme ilişkisinde örgütsel adalet ile örgütsel sessizliğin seri aracılık rolü: havacılık işletmesinde bir araştırma
Havacılık sektörünün karmaşık ve insan faktörüne dayalı yapısı, hata yapma olasılığını artırmakta ve hataların etkili bir şekilde yönetilmesini zorunlu kılmaktadır. Emniyetin sürdürülebilirliği için hataların açıkça paylaşılması, hatalardan ders çıkarılarak gerekli önlemlerin alınması ve özellikle hataların bir öğrenme fırsatına dönüştürülebileceği bir örgüt kültürü oluşturulması büyük önem taşımaktadır. Araştırma, hata yönetimi kültürü ile örgütsel öğrenme arasındaki ilişkiyi analiz etmeyi ve örgütsel adalet ile örgütsel sessizliğin aracılık rollerini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu kapsamda, Antalya Havalimanı'nda faaliyet gösteren bir yer hizmetleri işletmesi çalışanlarından veriler, yapılandırılmış ölçekler aracılığıyla toplanmış ve Kısmi En Küçük Kareler Yapısal Eşitlik Modellemesi yöntemi ile analiz edilmiştir. Bulgular, hata yönetimi kültürünün örgütsel adalet algısını ve örgütsel öğrenme düzeylerini artırırken örgütsel sessizlik davranışlarını azalttığını göstermektedir. Ayrıca örgütsel adalet ve örgütsel sessizliğin hata yönetimi kültürü ile örgütsel öğrenme arasındaki ilişkide seri aracılık rolleri üstlendiği belirlenmiştir. Bu bağlamda çalışma, hata yönetimi kültürünün örgütler için sadece bir hata kontrol mekanizması olarak değil aynı zamanda çalışanların adalet algılarını geliştirebileceğini, sessizlik davranışlarını azaltabileceğini ve daha etkili bir öğrenme ortamı yaratabileceğini göstermektedir.
İklim değişikliğinin havalimanları üzerindeki etkileri: Batman Havalimanı örneği
Bu çalışmanın amacı, iklim değişikliğinin havalimanları üzerindeki etkilerini analiz etmek ve Batman Havalimanı özelinde bu etkileri ayrıntılı incelemektir. Çalışmada iklim değişikliğinin altyapı, operasyon ve bina/tesis maliyet kalemlerine olan etkileri kapsamlı biçimde ele alınmış ve bu etkilerin yönetilebilmesi için maliyet azaltma ve uyum sağlama stratejileri belirlenmiştir. İklim değişikliğinin havalimanı altyapısı, enerji tüketimi, bakım ve onarım gereksinimi, hava koşullarına bağlı operasyonel zorluklar ve tesis yönetimi ile ilgili etkiler detaylı şekilde analiz edilmektedir. Çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Batman Havalimanı uzmanlarıyla yapılan derinlemesine görüşmelerle elde edilen verilerden, ayrıca hem küresel hem de Batman bölgesine ait iklim projeksiyonlarından yararlanılarak havalimanı maliyetlerindeki değişimin nedenleri ve olası etkileri belirlenmeye çalışılmıştır. İklim değişikliğinin havalimanı operasyonlarına doğrudan ve dolaylı etkileri incelenmiştir. Sonuçlar değişen iklim koşullarıyla birlikte sıcaklık artışları ve aşırı hava olaylarının bölgesel havalimanları için önemli maliyet artışlarına yol açabileceği ve bu etkilerin önlenmesi/en aza indirilmesi için sürdürülebilir yönetim stratejilerinin geliştirilmesi gereğini ortaya koymaktadır. Havalimanlarının çevresel, sosyal ve ekonomik sürdürülebilirliğini sağlamak amacıyla çeşitli öneriler sunulmaktadır. Çalışma, Batman Havalimanı örneği üzerinden elde edilen bulgularla diğer havalimanları için de rehber niteliği taşımaktadır. Havalimanlarının iklim değişikliği ile ilgili alacakları önlemler ve uygulayacakları stratejiler konusunda yol gösterici öneriler sunulmaktadır.
Pilot eğitiminde çoklu ekip pilot lisansı entegre eğitim sisteminin incelenmesi: Bir durum çalışması
Havacılık emniyetini en fazla etkileyen sistem unsuru insandır ve pilotlar bu listenin başında gelmektedir. Bu nedenle etkin bir eğitimden geçmeleri gereken pilotların teknolojinin gelişmesiyle birlikte pilot olabilmek için gerekli olan lisanslandırma türlerinin de değişiklik gösterdiği gözlemlenmektedir. Öte yandan havayolu taşımacılığı talebinin ve pilot ihtiyacının giderek artıyor oluşu havayolu işletmelerini, pilot ihtiyaçlarını hızlı ve etkili bir şekilde karşılamak amacıyla, yeni arayışlara itmektedir. Bu araştırmanın amacı sözü edilen bağlamda ortaya çıkmış olan Çoklu Ekip Pilot Lisanslandırma sistemini tüm yönleriyle ortaya koymaktır. Araştırma nitel paradigmaya göre desenlenmiş ve söz konusu programın tüm yönleriyle anlaşılıp açıklanabilmesi için durum çalışması gerçekleştirilmiştir. Nitel veriler yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla toplanıp tümevarımsal tematik analiz tekniği ile analiz edilmişlerdir. Bu kapsamda elde edilen 193 koddan yola çıkılarak 6 temaya ulaşılmıştır. Programın amaçları, programının öğrenciler, havayolu işletmeleri ve uçuş okulları açısından ne tür avantajlar ve dezavantajlar sunduğu, MPL programının havayolu işletmeleri ile uçuş okulu tarafından nasıl işetildiği, programın uygulama çıktılarının neler olduğu ve programın gelecekte nasıl bir gelişim seyri izleyebileceğine yönelik temalar bulgulanmıştır. Program pilot ihtiyacını hızlı bir şekilde karşılamayı, yeni nesil uçaklara uygun pilotlar yetiştirmeyi, pilot eğitimi etkinliğinin artırılmasını ve maliyetlerinin düşürülmesini amaçlamaktadır. Programın genel olarak bu amaçları karşıladığı fakat bazı olumsuz yanlarının da olduğu anlaşılmaktadır. Programın gelecekte uygulanmaya devam edeceği öngörülmektedir. Anahtar Sözcükler: Çoklu Ekip Pilot Lisanslandırması, Pilot Lisansları, Pilot Eğitimi, Pilot Yetiştirme Programları
Havacılık güvenliğinde kriz yönetimi ve kültür ilişkisi: Hofstede'in kültürel boyutlar kuramı bağlamında Atatürk Havalimanı saldırısının incelenmesi
Bu çalışma, Türkiye'de havacılık güvenliği ile ilgili krizlerin yönetsel başarısını etkileyen sorunların ortaya çıkmasında ve bu sorunların yönetilmesinde kültürün etkisini belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu doğrultuda Hofstede'in Kültürel Boyutlar Kuramı bağlamında 28 Haziran 2016 tarihinde yaşanan Atatürk Havalimanı saldırısındaki kriz yönetimi süreci incelenmiştir. Araştırmada nitel araştırma deseni benimsenmiştir. Araştırma verileri Atatürk Havalimanı saldırısında operasyonel ve yönetsel süreçlerde yer alan 14 katılımcı ile gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmeler ve doküman incelemesi sonucunda elde edilmiştir. Analiz sürecinde NVivo 12 paket programından yararlanılmıştır. Analiz sonucunda bulgular "Kriz sinyallerin alınması", "Krize hazırlık ve korunma", "Krizin kontrol altına alınması", "Normal duruma geçiş" ve "Öğrenme ve değerlendirme" temaları altında değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda, kriz yönetiminin başarısını etkileyen sorunların ortaya çıkmasında genellikle Hofstede'in kültürel boyutlar kuramı bağlamında Türkiye'nin de sahip olduğu yüksek düzeyde belirsizlikten kaçınma ve güç mesafesi ile kısıtlama değerlerinin etkili olduğu belirlenmiştir. Öte yandan Hofstede'in çalışmasında Türkiye'nin zaman yönelimine ilişkin baskın değerlerle ilgili herhangi bir bulgu olmamasına rağmen, kriz yönetimi süreçlerinde kısa döneme yönelimli olunmasından dolayı sorunların yaşandığı tespit edilmiştir. Kriz yönetimin başarısına önemli düzeyde katkı sağlayan diğer kültürel değerlerin ise toplulukçu kültürlere özgü yurtseverlik bilinci ile dişil değerlere özgü dayanışma ve işbirliği değerleri olduğu tespit edilmiştir
Havayolu iş-modeli ve yolcu harcamaları arasındaki ilişki üzerine bir araştırma: Antalya havalimanı
Havayolu sektöründe gerçekleşen serbestleşmeden sonra yeni havayolu şirketleri ve yeni iş modelleri ortaya çıkmıştır. Farklı iş modelleri farklı hizmet seviyelerini doğurmuştur. Havayolu sektörünün gelişimi turizmin de büyümesinde etkili olmuştur. Turistlerin tatil planlarını yaparken hangi havayolu işletmesi ile seyahat edeceği de vermeleri gereken kararlardan biri olmuştur. Bu çalışmada, turistlerin Türkiye'nin en büyük turizm merkezi olan Antalya'da yaptıkları harcamalar ile tercih ettikleri havayolu işletmelerinin iş modelleri arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmaktadır. Ayrıca, araştırmanın yapıldığı tarihlerde Covid-19 pandemisinin yaşanması nedeniyle pandeminin turizm aktiviteleri üzerine etkilerinin araştırılması ve Antalya'ya gelen turistlerin seyahat yeri seçimlerine etki eden en önemli faktörlerin belirlenmesi amaçlanmaktadır. Araştırma verileri, Antalya Havalimanı kullanan 448 yolcuya yönelik gerçekleştirilen anket yöntemi ile toplanmıştır. Veriler, SPSS programı kullanılarak analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda, havayolu iş modelleri arasında paket tur harcamaları ve konaklama harcamaları ortalamaları arasında anlamlı farklılıklara rastlanılmasına karşın konaklama dışı harcama ortalamalarında anlamlı farklılıklarla karşılaşılmamıştır. Covid 19 pandemisi nedeniyle turistlerin yaklaşık üçte biri turistik aktivitelere katılmadığını belirtmiştir. Destinasyonun olanakları ve imajı, fiyat-kalite ve politik unsurlar, turistlerin seyahat yeri seçimini etkileyen en önemli faktörler olarak belirlenmiştir. Anahtar kelimeler: Havayolu iş modelleri, Turizm, Turizm Harcaması, Antalya
Havayolu işletmeleri arasındaki rekabetçi dinamiklerin belirleyicileri: Türkiye dış hatlar havayolu pazarında panel regresyon analizi uygulaması
Bu tezin amacı rekabetçi eylemler üzerinde etkili olduğu düşünülen öncüllerin ortaya çıkarılması ve bunun yapılan hamle türlerine göre değişip değişmediğinin Türkiye dış hatlar havayolu pazarı bağlamında ortaya çıkarılmasıdır. Araştırmada bağımlı değişkenleri rekabetçi hamle sayıları, bağımsız değişkenleri havayolu işletmelerinin işletme yapısı, sahip olduğu kaynaklar, pazar işbirlikleri, pazar ilişkilerini belirten 12 değişken oluşturmaktadır. Araştırma kapsamında oluşturulan modeller panel regresyon analizi ile test edilmiştir. Araştırma bulguları tarife temelli hamle sayıları üzerinde büyüklük, toplam uçuş sayısı, insan kaynakları, hazırdan bekleyen kaynakların pozitif, işletme olgunluğu, filo homojenliği, kaynak aktarma yeteneği ve pazar ortaklığının negatif etkiye sahip olduğunu ortaya çıkarmıştır. Kapasite temelli hamle sayıları üzerinde insan kaynakları ve hazırda bekleyen kaynaklar, filo homojenliği ve pazar ortaklığının pozitif, büyüklük ve işletme olgunluğunun negatif etkileri olduğu ortaya konmuştur. Fiyat hamleleri üzerinde toplam uçuş sayısı, işletme olgunluğu, hazırda bekleyen kaynaklar ve filo homojenliğinin pozitif, insan kaynakları, kaynak benzerliği, kaynak aktarma yeteneği ve pazar ortaklığının negatif etkilere sahip olduğu gözlemlenmiştir. Konfor temelli hamleler üzerinde pazar işbirliği, insan kaynakları, hazırda bekleyen kaynaklar ve pazar ortaklığının pozitif, göreli büyüklüğün negatif etkiye sahip olduğu görülmüştür. İmaj hamleleri üzerinde toplam uçuş sayısı, pazar işbirliği, hazırda bekleyen kaynaklar ve pazar ortaklığının pozitif, büyüklük ve işletme olgunluğunun negatif etkisi bulunmaktadır. Sonuç olarak rekabetçi hamle türlerine göre farklı öncüllerden oluşan ve aynı öncülün hamle türüne göre farklı etkilerinin gözlemlendiği modeller elde edilmiştir.
Havayolu işletmelerinin yer operasyon sürecinde karşılaştıkları aksaklıkların yönetilmesinde örgütsel ağların rolü
Çalışmanın amacı, havayolu işletmelerinin yer operasyon sürecinde karşılaştıkları aksaklıkları, üst düzey yöneticilerinin informal ilişki ağları vasıtasıyla nasıl yönettiklerini anlamak ve açıklamaktır. Bu amaç doğrultusunda örgütsel ağlar kuramının temel argümanlarından faydalanılmaktadır. Araştırma alanı, Antalya havalimanında havayolu yer operasyon sürecinde doğrudan yer alan 30 işletmeden oluşmaktadır. Çalışma kapsamında veriler, yarı yapılandırılmış görüşme ve ağ anketi teknikleri aracılığıyla havayolu işletmeleri ve tedarikçi işletmelerde çoğu istasyon sorumlusu düzeyinde 34 yöneticiden elde edilmiştir. Çalışmada nitel veri analizi için NVIVO 12, sosyal ağ analizi için UCINET 6.0'dan yararlanılmıştır. Çalışma ile havayolu yer operasyon sürecinde karşılaşılan aksaklıkların yönetiminde informal ilişki ağının etkin bir biçimde kullanıldığı ortaya çıkarılmıştır. Bu durumun, özellikle sezon olarak adlandırılan yoğun uçuş döneminde havalimanı kapasitesinin en verimli şekilde kullanımını mümkün kıldığı sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte kullanılan informal ilişki ağında yer alan bağlantıların, çoğunlukla iş yeri kaynaklı iş arkadaşlığı temelinde kurulduğu ve zayıf bağların ağırlıkta olduğu bir güçlü-zayıf bağ bileşiminden meydana geldiği tespit edilmiştir. Ayrıca aksaklıkların yönetimi ile ilgili olarak informal ilişki ağının kullanımında özel istek ve ricalar, verilen hizmette yaşanan gecikmeler ve bilgi/fikir/tavsiye paylaşımlarının önemli bir yeri olduğu görülmüştür. Ulaşılan bir başka sonuca göre aksaklıkların yönetiminde kullanılan informal ilişki ağının merkezinde iki yer A grubu yer hizmeti işletmesi ve devlet aktörü (sırasıyla GH1, GH2, D1) yer almaktadır. İnformal ilişki ağındaki en kilit (prestijli) aktörler ise iki A grubu yer hizmeti işletmesi ve terminal işletmesidir (sırasıyla GH1, T1 ve GH3).
Havayolu işletmelerinde görev alan pilotların örgütsel vatandaşlık davranışları ve işten ayrılma niyeti ilişkisinde sosyal ve ekonomik değişim davranışlarının aracılık etkisi: türk havayolu işletmelerinde bir araştırma
1970' li yıllarda Amerika Birleşik Devletleri'nde serbestleşme adı ile daha sonra Avrupa' da liberalleşme hareketleri adı altında giderek rekabetçi bir yapıya bürünen havacılık sektörü, azalan gelirlerini karşılayabilmek için giderlerinde kısıtlamalara gitmiştir. Personel ve yakıt masrafları bu sektörün en üst iki gideri olarak ortaya çıkmaktadır. Yasalar ve pazara yeni giren havayolu işletmeleri ile birlikte uçak sayısında beklenmeyen artış, personel açığını ortaya çıkarmış ve gider azaltmada personel maaşlarının farklılaştırılmasına neden olmuştur. Araştırmalarda ortaya çıkan en yüksek personel gideri olarak rotaya çıkan havayolu pilotlarını elde tutmak için maaş artışı bir seçenek olsa da uluslararası anlaşmalar sayesinde pilotlar farklı ülkelerde iş bulabilmekte bu da işletmelerin zor durumda kalmalarına neden olmaktadır. Pilotların da personel devir oranının yüksekliği birçok havayolu işletmesi için sorun olmaktadır. Örgütsel vatandaşlık davranışlarının gözlemlenmesi yüksek devir oranının önüne geçilebilmesini ve / veya azaltılmasını sağlayabilmektedir. Bununla birlikte sosyal ve ekonomik değişim davranışlarının tanımlanması, örgütsel vatandaşlık davranışlarının artıp artmayacağının anlaşılmasına olanak sağlayacağı gibi, aynı zamanda sosyal değişim davranışı sergileyen pilotların işgücü devir niyetinin az olacağı düşünülmektedir. Bu yüzden, sosyal ve ekonomik davranışların tanımlanması, örgütsel vatandaşlık davranışları ve işten ayrılma niyeti arasındaki aracılık rolünün anlaşılması, havayolu işletmeleri için yüksek personel devir oranının önüne geçmede önem arz etmektedir. İşten ayrılma niyeti hakkında olan alan yazında, bu niyete sahip olanların sayısal bilinirliliğinin işletmenin yüksek personel devir oranı nedeni ile olan zararlarını asgari düzeye çekebilecek stratejiler geliştirmesini sağlayabileceği savunulmuştur. Ayrıca, örgütsel vatandaşlık davranışı yüksek olan personelin, işletmeye olan bağlılığının yüksek olduğu ve işten ayrılma niyetinin düşük olduğu belirtilmiştir. Sosyal ve ekonomik değişim alan yazınında ise sosyal ve ekonomik değişim teorisi savunucuları, bireyin sosyal değişim yanlısı olmasının işletmeye karşı olan örgütsel vatandaşlık davranışlarını artıracağını, ekonomik davranış sergileyenlerin ise daha az örgütsel vatandaşlık davranışı sergilediğini açıklamışlardır. Bu çalışmada örgütsel vatandaşlık davranışları ile işten ayrılma niyeti arasında anlamlı bir bağ olup olmadığı kontrol edildiği gibi, sosyal ve ekonomik değişim davranışlarının örgütsel vatandaşlık davranışları ile işten ayrılma niyeti üzerinde aracı bir etkiye sahip olup olmadığı araştırılmıştır. Bu kapsamda alan yazın taraması ve oluşturulan model ile havayolu pilotlarından anket aracılığı ile alınan veriler ışığında modelin geçerliliğinin test edilmiştir. Alan yazında, sosyal ve ekonomik değişim ve örgütsel vatandaşlık davranışı arasındaki ilişki ile örgütsel vatandaşlık davranışı ve işten ayrılma niyetini araştıran birçok davranış çalışması bulunmaktadır. Eğitim, sağlık ve otelcilik alanında yapılan birçok araştırma göze çarpmakta, havacılık alanında bir araştırma bulunmamaktadır. Bu çalışmanın davranış araştırmalarına katkı yapması ve sayısal olarak az olan havayolu pilotlarının davranışlarına yeni açıklamalar getirerek alan yazına katkıda bulunması hedeflenmiştir.
Türkiye iç hat havayolu pazarında yolcuların teknolojiye yönelik kabul ve algılarının tekrar satın alma davranışlarına etkisinin belirlenmesine yönelik bir araştırma
Teknolojideki gelişmelerle hayatın adeta her alanında görülen dijital devrim, daha hızlı tüketen, zaman ve mekân kavramından bağımsız hareket eden, satın alma deneyimlerine ilişkin yorum ve paylaşımları ile alışveriş trendlerine yön veren tüketici topluluklarını ortaya çıkarmıştır. İşletmeler, sert rekabet koşullarında karşılaştıkları bu yeni tüketici davranışını anlamak ve mevcut müşteri potansiyellerini elde tutmak için farklı yöntemlerden faydalanmaktadırlar. Bu yöntemlerden birisi de tüketici davranışına öncülük eden faktörlerin tespit edilmesi amacıyla kurgulanan, tüketici davranışı modelleridir. Bu çalışmanın amacı, iç hat yolcularının seyahatlerini planlama sürecinde etkileşimde bulundukları akıllı teknolojilerin, tekrar satın alma davranışlarına etkisini inceleyen özgün bir araştırma modeli geliştirmektir. Bu doğrultuda UTAUT-2 teorisi kaynak alınarak, araştırma kapsamında yeniden düzenlenmiştir. Tüketici Güveni, Algılanan Risk, Tüketicinin Teknolojik Yenilikçiliği yapıları, literatür taraması neticesinde araştırma modeline eklenerek, tüketicilerin teknolojiye yönelik algılarının tekrar satın alma davranışına etkisi ölçülmüştür. Geliştirilen modele ilişkin 5'li likert ölçeğine göre hazırlanan anket, 29.07.2019 ve 09.08.2019 tarihleri arasında İstanbul Havalimanı İç Hatlar Terminalindeki yolculara uygulanmıştır. Toplam 770 katılımcı ile veri toplama işlemi gerçekleştirilmiştir. Toplanan veriler, yapısal eşitlik modellemesi yönteminden faydalanılarak test edilmiştir. Modelin gerekli geçerlilik ve güvenilirliği sağladığı tespit edilmiştir. Araştırma modeli ile elde edilen bulgular, tekrar satın alma niyetinin oluşumunda Performans Beklentisi, Kolaylaştırıcı Şartlar, Sosyal Etki, Alışkanlıklar, Tüketici Güveni, Algılanan Risk ve Tüketicinin Teknolojik Yenilikçiliği yapılarının önemli bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Araştırma sonuçları, yolcuların tekrar satın alma davranışlarında teknolojiye yönelik kabul ve algılarının etkisini güçlü bir şekilde ispatlamaktadır.
Psikolojik sözleşmenin örgütsel bağlılığa etkisindeiş tatmininin aracı ve örgütsel iletişimin düzenleyici rolü-havayolu pilotlarına yönelik bir uygulama
Bu tez çalışmasında havayolu pilotlarının psikolojik sözleşme algılarının örgütsel bağlılıklarına etkisinde iş tatmininin aracı ve örgütsel iletişimin düzenleyici rolü incelenerek literatüre katkı sağlanması, havayolu işletme yöneticilerine ve araştırmacılara öneriler sunulması amaçlanmıştır. Bu amaçla Türkiye Havayolu Pilotları Derneği'ne (TALPA) üye olan 267 pilota psikolojik sözleşme algısı, örgütsel bağlılık, iş tatmini ve örgütsel iletişim ölçekleri uygulanmış olup veriler IBM SPSS 25 ve IBM AMOS 24 paket programları kullanılarak analiz edilmiştir. Hipotez bulgularına göre; psikolojik sözleşme algısının, iş tatmini, duygusal bağlılık ve normatif bağlılığı olumlu yönde ve anlamlı düzeyde etkilediği, devam bağlılığı üzerinde ise anlamlı bir etkisinin olmadığı görülmüştür. İş tatmininin aracı rolüne ilişkin psikolojik sözleşme algısının duygusal bağlılık ve normatif bağlılık üzerindeki dolaylı etkisinin anlamlı olduğu, buna karşın, devam bağlılığı üzerindeki dolaylı etkisinin anlamlı olmadığı gözlemlenmiştir. Örgütsel iletişimin düzenleyici rolüne ilişkin psikolojik sözleşme ihlal algısı ile iş tatmini ilişkisinde değişimin anlamlı olmadığı; iş tatmini ile örgütsel bağlılık ilişkisinde ise duygusal bağlılık ve normatif bağlılık üzerindeki değişimin anlamlı olmadığı; devam bağlılığı üzerindeki değişimin ise anlamlı olduğu görülmüştür. Araştırmaya konu olan faktörler cinsiyet, yaş ve kurumdaki çalışma süresi değişkenlerine göre farklılık analizi bağlamında incelenmiştir. Sonuç olarak, elde edilen araştırma bulguları ayrıntılı bir şekilde değerlendirilerek literatüre katkı sağlanmış, sektör yöneticilerine ve araştırmacılara öneriler sunulmuştur. Anahtar Sözcükler: Havayolu Pilotları, Psikolojik Sözleşme, Örgütsel Bağlılık, İş Tatmini, Örgütsel İletişim
Pilotlarda aşırı yorgunluk kavramı üzerine nicel bir çalışma: Türkiye
Aşırı yorgunluk, havacılık operasyonlarında kontrol altında tutulması gereken önemli bir unsurdur. Havacılık otoriteleri aşırı yorgunluk konusunda birçok sınırlama ve uygulama geliştirmiştir. Ancak istatistikler ve pilotlardan gelen raporlar mevcut düzenlemelerin yeterli olmadığını göstermektedir. Bu çalışmada, Türkiye'deki pilotların aşırı yorgunluk düzeyinin belirlenmesi ve aşırı yorgunluk konusunda kurumlarından gördükleri destek algısının ortaya konması amaçlanmaktadır. Bu kapsamda yapılan anket çalışmasına, Türkiye'de görev yapan 326 havayolu pilotu katılmıştır. Türkiye'de "pilotlarda aşırı yorgunluk" kavramı ile ilgili bir çalışma mevcut yazında olmadığından, bu çalışmanın alan yazınına katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Çalışmanın sonucunda; araştırmaya katılan pilotların %13'nün aşırı yorgunluk kavramını daha önce duymadığı, %67'sinin aşırı yorgun olmasına rağmen uçuş görevini iade etmeyerek uçuşa gittiği, %65'inin aşırı yorgunluk nedenli küçük hata ve %19'unun ise ciddi hata yaptığı ortaya çıkmıştır. Bundan başka, erkek pilotlarda raporlama kültürünün kadın pilotlara göre daha fazla olduğu, pilotların aşırı yorgunluk kaynaklı hatalar nedeniyle kendilerine daha az, çalışma arkadaşlarına ise daha çok rapor düzenledikleri sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca yaş ile meslekteki yıla göre pilotların aşırı yorgunluk düzeylerinin, cinsiyet ve yaşa göre ise pilotların kurumlarından gördükleri destek algılarının anlamlı farklılıklar gösterdiği tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Aşırı yorgunluk, Havayolu taşımacılığı, Pilot, Türkiye, Nicel Araştırma
Bölünmüş fiyatlamanın satın alma niyeti üzerindeki etkisinde bölünmenin tipikliğinin ve toplam fiyatın varlığının rolü: Farklı fiyat sunum stratejilerinin deneysel tasarımla karşılaştırılması
İşletmeler yalnızca fiyat kararlarıyla değil fiyat bilgisini sunma biçimleriyle de tüketici kararlarını etkileyebilmektedir. Havayolu işletmeleri, farklı fiyatlandırma biçimleri, ilave ücret türleri ve fiyat sunumlarını sıklıkla kullanan endüstrilerin başında gelmektedir. Havayolu işletmelerinin web sitelerinde yaygın şekilde her şey dâhil fiyatlandırma yapmak yerine, hizmetin fiyatını bölerek veya satın alma sürecinin farklı aşamalarında fiyat bölümlerini ekleyerek fiyatlandırdıkları görülmektedir. Bölünmüş fiyatlama ve damlama fiyatlama olarak isimlendirilen bu stratejilerle işletmeler, fiyata ilişkin bazı bölümlerin görünürlüğünü azaltarak düşük fiyat üzerinden tüketicileri etkilemeyi amaçlamaktadır. Ancak damlama fiyatlama sunumunda, tüketicilerin bölünmesine aşina olmadığı bir ilave ücret bölündüğünde ve toplam fiyat doğrudan teklifte sunulduğunda beklenen etkinin oluşmayacağı öngörülerek bu çalışmada iki farklı deney gerçekleştirilmiştir. Senaryolar yoluyla seçkisiz olarak kurgusal bir havayolu web sitesine yönlendirilen deneklerin online olarak uçak bileti satın almaları sağlanmıştır. Kontrol gruplu seçkisiz son test tasarımla gerçekleştirilen birinci deneyde farklı fiyat sunumlarının anımsanan toplam fiyat, algılanan fiyat adaleti ve satın alma niyeti üzerindeki etkilerinin farklı olup olmadığının ortaya koyulması amaçlanmıştır. Bölünmüş fiyatlama uygulandığında diğer fiyat sunumlarına kıyasla, tüketicilerin anımsadıkları toplam fiyatın daha düşük olduğu, algıladıkları fiyat adaletinin ve satın alma niyetinin daha yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır. 2x2 faktöriyel tasarımla gerçekleştirilen ikinci deneyde ise bölünmüş fiyatlamanın anımsanan toplam fiyat ve algılanan fiyat adaleti aracılığıyla satın alma niyeti üzerinde bölünmenin tipikliğine ve toplam fiyatın varlığına bağlı etkisi incelenmiştir. Toplam fiyatın varlığının ve bölünmenin tipikliğinin anımsanan toplam fiyatı ve algılanan fiyat adaletini artırdığı sonucuna ulaşılmıştır. Algılanan tipikliği yüksek olan ilave ücret bölündüğünde, toplam fiyatın verilmediği duruma kıyasla toplam fiyat verildiğinde anımsanan toplam fiyatın daha yüksek, satın alma niyetinin daha düşük olduğu tespit edilmiştir. Toplam fiyatın verilmediği duruma kıyasla toplam fiyat verildiğinde, bölünmenin tipikliğine bakılmaksızın algılanan fiyat adaletinin daha yüksek olduğu bulunmuştur.
Havacılıkta örgütsel adalet ve örgütsel güven algıları ile gönüllü raporlamada bulunmama arasındaki ilişki
Bu tezin amacı, örgütsel adalet ile örgütsel güvenin işgörenlerin gönüllü raporlamada bulunmamaları üzerinde aracılık rollerinin olup olmadığını ortaya koymaktır. Araştırma çalışma yaşamlarına Türkiye'de devam eden toplam 800; pilot, havaaracı bakım teknisyeni, yer hizmetleri çalışanı ve hava trafik kontrolörü ile gerçekleştirilmiştir. Çalışma sonucunda, örgütsel adalet ile örgütsel güvenin gönüllü raporlamamayı olumsuz yönde etkilediği; örgütsel adalet ile örgütsel güvenin olumlu yönde güçlü bir ilişki içinde olduğu tespit edilmiştir. Aracılık rolleri incelendiğinde ise örgütsel adaletin gönüllü raporlamama üzerindeki etkisinde örgütsel güvenin aracılık rolünün olmadığı ancak örgütsel güvenin gönüllü raporlamama üzerindeki etkisinde örgütsel adaletin aracılık rolü olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Söz konusu aracılık etkisi ulusal ve uluslararası yazına katkı bağlamında bu araştırmanın en önemli çıktısıdır. Araştırmada ayrıca ilgili havacılık çalışanlarının, yaklaşık %19'unun gördükleri emniyetsiz durumlar ya da emniyeti arttırıcı önerilerle ilgili gönüllü raporlamada bulunmadıkları sonucuna ulaşılmıştır.
Havayolu yolcularının çevrimiçi değerlendirmelerinin metin madenciliği ile analizi
Sosyal medyada yer alan yolcu değerlendirmeleri büyük ölçüde metin verilerinden oluşmaktadır. Metin verileri ise yolcuları daha iyi anlamak için değerli ancak gizli bilgiler içermektedir. Bu çalışma metin madenciliği tekniklerini kullanarak havayolu yolcularının uçuş deneyimleri doğrultusunda paylaştıkları çevrimiçi yorumlarındaki havayolu hizmet özelliklerine yönelik duygularını açığa çıkarmakta ve bu duyguların fiyat-değer algısı, memnuniyet düzeyi ve başkasına önerme davranışı ile ilişkilerini açıklamaktadır. Bu amaçla Skytrax platformunda yer alan 50 geleneksel havayolundan 42.881 yolcu değerlendirmesi toplanmıştır. Gizil Dirichlet Ayrımı yöntemi kullanılarak yorumlarda geçen hizmet özellikleri konfor, kabin personeli, uçuş deneyimi, yer hizmetleri, ikram ve kabin içi eğlence olarak belirlenmiştir. Havayolu hizmet özelliklerine yönelik yolcu duygularının belirlenmesinde ise Hedef Tabanlı Duygu Analizi yöntemi kullanılmıştır. Hizmet özelliklerine yönelik yolcu duyguları verisi kullanılarak, yolcuların fiyat-değer algısı, memnuniyet düzeyi ve başkasına önerme davranışı ile yolcu duyguları arasındaki ilişkilerin incelenmesinde ise lojistik regresyon ve lineer regresyon analizleri yapılmıştır. Tüm regresyon modellerinde pozitif yolcu duygularının bağımlı değişkenleri pozitif yönde etkilediği ortaya konmuştur. Ayrıca tüm bağımlı değişkenler için yolcu duyguları bağlamında en önemli hizmet özelliğinin kabin personeli olduğu belirlenmiştir. Konfor ve yer hizmetlerine yönelik yolcu duyguları ise regresyon modellerinde öne çıkan diğer hizmet özellikleri olarak bulunmuştur. Sonuç olarak havayolu hizmet özelliklerine yönelik yolcu duygularının fiyat-değer algısı, memnuniyet düzeyi ve başkasına önerme davranışı üzerine anlamlı etkileri olduğu ortaya konmuştur.
Havayolu işletmelerindeki dijital dönüşümün operasyon yönetimine etkisi: Düşük maliyetli havayolu örneği
Dijital dönüşümle beraber tüketici beklenti ve davranışları değişmiş, iş modellerinde değişiklikler görülmüştür. Bu da değişime ayak uyduramayan geleneksel firmalar üzerinde baskı yaratmış, pazarın kuralları yeniden yazılmıştır. Bu değişim bundan sonraki sürekli değişimlerin habercisi olmuştur. Mevcut literatür taranarak, bilgi teknolojileri kaynaklı değişikliklerin işletmelerin bulundukları sektörlerdeki operasyon ve yönetim sürecine etkileri incelenmiştir. Havayolu işletmelerindeki dijital dönüşümün operasyon ve yönetim sürecine etkilerini inceleyen doğrudan bir çalışma olmamasına rağmen, teorik arka planı oluşturulan boyutlar üzerinden dijital dönüşümün havayolu işletmelerindeki operasyon yönetimine etkileri ortaya konmaya çalışılmıştır.Bu amaçla Türkiye'de faaliyet gösteren ve açık bir şekilde düşük maliyetli iş modelini uygulayan havayolu işletmesi üzerinden "nasıl bir dijital dönüşüm yaşandığı" havayolu, havaalanı ve yer hizmeti boyutunda ele alınırken; dahili ve harici süreçlerde bütüncül bir yaklaşımla açıklanmıştır.
Pilotların çalışma koşullarına ilişkin algılarınıntükenmişlik üzerine etkisi
Günümüzün hızla değişen ve gelişen koşulları bağlamında havayolu işletmelerindeki çalışma koşullarının, özellikle pilotların sağlığı, güvenliği ve tükenmişliklerine etkileri açısından değerlendirilmesi ayrı bir anlam taşımaktadır. Ancak literatür incelendiğinde, Türkiye'de Sivil Havacılık İşletmelerinde Çalışan "Pilotların Çalışma Koşullarına İlişkin Algılarının Tükenmişlik Üzerine Etkisi" araştırma ile ilgili ilişkinin saptanmasına yönelik çalışmaların dikkat çekici biçimde sınırlı olduğu görülür. Bu araştırma, Türkiye'de faaliyet gösteren sivil havayolu işletmelerinde çalışan pilotların çalışma koşulları ile tükenmişleri arasındaki ilişkinin belirlenmesine yöneliktir. Pilotların çalışma koşullarının iyileştirilmesine dönük koruyucu politikaların hayata geçirilebilmesi ve pilotların çalışma koşulları ile tükenmişlikleri bağlamında yaşadıkları sorunlara yönelik farkındalığın arttırılabilmesi amaçlanmıştır. Türkiye'de 2021 yılı verilerine göre sivil havacılık işletmelerinde faaliyet gösteren 10 havayolu işletmesinde çalışan 7.054 pilot oluşturmaktadır. Örnekleminin en az 364 olması gerektiğinden basit örneklem yöntemi ile 403 pilota anket uygulanmıştır. Bu araştırma kapsamına dahil edilen pilotların demografik özelliklerinin saptanması için nicel veri toplama tekniği olan anketten ve pilotların çalışma koşulları algısı ile tükenmişliklerinin saptanması için ise nitel veri toplama tekniği olan ölçeklerden yararlanılmıştır. Araştırmada nitel ve nicel veri toplama tekniklerinin bir arada kullanıldığı karma yöntem kullanılmıştır. Pilotların çalışma koşulları algısının saptanmasına yönelik araştırma verilerinin toplanmasında araştırmacı ve danışmanı tarafından geliştirilen "Pilotların Çalışma Koşulları Algısı Ölçeği" (PÇKAÖ)'nden yararlanılmıştır. Pilotların tükenmişliklerinin saptanması için ise "Maslach Tükenmişlik Ölçeği" kullanılmıştır. Araştırmacı tarafından geliştirilen anket ile birlikte Pilotların Çalışma Koşulları Algısı Ölçeği ile Maslach Tükenmişlik Ölçeği örneklemdeki pilotlara uygulanmıştır. Sonuç olarak araştırma ile elde edilen bulguların pilotlarda tükenmişliği azaltıcı önlemlerin alınmasına, pilotların çalışma koşullarının iyileştirilmesine ve yaşam kalitelerinin artırılmasına dönük politika ve uygulamaların hayata geçirilmesi bakımından yön vereceği düşünülmektedir.
Havayolu işletmelerinde müşteri memnuniyeti ve öncüllerinin müşteri vatandaşlığı davranışı üzerine etkisi: Kültürlerarası bir karşılaştırma
İşletmeye geribildirimde bulunma, aksaklıkları tolere etme ve diğer müşterilerle yardımlaşma gibi işletmeye değer katan eylemleri ifade eden müşteri vatandaşlığı davranışı hizmetlerin toplu bir şekilde sunulduğu havayolu sektöründe hizmet deneyiminin iyileştirilmesi açısından önemlidir. Bu açıdan, havayolu sektöründe tüketicilerin müşteri vatandaşlığı davranışlarına nasıl teşvik edilebileceği üzerinde durulması gereken bir konudur. Bu tez araştırmasının amacı havayolu sektöründe müşteri memnuniyeti ve öncüllerinin müşteri vatandaşlığı davranışı üzerindeki etkisinin incelenmesidir. Bu bağlamda, Beklentinin Onayı Teorisine dayanarak hizmet kalitesi ve fiyat-değer algısı gizil değişkenleri müşteri memnuniyetinin öncülleri olarak belirlenmiştir. Müşteri vatandaşlığı davranışı ise geribildirimde bulunma, savunma, yardımlaşma ve tolerans boyutları kullanılarak operasyonelleştirilmiştir. Bu kapsamda, müşteri vatandaşlığı davranışlarının ulusal kültürlere göre farklı öncülleri olabileceğinden hareketle ilgili kavramsal modele Hofstede'in Kültürel Boyutları Teorisi de dâhil edilmiştir. Bunu yaparken, nicel araştırma tasarımına dayanarak farklı ulusal kültürleri temsil eden Türk ve İngiliz havayolu tüketicilerinden anket tekniği kullanılarak veri toplanmıştır. İnternet ortamında oluşturulmuş anket formu aracılığıyla araştırma örneklemini oluşturan İngiliz havayolu tüketicilerinden 420, Türk havayolu tüketicilerinden 323 geçerli anket formu elde edilmiştir. Kısmi en küçük kareler yapısal eşitlik modellemesi (PLS-SEM) kullanılarak hipotezlerin 5,000 yeniden örnekleme tekniğiyle test edilmesi sonucunda her iki örneklem için de hizmet kalitesinin ve fiyat-değer algısının müşteri memnuniyeti üzerinde anlamlı etkisi bulunmuştur. Dahası, müşteri memnuniyeti geribildirimde bulunma, savunma, yardımlaşma ve tolerans davranışlarını da anlamlı bir şekilde yordamaktadır. Hipotezleştirilen ilişkilerin Türk ve İngiliz örneklemlerinde anlamlı bir şekilde farklılaşıp farklılaşmadığını test etmek amacıyla da kavramsal model üzerinde permütasyon testi ve Henseler'in çoklu grup analizi uygulanmıştır. Sonuç olarak, hizmet kalitesinin müşteri memnuniyeti üzerindeki etkisi ve müşteri memnuniyetinin savunma ve yardımlaşma davranışları üzerindeki etkisi anlamlı bir şekilde farklılaşmaktadır.
Havayolu işletmelerinin hizmet sunumlarında kabin görevlilerinin çekiciliğinin algılanan hizmet kalitesi üzerindeki rolünün nöropazarlama teknikleri ile belirlenmesine yönelik bir araştırma
1978 yılındaki serbestleşmeden günümüze gelene kadar artan rekabetle birlikte havayolu işletmeleri rekabetçi üstünlük sağlamak için birtakım araçlar kullanmıştır. Bu araçlardan biri olan hizmet kalitesi, karlılığın sürdürülmesi ve pazar payının artırması için havayolu işletmelerine oldukça fayda sağlamıştır. Bu açıdan hizmet kalitesini etkileyen unsurların neler olduğunun ortaya çıkarılması ve bu unsurların üzerine yoğunlaşarak bir takım iyileştirme ve düzenlemelerin yapılması havayolu işletmeleri için önem arz etmektedir. Bu çalışmada havayolu hizmet kalitesini etkileyen ve alan yazında sıkça ele alınan unsurlardan biri olan kabin görevlilerinin, çekicilik düzeylerinin algılanan hizmet kalitesi üzerindeki rolüne odaklanılmıştır. Çekicilik düzeyinin hizmet kalitesi üzerindeki rolünü araştıran alan yazındaki diğer çalışmalardan farklı olarak bu çalışmada nöropazarlama yöntemlerinden EEG tekniği kullanılarak frontal asimetri yaklaşımı benimsenmiştir. 37 katılımcı ile gerçekleştirilen deneyde (F4, F8, AF4, FC6) ve (F3,F7,AF3,FC5) elektrot çiftlerinden elde edilen frontal alfa asimetri metrik sonuçları hesaplanmıştır. Bunun sonucunda çekicilik düzeyi yüksek olan kabin görevlisinin katılımcılardaki yaklaşma motivasyonunu artırdığı ve dolayısıyla çekiciliğin algılanan hizmet kalitesini artıran bir unsur olabileceği ortaya konmuştur. EEG tekniği yanında anket yönteminin de kullanıldığı çalışmada, her iki ölçüm sonuçları karşılaştırılmış ve aralarında istatististiksel bir farklılık bulunmuştur. Bu çalışmanın bulguları, frontal asimetri yaklaşımının çekicilik gibi sözel olamayan özelliklerin algılanan hizmet kalitesi üzerindeki rolünü belirleme konusunda bir alternatif olabileceğini ve nöropazarlama yöntemlerinin geleneksel yöntemlerden elde edilen sonuçları doğrulamak için kullanılabileceğini göstermiştir.
Havaalanı-havayolu stratejik işbirliğinin havayolu işletme performansına etkisi: Dikey işbirliğine yönelik ampirik bir analiz
Havayolu işletmelerinin havaalanları ile etkileşim içinde olma zorunluluğu, havayolu işletmeleri tarafından yönetilmesi gereken stratejik bir süreç olarak görüldüğünde, yapılacak işbirliklerinin olumlu sonuçlarının olacağı ve bu işbirliklerinin havayolu, yolcu sayıları, maliyetleri ve gelirleri üzerinde etkisi olabileceği açıktır. Yapılan araştırma ile havaalanı işletmeleri ile havayolu işletmeleri arasında kurulan stratejik işbirliklerinin havayolu işletmelerine olan etkilerinin belirlenmesi hedeflenmiştir. Havaalanlarında havayolu işletmesinin yolcu yoğunluğu ve yolcu sayısı, havayolu işletmesinin havaalanı kalkış ve inişli uçuş sayısı, havaalanı tesis ve terminal kapasitelerinin kullanımı, hava trafik ücretleri gibi belirlenecek işbirliğini yansıtan değişkenlerin havayolu işletmesi üzerinde etkisi olduğu önceki çalışmalar ile ortaya çıkarılmıştır. Ancak bu etkilerin nasıl ve ne yönde olduğunun belirlenmesi önem arz etmektedir. Bu çalışmada, havaalanı işletmeleri ve havayolu işletmeleri arasında kurulan işbirlikleri ile havayolu işletmesinin uçuş sayısı, yolcu sayısı, doluluk oranı, uçuş başına yolcu sayısı, arz edilen koltuk km başına gelir, arz edilen koltuk km başına maliyet gibi performans değişkenlerinin nasıl etkilendiğinin panel regresyon analizi yolu ile belirlenmesi amaçlanmıştır. Analiz sonucunda elde edilen bulgulara göre, havayolu işletmelerinin işbirliği içinde olduğu havaalanında performanslarının arttığı sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca Covid-19 pandemisinin, havayolu işletme performansına olan olumsuz etkisi analizle ortaya çıkarılmıştır.
Havacılıkta riskin azaltılmasında havaalanı personeli sertifika eğitimlerinin önemi: SHT/HAD kapsamında eğitim yetkilendirme ve planlama akış şeması
Havaalanı teknik bilgilerle çalışan personelin bulunduğu hizmet sektörlerden birisidir. İnsan kaynaklarının en önemli özelliği hizmet içi eğitimlerdir. İnsan kaynağının etkin ve verimli bir şekilde yönetilmesi için personelin eğitimi kritik bir öneme sahiptir. Bu eğitimlerin alınması havaalanı gibi teknik olarak iş yapılan birimlerde havaalanı için kaçınılmaz bir durum söz konusudur. Havaalanları gelişen teknoloji ile birlikte, çalışma bilgilerini güncelleyerek değişen durumlara uyum göstermek zorundadır. Bu sebeple iş eğitimlerini güncel bilgilerle destekleyerek kurum içerisinde personelin eğitimler alması gerekmektedir. Bu çalışmada, havacılık işletmesi içerisinde personele eğitim vermek için SHT/HAD kapsamında yetki alınması ve eğitim süreci akış şeması ile geliştirilmiş, nitel araştırma yöntemi kullanılarak uzman kişilerin görüşleri alınarak düzenlenmiştir. Eğitimlerin alınmadığı durumlarda havaalanlarında çalışan personellerin eksik bilgilerinden dolayı riskin ortaya çıkması kaçınılmaz bir durum yaratabilmektedir. Bunun önlenmesi için sivil havacılık işletmelerindeki insan kaynaklarının personel eğitimlerinin zamanında yapılarak risk faktörünün azaltılmasını savunulmaktadır.
Çalışma arkadaşları ile çatışmanın yenilikçi davranışlara olan etkisi, işe adanma ve proaktif kişiliğin bu ilişkideki rolleri: Havacılık sektöründe bir uygulama
Bu çalışma ile hava taşımacılığı sektöründe çalışma ortamında muhtemel çatışmaların, sektördeki değişim ve yeniliklerin oluşmasında kritik öneme sahip yenilikçi davranışlar üzerindeki etkisini incelemek amaçlanmıştır. Havacılık sektöründe yer alan bir işletmede, çalışanların gönüllü katılımıyla veriler toplanmıştır. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden tarama deseni benimsenmiştir. Bu kapsamda veri toplama yöntemi olarak anket yöntemi kullanılmış 393 kullanılabilir anket elde edilmiştir. Elde edilen veriler kullanılarak çalışma arkadaşları ile çatışmanın yenilikçi davranışlara olan direkt ve işe adanmışlık aracılığıyla olan dolaylı etkisinin ortaya konulması, proaktif kişiliğin ise bu ilişkideki aracı etkisini tespit etmek için yapısal eşitlik modellemesi aracılığıyla hipotezler test edilmiştir. Ulaşılan bulgular karşılaştırmalı tablolar ve hipotez sonuçlarına göre yorumlanmıştır. Elde edilen sonuçlara göre, çalışma arkadaşları ile çatışmanın yenilikçi davranışlar ve işe adanma üzerinde negatif yönde anlamlı bir etkisi olduğu görülmüştür. İşe adanmanın ise çatışma ile yenilikçi davranışlar arasında tam aracılık etkisi bulunmuştur. Ayrıca proaktif kişilik çalışma arkadaşları ile çatışma ile yenilikçi davranışlar arasında düzenleyici olarak çatışmanın etkisini azaltmakta olduğu, proaktif kişiliğin bu üç değişken arasındaki dolaylı ilişkide düzenleyici olarak anlamlı bir rolünün olduğu anlaşılmıştır. Araştırmanın sonuç ve öneriler kısmında uygulamaya ve araştırmaya yönelik önerilere yer verilmiştir.
Sürdürülebilir kalkınmaya yönelik bir sivil havacılık master plan önerisi
ÖZET SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMAYA YÖNELİK BİR SİVİL HAVACILIK MASTER PLAN ÖNERİSİ Hakkı BAĞAN Sivil Havacılık Yönetimi Anabilim Dalı Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temmuz 2022 Danışman: Prof. Dr. Funda Râna ADAÇAY Her ülke, gelecek için ekonomik kalkınmada ilerlemeyi hedeflemektedir ve bu doğrultuda planlamalar yapmaktadır. Ekonomik kalkınma planları ulusal her sektör ile olduğu gibi, uluslararası ölçeğe uzanan havacılık sektörünün gelişimiyle de paralel ve karşılıklı bir ilişki içindedir. Master planlar, ülkelerin kalkınma yolunda varolan ve potansiyel kaynaklarının en uygun şekilde yönetimini ve geliştirilmesini sağlayan araçlardır. Bu doğrultuda bir sivil havacılık master planlaması, sektörün gelecekteki beklentilerine rehberlik etmek için yaratılır dolayısıyla bir master plan, başta havayolu taşımacılığı faaliyetleri olmak üzere tüm sivil havacılık faaliyetlerinin büyümesi ve geliştirilmesinde önem arz eder. Master planın sürdürülebilir, mantıklı ve maliyet etkin bir tasarım şeklinde olması gereklidir. Bir havayolu taşımacılığı sektörü (veya sistemi); Havalimanları, Havayolu işletmeleri, Yer hizmeti şirketleri, Hava aracı bakım faaliyetleri ve Hava seyrüsefer hizmetleri gibi kapsam olarak büyük ve çeşitli tesislerin toplamıdır. Aynı zamanda, bu sistemin diğer bileşenleri olarak şunlar sıralanabilir: Alt ve üst yapılar; Kural ve düzenlemeler, Kullanıcılar; Çalışanlar ve benzeri tüm paydaşlar. Bu kadar çok bileşene sahip olması nedeniyle, bir sivil havacılık master planı, uzun vadeli ve detaylı planlama gerektiren; güncel yönetim ve organizasyon tekniklerini içeren, politik ve siyasal kararlarla desteklenen çok disiplinli karmaşık, dinamik ve organik bir yapıdır. Gerçekleştirilmiş örneklerinde görüldüğü üzere sivil havacılık master planlarının, ulusal kalkınma planları kapsamına dahil edilmesi, Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerine ulaşılmasında önemli katkılar sağlamaktadır. Bu nedenle sürekli geliştirilen söz konusu master planlar doğrudan ulusal ekonomik kalkınmaya katkı verirken, dolaylı şekilde de BM sürdürülebilir kalkınma hedefleriyle uyum sağlamaktadır. Kısacası, sivil havacılık master planları sürdürülebilir kalkınmaya hizmet etmektedir. Uluslararası Sivil Havacılık Organizasyonu (International Civil Aviation Organization- ICAO)'nun ideal bir sivil havacılık master planı modeli için önerdiği temel beş stratejik hedefin (Emniyet, Kapasite ve verimlilik, Güvenlik, Ekonomik gelişmişlik ve Çevre), -toplamda on yedi tane olan- sürdürülebilir kalkınma hedeflerinden on beşi ile uyumlu olması bunun bir ispatıdır (Tablo 2.6'da özet olarak gösterildiği gibi). Ulusal kalkınmada sürdürülebilirliği gözeten bir ülke aynı zamanda havacılık alanında başarıyı arıyorsa, doğaldır ki, bu iki hedef birbirleri ile uyumlu olmak zorundadır. Yerelden başlayarak küresel çapta sürdürülebilir nitelikteki kalkınmayı hedefleyen böylesi bir planlama vizyonu gerek ulusal kalkınma planın gerekse master planın etkinliğini ve verimliliğini arttırırken, söz konusu planların başarılarını da destekleyecektir. Bu çalışmada Türkiye'nin sürdürülebilir kalkınma hedeflerine yönelik bir sivil havacılık master planı önerilmektedir. Yukarıdaki perspektifle çalışmanın kavramsal çerçevesi şu şekilde oluşturulmuştur: Kalkınma ve Sürdürülebilir Kalkınma ayrımı, bu doğrultudaki stratejiler ve hedefler, Türkiye'nin ulusal ulaştırma ana plan ve politikası, Türkiye'nin ulusal havacılık politikası değerlendirilmiştir. Daha ayrıntıda, Türkiye'nin kalkınmasında havacılık sektörünün önemi, etkileri ve gelişimine yer verilmiştir. Bu bölümde Master Plan Genel Yaklaşımı kapsamında genel değerlendirmeler yapılmıştır. Kavramsal çerçeveye, ICAO tarafından belirlenen sivil havacılık faaliyetleri dahil edilmiştir. Sivil havacılık alanında küresel çapta söz sahibi niteliğinde olan bu kurum, alanın faaliyetlerini düzenlemektedir ve uluslararası teknik standartları belirlemektedir. Söz konusu faaliyetler şunlardır: Genel havacılık faaliyetleri; Ticari havayolu taşımacılığı, Havalimanı hizmetleri; Hava aracı bakım ve onarım hizmetleri; Sivil havacılık üretimi; Hava seyrüsefer hizmetleri; Havacılık eğitimi; Havacılık otoritelerinin düzenlemeleri ve diğer faaliyetlerdir. Çalışmanın yöntemini belirleyen araştırma tasarımında nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır ve elde edilen veriler tümevarımcı bir yaklaşımla analiz edilmiştir. Türk sivil havacılık master planının stratejik hedeflerinin ve başarı kriterlerinin belirlenmesi amacıyla, yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Görüşmeler sonucunda yaratılan nitel veri setleri NVivo12 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Sonuçlar ışığında, tema, kategori ve alt kategoriler oluşturulmuştur. Böylece, ICAO'nun önerdiği evrensel hedefler doğrultusunda sürdürülebilir kalkınmaya yönelik Türkiye özelinde bir sivil havacılık master planı önerilerek, bu planının stratejik hedefleri ve başarı kriterleri belirlenmiştir. Anahtar Sözcükler: Sivil Havacılık Master Planı, Sivil Havacılık Faaliyetleri, Uluslararası Sivil Havacılık Organizasyonu (ICAO), Sürdürülebilir Kalkınma, Kalkınma ve Havacılık.
Birey iş uyumunun iş tatmini üzerine etkisinde öz yeterliliğin aracı rolü
Günümüz yaşam koşulları, çalışma şartları hem işletmeler hem de çalışanlar açısından bazı durumları daha önemli hale getirmiştir. Git gide artan rekabet ortamı içerisinde bireyin iş ile uyumu, işverenin ve çalışanın işten elde ettikleri tatminin üretime etkisi fazladır. Birey ve iş uyumu, istihdamın korunması, çalışanın başarısının arttırılmasında önemli bir role sahiptir. Araştırmanın üç ana başlığı olan birey- iş uyumu, iş tatmini ve öz yeterlilik kavramları hakkındaki çalışmalar incelenerek tezin literatür kısmı oluşturulmuş detaylı olarak incelenmiştir. Uygulama kısmında ise birey-iş uyumunun iş tatmini üzerine etkisinde öz yeterliliğin aracı rolünü tespit etmek amacıyla nicel araştırma yöntemleri seçilmiş ve 405 kişiye veri toplama aracı olan anket uygulanmıştır. Anket çalışmasına katılanların %79,5'i erkek, %20,4'u kadındır. Katılımcıların %50'si evlidir. Daimî statüde çalışan katılımcı oranı %72 olarak saptanmıştır. Araştırma verileri ışığında, temel hipotez olan "birey-iş uyumunun iş tatmini üzerindeki etkisinde öz yeterliliğin aracı rolü vardır" doğrulanmıştır. Çalışmada elde edilen bulguların yeni çalışmalara katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Anahtar Sözcükler: Birey-iş uyumu, İş tatmini, Öz yeterlilik, Aracı rol, Etki
Yer hizmetleri kalite algısının servperf ölçeği ile analizi: İstanbul havalimanı ve İstanbul Sabiha Gökçen havalimanlarını kullanan yolcular üzerine bir araştırma
Yer hizmetleri yönetimi havacılık sektörünün bir bileşenidir. Yapılan çalışmalar incelendiğinde yer hizmetleri hizmet kalitesi algısı üzerine yapılmış çalışmalar mevcut olmakla beraber, bu çalışmada farklı olarak yer hizmetleri işletmelerinin sundukları hizmetin yolcu nezdindeki algısı değerlendirilmeye çalışılmıştır. Yer hizmetlerinin havacılık endüstrisinde havalimanı ve havayolu hizmet kalite algısını da etkileme potansiyeli mevcuttur. Çünkü yolcular çoğu zaman yer hizmetlerini havayolunun ya da havalimanının bir hizmeti olarak algılarlar. Bu noktada tercih edilebilirliği etkileyen kritik noktalardan biri olma özelliğine sahiptir. Yolcu açısından hizmetin kalite algısının değerlendirilmesi hem havayolu hem de havalimanı tercih edilebilirliğini ve itibarını etkilemesi açısından önemli olarak değerlendirilmektedir. Bu çalışmanın verileri İstanbul Havalimanı ve İstanbul Sabiha Gökçen Havalimanı'nı iç hat seyahatleri amacıyla kullanan 397 yetişkin yolcudan elde edilmiştir. Araştırma kapsamına alınan ilgili yolcuların seyahatleri sırasında aldıkları yer hizmetlerinin hizmet kalitesi açısından performansının SERVPERF ölçeği kullanılarak değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmada yolcuya sunulan hizmetlere yönelik kalite algısı değerlendirilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın sonucunda yaş ile hizmet kalitesi algısı arasında anlamlı bir farklılık olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu farklılık 51-60 yaş ve 61 üzeri yaş grubu arasındaki katılımcılarda 'Güvenilirlik' boyutunda gerçekleştiği tespit edilmiştir. Cinsiyet ile hizmet kalitesi algısı arasında anlamlı farklılığın 'Empati' boyutunda gerçekleştiği tespit edilmiştir. Eğitim durumu ile hizmet kalitesi algısı arasında anlamlı farklılığın ise 'Lise ve altı' ve 'Ön lisans' eğitim düzeyindeki katılımcılarda 'Empati' boyutunda gerçekleştiği tespit edilmiştir. Seyahat sıklığı ile hizmet kalitesi algısı arasında anlamlı farklılık ise 'Haftada bir' ve 'Yılda bir' seyahat eden yolcular arasında 'Yanıt Verebilirlik' boyutunda gerçekleştiği tespit edilmiştir.
Sosyal medya mesajlarında mecazi dil kullanımının tüketici katılımı üzerindeki etkisi: Türk havayolu markaları üzerine ampirik bir araştırma
Günümüzün rekabetçi Pazar ortamında sosyal medyayı etkin bir şekilde kullanan markaların karşılaştığı problemlerin başında sosyal medyada tüketici katılımının nasıl arttırılacağı konusu gelmektedir. Alan yazındaki birçok araştırma marka içerik türlerinin katılım üzerinde önemli bir rol oynadığını kanıtlasa da şimdiye kadar içerikte yer alan mecazi dil unsurlarının önemi ve etkisine değinilmemiştir. Bu çalışmanın amacı marka-tüketici iletişimi ve tüketici katılımı çalışmalarından yararlanılarak Türkiye'de faaliyet gösteren havayolu markalarının resmi Instagram ve Facebook hesaplarında yayınladıkları gönderilerin içeriğinde yer alan mecazi dil unsurlarının tüketici katılımı üzerindeki muhtemel etkilerini Kodlama/kod Açımlama ve Kullanımlar Doyumlar Teorisi çerçevesinde tespit etmektir. Çalışmada 1230 adet havayolu Instagram gönderisi ve 1687 adet Facebook gönderisi Çoklu Doğrusal Regresyon modeliyle incelenmiştir. Araştırma sonucunda Instagram gönderileri açısından mecazi dil unsurlarından deyim ve kişileştirmelerin; Facebook gönderileri açısından ise deyimler, kişileştirmeler ve benzetmelerin tüketici katılımını çeşitli seviyelerde etkilediği saptanmıştır. Kullanımlar ve Doyumlar çerçevesinde tüketicilerin mecazi dil içeriklerine vermiş oldukları tepkilerin sosyal medya mecrasına göre değişip değişmediği sorusuna yanıt aramak için ise T-Testi yöntemi kullanılmış olup tüketici katılımının mecraya göre farklılaştığı sonucu elde edilmiştir. Elde edilen bulgular, çevrimiçi ortamda kullanılacak mecazi dil unsurlarının katılımı nasıl etkilediğine dair ipuçları sunmasının yanı sıra sosyal medya pazarlama iletişiminde içeriğin nasıl tasarlanacağına dair pratik faydalar ve ipuçları sağlamaktadır.
Kriz dönemlerinde yöneticilerin karar verme davranışları üzerinde örgütsel iklimin düzenleyici rolü: Yer hizmetleri sektöründe bir araştırma
Havacılık sektörü yapısı gereği meydana gelen krizlerden en çok etkilenen sektörlerden biridir. Kriz dönemlerinde işletmelerin örgüt yapıları ve yöneticilerin tercih ettiği karar verme sistemleri işletmelerin krizlerden etkilenme boyutlarını belirleyebilmektedir. Bu bağlamda bu çalışmanın temel amacı havacılık sektöründeki yer hizmetlerinde kriz dönemleri ile karar verme davranışı arasındaki ilişkide örgütsel iklimin düzenleyicilik etkisine sahip olup olmadığını ortaya koymaktır. Bu bağlamda kriz dönemleri, örgütsel iklim ve karar verme davranışı yazını derinlemesine incelenerek ortaya konulan ilişkiler Türkiye Antalya Havalimanında faaliyet gösteren yer hizmetleri işletmelerindeki yöneticilere uygulanan bir anket aracılığıyla test edilmiştir. Bu araştırmada iki ve daha çok sayıdaki değişken arasında birlikte değişimin varlığını belirlemeyi amaçlayan ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Çalışma neticesinde elde edilen bulgulara göre yer hizmetleri işletmelerinde kriz dönemleri, örgütsel iklim ve karar verme davranışı arasında pozitif yönde anlamlı etkiler tespit edilmiştir. Bunun yanında kriz dönemlerinde yöneticilerin karar verme üzerindeki etkisinde örgütsel iklimin düzenleyici etkisi olduğu tespit edilmiştir. Bu araştırma yer hizmetleri işletmelerinin pozitif örgütsel iklim oluşturma, işletmelerde çalışan yöneticilerin kriz yönetim becerilerini geliştirmeleri ve olumlu karar verme davranış düzeyini arttırmak açısından özgün niteliğe sahiptir. Anahtar Sözcükler: Kriz Dönemleri, Örgüt İklimi, Karar Verme Davranışı, Hava Taşımacılığı, Yer Hizmetleri