
1,815
Archived Theses
1
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Türkiye-Türk Cumhuriyetleri ticaret ilişkilerinin dinamikleri: Ekonomik ve coğrafi faktörler
Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından bağımsızlıklarını kazanan Türk Cumhuriyetleri (Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan) ile Türkiye arasındaki ekonomik ilişkiler, tarihsel ve kültürel bağların ötesine geçerek stratejik bir boyut kazanmıştır. Ancak mevcut ticaret hacminin, tarafların ekonomik potansiyelini yansıtmaktan uzak olduğu ve bir "eksik ticaret" (undertrading) probleminin varlığını koruduğu gözlemlenmektedir. Bu çalışmanın temel amacı; Türkiye ile beş Türk Cumhuriyeti arasındaki ikili ticaret akımlarını, 2000-2024 dönemini kapsayan güncel ve kapsamlı bir panel veri seti ile analiz etmek, ticareti belirleyen yapısal, coğrafi ve kurumsal faktörleri tespit etmek ve politika önerileri geliştirmektir. Tez çalışmasında, uluslararası ticaret literatürünün standart tahmin aracı olan Anderson ve van Wincoop (2003) tabanlı "Yapısal Çekim (Gravity) Modeli" kullanılmıştır. Analiz yönteminde, geleneksel En Küçük Kareler (EKK) yönteminin yarattığı sapmaları, değişen varyans (heteroskedastisite) sorununu ve veri setindeki "sıfır ticaret" akışlarını yönetebilmek adına, literatürdeki en güncel standart kabul edilen Poisson Pseudo Maximum Likelihood (PPML) tahmincisi tercih edilmiştir. Ayrıca, içsellik sorunlarını kontrol etmek için Araçsal Değişkenler (IV-2SLS) yöntemi ve ülke çifti sabit etkileri modele dahil edilmiştir. Çalışmanın özgünlüğünü pekiştiren bir diğer unsur ise, Costinot ve Rodriguez-Clare (2014) yaklaşımı temel alınarak uygulanan "Karşıfaktüel Analiz" (Counterfactual Analysis) yöntemidir. Bu sayede, ticaret maliyetlerinin azaltılması veya yeni serbest ticaret anlaşmalarının (STA) imzalanması gibi senaryoların refah üzerindeki etkileri simüle edilmiştir. Ampirik bulgular, ekonomik büyüklüklerin ticaret hacmi üzerinde pozitif, coğrafi mesafenin ise negatif ve istatistiksel olarak anlamlı bir etkiye sahip olduğunu doğrulamaktadır. Özellikle PPML tahminlerinde mesafe elastikiyetinin (-1.123) geleneksel yöntemlere göre daha yüksek çıkması, lojistik maliyetlerin kritik bir engel olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma ayrıca, STA'ların etkisinin heterojen olduğunu; özellikle küçük ekonomilerle (Kırgızistan, Türkmenistan) yapılan anlaşmaların ticaret hacminde %33 oranında daha güçlü bir artış sağladığını göstermiştir. COVID-19 dönemi analizleri ise bölgesel ticaretin küresel şoklara VI karşı daha dirençli olduğunu kanıtlamıştır. Politika simülasyonları, lojistik maliyetlerin %50 azaltılmasının bölgesel refahı %4.2 oranında artırabileceğini öngörmektedir. Sonuç olarak bu tez, "Orta Koridor" stratejisi ve Türk Devletleri Teşkilatı'nın (TDT) kurumsal entegrasyon vizyonu çerçevesinde, bölgesel ticaretin derinleştirilmesi için kanıta dayalı, somut politika önerileri sunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Türkiye, Türk Cumhuriyetleri, yapısal çekim modeli, bölgesel ekonomik entegrasyon, karşıfaktüel analiz.
Avrupa iktisadi düşüncesinde ahlak kavrayışlarının dönüşümü
Ahlak ezeli ve ebedi, maddi dünyadan kopuk, özerk, soyut ve evrensel olarak geçerli içerimlere sahip bir kavram değildir; tarihsel ve toplumsal olarak sürekli dönüşür ve ahlak ilk ortaya çıktığı andan itibaren bu dönüşümün özgül işlevleri vardır. Bu çalışmada, iktisadi düşüncenin ortaya çıktığı zamandan bugüne bilimde çok önemli bir yer kaplayan ahlaki kavrayışların dönüşümünü, Antik Yunan filozoflarından marjinal devrime uzanan süreç açısından ele aldık. Söz konusu dönüşümü, toplumların maddi üretim süreçleriyle ilişkili olarak, tarihsel materyalist yöntemle ve bu dönüşümün özgül iktisadi ve toplumsal işlevlerini keşfetmeye çalışarak inceledik. Ulaştığımız sonuç, iktisatta ahlaki kavrayışların dönüşümünün dinamiklerinin toplumların özgül üretim tarzlarının ihtiyaçlarıyla ilişkili olduğu, belirli bir ahlakın belirli bir üretim tarzına ait bulunduğu, bilimde genel kabul gören ahlaki yargıların toplumdaki hâkim üretim tarzının olumlanmasına katkı sağlama işlevini yerine getirdiğidir. İktisatta ahlaki yargılar, tarihsel olarak, hâkim üretim tarzlarının ve dolayısıyla hâkim sınıfın çıkarlarının savunulmasına, haklılaştırılmasına ve korunmasına hizmet etmektedir.
Sürdürülebilir kalkınma kapsamında mavi ekonomi yaklaşımı: Türkiye analizi
Sürdürülebilir kalkınma temeline dayanan Mavi Ekonomi kavramı, üretimde deniz temelli sürdürülebilirliği amaçlamaktadır. Mavi ekonomi yaklaşımı; çevreye duyarlı ve ekosisteme zarar vermeksizin deniz temelli ekonomik büyümenin sağlanması amacı ile su ürünleri yetiştiriciliği, deniz turizmi, gemi yapımı, deniz yolu taşımacılığı, deniz enerjisi vb. faaliyetleri kapsamaktadır. Birleşmiş Milletler'in mavi ekonomiyi sürdürülebilir kalkınma hedefleri kapsamına dahil etmesi ile su kaynaklarının önemi daha görünür hale gelmiştir Türkiye üç tarafı denizlerle çevrili konumu nedeni ile bir yarımada ülkesidir. Çalışma Türkiye'de mavi ekonomi kapsamında yer alan faaliyetlerin sürdürülebilir kalkınma ve ekonomik büyüme açısından incelenmesine odaklanmıştır. Çalışmada; Türkiye'de su ürünleri ihracatı ve ithalatının ekonomik büyümeye olan etkileri araştırılmıştır. Veri seti 2000-2020 dönemini kapsamaktadır. Araştırmada değişkenlerin kısa ve uzun vadeli ilişkilerini tespit etmek için ARDL modeli ve sınır testi yaklaşımı kullanılmıştır. Bu modelin kullanılmasındaki amaç kısa ve uzun dönemli parametrelerin birlikte tahmin edilebilmesi ve durağan olmayan serilerden kaynaklanan problemleri ortadan kaldırmasıdır. Çalışmanın ampirik bulguları, Türkiye'de hem kısa hem de uzun vadede ekonomik büyüme, su ürünleri ihracatı ve ithalatı arasında anlamlı bir ilişki olduğunu doğrulamaktadır. Su ürünleri ithalatı ekonomik büyümeyi pozitif olarak etkilerken, su ürünleri ihracatı ekonomik büyümeyi negatif yönde etkilemektedir. Mavi ekonomi odaklı sürdürülebilir kalkınmanın sağlanabilmesi için su ürünleri ihracatındaki planlı artışların devam ettirilmesi, balıkçılıkta aşırı avlanmayı önleyici politikalar ve su ürünleri ithalatının kısılması sonucu sürdürülebilir balıkçılığın geliştirilmesi ile ekonomik büyümenin sağlanabileceği çalışmanın önerisi olarak sunulmaktadır.
İşsizlik sorunu ve uygulanan istihdam politikaları: Kuzey Makedonya örneği
Ülke 1991 yılında Yugoslavya'nın dağılmasıyla Makedonya ismi ile bağımsızlığını ilan etmiştir. Diğer uluslararası örgütler olan Avrupa Birliği, Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü, Uluslararası Para Fonu, Avrupa Yayın Birliği ve Uluslararası Olimpiyat Komitesi gibi örgütler de ülkeyi Eski Yugoslav Makedonya Cumhuriyeti (EYMC) adıyla tanımışlardır. Eski Yugoslav Makedonya Cumhuriyeti ismiyle (FYROM) tanıyan NATO teşkilatına ait ve içinde Makedonya geçen tilin belgelerde, metinde "FYROM" kısaltması geçerken belgenin sonundaki bir dipnotta NATO ülkeleri Makedonya'yı anayasal ismi ile tanıdığı ayrıca belirtilmiştir. 2018 Haziran ayında Yunanistan'la yapılan uzun görüşmeler neticesinde Makedonya'nın resmi adının "Kuzey Makedonya Cumhuriyeti" olması konusunda mutabakata varılmıştır. Günümüzde de bütün Uluslararası örgütler, ülkeyi ''Kuzey Makedonya Cumhuriyeti'' olarak adlandırmaktadır. İşsizlik çalışma ekonomisi ve endüstri ilişkileri alanında yapılan çalışmalarda en çok sonuçlar yaratmaktadır. Halkın satın alma gücündeki düşüşe bağlı olarak ülkenin üretim kapasitesi azalmakta ve işçinin yaşam standarttı düşmekte dolayısıyla işçi psikolojik sorunlar yaşamaktadır. Bütün bunlardan toplum huzuru da olumsuz yönde etkilenmektedir. Hatta işsizlik sorununun ötesinde asıl tartışılması gereken konu işsizlikle mücadele yöntemleridir. Uzun yıllardan beri çeşitli araştırmalara konu olan işsizlik. bireysel ve toplumsal düzeyde sorunlara yol açtığından mücadele edilmesi gereken bir alanı oluşturmaktadır. İşsizlik ile kendi başına mücadele edilmesi zor olduğundan; devlet işsiz kalmış kişilere gerek işsiz kaldığı dönemi daha az sorunla geçirmesi, gerekse yeniden iş bulabilmesi sağlanması amacıyla çeşitli politikalar uygulamaktadır. Literatürde ve uygulamada aktif ve pasif işgücü piyasası politikaları olarak tanımlanan politikalar daha geniş bir çerçevede devletin uyguladığı makroekonomik ve sosyal politikaların altında yer almaktadır. İşsizlik oranını düşürmek ve fiyat istikrarını sağlamak gibi makroekonomik politika hedefleri zaman zaman birbiri ile çelişmektedi Çalışmamızda kısaca Kuzey Makedonya ekonomisi endüstri sektörünün yapısındaki olumsuzlukları, teknoloji yetersizliği, ihracatın düşük seviyede seyretmesi, üretim ve tüketimde ithalat mallara olan talep artışları, yüksek işsizlik gibi sorunlarla karşı karşıya kalındığını, bunlara ne şekilde çözümlerin üretilebileceğini, Bağımsızlıktan ( 1991 'den) sonra Makedonya ekonomisi yüksek işsizlik ile nasıl mücadele edildiğini edinilen ampirik bulgular, bilimsel çerçevede sorgulanarak tartışılacaktır. Anahtar Kelimeler: İstihdam, İşsizlik, Yabancı Yatırımlar, İşgücü Piyasası
2001 krizi sonrasından günümüze Türkiye ekonomisinin makroekonomik performansı
Bu çalışmada ilk olarak Türkiye ekonomisini 2001 Krizine götüren süreç ve ardından 2001 krizi sonrasında Türkiye ekonomisinin makroekonomik performansı ele alınmıştır. Bu doğrultuda çalışmada Türkiye ekonomisine ilişkin enflasyon, işsizlik, büyüme, yabancı sermeye hareketleri, cari işlemler dengesi gibi temel makroekonomik göstergeler çerçevesinde değerlendirmelere yer verilmiştir. Çalışmada, 1989 yılında sermaye hareketlerinin serbestleşmesi ile başlayan süreç ve sonrasında uygulanan politikalar günümüzde Türkiye ekonomisinin büyüme dinamiğinin, ödemeler dengesi gelişmelerinin, mal ve hizmet fiyat hareketlerinin ve bunun yanında istihdam yapısının da yabancı sermaye girişlerine bağımlı hale geldiği sonucuna ulaşılmıştır.
Negatif reel faizin makro ekonomik göstergelere etkisi: Türkiye örneği
Tarih boyunca, para ve ekonomi arasındaki ilişki araştırmacılar tarafından sıkça tartışılmıştır. Üretim ekonomisine geçişle birlikte, reel sektör ve finans sektörü arasındaki ilişkiler hem teorik hem de uygulama açısından ekonomi literatüründe daha fazla incelenmiştir. Bu bağlamda, faiz oranlarının Türkiye'deki enflasyon üzerindeki etkisini dönemsel bir bakış açısıyla ele almak, mevcut tartışmalara yeni bir perspektif kazandırmak amacını taşımaktadır. Bu çalışmanın amacı, ekonomi politikaları arasındaki etkileşimleri analiz ederek, elde edilen bulguların literatüre katkı sağlamasını mümkün kılmaktır. Üretim ekonomisine geçiş süreci, reel sektör ve finans sektörü arasındaki dinamiklerin daha ayrıntılı bir şekilde incelenmesini gerektirmiştir. Özellikle faiz oranlarının Türkiye'deki enflasyon üzerindeki etkileri, bu çalışmada tarihsel bir perspektifle ele alınmaktadır. Bu analiz, ekonomi politikalarının nasıl etkileşimde bulunduğunu anlamak ve literatürdeki tartışmalara yeni bir boyut kazandırmak amacıyla yapılmaktadır. Bu çalışma, Türkiye'de faiz oranlarının enflasyon üzerindeki etkisini analiz ederken, tarihsel dönemleri dikkate alarak mevcut literatüre katkıda bulunmayı hedeflemektedir. Bu bağlamda, ekonomi politikalarının etkileşimi ve bu etkileşimlerin sonuçları üzerinde durulmaktadır. Araştırmanın bulguları, literatüre yeni bir bakış açısı sunarak, ekonomi politikalarının oluşturulmasında faydalı olabilecek bilgiler sağlayacaktır. Çalışmanın amacı; Reel Faiz kavramının makro ekonomideki önemini ifade ederek belirlenen faizin negatifleşme olgusuyla birlikte enflasyon ile etkileşiminin incelenmesidir. Negatif reel faiz göstergelerinin belirli makro ekonomik göstergelere etkisi, ilişkinin yönü ve büyüklüğü, bu uygulamayla ilgili yaklaşımların incelenmesi ile Türkiye üzerindeki ekonomik etkilerin tartışılması da çalışmanın amaçları içerisindedir. Özellikle dünyada ve Türkiye'de gözlemlenen hızlı sanayileşmeyle birlikte üretim biçimlerinde gerçekleşen değişim ve dönüşen finansal sistemin ekonomiye yaptığı etkilerin yeni yaklaşımlar ve yeni teorilerin doğmasına neden olduğu bilinmektedir. Tarihsel süreç içerisinde şekillenen teoriler içinde bulunduğumuz süreçte faiz, enflasyon, istihdam, üretim gibi makro iktisadi açıdan önemli kavramların etkileşimini anlamak oldukça önemlidir. Makroekonomik dengenin sağlanmasında, mal ile hizmet üretim faaliyetlerinin planlanmasında enflasyon ve faiz etkileşiminin reel ekonomiye yansımasının analizi, ekonominin geleceğini planlamadaki politikaların geliştirilmesi açısından da önemi oldukça büyüktür. Konuyla ilgili literatür taraması, yerli ve yabancı araştırma eserleri, makaleler, ile süreçler bu çalışma kapsamında incelenmiş Yüksek lisans ve doktora tezleri mercek altına alınmıştır. Ekonomiyle ilgili bilgi kaynağı sağlayan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, TUK, verileri kullanılarak enflasyon kavramıyla etkileşim içerisinde negatif reel faiz kavramı açıklanmış ve Türkiye'nin makroekonomik performansına etkileri analiz edilecektir.
Doğrudan yabancı yatırımlar, ekonomik büyüme ve istihdamarasındaki ilişkinin ekonometrik analizi: Kosova örneği
Kosova yıllardır ekonomik sıkıntılarla başa çıkmaya çalışan yeni bağımsız olmuş bir ülkedir. Ülkede, ekonomik sorunları kaldırmak adına birçok yol denenmiştir. 2008 yılında gerçekleşen bağımsızlıktan sonra, hem ekonomik yardım ihtiyacını karşılamak hem de uluslararası piyasada aktif olmak adına Dünya Bankası (WB), Avrupa Serbest Ticaret Anlaşması (CEFTA), Uluslararası Para Fonu (IMF) gibi uluslararası organizasyonlara üye olmuştur. Kosova'da son yılllarda, ekonomi çerçevesinde önemli ilerlemeler olmasına karşın halen düzeltilmesi gereken işsizlik, dış ticaret açığı gibi sorunlar bulunmaktadır. Bu çalışmada, ilk olarak Kosova'nın genel durumu ve jeopolitik konumu ele alınmıştır. İkinci bölümde ise, Kosova'nın bağımsızlık öncesi ve bağımsızlık sonrası ekonomisinin genel durumu, yıllar içindeki reel ekonomisinde, işsizlik oranlarında ve ülkeler arasındaki ekonomik ilişkileri ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise, doğrudan yabancı yatırımların ekonomik unsurlara büyümeye, istihdama,ülkedeki teknoloji durumuna, rekabete olumlu yada olumsuz yanları belirtilmiştir. Dördüncü ve sön bölümde ise, Sermaye yatırımlarının ekonomik büyüme ve istihdama olan etkisi ekonometrik model ile gösterilerek analiz edilmiştir.
Ekonomik krizlerin incelenmesinde kullanılan modeller üzerine bir deneme: Türkiye örneği
1990'lı yıllar itibariyle küresel düzeyde meydana gelen ekonomik krizlerdeki belirgin artışın gözlemlenmesi durumu söz konusu olmakla birlikte, özellikle ekonomik krizlerin temelinde yer almakta olan sebeplerin açıklanabilmesi amacıyla çeşitli modeller geliştirilmiştir. Bu noktada, literatürde yapılan çalışmalar, meydana gelen ekonomik krizler sonucunda finansal sektörün kırılganlığının tespit edilebilmesi veyahut makroekonomik şoklar neticesinde ekonominin etkilenme derecesinin belirlenebilmesi için çeşitli makroekonomik göstergelerin açıklanabilmesi üzerine odaklanmıştır. Dolayısıyla ilgili çalışmada, ekonomik krizlerin açıklanmasında literatürde yer alan kriz modellerinin metodolojik altyapılarının incelenmesinin yanı sıra ekonomik krizler için literatürde yapılan ampirik çalışmaların irdelenmesi sağlanmıştır. Böylelikle, tarihsel süreç içerisinde gerçekleşen ekonomik krizler için çeşitli makroekonomik ve finansal göstergelerin performanslarının literatürde yer alan çalışmaların perspektifinden sunulması açısından 'Ekonomik Krizlerin İncelenmesinde Kullanılan Modeller Üzerine Bir Deneme: Türkiye Örneği' adlı çalışmanın faydalı olacağı düşünülmektedir. Son olarak, ekonomik kriz dönemlerinin incelenmesinde standart yaklaşımlardan olan 'Sinyal Yaklaşımı' ve 'Probit Model Yöntemi' ile yapılan çalışmaların incelenmesi tercih edilmiştir. Bunun yerine ilgili modellerden farklı olarak, 'Markov Değişim Modeli' ve 'Yapay Sinir Ağları' gibi yöntemlerin 'Probit Model Yöntemi' ile karşılaştırmalı olarak analiz edilmesinin daha önemli bulgular sağlayacağı düşünülmektedir.
Türkiye'de 2010 yılından günümüze kadar uygulanan para politikaları
Küresel ekonomik krizin etkileri ile ülkeler farklı para politikası araçları ile piyasaya müdahalede bulunurlar. 2008 yılında yaşanan bu küresel finans krizi, ülkelerin ekonomilerine ciddi etkide bulunmaktadır. Ülkeler bu kriz ile baş edebilmek için geleneksel politika araçlarının dışına çıkıp bu krizin olumsuz etkilerini yok etmek için, yeni bir para politikası tasarımına gitmiştir. Bu para politikası araçları içerisine Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası politika araçlarını da çeşitlendirerek politika faizinin yanına faiz koridoru, zorunlu karşılıklar politikası, Rezerv Opsiyon Mekanizması (ROM) ve likidite yönetimi gibi araçları da ilave ederek bankanın fiyat istikrarından ödün vermeden finansal istikrarı sağlamak yolunda adımlar atmıştır. Çalışmada Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın 2010 yılı sonrasında uygulanan para politikası sonucunda neler yaşandığını ve yeni yaklaşımda fiyat istikrarının yanında finansal istikrarı doğrultusunda para araçlarının bu kriz döneminde nasıl bir şekil aldığı ve krizin etkilerini en aza indirmek için Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ne şekilde hedefler amaçladığı ve bu amaçla kullanılan araçların detaylı bir incelemesi yapılacaktır. Pandemi (Covid-19 salgını) sürecinde uygulanan para politikasına da değinilecektir.
Sınır ötesi ekonomik hareketlilik: Edirne'de Yunan ve Bulgar ziyaretçilerin etkilerine yönelik bir araştırma
Sınır ötesi hareketlilik; komşu sınır kentleri arasında uluslararası sosyoekonomik işbirlikleri olarak bölgesel kalkınmayı destekleyen süreçlerdir. Yabancı ziyaretçiler sınır kentlerine özellikle "alışveriş turizmi" ile direkt etki ederek, çeşitli sektörlere talep oluşturmakta, yerel ve ulusal ekonomiyi canlandırmaktadır. Sınır ötesi hareketlilik ile ülkeler arasındaki ilişkilerin derinliğine bağlı olarak kalkınma odaklı katkılar yaşanmaktadır. Edirne, Türkiye'nin en çok yabancı ziyaretçi alan üçüncü kenti konumundadır. Özellikle Yunanistan ve Bulgaristan sınır kapıları ile Avrupa'ya açılan konumda olması, Türkiye'de döviz kurlarında yaşanan gelişmeler sonrası yabancılar için daha ekonomik duruma gelmesi bunlara ilaveten tarihsel ve kültürel zenginliği ile Edirne; Yunan ve Bulgar ziyaretçiler için cazibe merkezi konumuna dönüşmüştür. Çalışmanın başat amacı; Türkiye'nin Avrupa'ya açılan iki stratejik kapısına ev sahipliği yapan Edirne'de yaşanan sınır ötesi hareketliliğin ekonomik büyüme ve kalkınma stratejisi açısından incelenmesidir. Bu doğrultuda çalışmada Yunan ve Bulgar ziyaretçiler odaklı Edirne'de yaşanan sınır ötesi hareketliliğin ekonomik etkilerinin analiz edilmesi amaçlanmıştır. Araştırmada 2005-2022 dönemi yıllık verileri kullanılarak ARDL sınır testi yaklaşımı ile nedensellik testleri uygulanmıştır. Edirne'nin kişi başı gayrisafi yurt içi hasılası ile Yunan ve Bulgar ziyaretçi sayıları, turizm belgeli konaklama tesislerinde kalan yabancı sayıları ve belediye belgeli konaklama tesislerinde kalan yabancı sayıları değişkenlerinin uzun ve kısa dönemli ilişkileri test edilmiştir. Analiz bulguları; Edirne'ye giriş yapan Yunan ve Bulgar ziyaretçilerin ve turizm belgeli konaklama tesislerinde kalan yabancıların kısa ve uzun dönemde Edirne ekonomisine pozitif yönlü etki ettiğini göstermektedir. Çalışma sonucunda sınır ötesi hareketliliğin Edirne açısından olumlu ekonomik etkileşimler yarattığını ve buna bağlı olarak kalkınma odaklı katkılar sağlayabileceğini belirtmek mümkündür.
Döviz kuru hareketlerinin yurt içi fiyatlara geçiş etkisi: Türkiye örneği
Bu çalışmanın amacı, belirsizliklerin arttığı ve enflasyon beklentilerinin yükseldiği bir ortamda, Türkiye'de döviz kuru hareketlerinin yurt içi fiyatlar üzerindeki dinamik etkilerinin zamanla nasıl değiştiğini belirlemektir. Bu amaçla, 2013:M1-2025:M4 dönemine ait aylık veriler kullanılarak, stokastik oynaklığa sahip zamanla değişen parametreli bir vektör otoregresif (TVP-VAR-SV) model kurulmuştur. Çalışmanın bulguları, döviz kuru geçiş etkisinin (DKGE) zaman içinde sabit olmadığını ve önemli ölçüde arttığını göstermektedir. Üretici fiyatlarında DKGE katsayısı dönemin başında yaklaşık 0.4 seviyesinde iken dönemin sonunda 0.85 seviyesine yükselmiştir. Tüketici fiyatlarına geçişkenlik ise çok daha büyük bir artış sergilemiş, DKGE katsayısı yaklaşık 0.2'den 0.95 seviyesine yaklaşarak neredeyse beş kat artmış göstermiştir. Özellikle 2022 yılı sonlarından itibaren TÜFE'ye olan geçişkenliğin ÜFE'ye olan geçişkenliği aşması, fiyatlama davranışlarında beklenti kanalının ve dövize endekslemenin güçlendiğini ortaya koyan önemli bir bulgudur. Varyans ayrıştırması sonuçları ise hem ÜFE hem de TÜFE enflasyonundaki dalgalanmaların temel belirleyicisinin zamanla döviz kuru şokları haline geldiğini ve bu şokların son dönemde TÜFE oynaklığının yaklaşık %70'ini açıkladığını teyit etmektedir. Bu bulgular, Türkiye ekonomisinde enflasyon dinamiğinin maliyet itişli bir yapıdan, büyük ölçüde döviz kuruna endeksli ve beklentilerle yönlendirilen bir yapıya dönüştüğünü göstermektedir.
Asimetrik iki oyunculu tahmin oyunu
In this thesis, we theoretically and experimentally investigate the asymmetric players case in the two-person guessing game. We multiply one of the players' chosen number by a positive parameter k > 1. Here, the target number is some proportion (p) of the \weighted" average of the two numbers. The theoretical solution of the model depends on the value of p and k. In the experimental sessions, we have one symmetric and two asymmetric cases in which the theoretical equilibrium is (0,0). We nd that the chosen numbers in the asymmetric cases do not di er from those in the symmetric case. However, the speed of convergence toward equilibrium is slower in the asymmetric cases than that in the symmetric one. Keywords: Guessing Game, Asymmetry, Convergence
An analysis of wage, earnings and income inequality in Turkey
ABSTRACT AN ANALYSIS OF WAGE, EARNINGS AND INCOME INEQUALITY IN TURKEY ARSLAN, Emre Bilal M.Sc., Department of Economics Supervisor: Assist. Prof. Ozan Ekşi February 2014 The goal of this thesis is to analyze wage, income, and earnings inequalities in Turkey by using the data from Household Budget Surveys that have been available yearly since 2002. A thorough documentation of earnings and hourly wage inequalities is provided for different education and experience groups. The study then documents income inequality in Turkey. Both household and individual income data are used. The importance of household data arises from the fact that the members of a household use the same income sources, and social planners recognize this fact in calculating the well-being of their citizens. Therefore, the difference between household and individual income distributions is important to show the within-country income sharing dynamics in Turkey. Next, a decomposition of yearly incomes to earnings and non-earnings income sources is provided, together with figures showing the distribution of these income sources across households. The second part of the thesis explains the changes in income inequality in Turkey through panel regressions by using the cohort inequality indices. Briefly, this thesis aims to make a significant contribution to the literature and to create an important source of information. The most remarkable results are: the annual earning inequality differs from hourly wage inequality in Turkey. The 2001 crisis had a significant effect on inequality especially during the period of 2002-2004. Earnings are the most important source of individual income and the distribution of earnings and non-earnings does not change significantly over the years. With regard to the results obtained through panel regressions, the most influential variable that changes inequality between 2002 and 2011 is the ratio of credit to the private sector by deposit money banks and other financial institutions to GDP. This variable is used as a financial depth indicator and has an increasing effect on inequality. JEL Codes: D31 Keywords: Wage Inequality, Earnings Inequality, Income Inequality
Determinants of regional consumption disparities in Turkey and statial analysis
This study investigates differences in households'consumption patterns in 26 regions of Turkey (NUTS Level 2) and for 12 main consumption groups for years 2005-2013 by using TurkStat Regional Dataset. The regional differences in consumer behavior are modeled via Linear Approximation of the Almost Ideal Demand System (LA/AIDS) by Deaton and Muellbauer (1980) and demographic variables are introduced to system using translation method by Pollak and Wales (1981). To estimate models, Augmented mean group estimator technique is employed on panel regressions. Within the context of the study, expenditure and own price elasticities are calculated separately for each of 26 regions and 12 main consumption groups. Then, the results are reflected on Turkey's map to carry out spatial analysis and regional disparities in each of main item groups are evaluated. Based on results of expenditure elasticities, one can conclude that consumption pattern for goods in food, alcoholic beverages and tobacco, clothing, health, communication, education, and miscellaneous groups in western areas are the same as consumption pattern of those in eastern areas. However, consumption pattern for housing, furniture, transportation, recreation, and restaurant and hotel commodity groups, are different in the west and the east. On the other hand, results of own-rice elasticity reveal that households' responses to price changes for food, alcoholic beverages and tobacco, health, communication, education, and miscellaneous commodity groups are the same in western and eastern areas. However, it is observed that demand for items of clothing, housing, furniture, transportation, recreation, and restaurant and hotel groups differs for regions in the west and in the east.
Political economy of tax evasion under probabilistic voting
Using a theoretical model of political competition, we study the conditions under which tax evasion persists as a political equilibrium outcome. In the model, voters belong to one of the two income classes: high (H) and low (L). Each member of a given income class receives the same income. There is an income tax levied at a flat rate. The tax proceedings are used to finance the single public good and the tax enforcement efforts, if any. Due to the sources of their income, some of the taxpayers from income class H can report their income as low. If there is any enforcement, it is to prevent those tax payers from under reporting. Both the equilibrium tax rate and equilibrium level of enforcement is determined endogenously, in the equilibrium of a two-party political competition game with probabilistic voting. The objective of each political party is to maximize its chance of an election victory. We found that in the ensuing political equilibrium neither party proposes any tax enforcement. This result is robust to variations in the (i) fraction of high income voters in the society, (ii) fraction of the high income voters who can evade, (iii) the cost of tax enforcement and, (iv) the relative political power of the two income classes. Keywords: Tax evasion, Election, Probabilistic Voting, Enforcement
Reconciling energy and carbon emission performance for sustainability
The concepts of energy and environmental efficiency, with creating less or no pollution in production processes, help to redefine efficiency in general and serve to attain a sustainable future. The relevant literature is underprovided in analyzing environmental efficiency and thus performance measures for countries over time. This study models energy and CO2 emission performance in electricity generation from the production efficiency point of view. It uses a non-radial directional distance function and constructs energy, environmental and energy-environmental performance indices for 112 countries over the period of 1988-2011. The models are run in GAMS 23.5 with IEA data 2013. The countries are grouped firstly with respect to their use of combined heat and power (CHP) technology to construct best practice frontier. The second group is G20 countries, which allows investigation of the tradeoffs amongst energy and environmental performances of top 20 countries in the world. The last group is UNFCCC Annex I countries, consisting of Turkey. The study shows that the majority of the countries still have room for improvement for energy and the environment. For the most current year in the dataset, 2011, for all the indices, the following countries are the best performers; Switzerland and Sweden in the group of countries with CHP technology, Brazil for the non-CHP countries, Brazil and United Kingdom among G20 countries, and Belarus and Slovak Republic in Annex I. Consistent with the literature, Turkey has better energy and environmental performance compared to the major polluters as it performs around the medians of sample countries in UNFCCC Annex I. Keywords: Energy efficiency, Environmental efficiency, CO2 emission performance, Electricity Generation, Directional distance function, Data envelopment analysis.
Designing a credit system to match better performing students with best foundation universities
A private credit system is designed in this thesis, since there is not a system providing a financial support for the students, who have sufficient scores from university entrance exams for paid education in the best foundation universities in Turkey. This financial support is created for borrowing from the banks while necessary collateral being provided by the Education Guarantee Fund and another support is presented by a repayment system, in which the students make payments in direct proportion to their incomes after graduation. At the same time, the government provides interest subsidy support for the repayments of the students, thus the repayment cost for the student is decreased. This research study is composed of six sections; first section is the introduction, the second section is importance of higher education, the third section is the analyzing better performing students and best foundation universities, the fourth section is financing higher education with loans, the fifth section is policy suggestion for financing the higher education, and the sixth section is the conclusion. The finance need of the students, who had sufficient scores for the best foundation universities, was supported by a field research conducted on 253 students. In order to fulfill the finance need of the students, applicable credit systems were discussed and it was determined that the most effective credit system was Education Guarantee Fund.
The US demand for defense spending: An empirical investigation for the post-cold war era
Based on Smith (1989)'s neoclassical framework, the US demand for defense spending as a share of GDP (defense burden) is estimated by employing a relatively newly developed method called Me-boot rolling windows analysis using quarterly BEA and SIPRI data for the Post-Cold War times. While institutional inertia plays an important role in determining the US defense burden in general, there is no conclusive result concerning the growth rate since positive, negative, and insignificant effects were all observed for different time periods. The US defense burden was found to be well correlated with the price ratio of defense goods to civilian goods during times of high military mobilization probably due to the increasing demand for defense goods. The price effect in Smith's original theory that has been omitted in previous empirical studies due to data unavailability was, thus, confirmed. Both Russian and Chinese defense burdens were found to be important determinants of the US defense decisions after the 2nd millennium. However, since the implementation of the US new Asia-Pacific rebalance policy in 2012, no significant result was reported concerning the Russian threat while there was evidence towards a rising rivalry between the US and China in great extent. This, in turn, suggests that the US military policy follows its foreign policy closely in a very dynamic way.
Investigation of tobacco consumption and tobacco consumption behavior among foundation university students in Turkey
This study inquiries into the factors that increase the risk of using cigarette and hookah and, for current smokers, the factors that affect expenditures on these products by foundation university students in Turkey. It also examines the joint relationship between cigarette and hookah consumption behaviors. The data used in the study was collected by an internet-based survey. In the econometric analyses, logistic regression was used to examine the risks of hookah use and smoking. Moreover, the bivariate probit model is used to analyze the joint relationship between hookah and cigarette consumption. Results indicate that male students are more likely to use these tobacco products than females. In addition, a higher number of people using cigarettes and hookah in the social network of a student increases both the risk of using these products and the amount of expenditure. The estimates from the bivariate probit model reveal that hookah and cigarette use are correlated. Keywords: Cigarette, Hookah, Bivariate Probit, Logistic
Bertrand-cournot mixed duopoly with private and public information
In this thesis, we characterize the private and social value of demand information in a Bertrand-Cournot mixed duopoly setup in which a price-setting firm competes with a quantity-setting firm. We show that the expected equilibrium profit of each firm increases with the precision of its own private signal. Moreover, the expected consumer and total surpluses decrease (increase) after the private signal of the price-setting (quantity-setting) firm becomes more precise. The expected total surplus increases (decreases) in the precision of the public signal about demand if the price-setting firm is weakly better (sufficiently lower) informed than the quantity-setting firm. Lastly, we show that when the choice of strategic variable (prices vs. quantities) is endogenous for firms, Bertrand-Cournot mixed duopoly occurs for a wide range of parameter values.
The impact of financial stress and economic uncertainty on unemployment
This study analyzes the impact of financial stress and economic uncertainty on unemployment in Turkey for the period 2007-2022 with monthly data. Financial stress and economic uncertainty variables are examined through an indicator and two distinct indices. The model is estimated using a structural vector autoregression (SVAR) model. This thesis shows that as the level of financial stress and economic uncertainty increases, the unemployment rate also increases. The evidence in this thesis also demonstrates that the part of economic uncertainty that is not related to financial stress has an increasing effect on unemployment rate, while the part of financial uncertainty that is not related to financial stress has almost no effect on unemployment rate.
Gender wage determinants: Theory and evidence
Over the past century, women's roles in society and their labor market participation have changed significantly. Even though there have been big steps toward equal pay for men and women in the workplace, the gender pay gap still exists in many places. Policymakers in certain states of the U.S. have enacted "gender pay discrimination" bans to combat the pervasive discrimination against women. These bans make it illegal to pay individuals differently based on their gender. The main goal of this thesis is to find out what causes the pay gap between men and women in the U.S. by focusing on how state bans affect the wages of women workers by using administrative data between the years 1997 and 2020. In this regard, based on the Solovian growth model, we first develop a theoretical framework with a steady state solution to investigate the long run determinants of the gender pay gap using an empirical pay gap model. Our theoretical model signifies the importance of the "share difference", defined as the difference between the shares of women and men in the total labor force. At state level, we test the importance of "share difference" in reducing the gender pay gap using state fixed effects and quantile regression techniques. While our findings highlight the significance of labor force participation, the effect is larger at higher quantiles. Regarding the gender pay discrimination bans, we conclude that the passage of a law against gender discrimination decreases the gender gap if the wage gap is narrow. At the household level, using the difference-in-differences (DID) technique and the human capital wage equation, we find that gender pay discrimination bans significantly increase women's wages, especially among the high-paid workers at the top of the wage distribution.
Renewable resources in the electricity markets
Energy production using renewable resources has recently been one of the most important and highly debated topics in the world. Transformation of the global energy sector from fossil based to zero-carbon emissions has also been one of the ongoing world trends. Therefore, analyzing energy production from renewables has gained significant attention. In this paper, we analyze the energy production from renewable resources in electricity markets. Using publicly available Spanish day-ahead electricity market data we analyze the cost stucture and bidding strategy of the electricity producing plants using renewable resources.
Türkiye'de dış ticaretin ekonomik büyüme üzerindeki etkisi
Ekonomik büyüme kavramı, iktisatçıların her zaman ilgilendiği bir konu olmuştur. Küreselleşen dünya ile birlikte ekonomik büyüme ile dış ticaret arasındaki ilişki daha çok ilgi çekmeye başlamış ve bu konuda çok sayıda ampirik çalışmalar yapılmıştır. İthalat ve ihracatın toplamı şeklinde tanımlanan dış ticaret özellikle gelişen ekonomilerde sürdürülebilir büyümeyi sağlamada oldukça büyük bir öneme sahiptir ve dış ticaret, ülkelerin gelişmişlik düzeylerini etkilemektedir. Günümüzde, dış ticaret; kalkınmanın ve globalleşmenin anahtar kavramı olarak görülmektedir. Bu çalışmada ayrıntılarıyla incelenecek olan dış ticaret ve ekonomik büyümenin tarihi, uygulanan sanayileşme politikaları bakımından iki farklı döneme ayrılabilir. İlk dönem, 1980 yılı öncesi ithal ikameci sanayileşme politikalarının uygulandığı dönem olarak tanımlanır. İkinci dönem ise ihracata dayalı sanayileşme politikalarını uyguladığı 1980 yılı sonrası dönemdir. Bu çalışmanın amacı dış ticaret ve büyüme arasındaki ilişkiyi Türkiye ekonomisi için 1991 ve 2018 yılları arasındaki aylık veriler ile araştırmak, ihracat, ithalat ve ekonomik büyüme arasındaki nedensellik ilişkisi incelemektir. Ekonomik büyüme ile dış ticaret arasındaki ilişki iki hipoteze göre, ihracata dayalı büyüme ve büyümeye dayalı ticaret hipotezleri araştırılacak ve toplam dış ticaret ile ekonomik büyüme arasındaki nedensellik ilişkisinin yönü tespit edilecektir. Nedensellik testi sonuçları ihracat ile ekonomik büyüme arasında karşılıklı nedensellik ilişkisinin varlığına işaret etmektedir. Etki-tepki analizi sonuçlarına göre ise; ithalatın sanayi üretimini kısa dönemde, ihracatın ise uzun dönemde etkilediği belirlenmiştir.
Stratejik yönetim kapsamında iç kontrol ve kurumsal risk uygulaması: Su ve kanalizasyon idareleri incelemesi
Gelişen ve değişen dünya düzeni ile birlikte vatandaşların kamusal alana dair beklentisi değişmiş ve çeşitlilik göstermeye başlamıştır. Bir yandan kaynakların etkin verimli, ekonomik kullanımı amaçlanırken aynı zamanda kaliteli hizmet sunma ihtiyacı da belirmiştir. Geleneksel yönetim anlayışı yerini stratejik yönetim esasına ve buna bağlı olarak iç kontrol ve risk uygulamasına bırakmıştır. Hayatı kolaylaştıran, kaliteli, çağdaş hizmete odaklanan şeffaf ve hesap verilebilir vatandaş merkezli bir yönetim yapılanması ihtiyacı göz önüne alınarak 6360 sayılı yasa tasarlanmıştır. Yasa ile il merkez belediyeleri büyükşehir belediyelerine dönüşmüş ve bu il belediyelerinin organizasyon yapısı içerisinde yer alan su kanal hizmetlerini yürüten birimler büyükşehir belediyelerine bağlı kuruluş olarak düzenlenmiştir. Ayrı bir bütçe ve kamu tüzel kişiliği bulunan su ve kanalizasyon idaresinin örgüt yapısı, personel ihtiyacı gibi kurumsallaşma faktörlerinin en kısa sürede tamamlanıp, kamu hizmetlerinin sürdürülmesi ve etkinliğinin artırılması bu bağlı idarelerin stratejik yönetim ve iç kontrol mekanizmalarına verecekleri önemle sağlanacaktır. Bu bağlamda, çalışmanın iki önemli amacı bulunmaktadır. İlk olarak, bu çalışmayla stratejik planlama sürecinde etkin bir iç kontrol sistemi ile risk yönetimi tasarlanması sonucu stratejik yönetimin işlevsel hale getireceği düşüncesi ortaya konulacaktır. 6360 sayılı yasa ile kurulan su ve kanalizasyon idareleri incelenerek bu düşüncenin kurumsallaşma yolunda idarelere sunacağı katkı ve bu doğrultuda oluşturulacak model önerilerinde bulunulacaktır. İkinci olarak ise, söz konusu yasa öncesi ve sonrasında kurulan su ve kanalizasyon idarelerinde stratejik yönetim unsurları incelenerek iç kontrol sisteminin stratejik yapıyla bütünleşmesi sürecinde karşılaşılan sorunlar tespit edilerek değerlendirilecektir.
Enerji tüketimi ve büyüme ilişkisi üzerine bir panel veri analizi
Bu çalışmada 33 OECD ülkesi için enerji tüketimi ve ekonomik büyüme ilişkisi üzerine 1995-2015 yılları arasındaki veri setini kullanarak panel veri analizi gerçekleştirilmiştir. LLC, IPS ve Fisher ADF–PP birim kök testleri kullanılarak serilerin durağanlığı sınanmıştır. Breusch Pagan testi ile birimler arasında yatay kesit bağımlılığı tespit edildiği için Pesaran CADF testi ile durağanlık durumu araştırılmıştır. Pedroni eşbütünleşme testi ile iki değişkenin uzun dönemde birbirleriyle anlamlı ilişki içinde oldukları saptanmıştır. Uzun ve kısa dönem tahmin modelleri için PMG ve MG tahmin yöntemleri doğrusal model ve doğrusal olmayan model üzerine kurulmuştur. Ampirik analiz neticesinde 33 OECD ülkesi için geri bildirim hipotezinin geçerli olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Enerji tüketimi ve ekonomik büyüme değişkenlerinin birbirlerinden etkilendikleri tespit edilmiştir.
Dolaylı ve dolaysız vergilerin GSYİH ile eş bütünleşme ilişkisinin araştırılması: Türkiye 1925-2017 dönemi
Bu tez çalışmasının amacı Türkiye'de vergi gelirlerinin GSYİH üzerindeki etkisini 1925-2017 arası, zaman serisi verilerini kullanarak analiz etmektir. Çalışmada öncelikle vergi kavramı incelenmiştir. Vergilerin özellikleri ve çeşitleri belirtilmiştir. Türkiye'de yürürlükte olan vergiler açıklanmıştır. Vergilerin toplam vergi gelirleri içerisindeki dağılımı, dolaylı vergiler ve dolaysız vergiler ayrımı ile gösterilmiştir. Vergilerin ekonomik büyümeye etkilerine değinilmiştir. Çalışmanın ekonometrik kısmında 1925-2017 GSYİH büyümesi ile dolaylı vergiler büyümesi ve dolaysız vergiler büyümesi değişkenleri ARDL sınır testi kullanılarak eş bütünleşme ilişkisi araştırılmıştır. Çalışmanın durağanlık analizi için ADF birim kök testi kullanılmıştır. 1925-2017 döneminde eş bütünleşme tespit edilmiştir. Eş bütünleşme varlığının ardından 1925-1983 ve 1984-2017 alt dönemleri eş bütünleşme analizi yapılmıştır. Çalışmanın sonucunda 1925-1983 alt döneminde de eş bütünleşme ilişkisi tespit edilirken 1984-2017 alt döneminde eş bütünleşme tespit edilememiştir.
Türkiye'de parasal aktarım mekanizması faiz kanalının etkinliğine ilişkin Eşik VAR Analizi
Bu çalışma, Türkiye'de parasal aktarım mekanizması faiz kanalının etkinliğini doğrusal ve doğrusal olmayan modeller kullanarak karşılaştırmalı olarak analiz etmektedir. Bu amaçla çalışmada faiz kanalının etkinliği, faiz, dayanıklı tüketim malları, sabit sermaye oluşumları, enflasyon ve çıktı değişkenleri kullanılarak iki farklı model ile birlikte incelenmektedir. Makroekonomik değişkenlerin durağanlık analizleri için, ADF, PP ve çift yapısal kırılmalı LM birim kök testleri kullanılmıştır. Bulgulara göre, faiz oranlarının farkında durağan, diğer değişkenlerin ise kırılmalar ile birlikte durağan olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu kapsamda, doğrusal VAR etki-tepki fonksiyonları ile eşik VAR etki-tepki fonksiyonları karşılaştırılmalı olarak incelenerek, sonuçların birbirinden farklı olduğuna ulaşılmıştır. Analizde, 2006:03-2019:06 dönemi için Türkiye'de faiz kanalının kısmen etkinliğine dair kanıtlar bulunmuştur. Ek olarak, daraltıcı para politikası karşısında enflasyonda artış olarak bilinen fiyat bulmacası bulgusuna ulaşılmıştır.
Evaluation of labor market on regional economic policies on the context of contemporary economic schools
Since the diversion of economics from philosophy, many economic ideas have been put forward. Those who support each other in these thoughts revealed contemporary economics schools. All these schools have made important contributions on the labor market. This study was conducted to evaluate the regional economics of economics schools in the context of the labor markets. In this context, first a detailed literature survey was carried out and previous studies were examined in depth. Then, a conceptual framework was created by using these publications in order to establish the theoretical infrastructure of the research. At the next stage, the views of economics schools in the context of the labor market were discussed within the framework of regional economic policies. At the next chapter an econometric analysis carried out with the datas of 29 OECD countries. In this analysis as variables unemployment, inflation, GDP, population, direct foreign investments and social transfers has been used. In the last part of the research, proposals can be applied by academicians and policy developers who will deal with the subject are depicted.
Engelli kadınların çalışma hayatına katılımı önündeki sorunlar: Türkiye örneği
Bu çalışmada, engelli kadınların engel durumları ve cinsiyet özelliklerine bağlı dezavantajları birlikte ele alınarak engelli kadın kavramı irdelenmiş ve Türkiye'de engelli kadınların çalışma yaşamına etkin katılımının önündeki sorunlar araştırılarak bu sorunların kaynakları tespit edilmeye çalışılmıştır. Engelli kadınların istihdamı incelenirken tarihsel süreçte ve günümüzde engellilik ve kadın kavramlarının ele alınış biçimi incelenmiştir. Engelli kadın istihdamına yönelik devletin yürüttüğü sosyal politikalar, engellilere ve kadınlara yönelik girişimcilik kursları, devlet tarafından desteklenen projeler açıklanmıştır. Ülkemizde engelli kadınların istihdamı konusunda yürütülen politikalar açıklanırken TÜİK ve İŞKUR'un araştırma verileri ile ülkemizde kamu ve özel sektörde engelli istihdamı ve kadın istihdamına yönelik yapılan araştırmalar birlikte değerlendirilmiştir. Çalışmada, ülkemizde engelli kadınların çift yönlü dezavantajlı durumlarına bağlı iş yaşamında karşılaştıkları sorunların neler olduğu ortaya koyulmuş, engel durumuna ve cinsiyete dayalı ayrımcılık, toplumsal yönüyle ele alınmıştır. Engelli kadınların çalışma hayatına katılmalarının kendilerine, ailelerine ve yaşadıkları topluma yararı ve ülke ekonomisi, refahı ve kalkınması açısından önemi üzerinde durulmuştur.
Bütçe açıklarının başlıca makroekonomik değişkenler üzerine etkisi: Türkiye örneği
Bu çalışmada Türkiye'de bütçe açıklarının başlıca seçili makroekonomik değişkenler üzerindeki etkileri incelenmiştir. Bütçe açıklarının, cari denge, M3 para arzı ve GSYH gibi değişkenler üzerindeki etkisi, 2006Q1-2020Q2 çeyreklik veriler elde edilerek seçili değişkenler üzerinde araştırma yapılmıştır.Çalışmada verilerin durağanlık mertebeleri yapısal kırılmalı perron 1997 birim kök testi ile ADF(Agumented Dickey Fuller) ve Philisps Perron geleneksel birim kök testleri ile belirlenmiştir. Daha sonra ARDL sınır testi ile değişkenler arasındaki eşbütünleşme ilişkisi incelenmiştir. Son olarak Toda yamamato nedensellik testi ile değişkenler arasındaki nedenselliğin varlığı ve yönü tespit edilmiştir.Birim kök testlerinin sonuçlarına göre değişkenlerin farklı mertebede durağan oldukları anlaşılmaktadır. Ayrıca bütçe açıklarının seçili makroekonomik değişkenlerler üzerindeki etkisini incelemek amacıyla kurulan üç farklı regresyon modelinde ARDL sınır testi prosedürüne göre eş bütünleşme ilişkisi kanıtlanmıştır. Toda yamamato nedensellik testine göre bükçe açıkları ile cari denge arasında çift yönlü bir nedensellik ilişkisi söz konusu iken, GSYH 'dan bütçe dengesine tek yönlü bir nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir. Ayrıca M3 para arzı ile cari denge arasında tek yönlü bir nedensellik ilişkisi söz konusudur. Anahtar Kelimeler: Bütçe Açıkları, Makroekonomik Değişkenler, GSYH, Cari Açık, M3 para arzı, Toda Yamamato Nedensellik Testi, ARDL Sınır Testi
Dış ticaretin ekonomik büyüme üzerindeki etkileri: Türkiye örneği 1987-2019
Bu çalışmanın amacı Türkiye için 1987-2019 dönemi yıllık verileri ile büyüme ve dış ticaret ilişkisini Johansen Eşbütünleşme ve Toda-Yamamoto nedensellik analizleri çerçevesinde incelemektir. Bu kapsamda, ekonomik büyüme için sabit fiyatlarla 2010 baz yılı yıllık GSMH göstergesi, dış ticaret için aynı şekilde sabit fiyatlarla 2010 baz yılı yıllık ithalat-ihracat göstergeleri kullanılmıştır. Değişkenlere öncelikle ADF ve PP birim kök testleri uygulanmış ve tüm değişkenler birinci farkta durağan hale getirilmiştir. Tüm değişkenler I(1) düzeyinde durağanlaştırıldıktan sonra eşbütünleşme derecesine bakılmış ve değişkenler arasında eşbütünleşme ilişkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Son olarak değişkenlere Toda-Yamamoto testi uygulanmış ve ithalatın GSMH üzerinde istatistiksel açıdan anlamlı etkisinin olduğu saptanmıştır.
Petrol fiyatları ile seçilmiş makroekonomik değişkenler arasındaki ilişki: Türkiye örneği
Türkiye gibi gelişmekte olan ve aynı zamanda petrol ithal eden ülkeler enerji sektöründe büyük payı bulunan petrole dolaylı ya da doğrudan bağımlıdır. Bir ülkenin kalkınması ve sürdürülebilirliği için enerji sektörünün önemi çok büyüktür. Sanayileşme ile birlikte ülkelerin ekonomilerinde enerji kaynakları giderek daha önemli bir yer tutmaktadır. Birincil enerji kaynaklarından olan petrol, tüketicilerin günlük hayatında kullandığı birçok malın içerisinde yer almakta ve üretim sektörü için önemli bir girdi olarak kullanılmaktadır. Özellikle petrol ithal eden ülkelerdeki petrol fiyatlarındaki artış yani şoklar enflasyon ve girdi maliyetlerinde yükselişe sebep olurken kamu harcamaları, vergi gelirleri, bütçe, faiz oranları, cari açık ve ekonomik büyüme üzerinde olumsuz etkilere yol açmaktadır. Bu amaçla bu çalışmanın temel amacı, petrol fiyatları ile seçilmiş makroekonomik değişkenler arasındaki ilişkileri analiz etmektir. Bu çerçevede, 1980-2019 dönemi verileri ile Türkiye ekonomisi için zaman serisi tekniklerinden olan birim kök testleri (ADF, PP ve Zivot Andrews) ile eşbütünleşme testi (ARDL sınır testi) kullanılarak değişkenler arasındaki ilişkiler araştırılmıştır. Analiz sonuçları, Türkiye ekonomisinde petrol fiyatları ile makroekonomik değişkenler arasında güçlü ilişkiler bulunduğunu ortaya koymuştur. Sonuçlar, Türkiye ekonomisiyle ilgili önemli bazı politika önerileri sunabilmektedir. Anahtar Kelimeler: Petrol fiyatları, Türkiye ekonomisi, Makroekonomik değişkenler, ARDL sınır testi.
Türkiye'de banka kredileri ile ekonomik büyüme ilişkisi
Finansal gelişme, finansal sistemin niceliksel büyüklüğünden ve niteliksel özelliklerinden oluştuğu için tek bir değişkenle ölçülemez ve bu nedenle farklı değişkenler finansal gelişmenin bir ölçüsü olarak kabul edilir. Bu nedenle ekonomik büyüme ile finansal kalkınma arasındaki ilişki ülkelere, örneklem dönemine ve finansal gelişme göstergelerine göre değişikenlik gösterebilir. Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de finansal gelişme ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkiyi, banka kredileri açısından 1998-2020 dönemlerine ait aylık verileri kullanarak incelemektir. Bu amaçla çalışmada finansal olmayan sektöre verilen banka kredileri finansal gelişme göstergesi olarak dikkate alınmıştır. Ayrıca, ekonomik büyüme ile banka kredileri arasındaki ilişki özel sektör ve kamu bankaları tarafından krediler açısından da incelenmiştir. Düşük ve yüksek finansal baskı dönemlerinde ekonomik büyüme ile banka kredileri arasında asimetrik bir ilişki olup olmadığını belirlemek için Eşik Değerli VAR modeli kullandık. Analiz sonuçları, düşük finansal stres dönemlerinde özel banka kredisi ile ekonomik büyüme arasında çift yönlü Granger nedenselliği olduğunu göstermektedir. Ancak, finansal stresin yüksek olduğu dönemlerde sadece ekonomik büyümeden özel banka kredisine yönelik tek yönlü bir nedensellik ilişkisi bulunmuştur. Diğer taraftan, kamu banka kredisi her iki rejimde de ekonomik büyümenin Granger nedeni olarak bulunmuştur. Bu bağlamda, yüksek finansal baskı dönemlerinde kamu bankaları ekonomik büyümeye önemli bir katkı sağlamaktadır.
Demokrasi göstergelerinin ekonomik büyüme üzerine etkisi: BRICS-T ülkelerinden ampirik bulgular
Dünyadaki eşitsizliğin ve yoksulluğun kökenlerini anlamak ülkelerin geleceklerine yön vermeleri açısından önem taşımaktadır. Geçmişte ulusların zenginlik ve refahı yalnızca ekonomi politikaları ile açıklanmaktaydı. Günümüzde ise; ekonomi politikaları yanında kurumsal yapının varlığı ve işleyişi de ekonomik büyümeyi etkileyen ana unsurlar arasında sayılmaktadır. Kurumsal yapı, birey ve toplum arasındaki ilişkileri düzenleyen kuralların oluşturulmasına ve geliştirilmesine katkı sağlamaktadır. Ekonomik özgürlükler ve demokrasi, kurumsal yapıyı belirleyerek ekonomik büyüme ve refah düzeyini etkilemektedir. Kurumsal yapının temel göstergeleri arasında sayılan ekonomik özgürlükler ve demokrasi ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkiyi açıklayan teorik yaklaşımlar incelendiğinde çatışma yaklaşımı, bağdaşma yaklaşımı ve şüpheci yaklaşım ön plana çıkmaktadır. Bu çalışmada demokrasi ve ekonomi kavramlarının alt bileşenlerini özümseyerek, küresel dünyada yeni bir güç odağı olan BRICS-T ülkeleri kapsamında demokrasi ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin açıklanması ve yukarıda sözü geçen yaklaşımlardan hangisinin ele alınan ülke grubu için geçerli olduğunun ortaya konulması amaçlanmıştır. Bu bağlamda, demokrasi düzeyinin ve ekonomik büyümenin ölçülmesinde kullanılan çeşitli endekslerden yararlanılarak, BRICS-T grubunda yer alan ülkeler özelinde ve 2006-2019 periyodunda elde edilen verilerle ekonometrik analiz gerçekleştirilmiştir. Çalışmada veri analiz metodu olarak, panel regresyon analizi benimsenmiştir. Ekonometrik analizin ilk aşamasında panel birim kök testleri gerçekleştirilmiş ardından panel regresyon modeli, EKK ve Dinamik EKK tahmin yöntemlerinden yararlanılarak tahmin edilmiştir. Ekonometrik analiz sonucunda elde edilen bulgular, demokrasi ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin açıklanmasında ve çatışma, bağdaşma ve şüpheci yaklaşımlardan hangisinin ele alınan ülke grubunda geçerli olduğunun açıklanmasında kullanılmıştır.
Likidite riski ve kredi riskinin bankaların performansı üzerindeki etkisi: Türkiye'deki ticari bankalar üzerine bir uygulama
Bu çalışmada hayatın her alanında karşılaşılan risk kavramının tanımlarına, bankacılık sektöründe ortaya çıkan risk türlerine ve likidite riski ve kredi riskinin Türk bankacılık sektöründe faaliyette bulunan 9 ticari bankanın finansal performansı üzerindeki etkisi araştırılmıştır. 2005 yılının birinci çeyreğinden 2020 yılının dördüncü çeyreğine kadar olan dönem için oluşturulan örneklem kapsamındaki bankaların finansal verileri Türkiye Bankalar Birliği (TBB) web sayfasından alınmıştır. Kamuyu Aydınlatma Platformu sitesinden takipteki krediler ve özel karşılıklar verileri yazar tarafından elde edilmiştir. Bununla beraber, Türk bankacılık sektöründe faaliyet gösteren katılım bankaları örneklem dışında tutulmuş olup çalışmada klasik panel veri analizinden yararlanılmıştır. Çalışmada iki farklı finansal performans ölçüsü kullanılmıştır. Bunlar sırasıyla, aktif kârlılığı (ROA) ve özkaynak kârlılığı (ROE) değişkenleridir. Yapılan analiz sonucuna göre likidite riskinin bankaların performans göstergelerinden aktif kârlılığı ile daha ilişkili olduğu ve kredi riskinin ise hem aktif hem de özkaynak kârlılığı ile ilişkili olduğu sonucuna varılmıştır. Bu bağlamda, likidite riskindeki artış aktifi kârlılığını anlamlı bir şekilde artırırken, bankaların kredi riskindeki artış hem aktif hem de özkaynak kârlılığını önemli bir şekilde arttırdığı görülmektedir. Bu sonuçlar, bankalar için kredi riskinin önemine vurgu yapmakta ve bankaların faaliyetlerini düzgün bir şekilde yürütebilmeleri için kredi riskini doğru bir şekilde ölçüp iyi bir şekilde yönetmeleri gerekliliğini ön plana çıkarmaktadır.
Finansal serbestleşme, doğrudan yabancı yatırımlar ve ekonomik büyüme üzerindeki etkileri
Küreselleşen dünyada, finansal piyasalarını geliştirmek için liberalizasyon sürecine girmektedir. Bu süreçle birlikte ülkeler arası sermaye aktarımı yapılmakta ve finansal piyasaların gelişmesi sağlanmaktadır. Doğrudan yabancı yatırımlar sermaye aktarımı için en iyi yol olarak görülmektedir.Yapılan tüm serbestleşme ve yatırım faaliyetlerinin en büyük amacı ekonomik büyümeye ve gelişmeye hız kazandırmaktır. Bu çalışmada Türkiye'nin 1992-2020 dönemine ait çeyreklik veriler ile finansal liberalizasyon ve doğrudan yabancı yatırımların ekonomik büyüme üzerindeki etkileri analiz edilmektedir. Finansal açıklık, doğrudan yabancı yatırımlar ve gayrisafi yurtiçi hasıla değişkenlerinden yararlanılmaktadır. Ekonometrik analizde ADF, PP ve KPSS birim kök testleri, sonrasında Granger nedensellik ve zamanla değişen Granger nedensellik testlerinden yararlanılmaktadır. Analizden elde edilen sonuçlara göre değişkenler arasında iki yönlü nedensellik bulunmaktadır. Hem finansal açıklık ve doğrudan yabancı yatırımlar ekonomik büyümenin hem de ekonomik büyüme, finansal açıklık ve doğrudan yabancı yatırımların Granger nedeni olmaktadır.
Bireylerin tüketim tercihlerinde etkili olan sosyo-demografik faktörlerin belirlenmesi: Türkiye örneği
Günümüzde tüketim toplumlarının giderek çoğalması ve alışverişe olan tutku; toplumsal, dini, kültürel ve coğrafi sınırları aşarak küresel bir şekilde giderek artmaktadır. Literatürde yer alan tüketim ve tüketici davranışlarını etkileyen sosyo-demografik faktörler incelendiğinde, gelir, cinsiyet, yaş, eğitim, yerleşim yeri gibi boyutların ön plana çıktığı görülmektedir. Dünyada olduğu gibi ülkemizde de bireylerin ve toplulukların alışverişe yönelimleri sosyo-demografik faktörlere göre değişiklikler göstermektedir. Tüketim ve tüketici davranışlarının ortaya çıkardığı çeşitli sonuçlar söz konusudur. Yüksek tüketim düzeyindeki bireylerin mutluluklarının başlıca sebeplerinden biri alışveriş haline gelirken, düşük tüketim düzeyindeki bireylerin aynı tüketim seviyesine ulaşamamalarından kaynaklanan mutsuzluk duygusu ortaya çıkmaktadır. Dünyada ve Türkiye'de aşırı tüketimi engellemek adına çeşitli kampanyalar ve yasal düzenlemeler yapılmasına rağmen, yeterince başarı sağlanamamıştır. Bu bağlamda bu çalışmanın amacı, Türkiye'de yaşayan bireylerin tüketim harcamalarını etkileyen sosyo-demografik ve ekonomik faktörlerin bireyin tüketim tercihleri üzerindeki etkisini incelemektir. Çalışmada bu amaç kapsamında, bireylerin tüketim harcamalarını etkileyen faktörler öncelikle regresyon analizi ile araştırılmış, ardından tüketim harcamaları ile onu etkileyen faktörler arasındaki ilişkinin farklı tüketim harcama düzeylerinde değişip değişmediğini belirlemek amacıyla, kantil regresyon modeli tahmin edilmiştir. Son olarak, farklı harcama gruplarını etkileyen (12 alt grup) faktörlerin değişip değişmediğini belirlemek amacıyla tobit regresyon modelinden yararlanılmıştır.
Ekonomik özgürlükler, demokrasi, politik istikrar ve ekonomik büyüme ilişkisi
Dünya ekonomilerinde son otuz yıldan bu yana küreselleşme süreci ile birlikte ekonomik alanda serbestleşme yaşanırken, siyasal alanda demokrasi küresel bir değer olarak ortaya çıkmıştır. Küreselleşme kapsamında liberal iktisadi düşünce ve liberal ekonomik politikalar da yaygın hale gelmiştir. Özellikle Neoliberal hareketlerin beraberinde, iktisadi açıdan etki alanı genişleyen özgürlükçü akımlar, ülke ekonomileri için kaçınılmaz enstrümanlar haline gelmiş, ekonomik özgürlükler ve politik istikrarın devamlılığı, ekonomik refahın arttırılabilmesi amacıyla makroekonomik gelişmelerin odak noktası haline gelmiştir. İki kutuplu dünya düzeninden çok kutuplu dünya düzenine evrilen bu süreçte uluslararası ekonomik sistem içerisinde, uluslararası örgütler, daha fazla söz sahibi olmuşlardır. Bu kapsamda çalışmamızda dünya sisteminde ekonomik ve politik olarak, küresel ölçekte gerçekleşen ekonomik problemlerin çözümünde etkisi olan Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (OECD) üyesi ülkeler tercih edilmiştir. Bu doktora tezinde 1996-2019 dönemi yüksek gelirli ülkeler olarak sınıflandırılan OECD üyesi ülkelerde demokrasi, ekonomik özgürlükler ve politik istikrar ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkiler, politik istikrar, ekonomik özgürlükler ve demokrasi göstergeleri kullanılarak incelenmiştir. Çalışmada bu amaç doğrultusunda seçilmiş OECD ülkeleri panel veri yöntemi (panel birim kök, panel eşbütünleşme) ile analiz edilmiştir. Bu analizler ile birlikte çalışmamızda uzun dönem parametre tahmini için Augmented Mean Group (AMG) ve Common Correlated Effect (CCE) testleri uygulanmıştır. Çalışmada OECD üyesi ülkelerin iktisadi bakımdan liberal bir ekonomik düzen içerisinde oldukları, siyasal otorite ile birlikte politik istikrarın ekonomik sistemde etken olduğu, demokrasi, politik istikrar ve ekonomik özgürlüklerin uzun dönemde iktisadi büyüme sürecini hızlandırdığı sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Demokrasi, Ekonomik Özgürlükler, Politik İstikrar, Panel Veri Analizi, Panel Eşbütünleşme
Öncü gösterge olarak mali stres endeksi: Türkiye üzerine bir uygulama
Bu çalışmanın amacı, Türkiye ekonomisi özelinde erken uyarı sinyalleri sağlayacak yeni bir mali stres endeksi oluşturulması ve bu endeksin ekonomik aktivite değişkenleri ile ilişkisinin belirlenmesidir. Mali sürdürülebilirlik risklerini hemen hemen her zaman, düzensiz mali uyumla ilişkili tehlikelerle birlikte mali krizler izlemektedir. Çalışma bulgularının, öncü gösterge niteliği taşıyan bir mali stres endeksi aracılığıyla, mali kurumlar ile politika yapıcılara ekonomideki mali stresin algılanması ve maliye politikasının yönlendirilmesi konusunda öngörü sağlaması beklenmektedir. Bu amaç doğrultusunda öncelikle, Cottarelli (2011) tarafından geliştirilen kavramsal çerçeveden yararlanılarak sürdürülebilirlik riskinin ölçümünde ve mali stresin hesaplanmasında kullanılacak mali göstergeler seti oluşturulmuştur. Temel mali değişkenler, varlık ve yükümlülük yönetimine ilişkin değişkenler ve uzun dönem mali eğilim değişkenleri gibi mali sürdürülebilirlik göstergeleri dikkate alınarak 1990-2021 dönemi Türk mali yapısı belirlenmiştir. Çalışmada mali sürdürülebilirlik riski, Türkiye ekonomisi tarihsel ortalamalarından elde edilen mali değişkenlere dayalı olan toplulaştırılmış bir endeks aracılığıyla hesaplanmıştır. Toplulaştırma işleminde Kaminsky, Lizondo and Reinhart (1998) tarafından geliştirilen yaklaşım esas alınmıştır. Yerli yazında, Türkiye ekonomisi için erken uyarı sinyal yaklaşımını kullanarak bir mali stress endeksi oluşturmaya yönelik ilk çalışmadır. Çalışmada ayrıca, sözkonusu endeksin ekonomik aktive değişkenleri ile doğrusal dinamik ilişkisi frekans alanında nedensellik testileri aracılığıyla ve doğrusal olmayan dinamik ilişkisi ise Markov Rejim Değişim-VAR ve bu modele bağlı rejimlere dayalı nedensellik testleri ve etki tepki analizleri ile incelenmiştir. Çalışma bulgularının, mali yeniden borçlanma riskinin değerlendirilmesi birincil amacı olan bir mali izleme çerçevesinin geliştirilmesine katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Gelişmekte olan ekonomilerde mali sürdürülebilirliğin izlenmesi özellikle ekonomik kriz dönemleri için hayati önem taşımaktadır.
Türkiye'de finansal gelişme ve ekonomik büyüme ilişkisi
2008 senesinde ABD'de meydana gelen ve bütün ekonomileri etkileyen küresel finansal kriz, finansal gelişme ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkisinin tekrar gündem konusu olmasını sağladı. Neticede finansal gelişme ve ekonomik büyüme arasındaki ilişki tartışma konusu haline gelerek oldukça çok yazar tarafından incelenmiştir. Gerçekleştirilen analizlerin sonuçları başka ülke örnekleri ve kullanılan farklı ekonometrik metotlar nedeniyle de farklılık göstermiştir. Bu sebepten dolayı söz konusu ilişkinin varlığı ve yönü hakkında fikir ayrılığına düşülmüştür ve bu durum kimi yazarlar tarafından "yumurta-tavuk problemi" şeklinde isimlendirilmesine neden olmuştur. Bu çalışmanın amacı, finansal gelişme ve ekonomik büyüme arasındaki nedensellik ilişkisini 1993 yılı 1. çeyrek ile 2022 yılı 2. çeyrek dönemi için Türkiye özelinde Granger nedensellik ve frekans alanında nedensellik sınaması ile analiz etmektir. Ekonomik büyüme değişkeni reel GSYİH'deki yıllık büyüme oranı şeklinde hesaplanırken, finansal gelişmişlik değişkeni, Aydın (2019) ve Kasım vd. (2021) tarafında yapılan çalışmalarda olduğu gibi, bankalar tarafından özel sektöre verilen kredilerin GSYİH'ye oranı şeklinde hesaplanmıştır. Söz konusu değişken için yıllık büyüme oranı hesaplanmış ve analizde bu şekilde kullanılmıştır. Çalışmada değişkenlerin durağanlık derecelerinin tespiti için ADF ve PP birim kök testleri kullanılmıştır ve analiz sonuçlarında, değişkenlerin fark durağan oldukları tespit edilmiştir. Çalışmada ekonomik büyüme ve finansal gelişmişlik arasındaki ilişki geleneksel Granger nedensellik testi ve Breitung ve Candelon (2006) tarafından geliştirilen frekans alanında nedensellik testi ile araştırılmıştır. Çalışmadaki sonuçlara göre, Türkiye ekonomisinden ekonomik büyüme ile finansal gelişmişlik arasında tek yönlü bir nedensellik ilişkisi olduğunu göstermekte ve finansal gelişmişlik ekonomik büyümeden etkilenirken, ekonomik büyüme finansal gelişmişlikten etkilenmemektedir.
Döviz kurunun dış ticaret üzerindeki etkileri: Türkiye uygulaması
Bu çalışmada hayatın her alanında karşılaşılan döviz kuru kavramının tanımlarına, ve ithalat ve ihracat faaliyetleri ile gerçekleştirilen dış ticaret hacmi üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Bu kapsamda 2013 yılının birinci çeyreğinden 2022 yılının 10. Ayına kadar olan dönem için oluşturulmuş örneklem çerçevesinde Türkiye'nin ithalat ve ihracat verileri Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ve Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası (TCMB) web sayfasından temin edilmiştir. Bununla birlikte reel döviz kurunun dış ticaret üzerindeki etkisinin analizi amacıyla ithalat ve ihracat değişkenleri kullanılmıştır. Yapılan çalışmada aylık zaman serisi analizi kullanılmıştır. Bu bağlamda öncelikle ADF ve PP birim kök testlerinden yararlanılmıştır. Beraberinde eşbütünleşme analizleri yapılarak sonuçlar ortaya koyulmuştur. Yapılan ampirik analiz neticesinde reel efektif döviz kurunda meydana gelen hareketlilikler uzun dönemde dış ticaret üzerinde etkili olmaktadır. Reel döviz kuru ihracat üzerinde hem uzun hem de kısa dönemde etkiye sahiptir. Ancak ithalat üzerinde anlamlı bir etkiye sahip değildir. Bu bağlamda karar alıcıların ve politika yapıcıların daha gerçekçi bir kur anlayışı ışığında gerçekleştirilen döviz kuru politikaları uygulamaları, cari açık ve dış ticaret açığı ile mücadele etmede etkin bir rol oynamaktadır.
KOSGEB girişimcilik destekleri yararlanıcılarının analizi ve kullanılan desteklerin dağılımı: Tekirdağ ili örneği
Son yıllarda ülkemizde girişimcilik kavramına oldukça önem verilmektedir. Girişimcilik, ekonomik yapıya olumlu katkıları sebebiyle kamu tarafından teşvik edilmekte ve desteklenmektedir. Bu doğrultuda girişimciler tarafından kurulan işletmelerin kırılgan dönemlerini rahat atlatabilmesi, kurulan işletmelerin hayatta kalma oranının arttırılması, sürdürülebilir ve istikrara sahip birer girişim olarak hayatlarını sürdürebilmesi için KOSGEB tarafından girişimcilik destekleri verilmektedir. Bu çalışmada KOSGEB tarafından uygulanan girişimcilik desteklerinin durum analizinin yapılarak, yürütülen destek çalışmalarının hükümet programları ve ulusal hedefler ile uyumunun en üst düzeye çıkarılabilmesi için öneriler ortaya koyulmuştur. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde literatür taraması yapılarak girişimcilik kavramı ele alınmıştır. İkinci bölümde KOSGEB'in destekleri hakkında bilgiler verilmiştir. Üçüncü bölümde Tekirdağ ilinin ekonomik analizi yapılmış. Son bölümde ise Tekirdağ ilinde KOSGEB girişimcilik destekleri ile faaliyete geçmiş işletmeler incelenmiş, anket çalışmasının sonuçları paylaşılmış, bulgular ortaya koyulmuştur. Sonuç bölümünde ise çalışma bulgularından yola çıkılarak öneriler sunulmuştur.
Yönetişim kalitesi ve ekonomik performans: OECD ülkelerinden ampirik bulgular
Yönetişim kalitesi, son yıllarda güncel çalışmalara çokça konu edilmiş ve popülerlik kazanmış bir kavramdır. Yönetişim kavramı; sahip olduğu güçlü ve kurumsal yapı ile stratejik vizyona dayalı, açık ve öngörülebilir politikalar üreten, hukukun üstünlüğünü esas alan, çok aktörlü bir yönetim modeli olarak tanımlanmaktadır. İyi yönetişim, ülkelerin ekonomik, sosyal ve siyasi boyutları hakkında bazı bilgiler sunan ve ülkelerin birbirleriyle karşılaştırılmasına imkan sağlayan bir gösterge olarak kabul görmektedir. İyi yönetişim göstergeleri bakımından başarılı bulunan devletlerin genel itibariyle ekonomik gelişme ve kalkınma bakımından da başarılı oldukları görüldüğünden, iyi yönetişimin gelişmekte olan devletlerin gelişmiş ülkeler kategorisine girmesi noktasındaki çabaları için son derece önemli bir kavram haline gelmiştir. Gelişmiş ülkeler sadece ekonomik performans olarak değil, demokrasi, insan hakları, özgürlük ve hukuk gibi alanlarda da başarılı olmak ve daha iyi seviyelerde bulunmak zorundadırlar. Bu nedenle günümüz koşullarında ülkelerin, yönetişim göstergelerindeki kalitesini artırılmaksızın sürdürülebilir bir ekonomik büyüme ve gelişmeyi gerçekleştirmeleri mümkün görünmemektedir. Bu çalışmadaki amaç, OECD ülkelerinin ekonomik büyümesi üzerindeki yönetişim kalitesi göstergelerinin etkisinin belirlemesidir. Bu doğrultuda, Dünya Bankası veri tabanında bulunan ve Dünya Çapında Yönetişim Göstergeleri arasında yer alan siyasi istikrarsızlık, ifade özgürlüğü ve hesap verebilirlik, düzenleyici kalite, hükümetin etkinliği, hukukun üstünlüğü ve yolsuzluğun kontrolü gibi göstergeler yönetişim kalitesini temsilen çalışmada kullanılmıştır. Ekonomik performansı temsilen ise Dünya Bankası veri tabanında yer alan Dünya Kalkınma Göstergelerine ait veriler kullanılmıştır. Çalışma kapsamında, OECD üyesi 38 ülkeye ait 2002-2021 dönemi yıllık verileri kullanılmıştır. Ekonometrik analiz aşamasında, yönetişim göstergeleri öncelikle faktör analizine tabi tutulmuş, sonrasında ise yönetişim göstergelerinin ekonomik büyüme üzerindeki etkisi iki ayrı dinamik panel regresyon modeli aracılığıyla araştırılmıştır. Elde edilen ampirik bulgu ve sonuçlar, çalışmaya konu edilen ülkeler için yönetişim performanslarındaki artışların ekonomik performansları üzerine pozitif yansıdığı ve yönetişim kalitesinin ekonomik büyüme için önemli bir belirleyici unsur olduğu yönünde kanıtlar sağlamıştır. Bunlara ek olarak, OECD ülkelerinin yönetişim ve ekonomik performansları ile ilişkili çeşitli bulgu ve sonuçlar da sağlamıştır.
Fiyat istikrarı ve finansal istikrar ilişkisi: Türkiye üzerine ampirik bulgular
Bu çalışmanın amacı Türkiye ekonomisi özelinde fiyat istikrarı ve finansal istikrar ilişkisi incelemektir. Çalışmada öncelikle konuya ilişkin kavramsal ve teorik çerçeve alınmış ardından, fiyat istikrarı ve finansal istikrar ilişkisi ekonometrik analizler aracılığıyla incelenmiştir. İlgili literatür incelendiğinde; gelişmekte olan ülkelerin finansal piyasalarının yeterince gelişmemiş olması nedeniyle fiyat istikrarı ve finansal istikrar arasında anlamlı bir ilişki bulunmadığı, gelişmiş ülkelere ilişkin yapılan araştırmalarda ise fiyat istikrarının finansal istikrarı sağlamada etkili olduğunu görülmektedir. Bu çalışmada, Türkiye ekonomisi 2009-2023 dönemi aylık verileri kullanılmıştır. Fiyat istikrarı göstergesi olarak Tüketici Fiyat Endeksi, finansal istikrar göstergesi olarak Kredi Risk Primi değişkenleri dikkate alınmıştır. Ekonometrik analiz aşamasında, öncelikle değişkenlerin durağanlık durumlarının tespiti için ADF, PP ve KPSS birim kök testleri gerçekleştirilmiştir. Analizin ikinci aşamasında, söz konusu değişkenler arasındaki nedensellik ilişkisinin tespiti için VAR model ve Granger Nedensellik Testi uygulanmıştır. Analizin son aşamasında ise, Etki-Tepki Analizi ve Varyans Ayrıştırma Analizi uygulanmıştır. Elde edilen bulgular, finansal istikrardan fiyat istikrarına doğru tek yönlü bir nedensellik ilişkisi olduğuna dair kanıtlar sağlamıştır. Finansal istikrardaki bozulmalar, fiyat istikrarına negatif yansımaktadır. Elde edilen bulgular, fiyat istikrarının sağlamasına yönelik politikalar uygulanırken finansal istikrarından da gözetilmesi gerektiği yönündedir.
An empirical study on the determinants of renewable energy consumption in African countries: Evidences from panel data analaysis
Renewable energy has a vital role in tackling the issue of energy poverty in Africa. The adoption of renewable energy systems can provide people with several important services, which in turn can enhance their quality of life and help alleviate poverty. The thesis dwells on the impact of various factors, including growth, FDI, financial development, natural resources, and trade, on the consumption of renewable energy in 15 African countries from 1980 to 2018. The study utilizes different panel techniques., such as CSD and CADF tests. The findings of the study suggest a positive long-term link among growth, FDI, and openness with renewable energy use. However, financial development and natural resources have a negative effect on the use of renewable energy. Additionally, the study's causality results indicate a bidirectional relationships between the series.
İrrasyonel yatırım kararları ve davranışsal finans
Bu çalışmada, geleneksel finansın eksikliklerinden bahsedilerek davranışsal finans kavramı açıklanmaya çalışılmıştır. Davranışsal finans teoremine göre bireylerin rasyonel olmadıklarını karar alırken risk ve getiri dışında birçok etkeni göz bulundurdukları bunu yaparken de sosyoloji, psikoloji, sosyal psikoloji, antropoloji gibi bilim dallarından faydalandıkları gözlemlenmiştir. Davranışsal Finans, bireylerin içinde bulundukları durumdan etkilenerek yatırım hamlelerinde bulunduğunu finansal piyasalardaki rasyonel olmayan durumu ve yatırımcıların yanılma ihtimallerini meydana çıkarma gayretindedir. Bu alan yatırımcı davranışlarına yepyeni bir bakış açısı sunmaktadır. Geçmişten bugüne kadar olan süreçte psikolojinin pozitif bilimlere eklenmesi bir tartışma konusu olmuş bu çalışmada da olduğu gibi psikolojinin yatırımcının davranışlarını etkilediğini ve bu süreçte bireyin irrasyonel davranışlar sergilediğini, tekrarlanan yargılama hatalarına düştüğü gözlemlenmiş ve örneklerle desteklenmiştir. Bu çalışmada, davranışsal finans alanında ön plana çıkarılan temel konular sayesinde bir uygulama yapılmıştır. Anadili Arapça olan bireylerin, sosyal medya üzerinden kullandıkları kelimelerin mutluluk seviyelerini puanlayan hedenometre veri seti sayesinde mutluluk düzeyleri ölçülmüş ve tarihlere göre TADAWUL 30 endeksinin günlük borsa verileri kıyaslanmıştır. Buna göre bireylerin mutluluklarının finansal verilerle bir ilgisi olup olmadığı incelenmiş ve yatırımcıların aldığı kararlarda o gün sahip olduğu duygu durumlarının bir etkisi olup olmadığı üzerinde durulmuştur. Anahtar Kelimeler: Davranışsal finans, Rasyonellik, Beklenti teorisi,
Seçilmiş yeni gelişen ekonomilerde doğrudan yabancı yatırımlar ve yenilenebilir enerji tüketiminin çevresel bozulma üzerindeki etkisi: Bootstrap ARDL sınır testinden ampirik kanıtlar
Doğrudan yabancı yatırımlar (DYY) ev sahibi ülkede yenilenebilir enerjinin yaygın kullanımını artıran, buna bağlı olarak enerji tasarrufu sağlayan yeni teknolojileri, bilgi birikimini veya yeni üretim yöntemlerini teşvik eden bir özelliğe sahiptir. Bu çerçevede DYY'nin, çevresel bozulma üzerinde önemli etkileri bulunmaktadır. Diğer taraftan yenilenebilir enerji kaynakları da enerji çeşitliliği, etkinliği ve tasarrufunu desteklemesinin yanı sıra çevresel bozulmayı önleyici fonksiyonları nedeniyle çevresel bozulma odaklı çalışmaların temel ilgi alanını oluşturmaktadır. Ampirik çalışmalar çevresel bozulmanın nedenleri ile ilgili oldukça karışık bulgular sunmaktadır. Bu tez çalışması, seçilmiş yeni gelişen ekonomiler arasında yer alan Türkiye, Çin, Hindistan, Endonezya ve Meksika'da 1990-2019 döneminde DYY, yenilenebilir enerji tüketimi ve çevresel bozulma arasındaki ilişkiyi bir bootstrap ARDL sınır testi yardımıyla test eder. Bu çalışmada Bertelli vd. (2022) tarafından geliştirilen en yeni bootstrap ARDL sınır testi uygulanmaktadır. Ampirik analizde uzun dönem katsayılarının tahmini için DOLS tekniğinden istifade edilir. Sonuçlar; Türkiye, Endonezya ve Meksika'da söz konusu değişkenler arasında bir eşbütünleşmenin olmadığını gösterirken, Çin ve Hindistan'da ise eşbütünleşmenin varlığını kanıtlamaktadır. Uzun dönem tahminleri ise ekonomik büyümenin CO2 emisyonlarını artırdığını, DYY ve yenilenebilir enerji tüketiminin ise azalttığını ortaya koymaktadır. Bu sonuçlar politika, önerilerinin geliştirilmesine izin vermektedir.
Bir yerel kalkınma örneği olarak sakin şehir modeli
Hızlı yaşamın önüne geçerek büyük şehirlerdeki iş hareketliliği nedeniyle meydana gelen koşuşturmacanın yerine, daha sakin ve yaşam kalitesi yüksek, bu sayede daha huzurlu bir yerel çevre ve şehir yaşantısı oluşturulabilir. Bu doğrultuda, İtalya'da 1999 yılında, bir yerel kalkınma örneği olarak kendini gösteren Cittaslow-"Sakin Şehir" modeli, Cittaslow kriterlerini yerine getirerek salyangoz logosunu kullanmaya hak kazanan şehirleri daha yaşanır hale getirmek istemektedir. Bu unvanı alabilecek olan nüfusu 50.000'in altında olan kentler, gerçek anlamda bir kalkınmanın sağlanabilmesi için siyasal, kültürel ve iktisadî anlamda belli potansiyellere sahip olması ve Cittaslow kriterlerini yerine getirmiş bulunması gerekir. Ülkemizde İzmir'in Seferihisar ilçesi, bu kriterleri yerine getirerek ilk Sakin Şehir unvanını alan ilçe olmuştur ve bu unvanı 2009 yılından beri taşımaktadır. Türkiye'de 22 kent bu unvanı almış durumdadır. Yerel yönetimde etkin rol oynayan belediyelerin alt yapı ve üst yapı çalışmalarında faaliyetlerini daha da artırarak, bu sorumluluğu üzerlerine almış olması yerel kalkınmanın da sağlanmasına imkân sağlamaktadır. Yerel kalkınmada en büyük amaç kaynak üretmek, var olan ancak atıl vaziyette bulunan kaynakları kullanılabilir ve verim alınabilir hale getirmektir. Doğal kaynaklar korunmak suretiyle, Sakin Şehirlerde sürdürülebilir üretim anlayışıyla hareket edilmektedir. Bölgede yaşayan halka daha kaliteli bir yaşam tarzı sunabilmek ve sahip olunan bütün değerleri sürdürülebilirlik ilkeleri doğrultusunda koruyarak geleceğe aktarmak, bunu yaparken yerel dokuyu korumak en temel ilkelerdendir. Tek tip ve hızlı bir yaşam biçimine son verilerek, yöresel kültür ve değerlerin korunması, sağlıklı bir yaşam için bozulmamış doğal çevre içinde doğal beslenme ortamının sağlanmasına ilave olarak yerel üreticileri desteklemek suretiyle yerel kalkınmanın sağlanması amaçlanmaktadır. Bu amaçlara ulaşılırken toplumun her kesiminin, özellikle çocukların ve gençlerin bu harekete dahil edilmesi öngörülmektedir. Uluslararası bir birlik olan Sakin Şehir modeli, bir tüzük ile belirlenerek Sakin Şehir hareketini kabul eden kentlerde bağlayıcı olma özelliği taşımaktadır. Hazırlanan bu tüzükte Sakin Şehir hareketinin çalışma sistemi, çalışma organları, birliğe katılma sürecinde neler yapılması gerektiği gibi önemli hususlar yer almaktadır. Bu tez konusunu belirlememizin en büyük amacı, halkın kendi kimliğini kaybetmeden, var olan kültürel değerlerini koruyarak, bu değerler ışığında sağlıklı ve mutlu bir yaşam standardı oluşturmayı hedefleyen Sakin Şehir uygulamasının, yerel kalkınma için bir modeli olabileceğini ortaya koyabilmektir. Hem ülkemizde hem dünyada önemli bir ölçüde artış gösteren Sakin Şehir hareketinin ortaya koyduğu şehirleşme modelini ortaya koyarken, bu yöndeki uygulamaların şehrin ve içinde bulunduğu bölgenin ekonomisine, gelişme ve kalkınmasına yapacağı pozitif katkıları farklı örneklerle ele almaya çalışacağız. Yerel kimlikler ve özgünlükleri kaybetmeden, bu değerlerden en üst düzeyde faydalanılarak, yerel kaynakları kullanmanın önü açılmış olacaktır. Yerel kaynakların kullanılması yeni iş kolları açarak yerelde yaşayanlara çok önemli iş imkânları sunacaktır. Bu imkânlar ve iş alanları ile bölge halkının istihdamına önemli katkılar sağlanacak, moral motivasyonu yüksek, tüketen değil üreten bir toplum haline gelecektir. Kültür zenginliğinin ön plana çıkarıldığı Sakin Şehir modelinin tarihçesine bakıldığında, şu ana kadar dünyadaki Sakin Şehirlerdeki uygulamaların halk üzerinde meydana getirdiği olumlu etkiler net bir şekilde görülmektedir. Sakin Şehir unvanı alan şehir sayısının her geçen gün artması, Sakin Şehir olmak için gerekli kriterleri tamamlamaya çalışan çok sayıda şehrin oluşu bu şehir modelinin başarısını açıkça göstermektedir. Sakin Şehir uygulamaları o şehrin ekonomisine çok büyük katkılar sağladığı gibi ülke kalkınmasına da çok önemli etkisi bulunmakta, kişi başına düşen milli gelir düzeyinin yükselmesine katkı sağlamaktadır. Bu tezde Sakin Şehir modelinin yerel kalkınmayla birlikte ülke kalkınmasına olan katkılarına da temas edilecektir. Sürdürülebilir kalkınmanın desteklendiği Sakin Şehir uygulamaları ile bölgede coğrafî işaret almış her türlü ürünün üretim aşamaları da yerel kalkınmaya katkı sağlamaktadır. Coğrafî işaret alınan ürünlerin üretimi yeni istihdam alanları oluştururken, aynı zamanda o şehrin turizm ekonomisini de harekete geçirmektedir. Çünkü bu yöndeki çalışmalar ve faaliyetler o şehrin ve bölgenin tanıtımına çok önemli bir katkı sağlamaktadır. Antitez bir bakışla, küreselleşme, hızlı yaşam ve teknolojiye karşı gibi gözüken tezimizde elbette teknolojiyi kullanmak hızlı hareket etmek güzel ve olumlu gibi düşünülse de yerel kaynakların kullanılması ve değerlendirilmesi teknoloji ile birleştirdiğimiz zaman yerel kalkınma için çok önemli sonuçlar ortaya çıkacaktır. Özet bir ifadeyle Sakin Şehir modeli, yerelde yaşayan halkın kendi kimliklerini kaybetmeden, öz kaynaklarını kullanarak kalkınmayı sağlayacak bir modeldir. Bu kalkınmanın temelinde istihdam artışından artan turizm gelirlerine, tanıtımdan pazarlamaya, şehir mimarisinden değişen yaşam tercihlerine kadar pek çok unsur bulunmaktadır.
Kırılgan 8'li ülkelerinde ikiz açık hipotezinin geçerliliğine ilişkin bir ampirik analiz
1980'li yıllardan itibaren özellikle Amerika Birleşik Devletleri ve birçok gelişmiş ya da gelişmekte olan ülkede, bütçe açıklarının artış göstermesi ve bu durumun cari işlemler açıklarıyla eş zamanlı olarak ortaya çıkması, ikiz açık hipotezi olarak adlandırılan bir kavramın gelişmesine yol açmıştır. İkiz açık hipotezi, bütçe açıkları ile cari işlemler dengesi arasında bir ilişki olabileceğini öne sürmektedir. Bir ekonomide aynı anda hem bütçe açığının hem de cari işlemler açığının bulunması, ikiz açık durumu olarak ifade edilmektedir. Geleneksel anlamda bu hipotez, bütçe açıklarının cari işlemler dengesinde bozulmaya neden olabileceğini öne sürer. İkiz açık kavramı, 1980'lerden itibaren ekonomistlerin, politikacıların ve akademisyenlerin dikkatini çeken önemli bir makroekonomik konu haline gelmiştir. Bu çalışmada, kırılgan sekizli ülkelerinde (Brezilya, Endonezya, Güney Afrika, Hindistan, Türkiye, Arjantin, Rusya ve Şili) bütçe açığı ile cari işlemler açığı arasındaki ilişki incelenmek istenmiştir. Ancak Rusya, ilgili verilerin yetersizliği nedeniyle çalışmaya dahil edilememiştir. 2002-2019 yılları arasındaki veriler dikkate alınarak, bu ülkelerde ikiz açık hipotezinin geçerliliği araştırılmıştır. Panel nedensellik testine göre analiz yapılmıştır. Bulgular, cari açıktan bütçe açığına doğru tek yönlü bir nedensellik ilişkisi olduğunu göstermektedir. Başka bir deyişle, cari işlemler açığının bütçe açığını etkilediği, fakat tersi bir ilişkinin olmadığı tespit edilmiştir. Lawrence H. Summers tarafından 1988 yılında ortaya atılan Cari İşlemler Hedeflemesi görüşü, bu bulgularla uyumlu olarak desteklenmiştir. Summers'ın görüşüne göre, cari işlemler dengesi hükümetlerin ekonomik politikalarıyla hedef alınmalı ve bütçe açıkları üzerinde doğrudan bir etkisi olabileceği düşünülmelidir. Bu sonuçlar, özellikle kırılgan ekonomilerde cari işlemler açığının, bütçe açığı üzerinde daha güçlü bir etkiye sahip olduğunu ve bu ülkelerin dış ticaret ve finansman politikalarını gözden geçirmeleri gerektiğini ortaya koymaktadır.