Theses supervised by Dr. Aybars Erözden
10 theses · Yıldız Technical University
Avrupa Birliği ortak dil çerçevesi programının Milli Eğitim Bakanlığı ilköğretim okullarında yabancı dil (İngilizce) dersi öğretiminde uygulanabilirliği
Teknolojik gelişmeler sonucu oluşan ortak yatırımlar ve ticari faaliyetler, insan ilişkilerinin deyoğunlaşmasını sağlamıştır. Bu ilişkiler sırasında kişiler arasında bilgi paylaşımı sağlamakamacıyla da dil bilme zorunluluğu ortaya çıkmıştır.Dünyada yaşanan bu değişimler, Avrupa Birliği ülkelerinin dil politikalarını da etkilemiş veortak değerler çerçevesinde bütünleştirmek amacıyla çoğul dilli ve çoğul kültürlü bir AvrupaToplumu için Avrupa Ortak Dil Çerçevesi oluşturulmuştur. Erözden'in (2005) de belirttiğigibi, asıl amaç, kişilerin dil öğrenmesini sağlamaktan çok, ortak bir erek doğrultusundaAvrupa'da hareketliliği artırma ve ortak bir Avrupa Kültürü ortaya çıkartmak için ulusların veinsanların bir araya gelmeleri ve kaynaşmalarını sağlamaktır.Ülkemizde de bu birliğin bir parçası olmak ve Avrupa Birliği'ne girebilmek amaçlı,çoğunluğu eğitim odaklı olan birçok uyum çalışması yapılmıştır. Bu nedenle de MEBbünyesinde, özellikle dil eğitiminde Avrupa Ortak Dil Çalışmaları dikkate alınarak yeniprogramlar ve çalışmalar yapıldığı gözlenmektedir. Bu bilinçle eğitim ve öğretimin birincikademesi olan 4. sınıftan itibaren yabancı dil olarak İngilizce öğretimi başlamış ve İngilizcedersi öğretimi benimsenmiştir.Bu verilerden yola çıkarak bu çalışmamızda, Milli Eğitim Bakanlığı'nın ilköğretimokullarında dil öğretimiyle ilgili yayınlamış olduğu Talim Terbiye Kurul Kararları ve AvrupaOrtak Dil Çerçevesi'nde yer alan dil öğretim yöntem ve teknikleriyle ilgili ölçütler dikkatealınmıştır. Bu ölçütler göz önünde bulundurularak birbirlerine uyumları değerlendirilmiş,MEB ve Avrupa Ortak Dil Çerçevesi'nin dil öğretiminde hangi yöntem ve teknikleri dikkatealdıkları belirlenip elde edilen sonuçlar yoluyla eksik yönler tespit edilmeye çalışılmıştır.Çalışmanın değerlendirmeler bölümünde, saptanan eksiklikler incelenmiş, ulaşılan sonuç;?sonuç? başlığı altında ifade edilmiştir. Bu çalışmayla amaçlanan dil eğitimi üzerineülkemizde yapılan çalışmalara destek olmak ve bu konuda farklı bir bakış açısı sunmaktır.
İşbirlikli öğrenme modeli ve yabancı dil okuma becerilerinin geliştirilmesi
Dünyanın bir çok yerinde yaygın olarak kullanılmakta olan işbirlikli öğrenme çalışmakonusuna bakılmaksızın bir çok çalışma alanına uyarlanmıştır. İşbirlikli öğrenme farklıçalışma alanlarına farklı şekillerde uyarlanmıştır. Bu tez çalışması ile yabancı dil öğrenme veöğretmenin dört temel becerisinden birisi olan okuma becerisinin işbirlikli öğrenme ilkeleri ilegeliştirilmesi amaçlanmıştır.Tezin birinci bölümünde; işbirlikli öğrenme, uygulanışı, sınırlı yanları ve yapılançalışmalarla ilgili art alan bilgilerinin verilmesi yanı sıra çeşitli işbirlikli öğrenme teknikleriile uygulanışı sırasında dikkat edilecek hususlar ele alınmıştır. Bunlardan başka yabancı dildeokuma ile ilgili genel bir bilgi sunulmuştur. Bu kısımda farklı okuma modelleri, şema kuramı,bir okuma parçasının seçilmesi ve okuma amaçları hakkında bilgi sunulmuştur.İkinci bölümde ise işbirlikli öğrenme ile yabancı dilde okuma becerilerininbirleştirilerek yabancı dilde işbirlikli okuma modeli geliştirilmiştir. Bu modelin uygulanışındayapılması gerekenler maddeler halinde sunulmuştur. Bu bölümün sonunda, modelde soyutkalan noktaları somutlaştırabilmek için bir örnek işbirlikli okuma dersi ders planıhazırlanmıştır.Son olarak ise bu modelin uygulanmasından ortaya çıkacak sonuçlar sunulmuştur. Butez çalışmasının ilk öğretimden üniversiteye kadar öğrencilerinin yabancı dilde okumabecerilerini geliştirmek için çaba harcayan yabancı dilöğretmenleri için yaralı olacağı umulmaktadır.
Başlangıç düzeyi yabancı dil olarak Türkçe öğretimi için sözlükçe çalışması
ÖZBu çalışmada Yabancı Dil Olarak Türkçe öğretiminde eksikliği duyulan ÖğreniciSözlüğü biçiminde bir sözlük modeli oluşturmaya ve bunu yaparken de yabancı dil olarakTürkçe öğrenicilerinin gereksinimleri düşünülüp sözlük çokdilli olarak tasarlanmayaçalışılmıştır. İlk bölümde sözlük ve sözlüklerin yapılarından söz edilmiş, sözlüklerinözelliklerine değinilmiş ve öğrenici sözlükleri açıklanmıştır. Araştırma bölümündekaynaklardan yararlanarak genel anlamda anadili konuşucuları sözlüğü içerisindebulunması gereken birimler, sözlüğün özellikleri belirlenmeye çalışılmıştır. Sonrakibölümde bu genel birimlerden ve kaynaklardan yola çıkılarak bir öğrenici sözlüğüiçerisinde bulunması gereken birimler ortaya çıkarılmıştır.
C. E. F. A1 düzeyi içerik incelemesi (Avrupa Konseyi çerçeve programı)
ÖZSanayileşme alanındaki ortak yatırımlar, ticari ve ekonomik alandaki paylaşımlar,kültürler arası ilişkiler, ayrı diller arasında oluşan gereksinimleri karşılamak için dilöğrenimi alanındaki boşlukları giderme çalışmalarına hız kazandırmıştır. İnsanlar zamaniçinde, iletişim için daha kolay, daha az zaman ve para harcayarak bu gereksinimlerinikarşılamak istemişlerdir. Avrupa Konseyi, bu gereksimi karşılayabilmek için yaklaşık 15yıldır araştırmalarını sürdürmektedir.Gelişmiş ülkelerde diller-arası iletişim yurt dışına gitmeden desağlanabilmektedir. Ülkeler başka ülkelerle yarışırken sempozyumlarda bilgi alışverişinihızlandırmaktadır. Ortak dil, bu yüzden gereklidir. Bir ülkede yazılan metnin, başka birülkede çevirisini okumaktansa; o metnin asıl dildeki anlatısını okumak her zaman dahayararlı olur. Ayrıca, insanların farklı dil ve kültürlere yaklaşımı; milliyetçilik ve yabancıdüşmanlığı gibi uç görüşleri ortadan kaldırarak hareket etmesi; ülkeler arası paylaşımlariçin çok önemlidir.`Avrupa yabancı dil eğitim politikalarını da biçimlendiren kültür boyutlu anlayışagöre, Avrupa'nın kültür mirası olarak değerlendirilen çok dilliliğin korunması yönündetek bir dilin egemenliğinin engellenmesi gereğini savunur' (Polat, 2001:32). Tüm Avrupaülkelerinde konuşulan dillerin, bu yöndeki çalışmaları yapılırken ne yazık ki ülkemizde,Türkçe'nin dil pasaportu için gerekli ölçütler üzerine yeterli çalışma yapılamamıştır. Buçalışmaların hız kazanabilmesi; ancak Türkçe'nin yabancı dil olarak belli ölçütlere bağlıkalarak öğretilmesiyle mümkündür. Çalışmalar, belli kurumların ve belli üniversitelerinçabalarına bağlı olarak sürdürülmektedir. Çalışmaların yaygın hale getirilmesi siyasi veekonomik katkılara bağlıdır.Bu çalışma, Avrupa Konseyinin 2000 yılında yayımladığı `Genel Avrupa DilleriÇerçeve Programı'nda dünyaya duyurduğu ölçütlere bağlı kalarak hazırlanan birizlencedir.. Türkçe'nin A1 düzeyinin incelendiği bir işlevsel-kavramsal izlenceoluşturmak hedeflenmiştir.Belirlenen ölçütlere uygun olarak A1 düzeyi için gereklimetinler oluşturulmuş; ayrıca bu metinlerin sözcüksel ve yapısal bağlamda incelemeleriyapılmıştır.Türkçe'nin yabancı dil olarak öğretimi çalışmaları içinde bu çalışma, kendialanında bir başlangıçtır. Çalışmaların sürdürülmesi ve diğer düzeylerin incelenmesigerekmektedir.
Türkçenin kavramsal izlencesi
ÖZDil bir iletişim aracıdır. Duygular, düşünceler, istekler, dil aracılığı ile iletilir. Dilyardımı ile insanlar çıkarım, yorum, açıklama yapabilir; soru sorabilir, ikna edebilir, özürdileyebilir ve benzeri bu tür eylemleri yerine getirirken insanlar öneride bulunur ya da dahagenel anlamda bazı kavramları ele alır. Kişinin nasıl konuştuğu, onun seçtiği amaca varmayolunu açıklar. şlevsel kavramsal bir izlencede bunlar kavramları oluştururlar.Kavramsal izlence düşüncesi 1971'den başlayarak çok ilgi uyandırmış, son yıllarıngerek izlence yapımı gerekse dil öğretimine verimli ve aydınlatıcı katkıları olmuştur. Çünkükavramsal izlencelerle öğretimin başından başlayarak dilbilgisel ve durumsal etmenler gözdenuzak tutulmadan dilin iletişimsel gerçekleri işin içine katılmaktadırKonuşmanın işlevi, toplum bireyleri arasında etkileşimi sağlamaktır. Bu kullanımdandoğan özellikler dil işlevleri ve söz edimleri olarak geniş ölçüde incelenmiş ve sonradan dilöğretimi izlencelerine sokulmuştur.Kimin, kiminle, niçin, nasıl, nerede ve ne zaman konuştuğuna dair ayrımlar yapılarakhazırlanacak bir izlence dilin iletişimsel yönünü de içine katacaktır. Dilin hangi işlevlerlekullanıldığını gösteren bu ayrımlar ?işlevsel-kavramsal?, ?işlevsel-iletişimsel? terimleriyle,ancak toplum-dilbilim çalışmaları ilerledikten sonra dil öğretimine girebilmiştir.Kimin, kiminle, niçin, nasıl, nerede ve ne zaman konuştuğuna ilişkin yapılan buayrımlar, konuşanın seçtiği amaca varma yolunu açıklamaktadır. Bu ayrımlar konuşanlarınamacını ve tutumunu belirlemekte ve iletişime doğrudan etki etmektedir. Çünkü kavramsalizlence dilbilgisel ve durumsal ögeleri de içine alarak dilin iletişimsel yönünü de en başındanbaşlayarak işin içine katmaktadır. Bu nedenlerle yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde dekavramsal izlenceden yararlanılması uygun olacaktır.Yabancı dil öğrenicilerinin bir yere turist olarak gittiklerinde kullanacakları ya daülkelerine gelen bir turistle konuşabilecekleri kadar bir dilin yanı sıra, yüzeysel olmayansosyal diyaloglar kurabilecekleri bir dile sahip olmaları ?eşik düzeyi? olarak tanımlanmıştır.ngilizce için hazırlanmış olan eşik düzeyi çalışması kaynak alınarak yapılan bu çalışma,Türkçe için genel kavramlar dizini elde etmeyi amaçlamıştır. Bu dizin, yabancı dil olarakTürkçe öğrenen kişinin amacına yönelik olarak kullanacağı kavramları belirlemedehazırlanacak bir izlencede gereksinim çözümlemesinin ardından kullanılacaktır.
Avrupa Birliği ortak dil çerçevesi programının Milli Eğitim Bakanlığı Anadolu liselerinde yabancı dil olarak İngilizce dersi öğretiminde uygulanabilirliği
ÖZ Bu çalışmada; Avrupa Birliği, Avrupa Konseyi uyum çerçeve programı ortak dil çerçevesi yabancı dil kullanımına yönelik belirtkelerin Milli Eğitim Bakanlığı Anadolu Lisesi Yabancı Dil öğretim programı ile karşılaştırılarak; Avrupa Birliği ölçütleri doğrultusunda Anadolu Lisesi, yabancı dil olarak İngilizce dersi öğretiminin uygulanabilirliğini saptamak amaçlanmıştır. Bu doğrultuda Avrupa Konseyi yabancı dil öğretim belirtkeleri, her bir düzeyde tek bir önerme içerecek biçimde, listelenmiştir. Temel amacın Anadolu Lisesi, yabancı dil olarak İngilizce dersi öğretimi belirtkelerinin Avrupa Konseyi uyum çerçeve programı ortak dil çerçevesi ölçütlerinde uygulanabilirliğini saptamak olmasına rağmen öğrenicinin, orta öğretim kurumu öncesinde eğitim- öğretim gördüğü ilköğretim okulları yabancı dil olarak İngilizce öğretimi belirtkeleri de dikkate alınmıştır. Buna göre; ilköğretim ve Anadolu Lisesi belirtkeleri de Avrupa Konseyi belirtkeleri gibi tek bir önerme içerecek biçimde listelenmiştir. Elde edilen listelerin aynı yönde hedef belirleyen her bir belirtkesinin eşleştirilmesi yapılmıştır. Ulaşılan sayısal veriler doğrultusunda uygulanabilirlik yönünde değerlendirme ve yorumlama yapılmışta. Çalışmada elde edilen sonuçlar ise, sonuç bölümünde sunulmuştur.
Yıldız Teknik Üniversitesi öğrencilerinin yabancıdil olarak İngilizce'yi öğrenme süreçlerinde yazılı dilde yaptıkları sözlüksel yanlışların çözümlemesi
Bu yüksek lisans araştırmasında yanılgı çözümlemesinin yabancıdil öğrenimindeki kuramsal yeri ve belirleyici özelliği irdelenmektedir. Bu doğrultuda, 2001 - 2002 Öğretim Yılında Yıldız Teknik Üniversitesi, Yabancı Diller Yüksek Okulu, Hazırlık Sınıfı öğrencileri erek öğrenici kitlesi olarak alınmış ve bu kitlenin 1. yarıyıl Yazma dersinde hazırladıkları Proje ödevleri üzerinde uygulanan yanılgı çözümlemesi ile bu öğrenicilerin yaptıkları yanılgıların dökümü yapılmış; bu yanılgılar dökümü doğrultusunda, öğrencilerin yabancıdil İngilizce öğreniminde sıkıntı çektikleri alanlar belirlenmiş; erek öğrenici kitlesinin yabancıdil İngilizce öğrenimi sırasında yaptıkları dil yanlışları sınıflandırılmış; bu yanılgı türlerinin her biri için yorum ve değerlendirilmede bulunulmuş ve yabancıdil İngilizce öğretimi için genel yaklaşım önerisinde bulunulmuştur.
Kendi kendine dil öğrenme modeli ve Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi
öz Bu çalışmada Yabancı dil olarak Türkçe öğrenim sürecini kendi başına tamamlamak isteyen bir bireyin öğrenen özelliklerinin neler olması gerektiği ve bu süreçte gereksinim duyacağı bir gerecin nitelikleri belirlenmeye çalışılmıştır. Çalışmada öncelikle yetişkin eğitiminde kullanılan kavram ve tanımlamalara yer verilerek öğrenen özellikleri sunulmuştur. Araştırma boyutunda ise bireylerin gereksinmelerini karşılayacak bir gerecin niteliklerinin neler olması gerektiği ulamlanmıştır. Yapılan araştırma verilerine dayanılarak kendi kendine öğrenme modeli çıkarılmaya çalışılmıştır. Sonraki bölümde ise çıkarılan model temel alınarak çalışma yapraklan ve örnek bir yoğun teker hazırlanmıştır. Çalışma yapraklarında seçilen etkinliklerin gerekçeleri sunulmuştur. Son bölümde sonuç ve önerilere yer verilmiştir. ıı
Yabancı-dil öğretiminde anadil kullanım alanları
Bu araştırma, 1) öğretmen ve öğrencilerin aynı anadile sahip olduğu (tek-dilli) yabancı-dil sınıflarındaki anadili kullanım alanlarının 'yararcılık' ölçütü temel alınarak bir model çerçevesinde belirlenmesi ve 2) bu modelden yararlanarak, yabancı-dil sınıflarındaki anadili kullanımlarının saptanmasına yönelik bir gözlem aracı oluşturulması amacıyla yürütülmüştür. Araştırmanın birinci aşamasında, konu ile ilgili yazın taramasına ek olarak, farklı konularda yazılmış üç yüksek lisans tezinin veri tabanım oluşturan yabancı-dil (İngilizce) derslerine ait çeviri yazılardaki öğretmen ve öğrenci anadili kullanımları incelenmiş ve saptanan anadili kullanımları 'yararcı' olup olmamaları ve iletişimsel Özellikleri açısından iki bölümlü bir model (Yabancı-Dil öğretiminde İD Kullanımı Modeli) içerisinde ulamlanmışlardır. Daha sonra, bu model bir gözlem cetveline (Yabancı-Dil öğretiminde İD Kullanımı Gözlem Cetveli) dönüştürülerek bir gözlem aracı oluşturulmuştur. Araştırmanın ikinci aşamasında ise, oluşturulan model ve gözlem aracının sınanması amacıyla bir uygulama yapılmıştır. Bir lise hazırlık sınıfında dört ders saatinin ses kayıtlan yapılmış ve çeviri yazıya dönüştürülmüştür. Daha sonra, oluşturulan gözlem cetveli kullanılarak bu çeviri yazılardaki öğrenci ve öğretmen anadili kullanımlarının saptaması yapılmıştır. Uygulama sonucunda, gözlem aracının, uygulandığı farklı sınıflardaki öğretmen ve öğrenci anadili kullanımlarına ait somut ve ayırt edici veriler sağladığı belirlenmiştir. Model ve gözlem cetvelinde yeterince açık bulunmayan bazı ulamlarla ilgili olarak ise, 'Değerlendirme' bölümünde gerekli açıklamalar yapılmıştır.
Öğrencilerin yabancı dil derslerini algılamaları üzerine bir model ve uygulama: İstanbul Atatürk Fen Lisesi`nde İngilizce dersinin görülüşü
ÖZ Bu uygulama araştırmasında yabancı dil olarak İngilizce'ye ve İngilizce dersine yönelik öğreniri görüşleri ışığında yabancı dil öğrenme sürecinde dil öğrenimine etki eden etkenler incelenmektedir. Bu araştırmanın amacı etkin bir yabancı dil öğrenimi sağlanması konusunda ne tür süreç ve etkenler üzerinde durulabileceği ve öğreniri gözüyle öğreniri gereksinimlerini karşılayabilecek örnek bir model sunabilmektir. Bu çalışmada ayrıca yabancı dil ders öğretmenlerinin görüşlerine yer verilmiş olup gözlemleri değerlendirilmiştir. Bu uygulama araştırması özellikle şu sorulara yanıt aramaktadır: 1) Yabancı dil olarak İngilizce'yi öğrenme sürecinde etki eden etkenler hangileridir? 2) Öğreniri gözüyle öğrenme sürecinde etki eden etkenler hangileridir? 3) Yabancı dil öğrenme ve öğretme deneyiminde, arzu edilir sonuçlar elde edebilmek için hangi öneriler yer almaktadır? Araştırmaya İstanbul Atatürk Fen Lisesi'nden (IAFL) 274 öğreniri ve 5 yabancı dil öğretmeni katılırken, İstanbul dışında Adana, Aydın, Düzce, Diyarbakır, Konya ve Kütahya olmak üzere toplam 6 fen Lisesi öğreniri ve öğretmenlerinin görüşleri dahil edilmiştir. Bu çalışmada IAFL' de öğrenicilere ve ayrıca öğretmenlere uygulanmak üzere 3 sormaca, Olimpiyat ve TÜBİTAK katılımcıları olan öğrenicilerle görüşme, 9. sınıf öğreniri günlükleri ve diğer illerdeki fen lisesi okulları öğreniri ve öğretmen görüşlerini kapsayan mektuplar olmak üzere toplam 4 tür veri toplama yolu üzerinden 3'ü nitel, 3'ü nicel olmak üzere 6 küme veri derlenmiştir. Araştırma sonucunda verilerden elde edilen bulgulara göre, öğreniri görüşleri çerçevesinde oluşturulan model önceden araştırmacıların belirlediği sınıflamaya ve/ya modele birebir uymasa da çoğu etkenlerin benzer olduğu ve etkin bir yabancı dil öğretimi sürecinde arzu edilir sonuçlan elde etmek için öğreniri görüşlerini içeren, onların gereksinimlerini karşılayan tutum ve koşulların sağlanması gerektiği belirlenmiştir. İncelenen veriler doğrultusunda dil öğrenme sürecine, öğretmen etkeninin yanı sıra, fiziksel, kişisel, kişiliksel, ruhsal etkenlerin ve özellikle de güdülenme düzeyi ile öğrenirinin yabancı dil öğrenme amaçlarının en yüksek oranda etki eden etkenler olduğu ortaya çıkmıştır. ıı