Theses supervised by Dr. Öğr. Üyesi Ender Kazak
10 theses · Düzce University
Sınıf öğretmenlerinin örgütsel adalet algıları
Bu araştırmanın amacı, "Sınıf öğretmenlerinin örgütsel adalet algılarının" ne düzeyde olduğunu tespit etmektir. Veri toplama aracı olarak Niehoff ve Moorman (1993) tarafından geliştirilen Polat (2007) tarafından Türkçeye uyarlanan "Örgütsel Adalet Ölçeği" kullanılmıştır. Araştırmanın modeli, nicel araştırma paradigması içinde yer alan ilişkisel tarama modeli ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmada örgütsel adalet, dağıtımsal adalet, işlemsel adalet ve etkileşimsel adaletin demografik değişkenlerle (cinsiyet, yaş, kıdem, kurumdaki görev süresi) ilişkisi incelenmiştir. Araştırmanın çalışma evrenini 559 sınıf öğretmeni oluşturmaktadır. Kolayda örnekleme yöntemi ile 269 sınıf öğretmeninden veri toplanmıştır. Veri analizleri için LISREL ve SPSS programları kullanılmıştır. Araştırma sonucunda sınıf öğretmenlerinin yüksek düzeyde örgütsel adalet algısına sahip oldukları tespit edilmiştir. Sınıf öğretmenlerinin örgütsel adaletin alt boyutlarında olan dağıtımsal adalet, işlemsel adalet ve etkileşimsel adalet algıları da yüksek düzeydedir. Sınıf öğretmenlerinin örgütsel adalet ölçek toplamı, dağıtımsal adalet ve etkileşimsel adalet algılarının cinsiyet, kıdem ve kurumdaki görev süresi ile anlamlı bir farklılık olmadığı, yaş ile anlamlı bir farklılığın olduğu tespit edilmiştir. Sınıf öğretmenlerinin işlemsel adalet algılarının cinsiyet, yaş, kıdem ve kurumdaki görev süresi ile anlamlı bir farklılık göstermediği tespit edilmiştir.
Okul müdürlerinin yönetim becerileri ile okul etkililiği arasındaki ilişki
Yapılan bu çalışmada öğretmenlerin algılarına göre okul müdürlerinin yönetim becerileri ile okul etkililiği arasındaki ilişkiyi araştırmak amaçlanmıştır. Araştırma nicel bir araştırma olup, ilişkisel tarama modeline göre yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini Düzce İli Merkez İlçesi Ortaokullarında görevli 350 öğretmen oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından ölçek formu hazırlanmıştır. Form içerisinde kişisel bilgileri içeren demografik sorular ile birlikte yönetim becerilerini ölçmek için Quast ve Hazucha (1992) tarafından geliştirilen, Şekerci ve Aypay (2009) tarafından Türkçe'ye uyarlanan ve geçerlilik ve güvenilirlik çalışmaları yapılan "Yönetim Becerileri Ölçeği" kullanılmıştır. Okul etkililiğini ölçmek için de Wayne K. Hoy (2014) tarafından geliştirilen ve Yıldırım ve Ada (2018) tarafından Türkçe'ye uyarlanan ve geçerlilik ve güvenilirlik çalışmaları yapılan "Algılanan Okul Etkililiği Ölçeği" kullanılmıştır. Veriler, dünyada ve Türkiye'de etkili olan COVID-19 salgını sebebiyle, çevrimiçi form aracılığıyla toplanmıştır. Veriler normal dağılım göstermediği için Mann Whitney-U, Kruskal Wallis, korelâsyon ve regresyon analizleri yapılarak çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda, öğretmenlerin algılarına göre okul müdürlerinin yönetim becerileri ile okul etkililiği arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki olduğu görülmüştür. Ayrıca, öğretmenlerin algılarına göre okul müdürlerinin yönetim becerilerinin okul etkililiğinin bir yordayıcısı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmenlerin okul etkililiği puanları çalışılan okul türlerine göre (ortaokul ve imam hatip ortaokulu) anlamlı farklılık göstermektedir. Araştırmadan elde edilen sonuçlar çerçevesinde önerilerde bulunulmuştur.
Okul yöneticileri ile öğretmenler arasında yaşanan çatışma nedenleri
Bu araştırmanın amacı, okul yöneticileri ve öğretmenler arasında yaşanan çatışmaların nedenlerini tespit etmeye çalışmaktır. Araştırma, 2020-2021 öğretim yılında Düzce İl Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı 42 resmi ortaöğretim okulunda çalışan kolayda örneklem yoluyla seçilen 257 okul yöneticisi ve öğretmen ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmada nicel araştırma yöntemi kullanılmış olup araştırmanın verileri "Eğitim Kurumlarında Yöneticilerle Öğretmenler Arasındaki Çatışma Nedenleri Ölçeği" kullanılarak toplanmıştır. Verilerin normallik analizi yapılmış ve verilerin normal dağılmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu durumda; okul yöneticilerinin ve öğretmenlerin çatışma nedenleri puanlarının demografik değişkenleri arasındaki farklara ilişkin bulgular için "Mann Whitney-U" ve "Kruskal Wallis" gibi Non-parametrik testler uygulanmıştır. Ayrıca çatışma, genel hizmetleri alanı, işgören hizmetleri alanı, eğitim öğretim hizmetleri alanı ile hizmet alanlarının maddesel nedenleri puanlamaları analizleri yapılmıştır. Araştırma sonuçlara göre, okul yöneticileri ve öğretmenler arasında yaşanan çatışma nedenlerine ilişkin algıları yüksek düzeydedir. Okul yöneticileri ve öğretmenler arasında yaşanan çatışma nedenleri, cinsiyet, eğitim düzeyi, okul türü ve kurumdaki çalışma süresine göre anlamlı olarak farklılaşma görülmemiştir. Kurumdaki göreve göre çatışma nedenleri algıları, okul yöneticilerinin eğitim öğretim hizmetleri alanında öğretmenlere göre daha yüksektir. Mesleki kıdeme göre çatışma nedenleri algıları 15-21 yıl çalışma süresi olan okul yöneticisi ve öğretmenlerin daha yüksektir. Çatışma nedenlerinin maddesel incelenmesinde okul yöneticilerin en çok öğretmenlerin haftalık ders programları nedeniyle ve boş geçen derslerin doldurulması nedeniyle öğretmenlerle çatışma yaşadığı, öğretmenlerin ise en çok eğitim araç gereç yetersizliği nedeniyle ve öğretmenlerin ödüllendirilme süreci nedeniyle okul yöneticileri ile çatışma yaşadığı tespit edilmiştir. Elde edilen veriler ışığında uygulayıcılara ve araştırmacılara önerilerde bulunulmuştur.
Öğretmenlerin örgütsel adalet algıları ile motivasyonları arasındaki ilişki
Bu araştırma; öğretmenlerin örgütsel adalet algıları ile motivasyonları arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma, nicel araştırma yöntem ve tekniklerinden betimsel-ilişkisel tarama modeli kullanılarak yapılmıştır. Araştırma örneklemini 2021-2022 eğitim öğretim yılında Düzce ili Merkez ilçesinde bulunan resmi ilkokul, ortaokul ve lise kademesinde görev yapan 575 öğretmen oluşturmaktadır. Veri toplamak amacıyla Niehoff ile Moorman (1993) tarafından geliştirilen ve Polat (2007) tarafından Türkçeye uyarlanan "Örgütsel Adalet Ölçeği ile Uçar (2015) tarafından geliştirilen "Motivasyon Ölçeği" kullanılmıştır. Elde edilen bulgulara göre, öğretmenlerin örgütsel adalet algı düzeyleri orta düzeyin üzerinde olduğu görülmüştür. Öğretmenlerin örgütsel adalet algı düzeyleri cinsiyet, eğitim düzeyi, yaş ve kıdem yılı değişkenlerine göre anlamlı bir şekilde farklılaşmamaktadır. Öğretmenlerin örgütsel adalet algı düzeyi ile çalışılan eğitim kademesi arasında anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Öğretmenlerin motivasyon düzeylerinin yüksek olduğu tespit edilmiştir. Öğretmenlerin motivasyon düzeyleri cinsiyet, eğitim düzeyi, çalışılan eğitim kademesi, yaş ve kıdem yılı değişkenlerine göre anlamlı bir şekilde farklılaşmamaktadır. Öğretmenlerin örgütsel adalet algı düzeyi ile motivasyon düzeyleri arasında orta düzeyde pozitif yönlü bir ilişki söz konusudur. Diğer bir bulguya göre ise öğretmenlerin örgütsel adalet algılarının öğretmenlerin motivasyonunu anlamlı şekilde yordadığı sonucuna ulaşılmıştır. Elde edilen bulgular çerçevesinde uygulayıcılara ve araştırmacılara önerilerde bulunulmuştur.
Özel okul öncesi eğitim kurumlarının kurulum aşamasında kurucu müdürlerin karşılaştıkları sorunlar ve çözüm önerileri
Bu araştırma; özel okul öncesi eğitim kurumları kurucu müdürlerinin görüşlerine göre, özel okul öncesi eğitim kurumlarının kurulum aşamasında karşılaşılan sorunları ve çözüm önerilerini tespit etmek amacıyla yapılmıştır. Bu araştırma, nitel araştırma tekniklerinden durum çalışması deseni kullanılarak yürütülmüştür. Araştırma verilerinin toplanması amacıyla oluşturulan çalışma grubu, amaçlı örnekleme yöntemlerinden olan ölçüt örneklem yöntemi kullanılarak belirlenmiştir. Araştırma 2021-2022 eğitim öğretim yılında Kocaeli ilinde bulunan özel okul öncesi eğitim kurumlarında yürütülmüş olup araştırma sorularına cevap aramak amacıyla yirmi kurucu müdürün görüşlerine başvurulmuştur. Araştırmada veriler yüz yüze görüşmeler yapılarak açık uçlu sorulardan oluşan yarı yapılandırılmış bir görüşme formu aracılığıyla toplanmıştır. Araştırmadan elde edilen verilerin analizinde, nitel veri analizi tekniklerinden betimsel analiz tekniği tercih edilmiştir. Araştırmanın birinci probleminden elde edilen sonuçlara göre kurucu müdürlerin en fazla; MEB'in istediği belge ve rapor sayısının fazla olması, prosedürlerin karmaşık olması, Standartlar Yönergesine uygun tadilatların uzun süre alması, onay alınacak kurum sayısının fazla olması ve ruhsat alma sürecinin uzun olmasına yönelik sorunlarla karşılaştıkları tespit edilmiştir. Araştırmanın ikinci probleminden elde edilen sonuçlara göre kurucu müdürlerin en fazla; bina kiralama maliyetlerinin yüksek olması, tadilat maliyetlerinin yüksek olması, ustalık hizmet maliyetlerinin yüksek olması, tadilat sürecinin uzun sürmesi ve merkezi konumda bina bulma zorluğuna yönelik sorunlarla karşılaştıkları tespit edilmiştir. Araştırmanın üçüncü probleminden elde edilen sonuçlara göre kurucu müdürlerin en fazla; nitelikli öğretmen eksikliği, kalifiye yardımcı personelin az oluşu ve tecrübe eksikliğine yönelik sorunlarla karşılaştıkları tespit edilmiştir. Araştırmanın dördüncü probleminden elde edilen sonuçlara göre kurucu müdürlerin en fazla; açık hava tanıtım, sosyal medya reklam ve tasarım maliyetlerinin yüksek olmasına yönelik sorunlarla karşılaştıkları tespit edilmiştir. Kurucu müdürlerin karşılaştıkları sorunlara yönelik geliştirdikleri çözüm önerileri ise prosedürlerin anlaşılır ve sade hale getirilmesi, yatırım ve sermaye desteklerinin verilmesi, devletin bina, arsa ve kira teşviklerinde bulunması ve MEB'in personel alımına destek vermesi olarak tespit edilmiştir. Araştırmadan elde edilen sonuçlar bağlamında önerilerde bulunulmuştur.
Okul yöneticilerinin toksik liderlik davranışlarının bireysel ve örgütsel etkileri
Bu araştırma; öğretmen görüşlerine göre, okul yöneticilerinin toksik liderlik davranışlarının bireysel ve örgütsel etkilerini araştırmak amacıyla yapılmıştır. Araştırma, nitel araştırma geleneği içinde yer alan olgubilim deseni kullanılarak yapılmıştır. Araştırma 2021-2022 eğitim öğretim yılında Kocaeli ili Kartepe ilçesinde bulunan okul öncesi, ilkokul, ortaokul ve lise kademesindeki okullarda yürütülmüş olup araştırma sorularına cevap aramak amacıyla yirmi öğretmenin görüşlerine başvurulmuştur. Araştırmada, araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Araştırma verileri kapsamında görüşme yapılacak çalışma grubu, amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örneklem ve kartopu örneklemesi kullanılarak belirlenmiştir. Öğretmen görüşlerinin çözümlenmesinde nitel veri analiz tekniklerinden biri olan betimsel analiz ve içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Elde edilen bulgulara göre öğretmenler; okul yöneticilerinin iletişimi engelleyen, yönetsel etiğe uymayan, bencil, çıkar amacı güden, otoriter, güvenilir olmayan davranışları ile narsist tavırlarını, olumsuz ruh hallerini toksik olarak algılamaktadır. Öğretmenler okul yöneticilerinin toksik liderlik davranışlarının nedenleri olarak ise; psikolojik kaynaklı, yönetim anlayışından kaynaklı, iletişim becerilerinden kaynaklı, geçmiş yaşantılardan kaynaklı, örgütsel kaynaklı, atama ve denetim kaynaklı faktörleri göstermişlerdir. Okul yöneticilerinin toksik liderlik davranışlarının; öğretmenlerin duygu durumuna, ruh sağlığına, düşünce ve davranışlarına, fizyolojik yapısına yansıyan bireysel etkilerinin olduğunu tespit edilmiştir. Okul yöneticilerinin toksik liderlik davranışlarının; örgütsel düzeyde örgütün düzen ve işleyişine, örgütsel güvene, örgütsel davranışlara, örgütsel iletişime, örgütsel çatışmaya, örgütsel amaçlara yönelik etkilerinin olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, öğretmenlerin toksik liderlik davranışları ile baş ederken aktif ve pasif tepkiler ortaya koydukları belirlenmiştir. Elde edilen bulgular çerçevesinde uygulayıcılara ve araştırmacılara önerilerde bulunulmuştur.
Okul yönetiminde yönetim süreçlerinin etkililiği ile okul etkililiği arasındaki ilişki
Bu araştırma öğretmenlerin görüşlerine göre okul yönetiminde yönetim süreçlerinin etkililiği ile okul etkililiği arasındaki ilişkiyi ortaya koymak amacıyla yapılmıştır. Araştırma nicel araştırma olup ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini İstanbul'un Esenyurt ilçesinde 2021/2022 eğitim öğretim yılında görev yapan 406 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmada kişisel bilgi formu araştıramcı tarafından oluşturulmuştur. Gül (2017) tarafından "Yönetim süreçlerinin Etkililiği" ölçeği ile Günal (2014) tarafından geliştirilen "Okul etkililiği" ölçekleri kullanılmıştır. Araştırmanın veri seti incelenmiş, normal dağılım göstermediği için parametrik olamayan testlerden Mann Whitney U Testi ile Kruskal Wallis testleri yapılmıştır. Ayrıca korelasyon ve basit doğrusal regresyon analizi yapılmıştır. Ulaşılan sonuçlara göre öğretmenlerin yönetim süreçlerine yönelik algıları yüksek düzeyde çıkmıştır. Yönetim süreçlerinin etkililiği genel ortalamarı ile öğretmenlerin cinsiyet, okul kademeleri, mesleki kıdem, yaş değişkenleri ile aralarında anlamlı bir fark görülmez iken eğitim durumları değişkeni ile anlamlı bir farklılık olduğu görülmüştür. Öğretmenlerin okul etkililiğine yönelik algıları yüksek düzeyde çıkmıştır. Okul etkililiği genel ortalamaları ile öğretmenlerin cinsiyet, okul kademeleri, mesleki kıdem, yaş değişkenleri ile aralarında anlamlı bir fark görülmez iken eğitim durumları değişkeni ile anlamlı bir farklılık olduğu görülmüştür. Son olarak yönetim süreçlerinin etkililiği ile okul etkililiği arasında pozitif yönlü, anlamlı bir ilişki olduğu görülmüştür. Yönetim süreçlerinin etkililiği, okul etkililiğin anlamlı bir yordayıcısı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu doğrultuda araştırmacılara ve uygulayıcılara önerilere yer verilmiştir.
Mesleki ve teknik eğitim kurumlarında görev yapan öğretmenlerin iş yaşam kalitesi algıları ile iş doyum düzeyleri arasındaki ilişki
Bu araştırma; mesleki ve teknik eğitim kurumlarında görev yapan öğretmenlerin iş yaşam kalitesi algıları ile iş doyum düzeyleri arasındaki ilişkiyi tespit etmek amacıyla yapılmıştır. Araştırma nicel bir araştırma olup ilişkisel tarama modeli kullanılarak yürütülmüştür. Araştırma örneklemini 2021-2022 eğitim-öğretim yılı Sakarya ilinde bulunan kamuya ait mesleki ve teknik eğitim kurumlarında görev yapan öğretmenler oluşturmaktadır. Veri toplamak amacıyla Van Laar vd. (2007) tarafından geliştirilen, Akar ve Üstüner (2017) tarafından Türkçeye uyarlanan "İş Yaşam Kalitesi Ölçeği" ile Weiss vd. (1967) tarafından geliştirilen Baycan (1985) tarafından Türkçeye uyarlanan "Minnesota İş Doyum Ölçeği" kullanılmıştır. Veriler normal dağılım gösterdiği için T-Testi, Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA), korelâsyon ve regresyon analizleri yapılmıştır. Araştırma sonucunda öğretmenlerin iş yaşam kalitesi algılarının yüksek düzeyde olduğu görülmüştür. Öğretmenlerin iş yaşam kalitesine ilişkin görüşlerinde cinsiyet ve bulundukları okuldaki hizmet süresine göre anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Öğretmenlerin iş doyumu düzeylerinin yüksek olduğu tespit edilmiştir. Öğretmenlerin iş doyum düzeylerine ilişkin görüşlerinde cinsiyet ve kıdeme göre anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Öğretmenlerin iş yaşam kalitesi algıları ile iş doyum düzeyleri arasında yüksek düzeyde, pozitif yönlü, anlamlı bir ilişki olduğu görülmüştür. Ayrıca öğretmenlerin iş yaşam kalitesi algılarının, iş doyumu düzeylerini anlamlı bir şekilde yordadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Okul müdürlerinin öğretim liderliği davranışları ile ders denetimleri arasındaki ilişkinin öğretmen görüşlerine göre incelenmesi
Bu araştırma; öğretmen algılarına göre okul müdürlerinin öğretim liderliği davranışları ile ders denetimleri arasındaki ilişkiyi belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma, ilişkisel tarama modelinin kullanıldığı betimsel bir çalışmadır. Araştırmanın örneklemini 2019-2020 eğitim öğretim yılında Düzce ili Merkez ilçesinde resmi ilkokul, ortaokul ve liselerde görev yapan 368 öğretmen oluşturmaktadır. Veri toplamak amacıyla Lineburg (2010) tarafından geliştirilen ve Kazak (2016) tarafından Türkçe'ye uyarlanan "Öğretim Liderliği" ölçeği ile Fırıncıoğulları Bige (2014) tarafından geliştirilen "Müdürlerin Ders Denetimleri" ölçeği kullanılmıştır. Elde edilen bulgulara göre, öğretmenlerin okul müdürlerinin öğretim liderliği davranışlarını gerçekleştirme düzeylerine ilişkin algılarının yüksek olduğu tespit edilmiştir. Okul müdürlerinin öğretim liderliği davranışları öğretmenlerin cinsiyet, mesleki kıdem, mezuniyet durumu ve branş değişkenlerine göre anlamlı olarak farklılaşmaz iken çalıştıkları okul türüne göre ''Mesleki Gelişimi Teşvik'' ve ''Kaynakları Sağlama'' alt boyutlarında anlamlı olarak farklılaştığı görülmüştür. Okul müdürlerinin ders denetimlerine ilişkin öğretmen görüşleri yüksek düzeydedir. Okul müdürlerinin ders denetimleri ilgili öğretmen görüşleri öğretmenlerin cinsiyet, mesleki kıdem, çalıştıkları okul türü, mezuniyet durumu ve branş değişkenlerine göre anlamlı olarak farklılaşmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Okul müdürlerinin öğretim liderliği davranışları ile ders denetimleri arasında orta düzeyde pozitif yönde anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Diğer bir bulguya göre ise okul müdürlerinin öğretim liderliği davranışlarının ders denetim davranışlarını anlamlı şekilde yordadığı sonucuna ulaşılmıştır. Elde edilen veriler ışığında uygulayıcılara ve araştırmacılara önerilerde bulunulmuştur.
Destekleme ve yetiştirme kurslarına ilişkin öğretmen görüşleri
Bu çalışma ile Türkiye'de, 2014-2015 eğitim-öğretim yılı ile uygulanmaya başlanan ve zaman geçtikçe katılımın artması nedeniyle eğitim faaliyetlerini doğrudan etkileyen DYK'ya ilişkin öğretmen görüşlerini ortaya çıkarmak hedeflenmiştir. Araştırma, olgubilim deseninde tasarlanmıştır. Veriler, yarı yapılandırılmış görüşme tekniğiyle toplanmıştır. Verilerin çözümlenmesinde betimsel analiz tekniği kullanılmıştır. DYK, okulda öğrenilen bilgilerin pekişmesi ve sınava hazırlanmada öğrencilere katkı sağlamak amacıyla faaliyete geçmiştir. Araştırma sonuçlarına göre, hafta sonu DYK'nın öğrencilerin akademik başarılarını artırmada hafta içi DYK'ya oranla daha etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Hafta içi DYK'nın da hafta sonuna göre öğrenci devamlılığı noktasında avantajları bulunmaktadır. Hafta içi DYK'da yorgunluk ve beslenme gibi olumsuzluklar ön plana çıkarken hafta sonu DYK'da devamsızlık problemi öne çıkmıştır. Hafta içi ders saatlerinin düşürülmesi ve beceri derslerinden destekleme ve yetiştirme kurslarının açılmasının faydalı olacağı DYK'nın iyileştirilmesine yönelik bir öneridir. Yine hafta sonu DYK'da öğrenci ve öğretmenlerin sosyal anlamda yaşadığı sorunlara çözüm önerileri ile öğrencilerin devamsızlığının önlenmesi önerileri getirilmiştir. Araştırmada ortaya çıkan sonuçların Millî Eğitim Bakanlığı başta olmak üzere kurslar ile ilgili yönetici, öğretmen, öğrenci ve velilere yol gösterici olması beklenmektedir. Anahtar Kelimeler: Destekleme ve yetiştirme kursu, hafta içi, hafta sonu, öğretmen