Prof. Dr. Bilgin Tiryakioğlu danışmanlığındaki tezler
13 tez · İhsan Doğramacı Bilkent University
Uluslararası tahkimde vasıflandırma
Bu çalışmada, uluslararası özel hukukunun temel problemlerinden biri olarak kabul edilen vasıflandırmanın uluslararası tahkimdeki rolü incelenmiştir. Kanunlar ihtilafı hukukunda vasıflandırma konusunda kabul edilen teorilerin, uluslararası tahkimde lex forisi olmayan hakem heyeti bakımından geçerli olup olmadığı tartışılmıştır. Hakem heyetinin tahkim yargılamasının farklı aşamalarında farklı ihtiyaçlarla yapacağı vasıflandırmanın tâbi olacağı hukuk, önemi ve sonuçları ortaya koyulmuştur. Böylelikle tahkim yargılamasında vasıflandırmaya konu olacak hususlar tespit edilmiştir. Hakem heyeti, vasıflandırma yaparken, karşılaştırmalı hukuk aracılığıyla elde edeceği, uluslararası tahkimin ihtiyaçlarına uygun ulus-ötesi kavramları dikkate almalıdır. Hakem heyetinin temel ayrım olarak usul ve esas bakımından yapacağı vasıflandırmanın tahkim yargılamasını etkileyen farklı sonuçları vardır. Uluslararası tahkimde yetki ve kabul edilebilirlik meseleleri ile tahkim anlaşmasının farklı boyutları (asli ve şekli geçerlilik, ehliyet ve tahkime elverişlilik) vasıflandırmanın belirleyici olduğu diğer alanlardır. Hakem heyetlerinin, bu konuları vasıflandırırken izledikleri farklı yaklaşımlar, bazen, benzer durumlarda çelişkili sonuçların ortaya çıkmasına sebep olmaktadır.
İhtiyati tedbir kararları bakımından Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi
Uzun süren yargılama süreçleri sebebiyle yargılamanın sonu beklendiği takdirde hak sahibinin hakkına ulaşması zorlaşabilmekte veya imkânsız hale gelebilmektedir. Bu durumda hak sahibi, geçici hukuki tedbirlere ihtiyaç duyar. Bu bakımdan geçici hukuki tedbirlerden biri olan ihtiyati tedbir, hukuk güvenliğinin tesisi için büyük önem arz etmektedir. Bu çalışmada, yabancı unsurlu uyuşmazlıklarda ihtiyati tedbir kararları bakımından Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini incelenmektedir. Çalışma kapsamında özellikle Türk mahkemelerinin esas hakkında yetkisinin olmadığı veya yargılamanın yabancı bir mahkemede görülmekte olduğu durumlarda Türk mahkemelerinden ihtiyati tedbir talep edilememesi sorunu ele alınmaktadır. Ayrıca tahkim yargılamalarında tahkim yerinin Türkiye dışında olduğu ve Milletlerarası Tahkim Kanunun uygulanmasına taraflar veya hakem kurulunca karar verilmediği durumlarda Türk mahkemelerinden ihtiyati tedbir talep edilip edilemeyeceği hususu tartışılmıştır.
Evliliğin şekline uygulanacak hukuk ve konsüler evlenmeler
Yabancılık unsuru içeren evliliklerin sayısı, milletlerarası dolaşımın hız kazandığı günümüz küresel dünyasında her geçen gün artış göstermektedir. Bir evliliğin geçerli biçimde kurulması birçok modern hukuk düzeninde birtakım asli ve şekli koşulların gerçekleşmesine bağlanmış olup, bu koşulların anlamı ve içeriği bakımından ülkelerin iç maddi hukuk kuralları birbirinden farklıdır. Şekli ve asli koşullara ait bu ikili ayrım, çoğu milletlerarası özel hukuk düzenlemelerinde yabancı unsurlu evlenmelerde asli ve şekli şartların kendilerine ait kanunlar ihtilâfı kuralına tâbi kılınması sonucunu doğurmuştur. Yabancı unsurlu evliliklerin şekli bakımından doğan uyuşmazlıkların çözümü konusunda evliliğin yapıldığı yer hukuku olan lex loci celebrationis in (LLC) yetkili olması hemen hemen tüm ülkelerin milletlerarası özel hukuk düzenlemelerinde benimsenmiş olup, kural bu yönüyle milletlerarası özel hukuk doktrininin en eski genel ölçütlerinden kabul edilmektedir. Ulusal düzenlemelerin yanı sıra, konuyla ilgili yürürlükte olan bazı milletlerarası sözleşmelerde de evliliğin şeklinde LLC kuralı kabul edilmiştir. Ancak kuralın yorumu ve uygulanması konusunda milletlerarası bir uyumdan bahsetmek zordur. Bu çalışmada, Anglosakson ve Kıta Avrupası hukuk sistemlerinde yer alan bazı ülkelerin evliliğin şekline uygulanacak hukuku ve konsüler evlenmeleri ele alan düzenlemeleri ile yargı kararları, konuyla ilgili milletlerarası sözleşmelerin ilgili hükümleri ve Türk milletlerarası özel hukukunun bu konulara ilişkin mevzuatı, uygulaması ve doktrindeki görüşlerle paralel olarak incelenmeye çalışılmıştır. Böylece, LLC'nin ve konsüler evlenmelerin geniş bir hukukî çerçevede ve tek bir çalışmada anlaşılması sağlanarak; içinde yabancı unsur barındıran evliliğin şekline ilişkin uyuşmazlıkların çözümünde yeknesak bir yaklaşımın benimsenmesi ve günümüzde hala sorun teşkil eden, bir hukuk düzeninde geçerli diğerinde ise geçersiz sayılan topal evliliklerin önlenmesi için çözüm önerileri getirilmesi amaçlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Konsüler Evlenmeler, Lex Loci Celebrationis, Topal Evlilikler, Yabancı Unsurlu Evliliklerin Şekli
Rekabet uyuşmazlıklarının tahkime elverişliliği
Günümüzde, büyük bir hızla genişleyen uluslararası ticarette ortaya çıkan anlaşmazlıkların çözümünde tarafsız ve etkin bir uyuşmazlık çözüm yolu olarak görülen tahkim, ulusal yargı organlarına göre çok daha fazla tercih edilmektedir. Hızla büyüyen dünya ticaretinin rekabetçi ekonomileri öne çıkarması, uluslararası ticaretten önemli bir pay almak isteyen ülkelerin rekabet hukukuna büyük değer atfetmesine neden olmaktadır. Gerek tahkim, gerek rekabet hukuku küreselleşen dünyada hızla gelişmekte olduğundan, uluslararası ticaret bakımından kaçınılmaz bir ortak oyun alanı ortaya çıkmıştır. Bu çalışma, rekabet hukuku-tahkim hukuku ilişkisinde özellikle rekabet uyuşmazlıklarının tahkime elverişliliği noktasına odaklanmaktadır. İlk bölümde, non-arbitrability doktrini analiz edilerek tahkime elverişlilik kavramının tanımlanmasına ilişkin genel hukuki çerçeve belirlenecektir. İkinci bölümde, rekabet uyuşmazlıklarının tahkime elverişliliğinin ABD ve AB hukuklarındaki gelişimi incelenecektir. Üçüncü bölümde, Türk hukukunda tahkime elverişliliği düzenleyen hukuki metinler ve konuya ilişkin yargı kararları kronolojik sistematik içinde incelenecektir. Dördüncü bölümde rekabet uyuşmazlıklarının tahkime elverişliliğinin hakemler ve mahkemelerce tespit edilmesine ilişkin usul ve esas sorunları ele alınacaktır. Böylelikle, çalışmamızda karşılaştırmalı hukuktan da yararlanılarak Türkiye'de rekabet uyuşmazlıklarının tahkime elverişliliğine ilişkin teorik ve pratik çerçeve ortaya konmaya çalışılacaktır.
Türk yabancılar hukuku ve AİHM içtihadı doğrultusunda geri gönderme yasağı
Bu çalışmanın amacı, Türk Yabancılar Hukuku ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihadı doğrultusunda geri gönderme yasağının kapsamının belirlenmesidir. Geri gönderme yasağı, özellikle İkinci Dünya Savaşı sonrası dönemde, sayıları oldukça artan yerinden edilmiş kişilerin, en temel hakları olan yaşam ve özgürlük haklarını korumayı amaçlayan bir uluslararası teamül hukuku kuralıdır. Kaynağını 1951 Cenevre Sözleşmesinden alan geri gönderme yasağı, insan haklarıyla olan yakın ilişkisi sebebiyle Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi gibi birçok uluslararası sözleşmenin kapsamında değerlendirilmektedir. Geri gönderme yasağının uluslararası anlaşmalarla hüküm altına alınması, devletlerin bu yasağı iç hukuklarına aktarmalarını da sağlamıştır. Bu nedenle, özellikle 1951 Cenevre Sözleşmesinin ortaya koyduğu koruma, devletlerin iç hukukları açısından da benimsenmektedir. Türk Yabancılar Hukuku da, 1951 Cenevre Sözleşmesi ile getirilen bu yasağı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu ile ele almış, temel kural olarak benimsemiştir. Bu çalışmada Türk Yabancılar Hukuku ile 1951 Sözleşmesine ek olarak, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi ve bu Sözleşmelerin uygulayıcısı olan denetim organlarının geri gönderme yasağını uygularken çizdiği kapsamı ortaya konulmuş, bu doğrultuda, Türk Yabancılar Hukuku ile karşılaştırma yapılarak hem mevzuat, hem uygulama açısından benzer ve farklı yönler tespit edilmiştir.
Uluslararası doğal gaz sözleşmelerinden kaynaklanan uyuşmazlıkların tahkim yolu ile çözümünde esasa uygulanacak hukuk
Bir doğal gaz projesi arama ve üretim aşamasından başlayıp satıma kadar değişik aşamalar içermekte ve her bir aşama için farklı sözleşme türleri söz konusu olmaktadır. Yatırım sözleşmeleri ev sahibi devlet ile yatırımcı arasında imzalanan sözleşmeler olup ev sahibi devletin politik risklerine maruz kalabilmektedir. Söz konusu riskleri bertaraf etmek ve ev sahibi devletin yatırımlara ilişkin uluslararası sorumluluğu için devletler arasında uluslararası yatırım anlaşmaları imzalanmaktadır. Uluslararası anlaşmalarda yer alan şemsiye hükümler ve geniş kapsamlı uyuşmazlık çözüm mekanizmaları, yatırımcının yatırım sözleşmesi ihlallerini yatırım tahkimine götürmesine olanak sağlamaktadır. Ticarî sözleşmeler ise özel kişiler arasında imzalanan doğal gaz satımına ilişkin uluslararası sözleşmelerdir. Bu sözleşmelerden kaynaklanan uyuşmazlıklar da yatırım sözleşmelerinde olduğu gibi genellikle uluslararası tahkim yolunda görülmektedir. Esasa uygulanacak hukuk hem yatırım sözleşmeleri hem de ticarî sözleşmelerde tarafların sözleşmelere ilişkin beklenti ve öngörülerine de cevap vermekte ve verimliliği artırmaktadır. Taraflarca sözleşmenin esasına ilişkin uygulanacak hukuk seçilmediğinde hakemler tarafından hukuk tespit edilmektedir. Tahkim kararlarında hakemlerin her iki sözleşme türünde farklı yaklaşım sergiledikleri görülmektedir. Anahtar Kelimeler: Uluslararası Doğal Gaz Sözleşmeleri, Uluslararası Tahkim, Uluslararası Yatırım Anlaşmaları, Uygulanacak Hukuk, Yatırım Sözleşmeleri
Uluslararası enerji uyuşmazlıklarının çözümünde faydaların reddi klozlarının tatbiki
This thesis aims at an analysis of the interpretation and application of denial-of- benefits clauses in international investment arbitration, with a specific emphasis on energy investment disputes. In such elaboration, it, first, covers the definition, purpose, scope, and boundaries of the denial of benefits in conceptual terms. Second, it examines the evolution of such clauses in terms of their components and types. Thereafter, whether the relevant rights are of jurisdictional or admissibility nature, the substantive and procedural requirements included in such clauses, whether the invocation of DOB rights has a prospective or retrospective effect, and the burden of proof regarding the fulfillment of denial-of-benefits requirements are addressed. At the end, considering the allegedly problematic application of the so-called denial-of-benefits clause in the Energy Charter Treaty, Article 17, the modernization process of the Energy Charter Treaty is examined. Key Words: Denial of Benefits, Treaty Shopping, Mailbox Companies, Energy Charter Treaty, International Energy Disputes.
Dolaylı kamulaştırmalar ve tazmin gerektirmeyen düzenleyici işlem arasındaki ilişki
This thesis seeks to explore the relationship between indirect expropriations and regulatory measures. Expropriations mostly occur in the form of indirect expropriations, where a state's regulatory measures cause the investor to lose any benefit it has in its investment. However, it is difficult to distinguish indirect expropriations from regulatory measures that do not require compensation. How this difficult balance is maintained will be explored in this thesis. This thesis first focuses on the key notions of expropriation and regulatory measure. It then explores the different ways the relationship between expropriations and regulatory measures is approached before elaborating on the criteria that are used to distinguish indirect expropriations from non-compensable regulatory measures. Finally, this thesis addresses indirect expropriations with environmental concerns. Key Words: Indirect Expropriation, Regulatory Measure, Police Powers, Sole Effect, Moderate Police Powers, Proportionality, Public Purpose, Economic Effect.
Yatırım uyuşmazlıklarında temel sorunların çözümü: Uluslararası yatırım mahkemesi ve diğer seçenekler
Bu tez, yatırım uyuşmazlıklarının çözümü bakımından yatırım mahkemesi sisteminin kurulması önerisi ve diğer öneriler kapsamında ıslah çalışmaları ile sistemdeki mevcut sorunların ortaya koyulmasını amaçlamaktadır. Yatırımlara ilişkin hukuki rejim büyük ölçüde yabancı yatırımcılar lehine kurgulanmış olup, yatırımlara ilişkin tek bir düzenleyici otorite ve uyuşmazlık çözüm mercii yoktur, ki bu durum mevcut sisteme yönelen ağır eleştirilerin kaynağıdır. Ev sahibi devlet ile yabancı yatırımcılar arasında denge sağlanırken karşılaşılacak sorunlar ve yatırım reformu önerileri bu tezin konusunu teşkil etmektedir. Bu bakımdan tezde çok taraflı daimî bir yatırım mahkemesinin kurulması önerilmektedir. Bu çalışmada ilk olarak yatırım tahkimi sistemine yöneltilen eleştiriler ve mevcut sistemin aksaklıkları tartışılacak, ardından uluslararası örgütlerce yürütülen ıslah çalışmaları incelenecektir. Çalışma, yatırım mahkemesinin kurulması önerisi ve mevcut sistem ile ilgili tespitlerimiz ve çözüm önerileri ile tamamlanacaktır.
Banka teminat mektuplarında URDG 758'in uygulanması
Banka teminat mektupları, milletlerarası ticari ilişkilerde tarafların güvence ihtiyaçlarının giderilmesi amacıyla yoğun olarak kullanılmaktadır. Milletlerarası ticari hayatı kolaylaştırma gayesinde olan MTO, talep garantilerine uygulanmak üzere hazırladığı birörnek kurallardan oluşan URDG 758'i yayınlamıştır. Milletlerarası nitelik taşıyan banka teminat mektuplarında URDG 758'in uygulanması, farklı ihtimallerde gündeme gelebilmektedir. URDG 758'in hukuki niteliğinin belirlenmesi, bu kuralların, devlet mahkemelerinde ve milletlerarası ticari tahkimde hangi ihtimallerde uygulanabileceğinin tespiti açısından özel önem arz etmektedir. URDG 758'de, bu kuralların, taraflarca atıf yapılmak suretiyle sözleşme hükmü haline getirilmeleri durumunda bağlayıcılık kazanacağı kabul edilmiştir. Bununla birlikte, taraflarca atıf yapılmayan hallerde, bu kuralların uygulama alanı bulmalarının mümkün olup olmadığı da incelenmesi gereken bir konudur. Bu çalışmada, banka teminat mektuplarından doğan uyuşmazlıklarda, URDG 758'in uygulama alanı bulabileceği ihtimaller inceleme konusu yapılmıştır.
Yatırım yoluyla vatandaşlık kazanılması: Problemler ve çözüm önerileri
Devletler ekonomik olarak güçlü olabilmek ve finansal faaliyetlerini arttırmak amacıyla yabancılara yatırım yapmaları suretiyle vatandaşlık ve ikamet gibi teşvikler sunmaktadır. Yatırım yoluyla vatandaşlık kazanılması 1980'li yıllardan itibaren devlet politikalarında yer etmeye başlamıştır. Türkiye 2016 yılında gerçekleşen Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik'te yapılan değişiklikle sonradan ve yetkili makam kararıyla istisnai yoldan kazanılan 'yatırım yoluyla vatandaşlık' kavramıyla tanışmıştır. Yatırım yoluyla vatandaşlığın kazanılması ve kaybedilmesi, vatandaşlık hukuku gibi devletlerin mahfuz yetkisine tabi hassas bir alanın içerisinde yer alması sebebiyle ulusal ve uluslararası boyutta birçok farklı tartışmaya; kısmen yeni bir alan olması sebebiyle de çeşitli problemlerin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Çalışmamız kapsamında Türk hukukunda yatırım yoluyla vatandaşlık kazanılmasının şartları incelenecek, diğer ülkelerde düzenlenen yatırım programları ile Türk hukukundaki düzenlemeler karşılaştırılarak tespit edilen eksiklere ve problemlere dair çözüm önerileri sunulacaktır.
Sözleşmesel taleplerin uluslararası yatırım anlaşmaları çerçevesinde yatırım tahkimi önüne getirilmesi
Yabancı yatırımcı ile yatırımın gerçekleştirildiği ev sahibi devlet arasında akdedilen, yatırımcının kazanç elde etmek için yatırımın gerçekleştirileceği devlette para veya sermaye transferi taahhüdünde bulunmasını konu eden yabancı yatırım sözleşmeleri, günümüz uluslararası yatırım sisteminin önemli bir parçası haline gelmiştir. Bu sözleşmeler, petrol, doğal gaz, değerli madenler gibi belirli bir doğal kaynağın aranması veya çıkarılmasının yanı sıra havaalanı, köprü, otoyol, enerji santralleri gibi yapı ve tesislerin inşa edilmesini ya da işletilmesini de konu edinebilmektedir. Ev sahibi devlet ile yabancı yatırımcılar arasında imzalanan bu sözleşmeler, günümüz uluslararası yatırım uyuşmazlıklarının önemli bir kısmının dayanağını oluşturmaktadır. Kural olarak, bu sözleşmelerin ev sahibi devletler tarafından ihlal edilmesi, başlı başına iki veya çok taraflı yatırım antlaşmalarında öngörülen yatırımın korunmasına yönelik rejimlerinin uygulanmasına sebebiyet vermese de bazı istisnai hallerde uluslararası hukuk meselesi haline gelebilmektedir. Bu çalışmada ilk olarak yabancı yatırım sözleşmelerinin uluslararası yatırım antlaşmaları ve hakem kararları çerçevesindeki genel esasları incelenecek, ardından sözleşmelerden doğan taleplerin yatırım tahkimi önünde dermeyan edilmesine yönelik istisnai durumlardan şemsiye hükümler üzerinde durulacaktır.
Enerji şartı antlaşması'nın modernizasyonunun yatırım uyuşmazlıklarının çözümü üzerindeki etkisi
Enerji, hem ulusal devletler düzeyinde hem de Avrupa Birliği gibi devletler birliği düzeyinde toplum ve ekonomi için hayati öneme sahiptir. Devletlerin kalkınması açısından önemli bir yapı taşı olan enerji yatırımlarının, hem yatırımcı hem Devlet için hukuki koruma ihtiyacı kaçınılmaz hale gelmiştir. Bu ihtiyaca çözüm olarak enerji yatırımlarının korunmasına yönelik uluslararası yatırım hukuku geliştirilmiştir. Bu alan içerisinde özellikle yatırım tahkimi davalarının çoğunluğunu oluşturan enerji yatırımları, ayrı bir anlaşma olan Enerji Şartı Antlaşması ile düzenlenmiştir. Bu Antlaşma, çok taraflı bir yatırım anlaşması olarak enerji politikasını düzenleyen hükümleri ve içerdiği yatırım uyuşmazlıkları çözüm mekanizmaları ile yorumlanmakta ve uygulanmaktadır. Zaman içerisinde, enerji yatırım uyuşmazlıklarından kaynaklanan davalar da dâhil olmak üzere yatırım tahkimi açısından Antlaşmanın içerdiği birçok hüküm, çağın gereksinimlerini karşılamadığı ve iklim politikası önlemlerine uyum sağlamadığı gerekçesiyle eleştiri konusu olmuştur. Bu bağlamda Avrupa Birliği ülkeleri kendi aralarındaki ikili yatırım anlaşmalarına son vermiş ve ardından Enerji Şartı Antlaşması'ndan çekilme kararı almışlardır. Bu noktada, Antlaşmanın modernizasyonu da dâhil olmak üzere yeni yaklaşımlar geliştirilme ihtiyacı doğmuştur. Böylece modernizasyon süreci, Antlaşmanın yeniden tasarlanmasını gerektirmiştir. Çalışmamız kapsamında Antlaşmanın modernizasyonunu gerektiren olaylar ve özellikle yatırım tahkimi sistemine getirilen eleştiriler üzerinde durulacak, ardından, sistemin aksaklıkları sebebiyle Avrupa Birliği'nin Antlaşmadan çekilme kararı almasından sonra karşılaşılan mevcut durum ve gelecekteki olası senaryolar değerlendirilerek tüm bu gelişmelerin yatırım uyuşmazlıklarının çözüm süreci üzerindeki etkisi analiz edilecektir.