Prof. Dr. Cengiz Şengül danışmanlığındaki tezler
15 tez · Akdeniz University, Atatürk University
Van ili Erciş ilçesi halk ozanlarından Hüsamettin Ergöl'ün hayatı ve eserleri
Halk ozanları, halkın içinden yetişen, bulundukları yörenin kültürüne ait ürünlere kaynaklık eden, eserlerini genellikle saz eşliğinde söyleyip bu geleneği gelecek nesillere aktaran halk kültürümüzün önemli temsilcileridir. Van ili Erciş ilçesi halk ozanlarından Hüsamettin Ergöl'e ait olan eserlerin derlenmesi ve kayıt altına alınması amacıyla yapılan bu çalışmada, ayrıca makamsal dizi, ritim, ritmik düzüm ve ses genişliği bakımından müzikal özellikleri ile beraber şiirlerinin konusu da analiz edilmiştir. Yapılan bu çalışmada; nitel araştırma yöntemlerinden anlatı analizi doğrultusunda görüşme ve doküman yoluyla veriler toplanmıştır. Verilerin analizinde betimsel analizden yararlanılmıştır. Bu araştırma sonucunda, Van ili Erciş ilçesi halk ozanlarından Hüsamettin Ergöl'ün hayatı ve eserleri hakkında bilgi verilerek sözü ve müziği kendisine ait olan ve kaynaklık ettiği toplam 35 eser tespit edilmiştir. Hüsamettin Ergöl'ün bestelemiş olduğu 28 eserden 2'sinin sözü Ercişli Emrah'a aittir. 35 eserden 7'si başka bir çalışmada derlenip notaya alınmıştır. Bu 7 eserde Hüsamettin Ergöl'ün kaynaklık ettiği tespit edilmiştir. 28 eser ise bu çalışma içinde derlenip notaya alınarak kayıt altına alınmıştır. İncelenen eserlerin genel olarak hüseyni-uşşak makamsal dizisinde olduğu, ritmik yönden yörede en çok kullanılan 4/4'lük ve 10/8'lik ritim kalıplarının kullanıldığı, eserlerin ses genişliği bakımından bir oktav içerisinde olduğu ve konu bakımından ise çoğunlukla aşk, sevda ve gurbet konularının işlendiği tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Hüsamettin Ergöl, Türk Halk Müziği, Aşıklık Geleneği , Derleme, Van Erciş Yöresi
Nihavent makamı dizisindeki türkülerin Dilsiz Kaval icrasına yönelik transpozisyon uygulamaları
Türk müziği çalgıları ile türkülerin icrasında transpozisyon kullanımı son yıllarda önemli araştırmalar içerisinde yer almaktadır. Türk halk müziği nefesli çalgıları içerisinde yer alan "dilsiz kaval" çalgısının da bu anlamda transpozisyon kullanımına dair çeşitli araştırmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Dilsiz kaval çalgısının perde yapısı gereği her makamsal dizi için transpozisyona çokça uygun bir çalgı olmadığı bilinmektedir. Ancak bazı makamsal dizilerin yapısı gereği bazen de o esnada icra edilecek karar sesine ait çalgının olmayışından dolayı transpozisyona ihtiyaç duyulmaktadır. Bu araştırma, dilsiz kaval icracılığında nihavent makamı dizisindeki türkülerin farklı karar sesleri üzerinden notasyonları ve icra durumlarının tespit edilmesi amacıyla yapılmıştır. Bu çalışma, nitel araştırma yönteminde durum çalışması deseninde yürütülmüştür. Verilerin toplanmasında nitel araştırmalarda sıkça kullanılan doküman incelemesi ve görüşme teknikleri kullanılmıştır. Öncelikle Türk halk müziği repertuvarında bulunan nihavent makamı dizisindeki türküler tespit edilmiştir. Çalışmanın devamında nihavent makamı dizisindeki türkülerin dilsiz kaval icracılığında transpozisyon uygulamalarına yönelik uzman görüşlerinin tespit edilmesi amacıyla dilsiz kaval eğitimi veren öğretim elemanları ve dilsiz kaval icracı sanatçıları ile görüşmeler yapılmıştır. Görüşmeler için yarı yapılandırılmış görüşme formu hazırlanmıştır. Görüşme formunda yer alan sorulara katılımcıların vermiş olduğu cevaplar üzerinden çalışmanın alt problemleri oluşturulmuş ve bu alt problemler doğrultusunda sonuçlara ulaşılmıştır. Bu bağlamda hem eğitimci hem de icracılardan elde edilen sonuçlar doğrultusunda nihavent makamı dizisindeki türkülerin dilsiz kaval icrasında en çok notasyonda yazıldığı şekliyle "sol" karar sesi üzerinden icra edildiği, "la" ve "re" karar sesleri üzerinden de transpoze icranın yaygın olduğu, bu üç karar sesinden sonra ise en fazla "do" karar sesi üzerinden transpoze çalıma uygun olduğu sonuçları ortaya çıkmıştır.
Türk flüt eserlerinin müzikal özellikleri ve icra teknikleri açısından incelenmesi
Cumhuriyet dönemi politikalarının hızla yayılması sanat alanına da yansımıştır. Atatürk'ün talimatıyla sanat alanındaki yetenekli Türk gençleri Avrupa'ya gönderilmiştir. Müzik alanında da Türk Beşleri olarak anılan yetenekli Türk gençleri aldıkları eğitim gereği Batı stili formlarını kullanarak opera-bale, orkestra, birçok enstrüman için eserler bestelemişlerdir. Bestelenen eser türleri arasında yer alan büyük formlu Türk flüt eserleri bir batı çalgısı olan flütün hem batı formlarını hem de folklorik öğeleri içermesi sebebiyle Türk müziğinde önemli bir yeri bulunmaktadır. Bu nedenle bu araştırmada, uzman görüşü doğrultusunda seçilen üç büyük formlu (sonat ve konçerto) Türk flüt eserini müzikal özellikleri olan form yapısı, tonalitesi, temposu, ölçü birimleri, nüans terimleri, ifade terimleri, ölçü sayısı, sus sayısı ile icra tekniklerinden dil/artikülasyon ve parmak/ajilite açısından ve bu üç eserin kendi aralarında karşılaştırılarak ortak ve farklı yönlerinin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Araştırma, karma yöntemler kullanılarak yapılmıştır. Araştırmanın nicel boyutunda yakınsak karma modelinin veri dönüştürme türünden, nitel boyutunda ise örnek durum (a sample case study) çalışmasından faydalanılmıştır. Araştırmada nicel boyutta flüt öğretim elemanları ve sanatçılara gönderilen anket formu ile üç bestecinin eserleri belirlenmiştir. Anket formu 61 flüt öğretim elemanına ve otuz 30 flüt sanatçısına gönderilmiştir. Bu anket formuna 33 flüt öğretim elemanı ve 9 flüt sanatçısı yanıt vermiştir. Flüt öğretim elemanları ve flüt sanatçılarının tercih ettikleri eserler ise birinci sırada Ekrem Zeki Ün' ün bestelediği "Flüt ve Piyano için Sonat", ikinci sırada Necil Kazım Akses'in bestelediği "Flüt Sonatı" ve üçüncü sırada Mesruh Savaş'ın bestelediği "Flüt Konçertosu Smyrna; Efsane ve Gerçek" eserleridir. Çalışmada nicel boyuttaki veriler betimsel istatistik yoluyla yüzde ve frekanslar alınarak çözümlenmiştir Çalışmanın nitel boyutunda ise eserlere yönelik notalar üzerinden dökümanlar ile veriler toplanmıştır Eserlerin icra teknikleri analizlerinde, eserlerin ortak ya da farklı yönlerinin karşılaştırılmasında, nicel boyutta frekans değerleri alınmıştır. Nitel boyutta ise içerik analizi ile çözümlenmiştir. Eserlerin müzikal analizleri yapılırken icra teknikleri ve müzikal özelliklerine yönelik temalar ve bu temaların karşılaştırılması tablolar halinde sunulup, içerik analizleri yapılmıştır. İncelenen üç eserden elde edilen bulgular doğrultusunda müzikal özellikler açısından atonalite, modal ve makamsal dizi kullanımı ve ritmik unsurların sürekli değişiminin ortak olduğu tespit edilmiştir. İcra teknikleri açısından ise dil/artikülasyon tekniklerinden legato, accent, staccato tekniklerinin, parmak/ajilite tekniklerinden ise en çok triole, çarpma, trill ve kromatik dizi tekniklerinin kullanıldığı tespit edilmiştir.
Cumhuriyetten günümüze Yunus Emre algısının Türk müziğine yansıması
Bu çalışmanın amacı, Cumhuriyetten günümüze Yunus Emre algısının Türk müziği içerisinde yer alan; Türk Sanat Müziğine, Türk Halk Müziğine, Çağdaş Çok Sesli Türk Müziğine ve Güncel Popüler Türk Müziğine nasıl yansıdığını ortaya koymaktır. Nitel araştırmalarda kullanılan durum çalışması modellerinden örnek olay durum çalışması olarak tasarlanan bu çalışmada, dokümanların incelenmesi sonucunda oluşturulan tablolar betimsel analiz yöntemi ile analiz edilmiştir. Araştırmanın sonucunda Türk Sanat Müziği ve Türk Halk Müziği alanında Yunus Emre, tasavvuf düşünce dünyasının ilahi aşkla şiirler yazan şairi olarak karşımıza çıkmaktadır. Çağdaş Çok Sesli Türk Müziği alanında Yunus Emre milli kimliğin kurucu figürleri arasında yer almış, ilahileri çok sesli müzikle buluşmuş, şiirleri oratoryo gibi batılı müzik formlarıyla bestelenmiştir. Güncel Popüler Türk Müziğinde ortaya çıkan Yunus Emre algısı ise arabesk müzikten Anadolu pop-rock'a, protest müzikten rap müziğine kadar her kesimin Yunus Emre şiirleri üzerine besteler yaptığı tespit edilmiştir. Yunus Emre'nin Türk müziğinde politik duruşları birbirinden farklı birçok besteciye ilham kaynağı olduğu ve Türk müziği türlerinin birçoğunda Yunus Emre şiirleri üzerine besteler yapıldığı sonucuna varılmıştır.
Teke yöresi davul – zurna pratiklerinin yöre icracılarının görüşlerine dayalı olarak incelenmesi
Bu çalışma, Teke yöresi davul-zurna icra geleneğine ait pratikleri, yerel icracıların görüşlerine dayalı olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın temel hedefi, Teke yöresindeki davul-zurna geleneğini sürdüren icracıların demografik bilgileri, çalgıları öğrenme süreçleri ile bu çalgıların yapısal ve terminolojik özellikleri, kültürel etkileşim dinamikleri, uygulama alanları ve repertuvar özelliklerinin yerel düzeyde nasıl şekillendiğini ortaya koymaktır. Ayrıca, sözlü ve müzikal aktarıma dayalı geleneksel bilgilerin sistematik biçimde belgelenmesi ve gelecek kuşaklara aktarılmasına katkı sağlaması hedeflenmiştir. Çalışma, nitel araştırma yöntemi olarak tasarlanmış, kültür analizi (etnografya) esas alınmış ve bu bağlamda müzik etnografisi araştırmanın metodolojik çerçevesini şekillendirmiştir. Müzik kültürünün bir örneğini temsil eden bu etnografik araştırmada müzik kültürünü yansıtan tüm artifaktlar (sözel, davranışsal/törensel ve fiziksel) kullanılarak çalışma yürütülmüştür. Veriler, görüşmeler ve dokümanlar yoluyla toplanmıştır. Antalya, Burdur, Isparta, Muğla, Afyon ve Denizli illerini kapsayan Teke yöresi kültür alanını oluşturan sınırlar içerisinde toplam 45 kaynak kişiyle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler betimsel analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Görüşme yapılan 45 katılımcıdan elde edilen veriler doğrultusunda davul-zurna geleneğinin sürdürülmesinde hem ailevi hem de toplumsal öğrenme dinamiklerinin usta-çırak ilişki içerisinde sürdürüldüğü tespit edilmiştir. Davul-zurna çalgıları ve parçalarının yörede farklı yerel adlarla anıldığını, yapısal özellikleri bakımından davulların genellikle küçük ya da cura davul, zurnaların ise cura zurna, orta zurna ve orta kaba zurna olmak üzere 3 farklı sınıflandırma içerisinde kullanılmakta olduğu belirlenmiştir. Davul-zurna pratiklerinin uygulama alanlarına ilişkin yörenin davul-zurna repertuvarını oluşturan 39 eser tespit edilmiş, tespit edilen bu eserlerin ses genişlikleri, makamsal ve ritmik özellikleri incelenmiştir. Bu eserlerin büyük çoğunluğunun düğün ve güreş etkinlikleri içerisinde icra edildiği tespit edilmiştir. Makamsal dizi yapısı bakımından eserlerin büyük çoğunluğunun Hüseyni makamı dizisinde bir seyir özelliği gösterdiği, nikriz, rast ve karcığar çeşnilerinin sıklıkla kullanılmakta olduğu belirlenmiştir. Ritim özellikleri açısından değerlendirildiğinde ise eserlerde 2, 4, 5, 7 ve 9 zamanlı usullerin kullanıldığı, ses genişliklerinin ise 6 – 12 ses aralığında olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Türkiye'de geleneksel çalgıların metotlaşması: Kabak Kemane örneği
Modernleşmeyle birlikte yaşamın geneline yayılan sistematik düşünce ve davranış tarzı, müzik ve çalgı eğitiminde kendisini metotlaşma şeklinde göstermiştir. Batıda klasik müzik çalgıları için geliştirilen çalgı metotları, Batılılaşmayla birlikte Türk müziği çalgılarında da kullanılmaya başlanmıştır. Geleneksel Türk Halk Müziğinin yaylı çalgılarından kabak kemane ile ilgili metodik çalışmalar ise yakın tarihte yapılmaya başlanmıştır. "Teke yöresi" halk kültürünün en önemli müziksel unsurlarından biri olan kabak kemane, zamanla kendi kültürel sınırlarını aşarak Türk halk müziğinin bütün yörelerinde yaygın şekilde kullanılan bir unsur halini almıştır. Dolayısıyla kabak kemane çalgısına ve sanatçısına olan ilgi ve ihtiyaç artmış, çalgının eğitimiyle ilgili uygulama ve materyaller önem kazanmıştır. Bu bağlamda araştırmanın amacı, Türkiye'de geleneksel çalgıların metotlaşması sürecinde yer alan kabak kemane çalgısına ait metotların incelenmesidir. Araştırma, örnek olay deseninin kullanıldığı nitel bir çalışmadır. Çalışmada doküman analizi yönteminden yararlanılarak yayımlanmış kabak kemane metotlarının içeriği yapısal açıdan analiz edilmiştir. Yapılan bu araştırma içerisinde kabak kemane çalgısına yönelik 4 adet metoda ulaşılmıştır. Metotlarda ağırlıkla Batı yaylı çalgı metotlarında kullanılan sistematik ve sembollerin kullanıldığı, metotların tümünün temel seviyeden başladığı, entonasyon çalışmalarıyla ilgili farklı yöntemlere başvurulduğu, metotların tümünde çalgının tarihsel gelişimine yer verildiği ancak çalgının yapısal özellikleri ile ilgili olarak standart bir tanımın oluşmadığı şeklindeki tespitler ulaşılan sonuçlar arasındadır.
Burdur halk danslarının melodi, ritim ve hareket analizi
Teke yöresi içerisinde yer alan Burdur, yöre insanı tarafından en çok bilinen ve halk dansları olan illerin başında gelmektedir. Bu çalışmada yer alan dans türleri; teke zortlatması, kıvrak zeybek (teke zeybeği), düz / kırık hava, kabardıç, alyazma zeybeği, avşar zeybeği, serenler zeybeği, guluman zeybeği, iğnem düştü yerlere zeybeği, top şeker zeybeğinden oluşmaktadır. Bu araştırmanın amacı, Burdur halk danslarının melodi, ritim ve hareket özelliklerini incelemektir. Bu çalışmanın yönteminde, nitel verileri kavrayabilmek amacıyla betimsel analiz, ayrıntılı olarak inceleme ve yorumlama yapabilmek amacıyla da içerik analizi uygulanmıştır. Çalışmada Burdur yöresindeki teke zortlatması, kıvrak zeybek (teke zeybeği), düz/kırı hava, kabardıç, alyazma zeybeği, avşar zeybeği, serenler zeybeği, guluman zeybeği, iğnem düştü yerlere zeybeği, top şeker zeybeği danslarına eşlik eden melodiler ile yöresel çalım teknikleri doğrultusundaki ritimlerin, dansçıların figürsel hareketleriyle birlikte uyum oluşturulabilmesi amacıyla melodi, ritim ve hareket kombinasyonları üçlü partisyon şeklinde verilmiştir. Çalışma, Burdur yöresine ait dansların melodi veya melodilerinin seçilmesi, ritimlerinin yöresel çerçevede çeşitlendirilerek örneklendirilmesi, dansçıların figürsel hareketlerinin analizi yapılarak yazıya dökülmesi ve bu unsurların bütünleştirilerek notalandırılmasıyla sonuçlandırılmıştır.
Burdurlu mahalli sanatçı Ahmet Ali Selçuk'un (1944-2011) hayatı, eserleri ve müzikal üslubu
Teke yöresi; Türkiye'nin güney batısında Antalya Körfezi ile Fethiye Körfezi arasında Akdeniz'e doğru uzanan yarımadadır. Özellikle çok erken tarihlerden beri yerleşim alanı olarak kullanılan bu coğrafya, önemli bir kültür mirasına sahiptir. Teke yöresinin kültür başkenti olarak kabul edilen Burdur ili, bu mirası önemli ölçüde taşıyan ve aktaran bir il olarak karşımıza çıkmaktadır. Kültürün yaşatılması ve aktarılmasında yörenin mahalli sanatçılarının önemi yadsınamaz bir gerçektir. Bu çalışma ile Teke yöresi müziğine önemli katkılar sunmuş olan Burdurlu Mahalli Sanatçı Ahmet Ali Selçuk'un hayatı, eserleri ve müzikal üslubu ile ilgili verilerin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu çalışma nitel bir araştırma olup durum çalışması modeli ile desenlenmiştir. Veriler kaynak (doküman) taraması, görsel-işitsel kayıtların incelenmesi ve yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Elde edilen veriler betimsel analiz ve içerik analizi yapılarak çözümlenmiştir. Ahmet Ali Selçuk'un, 1944-2011 yılları arasında yaşam sürdüğü, 13-14'lü yaşlarda yörenin önemli ustalarından birisi olan Mustafa Kara'nın (Hüyüklü Arap) yanında çıraklık yaptığı ve meslek hayatı süresince; davul, zurna, bağlama, cura ve sipsi çalgılarını icra ettiği tespit edilmiştir. Burdur yöresine ait Türk halk müziği repertuvarı içerisinde Ahmet Ali Selçuk'un bu kültüre emek verdiği 13 eserine ulaşılmıştır. Bu eserlerden müziği anonim olup kendisinin söz yazdığı 3, ustalarından ve yöre ekiplerinden duyup günümüze derleyerek aktardığı 5 ve kaynaklık ettiği 5 eser tespit edilmiştir. Eserlerden 12 tanesinin uzun hava (gurbet havası), 1'inin de kırık hava (9/8 teke zeybek) formunda olduğu görülmüştür. Eserlerden 10 tanesinin Gülizar, 1'inin Hüseyni, 1'inin Karcığar ve 1'inin de Çargâh makam dizisinde olduğu belirlenmiştir. Ulaşılan eserlerden 11 uzun hava ve 1 kırık havanın notası bu çalışma içerisinde oluşturulmuştur. Ahmet Ali Selçuk'un özellikle yöreye özgü olan gurbet havalarının icrasında bağlama, vokal ve ses icrasında uyguladığı kendine has teknik ve tavırların olduğu ve bu çalım şeklinin 'Ahmet Ali Selçuk Tavrı' olarak yörede bilindiği ve uygulandığı sonucuna ulaşılmıştır.
Tofig Guliyev'in "Bahtiyar" filmi için bestelediği müzikal eserlerin incelenmesi
Yapılan bu çalışmada, Azerbaycanlı besteci Tofig Guliyev tarafından yönetmenliğini Latif Seferov'un yapmış olduğu ve Azerbaycan sinema sanatının başyapıtlarından birisi olarak kabul edilen Bahtiyar filmi için bestelenen yedi farklı eser ritmik, makamsal, tonal ve biçimsel açıdan analiz edilmiştir. Araştırmada söz konusu müzikal eserlere ait bilgilerin kuramsal açıdan ayrıntılı olarak incelenmesi nedeniyle nitel araştırma yöntemlerinden örnek olay durum çalışması deseni tercih edilmiş olup, verilere kaynak (doküman) taraması ve konuya ilişkin görsel-işitsel kayıtların incelenmesi yoluyla ulaşılmıştır. Araştırmaya konu olan bestelerin biçimsel niteliklerine ilişkin verilerin yorumlanmasında ise betimsel analiz yönteminden yararlanılmıştır. Araştırma sonucunda, Tofig Guliyev'in Bahtiyar filmi için bestelemiş olduğu 7 müzikal eserin ritmik yapılarının 2/4, 3/4, 4/4 ve 6/8'lik olduğu, eserlerin tamamının piyanoya göre ve tonal yapıda bestelendiği ama aynı zamanda tampere sistem içerisinde Şur, Segah, Rast ve Bayati-Şiraz makamlarının da kullanıldığı sonucuna ulaşılmıştır.
Güzel sanatlar liseleri müzik bölümü 12. sınıf öğrencilerinin lisans kariyer düşüncelerini etkileyen faktörler (Akdeniz Bölgesi örneği)
Güzel Sanatlar Liselerinde eğitim gören müzik bölümü 12. sınıf öğrencilerinin lisans kariyer düşüncelerini etkileyen faktörlerin neler olduğunu tespit etmek için bu araştırma, nicel bir çalışma üzerine tasarlanmış ve tarama modeli kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bu araştırmanın evrenini, 2021-2022 eğitim öğretim yılında Türkiye'de Akdeniz bölgesini temsil eden Güzel Sanatlar Liselerinde öğrenim gören müzik bölümü öğrencileri oluşturmaktadır örneklemini ise Akdeniz bölgesinde bulunan Adana Çukurova, Antalya ATSO, Antalya Alanya Türkler, Burdur, Hatay Bedii Sabuncu, Isparta, Mersin Nevid Kodallı ve Osmaniye Abdurrahman Keskiner Güzel Sanatlar Liselerinde eğitim gören 12. sınıf müzik bölümü öğrencileri oluşturmaktadır. Araştırma ile ilgili veriler araştırmacı tarafından hazırlanan "Kariyer Düşüncelerini Etkileyen Faktörler" ölçeği yardımıyla toplanmıştır. Hazırlanan ölçek iki bölümden oluşmaktadır; ölçeğin birinci kısmında kişisel bilgilere, ikinci kısmında ise kariyer düşüncelerini etkileyen üç alt boyutta "Aile ve Yakın Çevrenin", "Kişisel Tercihlerin" ve "Ekonomik faktörlerin" Etkileri üzerine sorulan toplam 20 soruya yer verilmiştir. Ölçeğe toplam 106 öğrenci yanıt vermiş ve elde edilen veriler SPSS 25 paket programı yardımıyla analiz edilmiştir. Sonuç olarak Güzel Sanatlar Lisesi 12. sınıf müzik bölümü öğrencilerinin kariyer tercihlerine ilk olarak ekonomik etkilerin ardından kişisel tercihlerin ve aile ve yakın çevrenin etkili olduğu tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Güzel Sanatlar Lisesi, Kariyer, Mesleki Müzik Bölümleri
Udî Nevres Bey ve Udî Yorgo Bacanos'un şarkı formundaki eserlerinin usûl-arûz vezin ilişkisi yönünden incelenmesi
XX. yüzyılın ud icrasının en önemli iki ismi olan Udî Nevres Bey ve Udî Yorgo Bacanos yapmış oldukları icralarla ud sazının gelişimine büyük katkı sağlamalarının yanı sıra besteledikleri eserlerde yaşamış oldukları döneme damgalarını vurmuşlardır. TRT nota arşivinde yapılan taramalar sonucunda Udî Nevres Bey'in 2 saz eseri, 7 sözlü bestesi ve Yorgo Bacanos'un da 1 saz eseri, 7 sözlü bestesi olmak üzere toplamda 17 eser günümüze ulaşmıştır. Bu çalışma Udî Nevres Bey'in 7 eseri ve Yorgo Bacanos'un 7 eseri olmak üzere şarkı formunda bestelemiş oldukları toplamda 14 eserin, usûl-arûz vezin ilişkisini gösteren şablonların oluşturulması, eserlerin güftelerinin şekil özelliklerini oluşturarak şarkı formunda hangi arûz kalıplarının kullanıldığı tespiti amaçlanmıştır. Çalışmada belirlenen şarkı formunda bestelenmiş eserler içerik analizi yöntemi kullanılarak güftelerdeki şekil özellikleri, usûl-arûz vezin ilişkisi gösterilen şablon ve eserlerin içindeki melodik düzüme ayrıca yer verilmiştir. Bu çalışma, nitel bir araştırma olup sistematik tarama deseni ile desenlenmiştir. Araştırmada veriler doküman inceleme yoluyla toplanmış, belirlenen şarkı formunda bestelenmiş eserler betimsel analiz yöntemi kullanılarak güftelerdeki şekil özellikleri, usûl-arûz vezin ilişkisi gösterilen şablon ve eserlerin içindeki melodik düzüme ayrıca yer verilmiştir. Udî Nevres Bey'in şarkı formunda bestelediği 7 eserin 4'ü Fâilâtün / Fâilâtün / Fâilâtün / Fâilün, 2'si Fâilâtün / Fâilâtün / Fâilâtün 1'i de Mefâîlün / Mefâîlün / Mefâîlün / Mefâîlün vezninde bestelendiği tespit edilmiştir. Eserlerde sözlerin usûl darpları açık heceler kısa darplara, kapalı heceleri ise uzun darplara gelmiş olup bu durum, dengeli bir usûl-arûz vezin ilişkisini göstermiş olup ayrıca prozodik açıdan estetik bir yapı oluşturduğu saptanmıştır. Bu eserlerden; Fâilâtün / Fâilâtün / Fâilâtün / Fâilün vezninde olanlarının 3 tanesi ağır aksak (9/4) 1 tanesi aksak semai (9/8) usulünde bestelenmiştir. Fâilâtün / Fâilâtün / Fâilâtün vezninde olan 2 eserde devri hindi (7/4) usulünde bestelenmiştir. Mefâîlün / Mefâîlün / Mefâîlün / Mefâîlün aksak (9/8) usulünde bestelenmiştir. Udî Yorgo Bacanos'un şarkı formunda bestelediği 7 eserin 4'ü Mefûlü / Mefâîlü / Mefâîlü / Feûlün, 2'si Fâilâtün / Fâilâtün / Fâilâtün / Fâilün, 1'de Mütefailün / Mütefailün vezninde bestelendiği tespit edilmiştir. Eserlerde sözlerin usûl darpları açık heceler kısa darplara, kapalı heceleri ise uzun darplara gelmiş olup bu durum, dengeli bir usûl-arûz vezin ilişkisini göstermiş olup ayrıca prozodik açıdan estetik bir yapı oluşturduğu saptanmıştır. Bu eserlerden; Mefûlü / Mefâîlü / Mefâîlü / Feûlün vezninde olanlarının 3 tanesi sengin semai (6/4), 1 tanesi de Türk aksağı (5/8) usulünde bestelenmiştir. . Fâilâtün / Fâilâtün / Fâilâtün / Fâilün vezninde olanlar olan 2 eserde ağır aksak (9/4) usulünde bestelenmiştir. Mütefailün / Mütefailün vezninde olan eser de semai (3/4) usulünde bestelenmiştir. Anahtar kelimeler: Türk Mûsıkîsi, Türk Sanat Müziği, Udî Nevres Bey, Udî Yorgo Bacanos, Şarkı formu, Usûl-Ârûz Vezin İlişkisi.
Kabak kemane öğretiminde ve icrasında rast, hüseyni ve segâh makamsal dizilerinde yer alan koma değerlerinin kullanım durumları
Bu araştırmada, mesleki müzik eğitimi veren kurumlarda kabak kemane eğitimi vermekte olan öğretim elemanlarına rast, hüseyni ve segâh makamsal dizilerinin öğretiminde kullandıkları ses sistemi ve koma değerlerine yönelik görüşleri ile kabak kemane sanatçılarının makamsal ezgilerin seslendirilmesinde aşamasında kullandıkları ses sistemi ve koma değerlerine yönelik görüşleri doğrultusunda teorikte ve pratikteki kullanım durumlarının tespitine yönelik bir çalışma gerçekleştirilmiştir. Çalışmada bilimsel araştırma yöntemlerinden biri olan nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Nitel araştırma modellerinden durum çalışması deseni ile hazırlanan bu araştırmada görüşme tekniği kullanılmış ve literatür taranarak konuya yönelik dokümanlar incelenmiştir. Araştırma içerisinde kabak kemane öğretiminde ve icrasında rast, hüseyni ve segâh makamsal dizilerinde yer alan koma değerlerinin kullanım durumlarına yönelik mesleki müzik eğitimi veren kurumlarda görev yapan beş akademisyen ve beş kabak kemane icrasında bulunan sanatçı ile görüşmeler yapılmıştır. Araştırma içerisinde seçilen üç makamsal dizinin içerisinde yer alan koma değerlerinin kullanım durumunun tespitine yönelik konu bağlamında uzman eğitimci öğretim elemanları ve icracı sanatçılar için yarı yapılandırılmış görüşme formu hazırlanmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşme formundan içerisinde yer alan sorulara ve katılımcıların vermiş olduğu yanıtlar üzerinden betimsel analiz yapılarak bulgular bölümünde sunulmuştur. Bu doğrultuda hem eğitimci hem de icracılardan elde edilen sonuçlar doğrultusunda kabak kemane öğretimi içerisinde ağırlıklı olarak THM alanında kullanılan ses sistemi ve koma değerlerinin kullanılmasıyla birlikte koma değerlerinin öğretiminde ise bir terminoloji birliği yapılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. İcracı sanatçılar tarafında ise yine ağırlıklı olarak THM alanında kullanılan ses sistemi ve koma değerlerine göre hareket ediliyor olsa da özellikle koma değerleri hususunda kabak kemane çalgısının perdesiz olması avantajı ile toplu icrada farklı solo icrada farklı koma değerleri kullanımı gerçekleştirdikleri görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Kabak Kemane, Öğretim, İcra, Makamsal Dizi, Koma Değerleri
Mehmet Zekâi Dede Efendinin ağır semai formunda bestelediği eserlerin usûl-arûz vezin ilişkisi yönünden incelenmesi
XVIII. yüzyılın önde gelen bestekârlarından Mehmet Zekâi Dede Efendi, Geleneksel Türk Müziğine yaşadığı dönemde damgasını vurmuş, Hammamizâde İsmail Dede Efendinin öğrenciliğinde mûsıkîde ustalaşmaya başlamış, hocasının ve devrin önde gelen birçok bestekârının takdirlerini kazanmıştır. Sanat hayatı boyunca değişik formlarda birçok eser besteleyen Mehmet Zekâi Dedenin Kültür Bakanlığı Devlet Klasik Türk Müziği nota arşivinde dini ve din dışı 206 eseri mevcuttur. Klasik Türk müziğinin büyük bestekarlarından Mehmet Zekâi Dede Efendinin 'Ağır Semai' formunda bestelenmiş 21 adet eseri bulunmaktadır. Bu araştırmada 'Ağır Semai' formunda bestelenen eserlerin usûl-arûz vezni ilişkisi açısından uyum içerisinde olup olmadığı, eserlerdeki güftelerin en çok hangi arûz kalıplarını kullandıkları ve bu kalıpların hangi usûl ile bestelendiğinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Çalışmada belirlenen ağır semai formunda bestelenmiş eserlerin içerik analizi yöntemiyle güftelerinin şekil özellikleri, usûl-arûz vezin ilişkisini gösteren şablon ve eser içerisindeki melodik düzümün gösterilmesine ayrıca yer verilmiştir. Bu amaç doğrultusunda araştırma, nitel bir araştırma olup sistematik tarama deseni ile desenlenmiştir. Araştırmada veriler doküman inceleme yoluyla toplanmış ve tema, betimsel analiz ve içerik analizleri ile analiz edilmiştir. Mehmet Zekâi Dedeye ait ağır semâi formundaki 21 eserin 10'u Mefûlü/ Mefâîlü/ Mefâîlü/ Feûlün, 5' i Fâilâtün/ Fâilâtün/ Fâilâtün/Fâilün, 2'si Müstefilâtün/ Müstefilâtün, 1'i Mefâîlün/ Fâilâtü/ Mefâîlün/ Fâilün, 1'i Mef'ûlü/ Fâ'ilâtü/ Mefâ'îlü/ Fâ'ilün ve 2'si Mefâîlün/ Mefâîlün/ Mefâîlün/ Mefâîlün vezninde bestelendiği tespit edilmiş olup, açık ve kapalı hecelerin eserler içerisindeki melodik dağılımının dengeli bir yapıda olduğu saptanmıştır. Bu eserlerden; Mefûlü/ Mefâîlü/ Mefâîlü/ Feûlün veznindeki eserlerin 4 tanesi aksak semai (10/8) usulünde, 4 tanesi ağır sengin semai (6/4) usulünde, 2 tanesi sengin semai (6/8) usulünde, Fâilâtün/ Fâilâtün/ Fâilâtün/ Fâilün vezninde olan 5 eser aksak semai (10/8) usulünde, Müstefilâtün/ Müstefilâtün vezninde 2 eser aksak semai (10/8) usulünde, Mefâîlün/ Fâilâtü/ Mefâîlün/ Fâilün vezninde bestelenmiş 1 eser ağır aksak semai (10/4) usulünde, Mefâîlün/ Mefâîlün/ Mefâîlün/ Mefâîlün vezninde bestelenmiş eserlerin 3 tanesi aksak semai (10/8) usulünde bir tanesi ise ağır aksak semai (10/4) usulünde bestelenmiştir. Anahtar kelimeler: Türk Mûsıkîsi, Türk Sanat Müziği, Mehmet Zekâi Dede Efendi, Usûl-Ârûz Vezin İlişkisi, Ağır Semâi.
Antalya yöresine ait bazı Zeybek danslarının ezgi ritim ve hareket analizi
TRT Türk Halk Müziği Repertuvarı tarandığında Antalya yöresine ait 15 sözsüz eser olduğu görülmektedir. Bu eserlerden 14 adedi zeybek 1 adedi ise Elmalı saz havası olarak kayıtlıdır. Son dönemlerde Antalya ili ve ilçelerinde yapılan alan araştırmalarında yörede icra edilen başka zeybek dans ve müziklerinin olduğu ancak bunların kayıt altına alınmadığı tespit edilmiştir. Bu araştırmanın amacı, Antalya yöresine ait henüz kayıt altına alınmamış bazı zeybek danslarını kayıt altına almak, bu dansları ezgi, ritim ve hareket açısından analiz etmektir. Kaybolmaya yüz tutan bu kültürel değerlerin tespit edilmesi, ezgi, ritim ve hareket açısından analiz edilerek kayıt altına alınması, kültürel açıdan da önem arz etmektedir. Bu araştırma, nitel araştırma yönteminin kullanıldığı durum çalışması desenli bir araştırmadır. Ayrıca bu araştırmada literatür tarama ve yüz yüze görüşme teknikleri kullanılmıştır. Araştırmada, Antalya yöresine ait kayıt altına alınmamış 9 adet zeybek dansı tespit edilmiştir. Kaynak kişilerden elde edilen bu zeybek danslarına ait ezgi ve ritimlerin notaları yöresel çalım teknikleri dikkate alınarak yazılmıştır. Yine kaynak kişilerce aktarılan dans hareketleri, ezgi ve ritim notaları ile birlikte bütünlük sağlaması açısından partisyon olarak verilmiştir. Araştırma sonucunda, Antalya yöresine ait kayıt altına alınmamış 9 adet zeybek dansının makamsal açıdan incelendiğinde, 5 zeybek ezgisinin Hüseyni makamı dizisinde, 3 zeybek ezgisinin Rast makamı dizisinde ve 1 zeybek ezgisinin de Nikriz makamı dizisinde olduğu; aynı danslar ritim açısından incelendiğinde ise 7 tanesinin 9/4'lük usulde, 2 zeybek dansının da 9/8'lik usulde olduğu tespit edilmiştir.
Erzurum erkek halk danslarının ezgisel, ritimsel ve hareketsel bütünlük içerisinde uygulanabilmesine yönelik araştırma örneği
Zengin ve köklü kültürümüzün en önemli öğelerinden birisi de Türk Halk Oyunlarıdır. Türkiye sahip olduğu halk oyunu repertuarı ile dünya kültürleri içerisinde önemli bir zenginliğe sahiptir. Bu zengin yapı içerisinde Erzurum Erkek Barları, kendine has ezgi, ritim ve hareket öğeleri ile Türk Halk Oyunları içerisinde özel bir yere, değere ve öneme sahiptir. Bu araştırmanın amacı; Türk Halk Oyunları içerisinde yer alan Erzurum Erkek Barlarına ait ezgilerin, ritimlerin ve hareketlerin bir bütünlük içerisinde incelenerek, kültürümüze ait olan bu öğeleri kayıt altına almaktır. Bu araştırmada, karma yöntem araştırma tasarımlarından keşfedici sıralı desen kullanılmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda doküman incelemesi yöntemi, nicel boyutunda ise tek gruplu ön test son test deneysel desen kullanılmıştır. Araştırmada, 18 adet Erzurum Erkek Bar'ı tespit edilmiştir. Bu barların hareket tasnifleri, anatomiden faydalanılarak yapılmıştır. Hareketlere eşlik eden ritim kalıpları yöresel çalım teknikleri dikkate alınarak notaya alınmıştır. Erzurum Erkek Barlarına ait ezgi, ritim ve hareket öğelerinin birlikte gösterilmesinin sağlaması için bir bütünlük dâhilinde partisyon oluşturulmuştur. Yapılan deneysel işlem sonrasında ön test ve son test puanları arasındaki farkın istatistiksel açıdan son test lehine olduğu, Erzurum Erkek Barlarına yönelik hazırlanan ezgi, ritim ve hareket akışı notasyonunun uygulanabilir olduğu sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Müzik Eğitimi, Türk Halk Oyunları, Erzurum Erkek Barları, Ritim