Theses supervised by Prof. Dr. Erol Bayhan
18 theses · Dicle University
Bemisia tabaci (genn.) (Hemiptera: Aleyrodidae)'ye bazı bitki ekstraktlarının etkisinin belirlenmesi
Bemisia tabaci pamuk alanlarında, meyve bitkilerinde, sebzelerde ve çeşitli tarla bitkilerinde ekonomik açıdan önemli bir zarar meydana getirdiği bilinen polifag bir zararlıdır. Beyazsinek ergin ve larvaları bitki özsuyunu emerek bitkinin zayıflamasına neden olur. Zararlı yoğun olduğunda gelişme durur. Zayıf bitkinin ürüne esas olan tutma kapasitesi düşer, tutulan kozaların gelişmesi tam olmadığından kozanın ağırlığı düşer. Bu da verimin düşmesine neden olur. B. tabaci'nin verdiği zararlar sonucunda üreticilerin bu entomolojik sorunlara karşı mücadelede ilk başvurdukları yöntem kimyasal mücadele yöntemidir. Ancak kimyasal mücadele yönteminin insan ve çevre sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerinden dolayı son yıllarda bu kimyasallara alternatif olabilecek mücadele metotları geliştirilmeye başlanmıĢtır. Bu çalışmada, B. tabaci'nin mücadelesinde sentetik kimyasal maddelerin kullanımına alternatif olabilecek ve bu zararlının mücadelesinde kullanılması muhtemel olan bazı bitkisel kökenli ekstraktları (Nerium oleander L. Melia azadirachta L. ve Euphorbia peplis L.) ve Azadirachtin'in etkilerini araştırmak amacıyla püskürtme ve daldırma metodu uygulamaları yürütülmüştür. Yapılan tüm çalışmalar kontrollü koşullar altında (ortam nispi nem oranı % 65 ± 5, ortam sıcaklığı 25 ± 1 °C ve ışıklandırma 16:8 saat A:K) gerçekleştirilmiştir. Püskürtme ve Daldırma metodu uygulanmış B.tabaci yumurtalarının en yüksek ölüm oranlarının sırasıyla Azadirachtin, M. azadirachta, E. peplis ve N. oleander olduğu bulunmuştur.
Güneydoğu Anadolu Bölgesi pamuk alanlarındaki yaprakpiresi türleri, doğal düşmanları, popülasyon gelişimi ve alternatif mücadele olanaklarının araştırılması
Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde pamuk yetiştirilen alanlarda yaprakpiresi son yıllarda popülasyon yoğunluğu ile önemli bir zararlı olarak görülmektedir. Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ne bağlı Diyarbakır, Şanlıurfa ve Mardin illerinde pamuk ekim alanlarında bulunan yaprakpiresi türleri ve avcı böcek türleri, 2021 ve 2022 yılında pamukların ekiminden hasadına kadar olan sürede haftalık yapılan sürveyler ile belirlenmiştir. Bu illerde yaprakpirelerinin popülasyon takibi her iki yıl da gözle kontrol, sarı yapışkan tuzak ve atrap sallama metotları haftalık sayımlarda kullanılmıştır. Ayrıca, alternatif mücadele olanaklarının araştırılması için Diyarbakır'ın Sur ve Çınar ilçelerindeki belirlenen pamuk üretim alanında söz konusu zararlıya karşı kimyasal mücadele dışında alternatif olabilecek bazı bitkisel kökenli (Melia azedarach L., azadirachtin ve soğan ekstraktı) ekstraktların etkisi araştırılmıştır. Çalışma sonucunda; Diyarbakır, Şanlıurfa ve Mardin illerinde survey yapılan pamuk alanlarında Cicadellidae familyasına ait 6 tür teşhisi yapılmıştır. Bunlar; Asymmetrasca decedens (Paoli, 1932), Empoasca decipiens Paoli, 1930, Recilia schimidtgeni (Wagner 1939), Neoaliturus fenestratus (Herrich-Schaffer, 1834), Zyginidia scutellaris (Herrich-Schaffer,1838) ve Psammotettix striatus (Linnaeus, 1758) türleridir. Avcı türlerden ise 5 familyaya ait olan 14 faklı tür teşhisi yapılmıştır. Bunlardan Coccinellidae familyasına bağlı; Stethorus gilvifrons (Mulsant, 1850), Oenopia conglobata (Linnaeus, 1758), Propylaea quatuordecimpunctata (Linnaeus, 1758), Hippodamia variegata (Goeze, 1777), Coccinella septempunctata (Linnaeus, 1758), Scymnus rubromaculatus (Goeze, 1778) türleri, Miradae familyasına ait Deraeocoris serenus (Douglas and Scott, 1868), Lygidae familyasından Geocoris erythrocephalus (Lepeletier and Serville,1825), Geocoris megacephalus (Rossi, 1970), Geocoris punctipes (Say, 1831), Geocoris pallidipennis (Costa, 1843), Geocoris putonianus (Bergroth, 1892) türleri ile birlikte Nabidae familyasından Nabis pseudoferus orientarius Remane, 1963, Nabis punctatus Costa, 1843 türleri belirlenmiştir. Neuroptera takımı Chrysopidae familyasından Chrysoperla carnea (Stephens, 1836) türü teşhis edilmiştir. Popülasyon takibinin pamuk ekiminden itibaren yapıldığı 2021 ve 2022 yıllarında Diyarbakır ili Sur, Bismil ve Ergani ilçelerindeki pamuk yetiştirilen alanlarda yaprakpirelerine ait popülasyonun temmuz ayında artmaya başlayarak ağustos ve eylül aylarında en yüksek seviyelere ulaştığı belirlenmiştir. Ayrıca, alternatif mücadele olanaklarının belirlenmesi amacıyla yürütülen çalışmalarda azadirachtin ekstraktının %39-45 oranında yaprakpiresine karşı en iyi sonucu gösterdiği ve acetamiprid aktifli preparatın azadirachtinin etkisinden sonraki etkili sonucu vererek ikinci sırada yer almıştır. Uygulanan diğer Melia azedarach ve soğan ekstraktı (Allium cepa L.)'nın birbirine benzer etki gösterdiği gözlemlenirken, tüylü BA 400 çeşidinin yaprakpirelerine karşı alternatif olabilecek en az etki değerine sahip uygulama olduğu belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Cicadellidae, Predatör böcekler, Popülasyon gelişimi, Bitki ekstraktı, Pamuk
Güneydoğu Anadolu Bölgesi pamuk üretim alanlarında Geocoris spp. (Hemiptera: Geocoridae) türlerinin tespiti ile önemli türün laboratuvar koşullarında biyolojik parametreleri ve yaygın kullanılan insektisitlerin yan etkilerinin belirlenmesi
Pamuk, yaygın kullanımı ve yetiştirildiği ülkelerde iş olanağı sağlaması nedeniyle küresel ekonomide oldukça önemli bir üründür. Bu çalışmada, Diyarbakır, Şanlıurfa ve Mardin illeri pamuk tarlalarında Geocoris türlerinin tespiti, popülasyon değişimi, önemli türün biyolojik parametreleri ve yaygın kullanılan insektisitlerin yan etkilerinin ortaya çıkarılması amacıyla yürütülmüştür. Çalışmada aynı illerde 2021 ve 2022 yılları arasında iki haftalık aralıklarla gerçekleştirilen arazi sürveylerinde Geocoris türleri ve bu türlerin kontrollü alanlarda popülasyon değişimi belirlenmiştir. Laboratuvar koşullarında tesadüf parselleri deneme desenine göre, tarla koşullarında ise tesadüf blokları deneme desenine dört tekerrürlü olarak yan etki çalışmaları yürütülmüştür. Çalışma sonucunda, Geocoris spp. pamuk üretim sezonu boyunca görülmekle beraber Şanlıurfa ve Mardin illerinde genel olarak Geocoris spp. popülasyonu yüksek düzeyde seyretmiştir. Bu türler arasında Geocoris megacephalus (Hemiptera: Geocoridae) yaygın tür olarak belirlenmiştir. Yaygın kullanılan insektisitlerin yan etkileri konusunda yürütülen tarla denemelerinin 3., 7. ve 10. gün sayımlarında acetamiprid ve dimethoate en yüksek yüzde etki değerini göstermiştir. Laboratuvar koşullarında yapılan çalışmalarda; G. megacephalus'un ortalama yumurta açılma süresi 6.85 gün, ortalama ergin öncesi gelişme süresi 26.98 gün ve ergin ömrü ise ortalama 32.5 gün olarak tespit edilmiştir. G. megacephalus'un ortalama preovipozisyon, ovipozisyon ve postovipozisyon süreleri sırasıyla 4.6, 17.9 ve 4.3 gün olarak belirlenmiştir. Bir dişi ömrü boyunca ortalama 71.25 adet yumurta bırakırken kalıtsal üreme yeteneği (rm) 0.06, artış oranı sınırı (λ) 1.06, net üreme oranı (R0) 14.25 ve ortalama döl süresi (To) 39.55 olarak belirlenmiştir. Laboratuvar ortamında nimf ve erginlere yönelik yürütülen yan etki çalışmalarında; besine insektisit uygulama, doğrudan insektisit uygulama ve kuru film kalıntı yöntemlerinde dimethoate'ın uygulama dozu % 100, etki göstermiştir. Doğrudan insektisit uygulama yönteminde ise emamectin benzoate ve sulfoxaflor % 30-90 arasında etki göstermiştir. Yüzde etki ve ölü nimf oranına göre doğrudan insektisit uygulama ve kuru film kalıntı yöntemlerinde dimethoate yüksek etki göstererek zararlı, besine insektisit uygulama yönteminde ise emamectin benzoate ve chlorantraniliprole yüksek etki göstererek orta derecede zararlı olarak tespit edilmiştir. G. megacephalus'un erginleri üzerine yüzde etki ve ölü ergin oranına göre besine insektisit uygulama, doğrudan insektisit uygulama ve kuru film kalıntı yöntemlerinde sulfoxaflor ve dimethoate'ın yüksek etki göstererek orta derecede zararlı olduğu tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Geocoris megacephalus, Yan etki, Yaşam tablosu, Güneydoğu Anadolu Bölgesi, Türkiye
Diyarbakir ili pamuk alanlarinda tetranychus urticae koch (acarina: tetranychidae)'un popülasyon dalgalanmasinin saptanmasi
Pamuk alanlarının önemli zararlılarından biri olan Kırmızıörümcek, Tetranychus urticae Koch (Acarina: Tetranychidae) özellikle yaprağın sararıp sonra kızarmasıyla zararını gösterir. Bu çalışma T. urticae'nın popülasyon değişimini saptamak amacıyla 2023 ve 2024 yıllarında Bismil, Çınar ve Sur ilçelerinde yürütülmüştür. Bismil (Ağıllı), Çınar (Yuvacık) ve Sur (Sati) ilçelerinde üç farklı pamuk tarlası belirlenmiş olup, her hafta belirlenen tarlalarda pamuğun 2-4 yapraklı döneminden hasat dönemine kadar T. urticae nimf ve ergin sayımları yapılmıştır. Çalışmalardan elde edilen verilere göre T. urticae'nın popülasyon yoğunluğu 2023 ve 2024 üretim yıllarında farklılık göstermiştir. T. urticae'nın popülasyon dalgalanmasının takip edildiği 2023 üretim yılında popülasyon yoğunluğunun 2024 üretim yılına göre daha fazla olduğu belirlenmiştir. T. urticae'nın popülasyon yoğunluğu 2023 yılında Bismil – Ağıllı'da 48,0 adet birey/yaprak, Çınar-Yuvacıkta 52,0 adet birey/yaprak ile temmuz ayı sonunda en yüksek popülasyon yoğunluğuna ulaştığı görülürken aynı yıl Sur-Sati de ise 48,0 adet birey/yaprak ile haziran ayının ilk haftasında tepe noktasına ulaştığı görülmüştür. Yapılan gözlemlerde 2024 yılında Bismil – Ağıllı'da 36,0 adet birey/yaprak, Çınar-Yuvacıkta 36,0 adet birey/yaprak, temmuz ayı ortalarında en yüksek popülasyon yoğunluğuna ulaştığı görülürken, Sur-Sati'de ise 34,3 adet birey/yaprak ile temmuz ayı başında tepe noktasına ulaştığı saptanmıştır.
Diyarbakır ili pamuk alanlarında chrysoperla carnea (stephens) (neuroptera: chrysopidae)'ın popülasyon dalgalanmasının saptanması
Pamuk alanlarının önemli faydalı böceklerinden biri olan Chrysoperla carnea (Stephan) (Neuroptera: Chrysopidae) özellikle pamuk bitkisinde zararlı olan yaprakbitleri, küçük larvalar, unlubitler ve kırmızı örümceklerle beslenirler. Bu çalışma C. carnea'nın pamukta popülasyon değişimini saptamak amacıyla 2023 ve 2024 yıllarında Diyarbakır ilinde Bismil, Sur ve Çınar ilçelerinde yürütülmüştür. Bismil (Ağıllı), Çınar (Yuvacık) ve Sur (Sati) ilçelerinde belirlenen üç pamuk tarlasına sezon başından 2- yapraklı döneminden başlayarak hasat dönemine kadar her hafta gidilerek C. carnea sayımları yapılmıştır. Yapılan çalışmada elde edilen veriler göz önüne alındığında C. carnea popülasyon değişimi 2023 ve 2024 yıllarında aylara ve yıllara göre farklılık göstermiştir. Popülasyon dalgalanmasının takip edildiği tarlalarda 2023 yılında atrap ve gözle kontrol yöntemi ile yapılan sayımlarda daha fazla C. carnea olduğu tespit edilmiş, 2024 yılında bir önceki yıla göre C. carnea popülasyon yoğunluğu az olduğu görülmüştür. C. carnea popülasyon dalgalanması kontrol edildiğinde ise 2023 yılı içerisinde atrap yöntemi ve gözle kontrol yöntemi ile tespit edilen ergin birey sayıları ortalama Bismil ilçesi Ağıllı mahallesi'nde 35.55 adet/ergin, Çınar ilçesi Yuvacık mahallesi'nde 36.15 adet/ergin ve Sur ilçesi Sati mahallesi'nde 36.95 adet/ergin eylül ayı ilk haftasında en yüksek ergin birey yoğunluğu tespit edilmiştir. 2024 yılı içerisinde atrap yöntemi ve gözle kontrol yöntemi ile tespit edilen ergin birey sayıları ortalama Bismil İlçesi Ağıllı Mahallesi'nde 34.5 adet/ergin, Çınar İlçesi Yuvacık Mahallesi'nde 35.97 adet/ergin ve Sur İlçesi Sati Mahallesi'nde 38.05 adet/ergin eylül ayının ikinci haftasında en yüksek ergin birey yoğunluğu tespit edilmiştir.
Kavun sineği, Myiopardalis pardalina (BIGOT, 1891) (Diptera: Tephritidae)'ne karşı farklı mücadele yöntemlerinin araştırılması
Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndeki kavun yetiştirilen alanlarda en önemli zararlıların başında Kavun sineği gelmektedir. Kavun meyveleri yaklaşık fındık büyüklüğüne ulaştığında dişi bireyler tarafından meyve kabuğuna bırakılan yumurtalardan çıkan larvalar meyve etleriyle beslenmekte ve açtıkları tüneller içinde meyve çekirdek evine doğru ilerleyerek çeşitli zararların ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Böyle zarar gören kavunlar tüketiciler tarafından tercih edilmemesi ve yenilmemesi sonucunda kavunun ticari pazar değerini düşürmektedir. Bu nedenle çalışmada Güneydoğu Anadolu Bölgesinde önemli ekonomik zararlara neden olan kavun sineğinin hem doğa, hem de laboratuvar koşullarında farklı mücadele yöntemlerine ilişkin çalışmalar yapılmıştır. Doğa çalışmaları 2018-2019 yıllarında Diyarbakır ili Çınar ilçesine bağlı Şükürlü köyünde kurulan deneme alanında yürütülmüştür. Bu çalışma sonucunda Kavun sineği mücadelesinde denenmiş olan sarı renkli yapışkan tuzağın başarılı olmadığı; Kese kağıdı, Tülbent, Soğan ekstraktı uygulamaların diğer metotlara göre daha başarılı olduğu saptanmıştır. Kavun meyvelerindeki Delik sayısı göz önüne alınarak yapılan arazi çalışmalarında Balözü, Balhan, Yerli ve VT21 kavun çeşitleri arasında kavun sineği ile beslenmeden kaynaklanan kavundaki Delik sayısı arasında bir fark olmadığını belirlenmiştir. En düşük Delik sayısı Yerli kavun çeşidinde, en yüksek Delik sayısı ise Balözü kavun çeşidinde saptanmıştır. Entomopatojen nematodlardan Heterorhabditis bacteriophora'nın Kavun sineğine karşı laboratuvar ortamında etkili olduğu belirlenmiştir.
Bazı bitkisel ekstrakların aphis punicae passerini (Hemıptera: Aphıdıdae)'nin biyolojik parametrelerine etkisi
Nar yaprakbiti, çeşitli tarla bitkilerine, sebzelere ve meyve bitkilerine zarar verdiği bilinen polifag bir zararlıdır. Hem nimfler hem de yetişkinler, meyveler de dahil olmak üzere bitki kısımlarından hücre özsuyunu emerler. Böylece bu yaprakbiti bitkilerinde ekonomik açıdan önemli zarar meydana getirirler. Bu çalışmada, Aphis punicae Passerini (Hemiptera: Aphididae)'nin Melia ekstraktı, Neem 5 ml, Neem 1,5 ml, Soğan ekstraktı ve Sütleğen ekstraktının daldırma ve püskürtme metotlarıyla uygulan bireylerde bazı biyolojik parametreler laboratuvar koşullarında belirlenmiştir. Nar yaprakbiti nimflerin preadult, Prereproduction time, Reproduction time, Postrereproduction time ve ergin yaşam süreleri, bir dişi bireye ait ortalama yavru sayıları, uygulanan ekstrakların etkileri belirlenmiştir. Daldırma ve püskürtme metoduyla muamele edilmiş Aphis punicae'nin ergin öncesi gelişme süresi (the total developmental time), en uzun süre olarak 9,16 günde Soğan ekstraktı uygulamasında, en kısa süre ise 4.86 günle Neem 5 ml uygulamasında saptanmıştır. Net üreme gücü (Ro) en düşük 0,0 ve 0,00 nimf/dişi değeriyle Neem 5 ml uygulamasında, en yüksek ise 24,02 ve 22,30 nimf/dişi değeriyle Sütleğen ekstraktı uygulamasında; Ortalama döl süresi (To) en uzun 20.17 ve 18.87 gün ile Soğan ekstraktı uygulamasında, en kısa süreyi ise 0,0 ve 0,0 gün ile Neem 5 ml uygulamasında; Kalıtsal üreme yeteneği (rm) değerine bakıldığında en yüksek Sütleğen ekstraktı uygulamasında 0,204 ve 0,215 değeriyle saptanmış olup, en düşük ise 0,0 ve 0,0 olarak Neem 5 ml uygulamasında; Üreme süresi en uzun 20,76 ve 21,44 gün ile Sütleğen ekstraktı uygulamasında, en kısa ise Neem 5 ml uygulamasında 0,0 ve 5,16 gün olarak bulunmuştur. Bu çalışmada, daldırma ve püskürtme metoduyla muamele edilmiş Aphis punicae'ye Neem ekstraktan sonra en etkili olan uygulamanın Melia ekstraktı olduğu bulunmuştur.
Bazı bitki ekstraklarının Aphis gossypii glover (Hemiptera: Aphididae)'nin doğurğanlığına etkisinin araştırılması
Pamuk yaprakbiti dünyanın çeşitli alanlarına yayılmış, birçok konukçu bitkide bulunan polifag bir zararlıdır. Aphis gossypii emgi yaparak doğrudan, ballı madde salgılayarak fumajin oluşturması ve birçok virüs ve virüs benzeri hastalık etmenlerini taşıması nedeniyle de dolaylı olarak zarara neden olmaktadır. Bu çalışma ile, Aphis gossypii'nin Melia ekstraktı, Neem, Soğan ekstraktı ve Sütleğen bitkisel ekstraktının daldırma ve püskürtme metotlarıyla uygulan bireylerde bazı biyolojik parametreler kontrollü laboratuvar koşullarında saptanmıştır. Pamuk yaprakbitinin preadult, Prereproduction time, Reproduction time, Postrereproduction time ve ergin yaşam süreleri, bir dişi bireye ait ortalama yavru sayıları, uygulanan ekstrakların etkileri belirlenmiştir. Daldırma ve püskürtme metodu kullanılarak uygulama yapılmış Pamuk yaprakbitinin ergin öncesi toplam gelişme süresi sırasıyla, en uzun 6.16 gün ve 6.20 gün ile Soğan ekstraktı uygulamasında, en kısa ise 3.46 gün ve 3.52 gün ile Neem uygulamasında saptanmıştır. Daldırma ve püskürtme metodu uygulanmış Aphis gossypii bireylerinin Net üreme gücü (Ro) sırasıyla en düşük 0.28 ve 0.28 nimf/dişi değeriyle Neem uygulamasında, en yüksek ise 32.63 ve 33.78 nimf/dişi değeriyle Sütleğen ekstraktı uygulamasında tespit edilmiştir. Daldırma ve püskürtme metodu uygulanmış Aphis gossypii bireylerinin Ortalama döl süresi (To) sırasıyla en uzun 14.48 gün ve 13.99 gün ile Soğan ekstrak uygulamasında, en kısa süreyi ise 8.41 ve 8.24 gün ile Neem uygulamasında tamamlamıştır. Daldırma ve püskürtme metodu uygulanmış Aphis gossypii bireylerinin Kalıtsal üreme yeteneği (rm) değeri sırasıyla en yüksek Sütleğen ekstraktı uygulamasında 0.309136 ve 0.314678 değeri tespit edilmiş, en düşük ise Neem uygulamasında -0.146208 ve -0.148943 olarak bulunmuştur. Daldırma ve püskürtme metodu uygulanmış Aphis gossypii bireylerinin Yavru sayısı en çok 1958 ve 2003 adet ile Sütleğen ekstraktı uygulamasında, en az yavru sayısı ise Neem uygulamasında 17 ve 23 adet olarak hesaplanmıştır. Bu çalışmada, Daldırma ve püskürtme metodu uygulanmış A. gossypii bireylerinden elde edilen sonuçlar (T0, rm, Ro ve üreme süresi vb. parametreler) incelendiğinde en etkili uygulama sonucunun Neem uygulamalarında elde edildiği belirlenmiştir. Bu sonucu takip eden bitkisel uygulamanın Melia ekstrakt uygulamasında görüldüğü tespit edilmiştir.
Mardin ili bağ alanlarındaki Thysanoptera türleri, yayılışları, zarar oranları, doğal düşmanları ve popülasyon değişimleri ile mücadele olanaklarının belirlenmesi
Bu çalışmada, Mardin ili bağ alanlarındaki Thysanoptera türleri, yayılışları, zarar oranları, doğal düşmanları ve popülasyon değişimleri ile alternatif mücadele olanakları araştırılmıştır. Bu çalışma sonucunda bağ alanlarında Thysanoptera takımına bağlı 3 familyaya ait 19 adet thrips türlerinin yanı sıra, sürvey yapılan bağ alanlarında İnsecta sınıfına ait 6 Takıma bağlı ait 42 adet ve Arachnida sınıfına ait 1 Takıma bağlı 1 adet faydalı tür tespit edilmiştir Çalışmanın yürütüldüğü tüm bağ alanlarında yaygınlık ve yoğunluk açısından Haplothrips globiceps (Bagnall) önemli tür olarak tespit edilmiş olup, bu türün doğada popülasyon değişimi takip edilmiştir. Bu zararlı thrips türünün mart ve nisan aylarında ilk olarak doğada görüldüğü, mayıs ve haziran aylarında bağ fenolojik olarak çiçeklenme ve tomurcuklanma döneminde iken en yüksek yoğunluk ve zararını oluşturduğu tespit edilmiştir. Ayrıca çalışma süresince thrips türlerinin bağ yaprak % 11,2, sürgün ve üzüm tanelerinde meydana getirdiği zarar oranları da belirlenmiştir. Bağlarda zararlı olan thripslere karşı alternatif mücadele olanaklarının belirlenmesi amacıyla arazi ve laboratuvar koşullarında ilaç denemesi yapılmıştır. Yapılan denemelerde bağlarda thripse karşı Spinosad'ın ( 20 ml'lik dozu) % 93.11 iken, Azadirachtin'in (500 ml'lik dozu) ise % 89.60'lik en yüksek etkiye sahiptir. En yüksek etkinin ise 7. gün sonunda olduğu sonraki günlerde ilaç doz etkinliğinin düştüğü ve en düşük etkinliğin ise 15. günün sonunda ortaya çıktığı saptanmıştır. Zararlı thrips türlerinin görsel mavi ve sarı yapışkan renk tuzaklarına yönelimi ve yakalanmalarını belirlemek amacıyla denemeler yapılmıştır. Yapılan denemelerde bağ alanlarına asılan renkli yapışkan tuzaklarda thrips türlerinin yakalanma durumu karşılaştırıldığında, mavi renkli yapışkan tuzaklarda yakalanan birey sayısının sarı renkli yapışkan tuzağa göre önemli oranda yüksek olduğu tespit edilmiştir. Anahtar kelimeler: Haplothrips globiceps, Yayılışları, Zarar Oranları, Doğal Düşman Türleri ve Bağ
Güneydoğu Anadolu bölgesi beyazsinek türleri, doğal düşmanları ve Bemisia tabaci (Gen.) (Hemıptera: Aleyrodidae)' nin pamukta popülasyon dalgalanmasının belirlenmesi
Bu araştırma, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde tespit edilen Beyazsinek (Hemiptera: Aleyrodidae) türleri üzerinde faunistik bir çalışma olup, ayrıca Bemisia tabaci' nin pamuktaki popülasyon dalgalanması, doğal düşmanları ve konukçularının belirlemesi amacıyla 2019-2022 yılları arasında yürütülmüştür. Özellikle Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP)'nin faaliyete geçmesiyle birlikte artan bitki türü çeşitliliği ve tüm yıl üretim yapılabilmesinden kaynaklı olarak tüm yıl boyunca böcekler varlığını korumaktadır. Ayrıca tarımsal sulamadan dolayı artan yüksek nem oranı nedeniyle bu bölge için potansiyel bir zararlı konumuna geçen Bemisia tabaci' nin popülasyon yoğunlunda ciddi artışlar görülmüş ve başta pamuk olmak üzere birçok tarım ürününde ekonomik anlamda kayıplara neden olmuştur. 2019-2022 yılları arasında Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde bulunan Şırnak, Siirt, Batman, Diyarbakır, Mardin, Şanlıurfa, Adıyaman, Gaziantep ve Kilis illerindeki tarım ve tarım dışı alanlardan yılın tüm dönemlerinde düzensiz çıkışlar yapılarak farklı konukçulardan toplanan Aleyrodidae familyasına ait türler, pupa kabuğuna ait morfolojik tanı karakterleri kullanılarak Beyazsinek (Hemiptera: Aleyrodidae) türleri belirlenmiştir. Ayrıca beyazsineklerin doğal düşmanları, konukçuları ve Bemisia tabaci (Gennadius) (Hemiptera: Aleyrodidae)' nin popülasyon takibide yapılmıştır. Bölgede toplanan örneklerden 10 beyazsinek türü tespit edilmiştir. Bu türler; Bemisia afer (Priesner & Hosny), B. argentifolii (B biyotip) (Bellows and Perring), B. tabaci (Q biyotip) (Gen.), Dialeurodes citri (Ashmead), Dialeurolobus pulcher Datsig, Dialeurolobus rhamni Bink-Moenen & Gerling, Massileurodes setiger Goux, Siphoninus phillyreae (Haliday), Trialeurodes vaporariroum Westwood ve Tetraleurodes neemani Bink Moenen olarak tespit edilmiştir. Tarım ve tarım dışı alanlardan toplanan örneklerde Coccinelidae familyasına ait 22 tür, Miridae familyasına ait 6, Nabidae familyasına ait 1, Geocoridae familyasına ait 3, Aphelinidae familyasına ait 2 ve Chrysopidae familyasına ait 1 adet doğal düşman tespit edilmiştir. Bu alanlarda yapılan survey çalışmalarında toplanan beyazsineklere konukçuluk eden toplam 70 adet konukçu belirlenmiştir. Bemisia tabaci' nin popülasyon takibinde ilk beyazsinek çıkışları temmuz ayının son haftasında olup ağustos ayının ortasında en yüksek yoğunluğa ulaştığı ve eylül ayı ortasına doğru giderek azalmaya başladığı tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Beyazsinek, Doğal düşman, Bemisia tabaci, Popülasyon takibi, Güneydoğu Anadolu Bölgesi-Türkiye
Diyarbakır ili Dicle ilçesi nar alanlarında bulunan zararlılar ve doğal düşmanlarının belirlenmesi
Anavatanı İran olsa da tarihin eski dönemlerinden beri Hindistan'dan Güney Avrupaya uzanan, Akdeniz havzasını da içine alan kuşak boyunca bilinen ve yetiştiriciliği yapılan narın, kuşlar, kemirgenler, yumuşakçalar ve arthropodlardan oluşan geniş bir zararlı grubu bulunmaktadır. Bu çalışma Diyarbakır ili Dicle ilçesi nar bahçelerinde bulunan zararlılar ve faydalı türleri tespit etmek amacıyla yapılmıştır. Çalışma kapsamında 2021 ve 2022 yıllarında, narın çiçeklenme ve hasat dönemleri dikkate alınarak Nisan-Ekim ayları arasında, düzenli ve düzensiz aralıklarla sürveyler gerçekleştirilmiştir. Çalışmada dal sayım, gözle kontrol, kültüre alma ve darbe yöntemleri kullanılmış; ağacın sürgün, çiçek, dal, meyve ve gövdesi gözle kontrol edilirken japon şemsiyesi, emgi tüpü, atrap ve D-vac (vakumlu toplama aleti) yardımıyla da örnekler toplanmıştır. Diyarbakakır ili Dicle ilçesi nar yetiştiriciliği yapılan alanlarda yürütülen sürvey çalışmaları sonucunda Coleoptera, Lepidoptera, Hemiptera, Neuroptera, Diptera, Dermaptera ve Hymenoptera takımlarına ait 16 familyaya bağlı faydalı ve zararlı türleri içeren toplam 32 tür bulunmuştur. Zararlılardan en yaygın görülen türler; Drosophila melanogaster Meigen (Diptera: Drosophilidae), Ectomyelois ceratoniae (Zeller) (Lepidoptera: Pyralidae), Carpohilus nepos Murray (Coleoptera: Nitidulidae) ve Aphis punicae Passerini (Hemiptera: Aphididae) olurken, faydalı türlerden ise; Scymnus araraticus Khrzorian, Adalia bipunctata (L.) (Col.: Coccinellidae), Chrysoperla carnea (Stephens) (Neuroptera: Chrysopidae) ve Deraeocoris serenus (Douglas and Scott) (Hemiptera: Miridae) yaygın olarak tespit edilmiştir. Sürveylerde, narın önemli bir zararlısı olan Akdeniz meyve sineği Ceratitis capitata (Wiedemann) (Diptera: Tephritidae) tespit edilmiş olmasına rağmen yoğunluğunun düşük olduğu görülmüştür. Çalışmada elde edilen faydalı böceklerin tür sayıları ve yoğunlukları göz önünde bulundurulduğunda bölge için organik nar yetiştiriciliğinin uygun olduğu, nar zararlılarıyla kimyasal mücadeleye karar verirlirken faydalı böcek türlerinin mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır. Anahtar Kelimeler: Punica granatum, Nar, Zararlılar, Doğal düşman, Sürvey
The effects of some insecticides on cotton pests and theirs predators
Azadirachtin, Imidaclorpid and Lambda-cyhalothrin were applied against pests on cotton (Whitefly, Aphid, Bollworm, Jassid and Thrips) as well as their important predators (Orius spp, Coccinellid and Chrysopid), each one of insecticides found to be highly toxic against sap sucking pests 1d, 3d, 7d, 11d and 15d after application, while all the product remaind effective 15d after spray. Lambda-cyhalothrin known to had more significant effects in the reduction of pest populations followed by Imidaclorpid and Azadirachtin. In case of the predators, Azadirachtin, Imidaclorpid showed no significant effect in the reduction of population of predators. Only Lambda-cyhalothrin showed a slight effect in the reduction of Orius population 1d after application.
Effect of some biological parameters of English grain aphid sitobion avenae (Hemiptera:Aphididae) on different wheat cultivars
Resistant varieties of wheat play a vital role in influencing development time, survival rate and fecundity of Sitobion avenae. The impact of certain wheat cultivars on developmental time, survival rate, reproductive rate and longevity and some biological parameters of English grain aphid were studied under laboratory condition (25 ± 1 °C, 65 ± 5 % relative humidity and photoperiod of 16 h light: 8 h dark), and randomly choose apterous aphids and reared on five wheat cultivars. The English grain aphid had a nymphal developmental time of 9.02, 8.17, 7.88, and 6.97 and 6.62 days for Vitorrio, Ceyhan-99, Pehlivan, Stendal and Şahinbey, respectively. The lower survival rates (percentage) of total immature stages were observed on Şahinbey cultivar. Mean longevity of adult female was observed 5.05, 5.63, 7.16, 7.81 and 8.095 days on cultivars Şahinbey, Stendal, Pehlivan, Ceyhan-99 and Vittorio, respectively. Mean fecundity was highest on Pehlivan (12.12 progeny/female) and was lowest on Şahinbey (8.38 progeny/female). The gross reproduction rate (GRR), net reproductive rate (Ro), intrinsic increase rate (rm) and generation time (To) were observed lower (10.55, 4.34, 0.143 and 10.26) on Şahinbey than of the other wheat cultivars. The present study revealed that Sitobion avenae feeding on Şahinbey cultivar showed significant biological parameters than those of the other cultivars in the study.
Diyarbakır ili pamuk ekim alanlarında bulunan yeşilkurt, Helicoverpa armigera (Hübner) (Lepidoptera:Noctuidae) popülasyon dalgalanmasının belirlenmesi
Pamuk alanlarının önemli zararlılarından biri olan Yeşilkurt, Helicoverpa armigera Hübner (Lepidoptera: Noctuidae) ve özellikle generatif organlarda zarar yaparak önemli ürün kayıplarına neden olmaktadır. Bu çalışma H. armigera'nın ergin popülasyon değişimini saptamak amacıyla Delta tipi eşeysel çekici tuzakların yerleştirildiği pamuk tarlalarında 2014 ve 2015 yıllarında Diyarbakır ilinde (Bismil, Çınar ve Sur) yürütülmüştür. Bismil (Kazancı), Çınar (Karalar), Sur (Tanoğlu) ilçelerinde üç pamuk tarlası belirlenmiş ve her tarlaya üçer adet eşeysel çekici feromon tuzaklar yerleştirilmiştir. Tuzaklarda yakalanan erginler haftalık sayımlarla takip edilmiştir. Çalışmalardan elde edilen verilere göre H. armigera'nın popülasyon dalgalanması 2014 ve 2015 yıllarında genel olarak aylara ve yıllara göre farklılık göstermiştir. Deneme kurulan tarlalarda 2014 yılında yapılan sayımlarda tuzaklarda daha fazla kelebek yakalanmasının olduğu görülürken 2015 yılında geçen yıla oranla tuzaklarda daha az yakalanma olduğu tespit edilmiştir. Yeşilkurt ergin popülasyon dalgalanmasına bakıldığı zaman 2014 yılında Bismil (Kazancı)'de (28 birey/tuzak) ve Çınar (Karalar)'da (23 birey/tuzak) mayıs ayı sonunda en yüksek popülasyon yoğunluğuna ulaştığı görülürken aynı yıl Sur (Tanoğlu)'da (13 birey/tuzak) haziran ayı başında en yüksek popülasyon yoğunluğu görülmüştür. 2015 yılında ise eşeysel çekici feromon tuzaklarda Sur (Tanoğlu)'da (6 birey/tuzak) temmuz ayı başında, Bismil (Kazancı)'de (19 birey/tuzak) ve Çınar (Karalar)'da (15 birey/tuzak) temmuz ayı ortalarında en yüksek popülasyon yoğunluğuna ulaştığı görülmüştür.
Pamukta erken dönem zararlı böceklere karşı kullanılan insektistlerin faydalı böceklere olan etkilerinin araştırılması
Pamukta erken dönemde zararlı olan böcekler (Thrips, Yaprakbiti ve Yaprakpiresi)'e karşı Imidacloprid+Beta cyfluthrin, Dimethoate ve Azadirachtin etki maddeli insektistler kullanılmış ve hem zararlı hem de faydalı böceklere (Chrysopid, Coccinellid and Nabis) olan etkileri araştırlımıştır. Kullanılan insektistler arasında faydalı ve zararlı böcekler (Aphis spp. ve Thrips spp.) üzerinde en az toksik etkiyi Azadirachtin göstermiştir. Imidacloprid+Beta cyfluthrin ve Dimethoate faydalı böcekler üzerinde benzer etkileri göstermişlerdir. İnsektistlerin zararlı böcek popülasyon seviyelerini düşürmesi üzerine bir etkisinin görülmediğ ancak ilaçlı parsellerdeki zararlı popülasyonu genellikle kontrol parsellerinde daha düşük seviyelerde bulunmuştur. Çalışmada, kullanılan insektistlerin, faydalı ve zararlı böcek popülasyonun artması üzerine kısıtlayıcı bir etki gösterdikleri gözlenmiştir.
Pamuk yaprakbiti, Aphis gossypii glover ( Hemıptera: Aphıdıdae )'nin farklı kavun çeşitlerinde bazı biyolojik parametrelerinin belirlenmesi
Bu çalışmada, Aphis gossypii Glover (Homoptera: Aphididae)'nin VT 21, Balözü, Rita, Nefise ve Zoom kavun çeşitleri üzerinde bazı biyolojik parametreleri araştırılmıştır. Bu amaçla, nimflerin gelişme sürelerine, canlı kalma oranlarına, üreme öncesi dönemi, üreme dönemi, üreme sonrası dönemi ve ömür süreleriyle bir dişinin doğurduğu ortalama yavru sayılarına, çeşitlerin etkileri ortaya konulmuştur. Aphis gossypii, kontrollü laboratuvar koşullarında (25 ± 1 °C sıcaklık, % 65 ± 5 orantılı nem ve 16:8 saat uzun gün aydınlatmalı) ergin öncesi toplam gelişme süresini en uzun 6.71 günde Rita çeşidi üzerinde, en kısa ise 5.77 gün ile Nefise çeşidi üzerinde tamamlamıştır. Pamuk yaprakbitinin net üreme gücü (Ro), en yüksek VT21 çeşidinde 63.38 olarak tespit edilmiştir. Kalıtsal üreme yeteneği (rm) değeri en yüksek Rita çeşidinde 0.382 gün-1 olarak bulunmuş olup, en düşük ise Zoom çeşidinde 0.314 gün-1 olarak saptanmıştır. Bu çalışmada, Rita kavun çeşidi Aphis gossypii karşı diğer çeşitlerden daha hassas bulunmuştur.
Bazı kekik yağlarının buğdayda zararlı olan sitobion avenae (Fabricious)'ye etkisinin araştırılması
Son yıllarda kimyasalların yoğun kullanımından kaynaklanan doğa tahribatı ve zararlıların bu kimyasallara karşı sürekli kullanımından dolayı kazandığı direnç bilimin kimyasalların yerini tutabilecek bitkisel ekstraktlara yönelik yapılan çalışmalara yönelmesine neden olmuştur. Yaptığımız çalışmada; Kekik ekstraktlarımız olan, Thymus vulgaris, Thymus sientici, Thymus citriodorus ve Thymus cililus'un Sitobion avenae'nın nimflerine karşı püskürtme şeklinde yapılan testleri araştırılmıştır. Bütün testler, 25°C sıcaklık ve %65 nem koşullarında her biri 10 cm çaplı plastik petrilere yerleştirilmiş 100'er nimf üzerinden ve beş tekrarlı olarak yapılmıştır. Püskürtme etki testlerinde S. avenae nimflerine karşı her çeşidin 0,1 ml, 0,5 ml ve 1,0 ml dozları kullanılmıştır. Püskürtme testinde dört ekstraktın bütün dozları S. avenae nimlerinde 5. günde %100 ölüme neden olmuştur. En yüksek ölüm oranı her 4 çeşidin 1ml'lik dozunda 48 saat sonunda %99 ile gerçekleşmiştir.
Antepfıstığı yetiştiriciliğinde bitki koruma uygulamalarına ait sorunların belirlenmesi
Güneydoğu Anadolu Bölgesindeki bitki koruma uygulamalarına ait sorunların belirlenmesi amacıyla yapılan bu çalışma doğrultusunda 2017-2018 yılları arasında GAP Bölgesine bağlı Gaziantep (Merkez, Karkamış, Nizip, Oğuzeli), Adıyaman (Merkez, Besni) ve Şanlıurfa (Merkez, Siverek, Hilvan, Suruç, Bozova, Halfeti, Birecik) illerinde 160 adet çiftçi, 61 adet zirai ilaç bayi ve 90 adet teknik eleman ile anket çalışması yapılmıştır. Çalışma sonunda ulaşılan veriler doğrultusunda GAP bölgesinde oluşan sorunlara karşı sadece kimyasal mücadele yapıldığı ve diğer mücadele yöntemlerinin hemen hemen hiç uygulanmadığı tespit edilmiştir. Bu kapsamda çiftçilerin büyük bir bölümü bitki koruma konularındaki önerileri ilaç bayilerinden almakla beraber gereksiz yere ve çok fazla miktarda kimyasal ilaçlama yaptıkları belirlenmiştir. Ayrıca Antepfıstığında tarımsal mücadele kapsamında GAP bölgesinde zirai ilaç bayiliği faaliyetinde bulunan bayilerin antepfıstığı üreticilerinin bitki koruma sorunlarını doğru bir şekil de teşhis ve tespit etmeden, gereksiz ve zamansız ilaç tavsiyelerinde bulundukları tespit edilmiştir. GAP bölgesinde çalışan teknik elemanların uzmanlık alanlarına göre değerlendirilmedikleri ve çiftçiye üretim sürecinde teknik bilgi açısından fayda sağlamadıkları sadece üreticiye DGD ve prim ödemelerinde yardımcı oldukları saptanmıştır.