Theses supervised by Prof. Dr. Muhammed Nuri Öner
10 theses · Çankırı Karatekin Üniversitesi
Üçpınar (Ilgaz-Ankara) Orman İşletme Şefliği'ndeki meşcere kuruluşları
Ormanlık sahalardan çıkacak olan ürünlerden yarar sağlamak için orman alanlarını en iyi şekilde yönetmek ve süreklilik ilkesine uymak aynı zamanda ekolojik dengeyi bozmamak temel ilkedir. Türkiye ağaç türleri bakımından zengin coğrafyaya sahiptir ve değişik yetişme ortamlarına ev sahipliği yapmaktadır. Saf ormanların yanında, değişik türlerin bir arada bulunduğu farklı kuruluş özelliklerine sahip ormanlara sahiptir. Birden fazla ağaç topluluğunun yer aldığı meşcerelerden faydalanmak için mescereye katılan ağaç türü ekonomik değere sahip olması bakımından önem taşımaktadır. Bu sebeple hem günümüzdeki ormancılık faaliyetlerine ışık tutmak ve devamında, özellikle karışık ormanların devamlılığını gerçekleştirebilmek için, bitki sosyolojisi yöntemleri kullanılarak Üçpınar Orman İşletme Şefliği'ndeki meşcere kuruluşları ve bunların çeşitli silvikültürel özellikleri saptanmaya çalışılmıştır. Çalışma kapsamında 13 meşcere kuruluşu belinlenmiş, bu meşcereler silvikültürel özellikler bakımından değişiklikler arz etmektedir. Karışıma en çok katılan tür Sarıçam'dır. Sarıçam türünü sırasıyla Anadolu Karaçamı, Kazdağı Göknarı ve Titrek kavak izlemiştir. Tespit edilen 13 meşcere kuruluşunun 10'u orman amenajman planı ile paralellik göstermiştir. En geniş göğüs yüzeyi Saf Anadolu Karaçam'ında en az Kavak-Sarıçam meşceresindedir. Sarıçam, meşcerenin üst ağaç katında varlık göstermiştir. Bunu Anadolu Karaçamı ve Göknar ağaç türleri takip etmektedir. En kalın çaplar (52Anahtar Kelime: Ilgaz Orman İşletme Müdürlüğü = Ilgaz Forest Management Directorate ; Meşcereler = Stands ; Vejetasyon = ; Çankırı-Ilgaz = Çankırı-Ilgaz
Ilgaz Orman İşletme Şefliği'ndeki meşcere kuruluşları üzerine araştırmalar
Ormanın kuruluşundan gençleştirilmesine kadar geçen sürede ormanda yapılacak müdahale ve işletmenin tümünde ekolojik koşullara uygun davranmak gerekmektedir. Ormanların yetiştirilmesinde ve işletilmesinde temel hedef, bu ekosistemin dengesini ve devamlılığını bozmadan, var olan yetişme ortamı koşullarının elverdiği ölçüde en yüksek miktarda, kalitede ve çok yönlü olarak orman ürünlerinden faydalanmaktır. Silvikültürel çalışmalar, meşcerelere göre değişiklik gösterir. Her meşcerenin belirli özelliklere sahip bir kuruluşu vardır ve bu kuruluş, kendi içinde tamamen homojen olmasa bile, yine de ana nitelikleriyle bir diğer meşcerenin kuruluşundan önemli farklılıklar gösterir. Bu nedenle, silvikültürde öncelikle meşcerenin kuruluşu ortaya konur ve daha sonra o meşcere için uygulanabilecek olan silvikültürel işlemler önerilir. Bu amaçla Ilgaz Orman İşletme Şefliği'ndeki meşcere kuruluşları ve bunların çeşitli silvikültürel özellikleri saptanmıştır. Alınan örnek alanlarda ağaçların yaş, çap, boy, dal miktarları, kapalılıkları ölçülmüştür. Araştırma alanında 11 adet örnek alanda çalışılmıştır ve 6 adet farklı meşcere kuruluşu tespit edilmiştir. Karışıma en çok katılan tür Karaçam daha sonra Sarıçam ve Göknar'dır. Hektarda en fazla ağaç türü Göknar meşcere kuruluşundadır. En kalın çaplar Karaçam meşcere kuruluşlarında tespit edilmiştir. Hacim bazında ise Karaçam+Sarıçam meşcere kuruluşu en fazla hacme sahip olan alandır. Göknar meşcerelerindeki bireylerin gövdeleri düzgün ve dalsızdır. Karaçam meşcere kuruluşlarındaki ağaçlardaki bazı yaşlı bireylerin gövdelerinde bozukluklar mevcuttur. Elde edilen verilere göre yapılacak olan silvikültürel müdahalelerin her meşcere için ayrı ayrı ve doğaya uygun şekilde yapılması gerektiği anlaşılmıştır.
Osmangölü (Ilgaz) Orman İşletme Şefliği'ndeki Meşcere Kuruluşları üzerine araştırmalar
Ormanın kuruluşundan gençleştirilmesine kadar geçen sürede ormanda yapılacak müdahale ve işletmenin tümünde ekolojik koşullara uygun davranmak gerekmektedir. Ormanların yetiştirilmesinde ve işletilmesinde temel hedef, bu ekosistemin dengesini ve devamlılığını bozmadan, var olan yetişme ortamı koşullarının elverdiği ölçüde en yüksek miktarda, kalitede ve çok yönlü olarak orman ürünlerinden faydalanmaktır. Silvikültürel çalışmalar, meşcerelere göre değişiklik gösterir. Her meşcerenin belirli özelliklere sahip bir kuruluşu vardır ve bu kuruluş, kendi içinde tamamen homojen olmasa bile, yine de ana nitelikleriyle bir diğer meşcerenin kuruluşundan önemli farklılıklar gösterir. Bu nedenle, silvikültürde öncelikle meşcerenin kuruluşu ortaya konur ve daha sonra o meşcere için uygulanabilecek olan silvikültürel işlemler önerilir. Bu amaçla Ilgaz Orman İşletme Şefliği'ndeki meşcere kuruluşları ve bunların çeşitli silvikültürel özellikleri saptanmıştır. Alınan örnek alanlarda ağaçların yaş, çap, boy, dal miktarları, kapalılıkları ölçülmüştür. Araştırma alanında 7 adet örnek alanda çalışılmıştır ve 5 adet farklı meşcere kuruluşu tespit edilmiştir. Karışıma en çok katılan tür Göknar daha sonra Sarıçam ve Karaçam'dır. Hektarda en fazla ağaç türü Göknar meşcere kuruluşundadır. En kalın çaplar Karaçam meşcere kuruluşlarında tespit edilmiştir. Hacim bazında ise Karaçam meşcere kuruluşu en fazla hacme sahip olan alandır. Göknar meşcerelerindeki bireylerin gövdeleri düzgün ve dalsızdır. Karaçam meşcere kuruluşlarındaki ağaçlardaki bazı yaşlı bireylerin gövdelerinde bozukluklar mevcuttur. Elde edilen verilere göre yapılacak olan silvikültürel müdahalelerin her meşcere için ayrı ayrı ve doğaya uygun şekilde yapılması gerektiği anlaşılmıştır.
Çankırı Orman İşletme Müdürlüğü'nde yapılan bazı sıklık bakımı çalışmalarının değerlendirilmesi
Bu çalışma kapsamında, Çankırı Orman İşletme Müdürlüğü'ne bağlı Eldivan İşletme Şefliği ve Çankırı İşletme Şefliği sınırları içerisinde bulunan doğal ve yapay yolla gelmiş olan Karaçam meşcerelerinde uygulanmış olan sıklık bakımı müdahalelerinin, meşcerenin artım ve büyümeye etkisi araştırılmıştır. 2013-2020 yıllları arasında sıklık bakımı müdahalesi görmüş ve görmemiş alanların çap ve boy artımı üzerindeki değerler karşılaştırılmıştır. Bu gaye ile, belirlenen örnek meşcerelerden 20x20=400 m2 olacak şekilde örnek alanlar alınmıştır. Alınan örnek alanlardaki çap ve boy değerleri ölçülerek istatistiksel olarak analizleri yapılmıştır. Eldivan şefliğinden alınan 10 adet örnek alanda yapılan ölçümler ve istatistiksel analizler sonucunda sıklık bakımı yapılmış 1 ve sıklık bakımı yapılmamış 2, 5 ve 6, 7 ve 8, 9 ve 10 numaralı örnek alanlarda % 95 önem düzeyinde hem çap hemde boy bakımından anlamlı farklılıklar bulunmuştur. Bu alanlarda sıklık bakımı müdahalesi görmüş alanların lehine sonuçlara varılmıştır yani çap ve boy bakımından artımlar olmuştur. Ancak 3 ve 4 numaralı örnek alanda sadece çap bakımından anlamlı farklılık bulunurken boy bakımından bir farklılık bulunmamıştır. Çankırı şefliğinden alınan 10 adet örnek alanda yapılan ölçümler ve istatistiksel analizler sonucunda sıklık bakımı müdahalesi görmüş 11 ve müdahale görmemiş 12, 13 ve 14, 17 ve 18 numaralı örnek alanlarda % 95 önem düzeyinde hem çap hem de boy bakımından sıklık bakımı müdahalesi görmüş alanların lehine anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Ancak, 19 ve 20 numaralı örnek alanda sadece çap bakımından anlamlı farklılık bulunurken boy bakımından bir farklılık bulunmamıştır. 15 ve 16 numaralı örnek alanlarda ise hem çap hem de boy bakımından % 95 önem düzeyinde herhangi bir farklılık tespit edilmemiştir. Çalışma kapsamında sıklık bakımı müdahalelerinin zamanında ve uygun şiddette yapılması gerektiği sonucuna varılmıştır.
Solucan gübresinin sarıçam (Pinus sylvestris L.) fidanlarının gelişimi üzerine etkisi
Bu yüksek lisans tez çalışmasında, Çankırı Kenbağ Orman Fidanlığı'ndan temin edilen 1+0 yaşlı tüplü sarıçam (Pinus sylvestris L.) fidanları kullanılmıştır. Deneme hazırlanan 4 [1-Kontrol (%70 Toprak + %20 Torf +%10 pomza), 2- SG1 (%67,5 Toprak + %2,5 Solucan Gübresi + %20 Torf + %10 pomza), 3-SG2 (%65 Toprak + %5 Solucan Gübresi + %20 Torf + %10 pomza), 4-SG3 (%60 Toprak + %10 Solucan Gübresi + %20 Torf + %10 pomza] farklı yetiştirme ortamında 40 tekerrürlü olarak (toplam 160 adet saksıda) tesadüf parselleri deneme desenine göre yürütülmüştür. Deneme 11/03/2022 tarihinde kurulmuş olup, 29/10/2022 tarihinde sökümler (vejetasyon başlangıç ve bitiş süresi esas alınmış) gerçekleştirilmiştir. Denemenin sonunda ilk fidan boyu uzunluğu ile son fidan boyu uzunluğu arasındaki fark ve ilk kök boğazı ölçümü ile son kök boğazı ölçümü arasındaki fark istatiksel olarak önemsiz bulunmuştur. Diğer taraftan fidan yaş ve kuru ağırlığı ile kök yaş ve kuru ağırlığı da istatiksel olarak önemsiz bulunurken fidan kök uzunluğu ile klorofil-a, klorofil-b, klorofil-a+b, karotenoid ve yaprak nisbi nem içeriği istatiksel olarak önemli bulunmuştur. Sonuçlar incelendiğinde yetiştirme ortamına solucan gübresi uygulanırken doz ayarının yapılması gerektiği belirlenmiştir. Çalışmanın sonuçlarının gelecekte yapılacak benzer çalışmalara altlık oluşturacağı öngörülmektedir.
Orman yangını sonrası bozulan alanların yeniden bitkilendirilmesi: nallıhan ve bozyaka orman işletme şefliği örneği
Bu yüksek lisans tez çalışmasında, 2020 yılında çıkan orman yangını sonrası bozulan alanların yeniden ağaçlandırılması kapsamında, Ankara ili sınırlarında yer alan Bozyaka ve Nallıhan Orman İşletme Şeflikleri'nde alınan örnek alanlarda Anadolu karaçamı (Pinus nigra Arn.) fidanlarının gelişimi incelenmiştir. Araştırmanın amacı, farklı toprak işleme yöntemleri (teras ve dozer sürümü), yükselti basamakları (800–1350 m) ve bakının (kuzey, kuzeydoğu, güney, güneydoğu) fidan gelişimi üzerindeki etkilerini değerlendirmektir. Bu kapsamda, toplam 30 Örnek Alan oluşturulmuş ve her bir alanda yer alan fidanların boy ve kök boğazı çap ölçümleri gerçekleştirilmiştir. Araştırmada, fidan boyu ve çap verileri belirlenen örnek alanlara göre analiz edilmiş ve elde edilen veriler tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ile test edilmiştir. Sonuçlara göre, Bozyaka Orman İşletme Şefliği'ndeki fidanlar, Nallıhan Orman İşletme Şefliği'ne kıyasla morfolojik olarak daha iyi gelişim göstermiştir. Özellikle kuzey bakıya sahip, 1100 m rakımdaki ve teras yöntemiyle işlenmiş alanlarda 2+0 yaşındaki fidanların daha iyi gelişim gösterdiği bulunmuş olup, fidanların boy ortalaması 62,02 cm, kök boğazı çapı ise 2,46 mm ölçülmüştür. Buna karşılık, dozerle işlenmiş, güneydoğuya bakan ve 1300 m üzeri rakımlardaki alanlarda gelişim değerleri oldukça düşük bulunmuştur. Çalışma, yangın sonrası ağaçlandırma uygulamalarında saha özelliklerinin dikkate alınarak planlama yapılmasının fidan gelişimi açısından kritik olduğunu ortaya koymuştur. Elde edilen sonuçların, benzer ekolojik koşullarda gerçekleştirilecek çalışmalara yol gösterici nitelikte olduğu düşünülmektedir.
Değişik yetiştirme ortamlarında üretilen farklı orijinli tüplü sarıçam (Pinus sylvestris L.) fidanlarının bazı morfolojik özellikleri üzerine araştırmalar
Ağaçlandırma çalışmalarında özellikle kurak ve yarıkurak bölgelerde tüplü fidan kullanımı başarıyı artırmaktadır. Tüplü fidan üretiminde ise dolgu materyali fidan gelişimini ve kalitesini de etkilemektedir. Bu çalışmada, farklı orijin ve değişik yetiştirme ortamlarının Sarıçam (Pinus sylvestris L.) fidanlarının gelişimi üzerine etkisi belirlenmeye çalışılmıştır. Çalışmada kullanılan tohumlar Ankara Orman Ağaçları ve Tohumları Islah Araştırma Enstitüsü Müdürlüğünden ve Çerkeş Orman Fidanlığından temin edilmiştir. Araştırmada kullanılan fidanların üretiminde 7 farklı yetiştirme ortamı (A- %100 Torf; B- %50 Torf, %25 Perlit ve %25 Zeolit; C- %80 Torf, %10 Perlit ve %10 Zeolit; D- %40 Torf, %30 Göknar Humusu, %20 Zeolit ve %10 Perlit; E- %40 Torf, %40 Orman Toprağı, %10 Perlit ve %10 Göknar Humusu; F- %50 Orman Toprağı, %20 Torf, %20 Humus ve %10 Perlit ve G- %60 Orman Toprağı, %10 Göknar Humusu, %10 Hayvan Gübresi, %10 Zeolit ve %10 Tarım Ponzasıdır) kullanılmıştır. Ekimler 2016 yılı Haziran ayında 11 cm x 25 cm boyutlarında polietilen naylon kaplara yapılmıştır. Çimlenme başladıktan sonra, ilk çimlenmeyi gerçekleştiren orijin tespit edilmiştir. Fidanlar 1 yaşına geldiklerinde boy (cm) ve kök boğazı çapı (mm) değerleri ölçülmüş ve ayrıca hayatta kalan fidanların sayılması suretiyle fidan yüzdeleri belirlenmiştir. Ölçümlerden sonra bulunan değerler SPSS istatistik paket programında, basit ve çoğul varyans analizi uygulanarak değerlendirilmiştir. Analizler sonucunda fidanların morfolojik özellikleri arasındaki ilişkilere bakılmış ve buna göre kalite değerlendirmeleri yapılmıştır. Sonuç olarak 1 yaşındaki fidanlarda orijin ve yetiştirme ortamı bakımından kök boğazı çapında Eskişehir/Çatacık-Değirmendere orijinli tohumların ve B-C-D yetişme ortamlarının; fidan boyunda ise yine Eskişehir/Çatacık-Değirmendere orijinli fidanlar ve B ve C yetiştirme ortamının başarısının daha yüksek olduğu tespit edilmiştir.
Geçiş iklim zonunda farklı sarıçam (Pinus sylvestrıs L.) populasyonlarının tohum/fidan morfolojik ve biyokimyasal özellikleri ile ekolojik faktörlerin ilişkilendirilmesi
Bu çalışmada; farklı yöre ve yükseltilerdeki meşcerelerden toplanan Sarıçam tohumlarının karakteristikleriyle yetişme ortamı özellikleri arasındaki ilişkilerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Sarıçam tohumlarında bazı kimyasal bileşenler analiz edilmiştir. Bu analizler; prolin, protein, glikoz, fruktoz, sukroz gibi çözülebilir şekerler, malondialdehit (MDA), hidrojen peroksit (H2O2) ve antioksidan enzimlerden süperoksit dismutaz (SOD) ve peroksidaz (POD) enzim aktiviteleri ölçülmüştür. Bununla birlikte toplanan tohumlardan 2+0 yaşında tüplü sarıçam fidanları yetiştirilmiştir. Bu fidanların ibrelerinde de kimyasal bileşen olarak fotosentetik pigmentler (klorofil a, klorofil b ve karotenoid), fidan kalitesini ortaya koyabilmek için morfolojik ölçümler yapılmıştır. Bu morfolojik ölçümler fidan boyu (FB), kök boğazı çapı (KBÇ), kök taze ağırlığı (KTA), kök kuru ağırlığı (KKA), gövde taze ağırlığı (GTA), gövde kuru ağırlığı (GKA), terminal sürgün boyu (TSB), yan kök sayısı (Yankök) ve yan dal sayısı (YDS)'dır. Ayrıca bu çalışma kapsamında tohumların toplandığı ağaçların etrafından üç farklı derinlikten (0-15 cm, 15-30 cm ve 30-60 cm) toprak örnekleri alınmıştır. Bu toprak örneklerinde pH, elektriksel iletkenlik (EC), kireç, organik madde, tekstür ve bitkiye yarayışlı fosfor (P2O5) analizleri yapılmıştır. Elde edilen verilerle yetişme ortamı özellikleri, tohum kimyasal özellikleri, toprak özellikleri ve fidanların morfolojik özellikleri arasındaki ilişkiler korelasyon ve faktöriyel ANOVA analizleriyle belirlenmiştir. Bayramören populasyonu, bin dane ağırlığı, çimlenme yüzdesi, glikoz, fruktoz ve H2O2 açısından diğer populasyonlara göre en düşük, Çankırı populasyonları MDA ve H2O2 bakımından en yüksek miktarda bulunmuştur. En yüksek çimlenme yüzdesi Yenice populasyonlarında, 1701-1800 m yükseltide ve güneybatı bakısında olduğu tespit edilmiştir. Tohum kalitesi ile çevresel faktörler arasındaki ilişkiler değerlendirilerek tohum kalitesinin tahmininde önemli olan değişkenler ortaya konulmuştur.
"Farklı kap ebatlari ve yetiştirme ortamlarının Toros Sediri fidanlarının kalitesine etkisinin araştırılması: Ankara (Yenikent) İlyakut fidanlığı örneği"
Ağaçlandırma çalışmalarında başarıyı etkileyen önemli faktörlerden biri de kullanılan fidan materyalidir. Fidan materyali olarak kaliteli fidan kullanılması oldukça önemlidir. Bu çalışmanın amacı Ankara (İlyakut) orman fidanlığında farklı kap ebatları ve yetiştirme ortamlarının üretilen Toros sediri fidanlarında morfolojik özellikler bakımından karşılaştırmalarla fidan kalite değerlendirilmesidir. Grupların karşılaştırılmasında iki yönlü varyans analizi kullanılmıştır. Bu analizde, yetiştirme ortamları(Y1: %70 Toprak + %30 Humus, Y2: %70 Toprak + %20 Humus + %10 Gübre, Y3: %70 Toprak + %10 Humus + %10 Gübre + %10 Kabuk, Y4: %70 Toprak + %10 Humus + %10 Gübre + %5 Kabuk + %5 Ponza) ile kap ebatları(K1:11x25, K2:11x30, K3:18x30), muamele (faktör) olarak alınırken, ölçülen değişkenler olan yan kök sayısı, kök taze ağırlığı, sak taze ağırlığı, kök kuru ağırlığı, sak kuru ağırlığı ise bağımlı değişken olarak değerlendirilmiştir. Yapılan varyans analizi ile istatistiki olarak anlamlı farkların belirlenmesi durumunda, homojen alt grupların elde edilmesinde de Duncan testi kullanılmıştır. Çalışmada kabul edilen güven düzeyi % 95 ve önem düzeyi de % 5'dir. Bu analizlere ilişkin önemlilik düzeyleri ve diğer istatistiklerin hesaplanmasında SPSS 15.0 adlı paket programı kullanılmıştır. Çalışma sonuçlarına göre kap tipinin ölçülen tüm morfolojik özellikler üzerinde istatistiki olarak etkili olduğu, kap boyutunun artmasının fidan boyu, kök boğazı çapı, kök taze ağırlığı,sak taze ağırlığı ve sak kuru ağırlığının ortalama değerlerini arttırdığı, yetiştirme ortamının ise morfolojik değerler üzerinde farklı etkiler meydana getirdiği görülmüştür. Türk Standartları Enstitüsü (TSE 1988) standartlarına göre yetiştirme ortamı ve kap boyutu ayrı ayrı değerlendirildiğinde en büyük kap boyutu olan (18x30) kap boyutunun %93,3 değeri ile, Y1(%70 toprak +%30 Humus) yetiştirme ortamının %91,9 değeri ile en yüksek I.kalite sınıfından fidana sahip olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca yetiştirme ortamı- kap boyutu ortak etkileşimine göre değerlendirildiğinde Y1(%70 toprak +%30 Humus)-K3(18x30) etkileşiminin I. kalite fidan oranının %96,7 oranına sahip olduğu belirlenmiştir.
Ankara yöresindeki bazı kent içi ağaçlandırma çalışmalarının değerlendirilmesi
Ankara yöresindeki bazı kent içi ağaçlandırma çalışmalarının değerlendirilmesinde; kentin park, bahçe ve yol ağaçlandırmaları değerlendirilmiştir. Bu çalışmada kent içi ağaçlandırmalarında kullanılan bitki taksonların, kullanım yerleri, uygun olup olmadıklarına dair gözlemde bulunulmuştur. Kent içi park, bahçe ağaçlandırmalarında ağaç tür çeşitliliğinin fazla olduğu, yol ağaçlandırmalarında tür çeşitliliğinin fazla olmadığı, bakım çalışmalarında görülen eksiklikler tespit edilmiştir. Kent içi ağaçlandırma çalışmalarının çok yönlü ve uzun periyotlarda süreklilik sağlaması gerektiği düşünülmelidir. Bu kapsamda yapılan çalışmalar projelendirme gerektirmektedir. Yapılan uygulama ve çalışmaların ekolojik, biyolojik özellikleri bakımından kent için uygun olması yanlış uygulamaların yapılmaması için önem taşımaktadır. Uygun ağaç türü seçimi, uygun dikim tekniği ve bakım çalışmaları ile insanlara hizmet etmeleri amaçlanır. Bu çalışmada kent içinde yapılacak ağaçlandırma çalışmalarında hangi türlerin kullanımının uygun olup olmadığı, çalışma alanlarında projelendirme ile başlanması ve bakım koşulları hakkında önerilerde bulunulmuştur.