Theses supervised by Prof. Dr. Ömer Faruk Bay

2013

Taşıtlar arası iletişimde yapay zekâ temelli konum kestirimi ve uygulaması

Karayolu taşımacılığı, başta insan hayatı ve sağlığı olmak üzere, ekonomik, çevre, sosyal boyutlarda pek çok olumsuzluğu beraberinde getirmesine rağmen insanlık için vazgeçilmez bir yere sahiptir. Daha etkin ve güvenli karayolu taşımacılığını amaçlayan yaklaşımlardan birisi Taşıtlar Arası İletişimdir. Bu yaklaşım Tasarsız Taşıt Ağları?nın ortaya çıkmasını sağlamıştır. Yaklaşımın temel amacı seyir halindeki taşıtların çeşitli verilerini, komşu taşıtlarla ve kara yoluna kurulu alt yapı ile paylaşarak daha güvenli, eğlenceli ve rahat seyahat imkânı sağlamaktır. Seyir halindeki taşıtın kendine ait seyir ve dinamik verilerini, çevredeki taşıtlar ve altyapıdan edindiği verilerle birlikte işleyerek olası tehlikeleri tespit ve bertaraf edici önlemler alması güvenlik uygulamalarının temelini oluşturmaktadır. Taşıt seyir halinde iken karşılaşabileceği en büyük tehlike çarpışmalardır. Bir taşıtın seyir halinde iken gelecekteki bir andaki coğrafi konumunun tahminine taşıt konum kestirimi denilmektedir. Konum kestirimi için önerilen modellerde bulunması gereken en önemli iki unsur yüksek doğruluk ve düşük hesap zamanıdır. Bu çalışmada otoyollar ve kırsal yollar için Yapay Sinir Ağı (YSA) kullanılarak yüksek doğrulukla birlikte düşük ve sabit hesap zamanına sahip bir konum kestirimi modeli geliştirilmiştir. Modelin geliştirilmesi ve başarımının ölçülmesi gerçek zamanlı olarak yapılmıştır. Bu kapsamda seyir halindeki taşıtın coğrafi konum ve dinamik değerlerini ölçerek, konum kestirim yapan; sonuçları komşu taşıtlarla paylaşan ve olası tehlikelere karşı sürücüyü uyaran bir sistem geliştirilmiştir.

Murat Dörterler

2013

Fotovoltaik beslemeli aralıklı tip - 2 bulanık mantık denetleyicili iki kademeli dönüştürücünün gerçekleştirilmesi

Enerji üretimi için tükenen türde olan fosil yakıtların kullanılmasıyla çevreye salınan zararlı gazların atmosferdeki yığılması sürmektedir. Bu yüzden temiz ve sürekli enerji üretimini sağlayan yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelik çalışmalara ilgi artmaktadır. Güneşin atmosferi kirletici gaz ve radyasyon gibi atıklarının olmaması, güneş enerjisi sistemlerinin kurulumu hariç işletme masrafının çok az olması, gürültüsüz çalışması, bakım maliyetlerinin ise hareketli parçaları içermemesinden dolayı düşük olması gibi üstünlükleri vardır. Güneş panellerinden elde edilen enerjinin kullanılabilir hale gelmesi için güç devrelerine ihtiyaç vardır. Bu güç devreleri, doğrusal olmayan yapıdadır ve belirsizlikler içermektedir. Bunların giderilmesinde geleneksel denetleyiciler yeterli olamamaktadır. Bu tez çalışmasında, üç fazlı, uzay vektör modülasyonlu (UVM) evirici ile bu evirici girişi için, güneş panellerinden gelen gerilimin uygun bir doğru gerilim seviyesine çıkarılmasını sağlayan DA ? DA yükselten tip dönüştürücünün tasarımı ve uygulaması gerçekleştirilmektedir. Hem DA ? DA dönüştürücü hem de eviricide denetim algoritması olarak belirsizliklerin modellenmesinde yüksek başarıma sahip tip ? 2 BMD geliştirilmiştir. Geliştirilen tip ? 2 BMD algoritmasının üstünlüğünü göstermek için, sistem aynı zamanda hem PI denetleyici hem de tip ? 1 BMD ile de denetlenmiştir. Bu denetim işlemi önce bilgisayar benzetimi sonra da gerçek zamanlı uygulama olarak yapılmıştır. Benzetim işlemlerinde MATLAB, Simulink ve Simpower yazılımları kullanılmıştır. Gerçek zamanlı uygulamada ise sistem, eZdsp F28335 sayısal sinyal işlemci kiti üzerinde bulunan TMS320F28335 işlemcisi ile denetlenmiştir.Her bir denetim algoritması ile ayrı ayrı denetlenen sistemin ilk kademesi olan dönüştürücüde; oturma zamanı, aşım miktarı ile yük değişimi tepkileri incelenmiş ve tip ? 2 BMD' nin en iyi başarımı sağladığı görülmüştür. İkinci kademe olan üç fazlı eviricide ise, akım ve gerilim harmonik analizleri, frekans ile faz açısı bilgileri incelenmiştir. Aralıklı tip ? 2 BMD evirici için de en iyi çözümü sunmuştur.

Meral Özarslan Yatak

2012

Kablosuz algılayıcı ağlarda güvenli bir veri bağı katmanı protokolü tasarımı ve gerçekleştirilmesi

Algılayıcı düğümlerin donanımsal kısıtları, kablosuz iletişim ortamı, gerçek zamanda işlem ihtiyacı, heterojen yapısı, düğüm sayısının fazlalığı, ölçeklenebilirlik ihtiyacı, gezginlik, uygulama ortam şartlarının ağırlığı ve maliyet gibi hususlardan kaynaklanan nedenlerle Kablosuz Algılayıcı Ağlar (KAA) pek çok güvenlik açığıyla karşı karşıyadır. Düşman hatlarının gözetlenmesi ya da sınır bölgelerinin gözetlenmesi gibi hassas KAA uygulamalarında, algılayıcılardan baz istasyonuna gizli veri aktarımını sağlayan güvenlik protokolleri mutlaka kullanılmalıdır. KAA için gereken güvenlik gereksinimlerinden (Veri Gizliliği, Veri Bütünlüğü, Veri Tazeliği, Kimlik Doğrulama, Kullanılırlık) her birini karşılayan, ama her bir gereksinimi karşılamak için yüksek güvenlik, düşük enerji tüketimi düşüncesiyle güvenlik protokolü geliştirmek gerekmektedir. Ayrıca önerilen çoğu güvenlik çözümünün benzetim ortamında kalması, algılayıcı platformlar üzerinde önerilen çözümün değerlendirilmemiş olması yapılan araştırmalar için bir eksikliktir. Bu yüzden; önerilen protokollerin doğrudan güvenlik gerektiren uygulamalarda kullanılabilmesi için algılayıcı düğümler üzerinde de uygulamasının yapılması gerekmektedir. Literatürde bulunan güvenlik çözümlerinden sadece TinySec ve MiniSec algılayıcı düğüm üzerinde uygulanmıştır. Fakat, mevcut güvenlik protokollerinin anahtar boyutu, kullanılırlık, veri bütünlüğü hususlarında eksiklikleri vardır. Bu çalışmada, belirtilen eksikliklerin giderilerek, KAA için gereken güvenlik gereksinimlerinden veri gizliliği, veri bütünlüğü, veri tazeliği, kimlik doğrulama ve kullanılırlık prensiplerinden hepsini karşılayan ve bununla birlikte enerji verimli yeni bir veri bağı katmanı güvenlik protokolü geliştirilmiştir. Aynı zamanda, geliştirilen protokol algılayıcı düğümler üzerinde uygulanmıştır. Geliştirilen protokolde hem güvenlik artırılmış hem de KAA için önem teşkil eden enerji, bellek kullanımı gibi kriterler de TinySec'e göre daha iyi sonuçlar elde edilmiştir. Gecikme kriterinde ise TinySec'e oranla ihmal edilebilir bir düzeyde artış göstermiştir.

Murat Dener

2012

Ders yazılımıGenetikGenetik algoritma tekniği+4

Genetik algoritma kullanılarak ders çizelgeleme yazılımının geliştirilmesi

Bu çalışmada kaynak kısıtlı ders çizelgelemeye yönelik olarak genetik algoritma temelli bir çizelgeleme yazılımı geliştirmek amaçlanmaktadır. Üniversitelerde otomatik ders çizelgesi hazırlamak, bir öğrencinin, öğretim elemanın veya şubenin derslerinin çakışmaması, herhangi bir derslikte aynı saate birden fazla dersin konmaması gibi bir çok kısıt altında çözülmesi gereken zor bir optimizasyon problemidir. Çözümü zor olan bu tür problemlerde, kesin çözüm veren bir algoritmanın hazırlanması oldukça güçtür. Bunun için bu tip problemlerde yalın optimal çözümü veren sezgisel algoritmalara ihtiyaç bulunmaktadır. Genetik bilimi ve doğal seçme mantığına dayalı olan genetik algoritmalar, bu tipten algoritmalar olup, çözülmesi zor problemler için kullanılan ve iyi sonuçlar elde edilen bir algoritmadır.Bu çalışmada kısıtların kolayca girilebildiği, çözümlerin üretilebildiği, değiştirilebildiği ve bilgilerin saklanabildiği, otomatik ders programı hazırlayan bir yazılım genetik algoritma kullanılarak geliştirilmiştir. Yazılım MS Visual Studio 2010 programı kullanılarak C# programlama dilinde geliştirilmiştir. En uygun yaklaşımı en kısa sürede bulmak için, tam genetik algoritma ve yarı genetik algoritma birlikte test edilmiştir. Testler için gerçek ve rastgele oluşturulmuş veriler kullanılmıştır. Problemin çözümünde kullanılan tam genetik algoritma, rastgele oluşturulan başlangıç popülasyonundan itibaren kullanılmaya başladığında uygun çözümün bulunması oldukça zaman almaktadır. Kullanılan yarı genetik algoritma ile uygun çözüme çok daha hızlı bir şekilde ulaşılmıştır.

Muhammed Mutlu Yapıcı

2012

2.4 GHz frekans bandında sinyal yayımlayan vericilerin konumunun tespit edilmesi

Sinyal kestirme, çeşitli sinyal parametrelerinden yola çıkılarak o sinyalin yerinin tespit edilmesidir. Bir kestirme sisteminde, kestirme işleminden once istenilen frekans aralığındaki sinyallerin analiz edilmesi ve bu analiz sonucunda belirli parametrelerin elde edilmesi büyük önem taşımaktadır.Bu çalışmada, 2.4 GHz frekans bandındaki sinyaller analiz edilmiş ve bu analiz sonucunda elde edilen parametrelerden hareketle bu frekans aralığında sinyal yayımlayan vericilerin konumları tespit edilmeye çalışılmıştır. Aynı zamanda kablosuz ağlar, bu ağlarla ilgili standartlar ve düzenlemeler ile elektromanyetik spektrum, radyo frekansı, görüş hattı iletişimi vb. konular hakkında bilgi verilmiştir.Haberleşme teknolojilerinin hızla geliştiği ve yaygınlaştığı günümüzde, kullanmasından zarar göreceğimiz kişilerin konumunun tespiti büyük önem taşımaktadır. Teknik olarak ise yüksek frekanslarda konum tespitinin zorluk derecesi, gelişen teknoloji, nüfus ve şehirleşmeyle paralel olarak bir kat daha artmış ve kompleks bir vaziyet almıştır. Bu nedenlerden dolayı, 2.4 GHz frekans bandında sinyal yayımlayan vericilerin konum tespiti için geliştirilecek ucuz, kurulumu kolay, pasif ve etkin bir sistem geliştirilmesi ön plana çıkmaktadır.

Ömer Emre Yetgin

2011

Fotovoltaik sistemler için tek fazlı bir inverter tasarımı ve uygulaması

Günümüzde nüfus artışı ve sanayileşmeden kaynaklanan enerji tüketimindeki artış, fosil kökenli yakıtlardaki azalış ve onların çevre üzerindeki olumsuz etkilerinden dolayı güneş ve onun türevlerinden oluşan yenilenebilir enerji kaynaklarına olan ilgiyi artırmıştır. Bu tez çalışmasında, güneş enerjisinden evlerde yaralanabilme amaçlı olarak panelden elde edilen enerjiyi AA enerjisine dönüştüren bir sistemin uygulaması gerçekleştirilmiştir. Bu amaçla tam köprü tipi bir evirici (inverter) devresi tasarlanmış ve denetimi mikrodenetleyici aracılığı ile yapılmıştır. Deneysel sonuçlar farklı yük şartlarında evirici çıkışından düşük harmonikli bir AA dalga formu elde edildiğini göstermiştir.

Emel Kaçar

2010

Kurumsal yapılara yönelik web içerik yönetim sistemi geliştirilmesi

İş ve iş süreçlerinin hızla internet ortamına aktarılması sonucu internet ortamındaki bilgi miktarı da hızla artmaktadır. İnternet ortamındaki bilginin yönetilmesi de bilgi miktarının artması sonucu zorlaşmıştır. İnternet ortamındaki bilginin kolay ve hızlı bir şekilde yönetilmesini sağlamak amacıyla otomasyon sistemleri geliştirilmeye başlanmıştır. Web'deki bilginin ya da içeriğin yönetim süreçlerini gerçekleştirmek için geliştirilen otomasyon sistemlerine içerik yönetim sistemleri denmektedir. İçerik yönetim sistemleri uygulama alanlarına göre farklı türlere ayrılmıştır. İçerik yönetim sistemi kavramının oluşmasında ise en çok web sitesi geliştirmek için kullanılan web içerik yönetim sistemleri etkili olmuştur. Web sitesi geliştirmeyi bilmeyen kullanıcıların yetkilerine göre, kendi web içeriklerini yönetmelerini sağlamak, web içeriği çok fazla olan web siteleri için içeriğin kolay ve hızlı bir şekilde yönetilmesini sağlamak gibi bazı özellikler web sitesi içerik yönetim sistemlerinin en önemli amaçları arasında yer almaktadır.Bu tez çalışmasında, GaziWEB adı verilen yeni bir web sitesi içerik yönetim sistemi geliştirilmiş ve problemin çözümüne yeni bir yaklaşım sunulmaya çalışılmıştır. GaziWEB içerik yönetim sistemiyle kurumsal yapıların ve birimlerinin kendi web içeriklerini birbirlerinden bağımsız olarak yönetebilmelerini sağlayan bir yaklaşım sunulmaktadır. GaziWEB içerik yönetim sisteminde içerik ve içeriğin sunum özellikleri birbirinden ayırmak amacıyla şablon sistemleri desteklenmektedir.GaziWEB İYS; çoklu dil desteği, kişiselleştirilebilir şablonlara izin verme, sınırsız sayıda rol ve yetki tanımlayarak kullanıcılar ekleme, içeriğin ziyaretçilere sunumunu esnek bir şekilde gerçekleştirebilmek amacıyla her bir menü içeriğinin üye gruplarına göre erişim düzeylerinin belirlenebilmesi ve menü içerik yerleşiminin bölgelere ayrılmasıyla bir menü içeriğinin içerik bileşenleri kullanılarak ayrı ayrı tasarlanabilir olması gibi özelliklerinden dolayı, sistem yeni bir içerik yönetim ve yayınlama örneği ortaya koymaktadır.

Adem Tekerek

2010

Bulanık mantıkElektrolizPI denetleme

Elektroliz yapmak için bulanık mantık denetimli senkron alçaltıcı tip dönüştürücü tasarımı

Bu çalışmada, elektrolizle hidrojen üretmek için senkron alçaltıcı tip dönüştürücü gerçekleştirilmektedir. Enerji kaynağı olarak, yenilenebilir enerji kaynaklarından elde edilen elektrik enerjisi kullanılmaktadır. Önerilen alçaltıcı tip dönüştürücüde değişken yük ve değişken giriş gerilimlerinde sabit çıkış akımı elde etmek hedeflenmektedir. Matlab Simulink ortamında DA-DA alçaltıcı tip dönüştürücünün bulanık mantık denetleyici ve PI(Proportional Integral) denetleyici için benzetimi yapılmıştır. Benzetim sonuçları doğrultusunda sistemin tasarımı gerçekleştirilmektedir. Sistemde kullanılan anahtarlama elemanlarının denetiminde Darbe Genişlik Modülasyonu (DGM) tekniği kullanılmaktadır. Kıyaslama yapmak için sistem aynı zamanda PI denetleyici ile de denetlenmektedir. Bulanık mantık denetleyicide akım hatası ve hatadaki değişim giriş değişkenleri olarak, görev saykılındaki değişim ise çıkış değişkeni olarak seçilmektedir. Sistem, bulanık mantık denetleyici ve PI denetleyici ile değişken giriş gerilimi, değişken yüklerde ve elektroliz ortamında performansları test edilmektedir. Deneysel çalışma sonuçlarına göre bulanık mantık denetleyicinin cevap verme süresinin hızlı, aşım oranının daha düşük ve kalıcı durum hatasının PI denetleyiciye göre çok daha az miktarda gerçekleştiği görülmüştür. Bulanık mantık denetleyicisinin yenilenebilir enerji kaynaklarında kullanılacak alçaltıcı tip dönüştürücüler için uygun bir denetleyici olduğu görülmektedir.

Ali Uysal

2009

KOBİ'lerde kapasite ihtiyaç planlaması için bir yazılım geliştirilmesi

Murat Dener

2008

KOBİ'lerde üretim kaynakları planlaması için bir yazılım geliştirilmesi

Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler (KOBİ), ekonomiye dinamizm ve rekabetçi bir boyut kazandırarak piyasa mekanizmasının etkinliğini artırma, sürdürülebilir kalkınmayı sağlama, istihdam yaratma gibi önemli fonksiyonları ile Türk Ekonomisi'nin temel dinamiğini oluşturmaktadırlar. Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından gerçekleştirilen çalışmada, ülkemizde faaliyet gösteren işletmelerin %99,89'unun KOBİ olduğu tespit edilmiştir. KOBİ' ler ülke ekonomisinde yaptıkları istihdam ve katma değerler ile ülkemizin motor gücüdür. Bu nedenle KOBİ' lerin sahip oldukları esnek ve girişimci yapıları ile ekonomik açıdan yaratıcılıklarını bulundukları pazarların değişken arz-talep koşullarına hızla ayak uydurabilmeleri gerekir. Büyüme ve gelişme çabaları sonucu giderek karmaşıklaşan bilgi akışlarının yönetilmesinin güçleşmesi, rekabetin zorlaması, teknolojinin sınırlarına dayanması gibi olgular, iş dünyasını zorunlu olarak farklı çözüm arayışlarına yöneltmiştir. Teknoloji boyutundaki otomasyon çalışmalarının üretim tezgâhlarından taşarak, masa üstü ofis otomasyonuna kadar her alana girmesi, yönetim boyutunda ise yeni stratejiler, kalite ve verimlilik çalışmalarının giderek yoğunlaşması bu çözüm arayışlarına örnek olarak verilebilir. Kurumsal Kaynak Planlaması (KKP-Enterprise Resources Planning- ERP) sistemleri de bu çözüm arayışları içerisinde bulunmaktadır. Kurumsal Kaynak Planlamasının en önemli özelliği, firmanın bütün departman ve fonksiyonlarını tek bir sistem içinde birleştirmeye çalışmasıdır. İhtiyaç ve beklentileri birbirinden farklı olan çok sayıda bölümün aynı bilgisayar sistemi içinde bir araya getirilmesi ve aynı bilgi tabanını paylaşması güç ancak çok faydalıdır. Bu entegrasyon yaklaşımı olağanüstü tasarruflar sağlamasının yanında çalışma hızını da arttıracaktır. Diğer yandan bölümler arası entegrasyon işletme içinde dolaşan bilginin kalitesini de yükseltir. Kaliteli bilginin hızlı dolaşımı sağlandığında ise verilecek kararlar daha gerçekçi ve doğru olacaktır. Mevcut Kurumsal Kaynak Planlaması yazılımları'nın çok büyük bir kısmı büyük ölçekli şirketler için geliştirilmiştir, bu yazılımlar KOBİ'ler için uygun değildir. Yine bu yazılımların hemen hepsi çok yüksek fiyatlardan satışa sunulmaktadır. Böylesine yüksek maliyetli bir yatırımı göze alamayan yönetici mevcut düzenini koruma eğiliminde olmaktadır. Bu kapsamda ticari kaygıların olmaması ve açık kaynak kodlu ücretsiz yazılımlara ağırlık verilmesi sebebiyle, ülke ekonomisinde hayati önem taşıyan KOBİ'lerimizin rahatlıkla alabileceği, mümkün olduğunca az döviz çıkışının olduğu, KKP yazılımının kendisi dışında harcama yapmadan geçiş yapabileceği bir sistem geliştirilmiştir.

Murat Dörterler

2008

Gazi University · Institute of Graduate Studies in Science

Java programlama dilinin bilgisayar destekli öğretimi

Bilgisayar destekli sistemlerin ve bilgi teknolojisinin kullanımı hemen hemenher mesleğin önemli bir parçası olmaktadır ve eğitim kavramlarınıdeğiştirmekte, ayrıca çoğu üniversite ve eğitim kurumunun bilgisayar desteklieğitimle ilgili yeni stratejiler planlamasına neden olmaktadır. ?BilgisayarDestekli Öğretim (BDÖ)? de teknolojinin yeni ve etkin olarak kullanılabildiğibir öğretim tekniği olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada, bilgisayardestekli öğretim kavramı ve esasları yanında Java dili derinlemesineincelenerek, Java programlama dilinin bilgisayar destekli öğretiminingerçekleştirilmesine yönelik bir uygulama tasarlanmış ve geliştirilmiştir. Javadilinin öğretimini gerçekleştirmek için 10 bölümden oluşan bir eğitim yazılımıAuthorware programı kullanılarak hazırlanmıştır. Her bölüm sonunda bilgiölçücü testler oluşturulmuştur. Bölümler Flash programıyla hazırlanmışanimasyonlarla etkileşimli hale getirilmiştir.

Cahide Erpolat

2006