Theses supervised by Prof. Dr. Osman Babaarslan
26 theses · Çukurova University
Farklı lineer yoğunluk ve elastan oranlarında eğrilmiş pamuk ipliklerinin gömleklik kumaş özelliklerine etkisi
Tekstil endüstrisinde ürünlerin kullanım özellikleri üzerinde etkili olan başlıca faktörler lif (hammadde), iplik, kumaş yapı ve özellikleri ve uygulanan bitim işlemleri olarak sıralanabilir. Son yıllarda pamuk içerikli gömleklik kumaşlara olan ilgi artmaktadır. Pamuk lifi her ne kadar gömleklik kumaşlar için albenisi yüksek bir lif olsa da albeniliğinin daha da arttırılması için bazı üretim oynamaları kaçınılmazdır. Yeniliklerden bir tanesi, pamuk ipliğine elastan katılması ve belli yönde kumaşta bir esneklik sağlanması şeklindedir.Elastan kullanımının yanı sıra verilen dokuma özellikleri ve bitim işlemlerinin de gömleklik kumaş üzerinde oldukça farklı özellikler kazandırdığı bilinmektedir. Ütülenebilirlik veya ütü bozulmazlık gibi işlemlerde çeşitli apreler vasıtasıyla sağlanabilmektedir. Ayrıca kumaşın genel görünümünü verilen dokuma raporları ile değiştirmek de mümkünüdür. Bu iyileştirmeler yapılırken, yapılan her ek işlemin avantajının yanında dezavantajının da bulunulabileceği göz önünde bulundurulmalıdır.Bu çalışmada 6 farklı grup kendi içinde ve diğer gruplarla olan özellikleri bakımından kıyaslanacaktır. Her 6 grupta genel olarak elastan oranı, atkı çözgü sıklıkları, %100 pamuk kullanımı, atkı çözgü numaraları ve örgü tipleri değiştirilip etkileri incelenmiştir. Bu çalışmada eldeki gruplardan oluşan kumaşlara yapılacak testler sayesinde grupların kendi içlerinde bulunan fiziksel test değerleri ile gruplar arası bulunan test değerleri istatistiksel olarak karşılaştırılmıştır. Elde edilen test değerleri M&S ve işletmenin kendi içerisinde kullandığı standart test değerleri ile belirlenmiştir.
Filament kesit şeklinin, sayisinin ve lineer yoğunluğunun POY ve tekstüre iplik özelliklerine etkisi
Günümüzde, sürekli filament iplik oluşumunda kullanılan iplik lineer yoğunluğu, filament kesit şekli ve ipliği oluşturan filament âdeti, gittikçe daha farklı şekil ve sayılarda üretim verisi olarak tercih edilebilmektedir. Bu üç parametrenin farklılaşması, üretim hammaddesi olan filamentin özelliklerini etkilediğinden, gerek üretilen iplik gerekse kumaş karakterleri bu durumdan etkilenmektedir.Bu çalışmada, filament lineer yoğunluğu, lif kesit şekli ve sürekli filament ipliği oluşturan filament sayılarındaki farklılıkların, yarı-kısmen oryante olmuş iplik (Partially oriented yarn-POY) ve tekstüre iplik karakteristiklerine olan etkisi incelenmiştir.
Farklı iplik numaralarından örülmüş değişik örgü tiplerinin kumaşın fiziksel özelliklerine etkisi
Bu çalışmada, genel olarak örme işlemi ve esasları, örmenin dokumadan farkları, örme kumaş hataları, örme makineleri hakkında bilgiler verilmiştir. Örme kumaşın fiziksel özellikleri üzerinde durulmuş olunup bu özelliklerin kumaşa etkileri incelenmiştir. Çalışma kapsamında yuvarlak örme makinelerinde, Open-End (OE) Rotor ve penye ring iplikleri kullanılarak belirli ayarlarda süprem, interlok ve ribana örgülü kumaşlar üretilmiştir. Bu kumaşların; ilmek sıklığı, pilling, may dönmesi, patlama mukavemeti ve hava geçirgenliği özellikleri incelenmiştir.Bu deneysel işlemler sonucunda çıkartılabilecek en temel sonuç; örme kumaş özellikleri, elyaf, iplik, örme yüzey özellikleri ve terbiye işlemlerine kadar tüm işletme parametrelerinden etkilenmektedir.Penye sistemi ile üretilen iplikten elde edilen kumaşın Open-end rotor sistemiyle elde edilen kumaşa göre daha az boncuklandığı gözlenmiştir. Kumaşların patlama mukavemeti değerleri iplik üretim tipinden, iplik numarasından ve örgü tipinden etkilenmektedir. Örme yapısının kumaşın çekme özelliğine etkisinin araştırıldığı çalışmalarda, seyrek örgülerdeki çekmenin daha fazla olduğu belirtilmiştir. Kumaşlarda may dönmesi en çok süprem kumaşlarda görülmüştür.
Elastan içerikli iplik üretmek üzere modifiye edilen ring makinesinda üretim değişkenlerinin optimizasyonu ve iplik kalitesi üzerindeki etkisi
Son yıllarda gerek tüketici taleplerinin gerekse endüstriyel alanda kullanılan tekstil ürünlerin değişmesi tekstil endüstrisinde de yeni ürünlerin elde edilebilmesi ihtiyacını ortaya çıkartmıştır. Bu ihtiyaç, değişik yapı ve özelliklerde lifler kullanılarak değişik tekniklerle farklı yapılarda ipliklerin üretilmesine yönelik çalışmaları arttırmış ve sonuçta çok değişik yapı ve özellikte iplikler üretilmeye başlanmıştır. Günümüzde katma değer noktasında klasik-konvansiyonel ipliklerde düşüş görülmekte ve bu tür ipliklerin yerini farklı görüntü ve özellikte üretilen iplikler almaktadır. Bu iplik türlerinden birisi de özlü iplik yapılarıdır. Özlü iplik, merkezde bulunan bir öz/çekirdek üzerine sarılan kesikli liflerden oluşan iplik yapısıdır. Özlü iplik, bu iki farklı özellikteki bileşenin özelliklerinden aynı anda optimum ölçüde yararlanabilmek için geliştirilmiş iplik yapısı olarak da bilinmektedir.Bu çalışmada, klasik düz iplik üretimi yapan bir ring iplik eğirme makinesi, özlü iplik üretmek üzere modifiye edilmiştir. Makine üzerinde tamamen servo motor kontrollü bir elastan besleme sistemi kullanılmıştır. Kullanılan motorlar, motor sürücü tarafından bilgisayar aracılığı ile kontrol edilmektedir. Kullanım kolaylığı bakımından Türkçe olarak yapılan bir yazılım ile, kontrol bilgisayarı ekranından belirli parametreler girildiğinde, istenilen özellikte iplikler tam otomatik olarak üretilebilmektedir. Yapılan tasarımdaki temel amaç, var olan ithal sistemlerin yerini alabilecek yerli bir sistemi geliştirerek tekstil sektörüne kazandırmaktır. Daha sonra makine üzerinde, çeşitli üretim parametreleri değiştirilerek, farklı özelliklerde elastan özlü kor iplikler üretilmiştir. Bu ipliklere çeşitli kalite testleri uygulanarak, üretim değişkenlerinin iplik kalitesi üzerine etkileri araştırılmıştır. Elde edilen sonuçların, Design Expert paket programı yardımıyla istatistiksel analizleri de yapılmıştır.
Değişik yöntemlerle elde edilmiş dokunmamış kumaşların (nonwoven) aşınma-sürtünme ve yüzey özelliklerinin incelenmesi
Tüketiciler satın alınacak bir kumaş ya da giysi için karar verirken kumaşa dokunarak değerlendirme yapmaktadırlar. Hızlı ve pratik olan bu yöntem, kumaş üretim sürecinde de kullanılmakta ancak, karar verme şeklinin subjektif olması sebebiyle ciddi kalite varyasyonlarına sebep olabilmektedir. Bu nedenle tutum açısından birbirine benzeyen kumaşlar üretebilmek ve bunun sürekliliğini sağlayabilmek için subjektif değerlendirmeler yapılması ve bunların objektif ölçümlerle desteklenmesi gerekmektedir. Bu noktadan hareketle, kumaş duyusal özelliklerin objektif değerlendirmelerle belirlenmesi için herkes tarafından aynı şekilde anlaşılıp uygulanabilen, basit ve pratik standart yöntemlerin geliştirilmesi ihtiyacı doğmaktadır.Bu çalışmada, yatay platform prensiplerine göre çalışan sistemin tasarımı yapılmış ve prototip imalatı gerçekleştirilmiştir. Çalışma kapsamında tekstilde son yıllarda hızlı bir gelişim gösteren dokunmamış kumaş numunelerinin sürtünme davranışları incelenmiştir. Gramaj, lif cinsi, ve bitim işlemlerine göre gruplandırılmış dokunmamış kumaş numunelerine farklı sürtünme yüzeyleri esas alınarak deneysel çalışmalar yürütülmüştür. Sürtünme özellikleri incelenen dokunmamış kumaşların sürtünme davranışları ile aşınma durumu ve yüzey özellikleri arasındaki ilişkiler incelemeye çalışılmıştır. Elde edilen veriler kullanılarak Design Expert paket programı yardımıyla istatistiksel analizleri gerçekleştirilmiştir.
Ring iplik eğirme makinesi için elektronik kontrollü şantuk sisteminin geliştirilmesi ve şantuklu iplik özelliklerinin incelenmesi
Son yıllarda, tüm dünyada tekstil sektöründe rekabet artmaktadır. Türk tekstil sanayisinin yükselen rekabet şartlarında varlığını koruması ve geliştirebilmesi için katma değeri yüksek, moda ve markalaşmaya yönelik ürünler üretmeye gereksinimi vardır. Bu bağlamda, fantezi iplikler önem kazanmaktadır. En yaygın fantezi ipliklerden biri şantuklu ipliklerdir. Özellikle ring iplik eğirme makinesinde üretilen şantuklu iplikler, düz kumaşlara çok değişik görsel etkiler kazandırmakta ve rekabette öne geçmek için iplik üreticisine esneklik sağlamaktadır.Günümüzde, ring iplik eğirme makinesinde şantuklu iplik üretiminin temel prensibi, düz iplik üretimi sırasında ana çekimi aralıklı olarak belli sürelerde değiştirmektir. Bu çalışma kapsamında, geleneksel bir ring iplik eğirme makinesinin üzerine, sonradan kurulabilecek elektronik kontrollü bir ek şantuk donanımı tasarlanmış ve kurulumu gerçekleştirilmiştir. Bu donanım kurulurken, makine üzerinde mekanik değişiklikler yapılmış, orta/arka çekim silindirlerine servo motorlar bağlanmış, servo motorları kontrol etmek için başlıca PLC, sürücü, enkoder parçalarından oluşan elektrik ve elektronik sistem kurulmuş, sisteme bir kişisel bilgisayar bağlanmıştır. Sisteme veri girişi yapmak, şantuklu iplik tasarlamak için kullanılacak bir bilgisayar arayüz yazılımı ve verileri işleyerek hareket sinyallerini üretecek bir PLC yazılımı hazırlanmıştır. Kurulumu yapılan bu ek şantuk donanımı kullanılarak, hazırlanan bir deney tasarımı çerçevesinde şantuklu iplik örnekleri üretilmiş, kalite kontrol testleri yapılmış, elde edilen veriler SPSS 15.0 ve Design Expert 6.01 istatistik paket programları kullanılarak analiz edilmiştir.Anahtar Kelimeler: Şantuklu iplik, Ek şantuk donanımı, Ring iplik eğirme makinesi,Otomasyon
Open-end rotor iplikçiliğinde farklı karışım oranı ve tiplerinin iplik özellikleri üzerindeki etkisinin araştırılması
Karışım iplikçiliğinde konvansiyonel olarak en çok kullanılan karışım tipi ikili lif türü karışımlarıdır. Mevcut akademik çalışmalarda da bu yönde bir araştırma eğilimi süregelmiştir. Çalışmada üzerinde durulan üçlü karışım tipleri konvansiyonel olarak üretimi nispeten az seviyede olan bir iplik tipidir. Bunun sebebi ise gerek çalışma zorluğu ve gerekse elde edilecek mamül özelliklerinin tam bilinmemesidir. Bu çalışma ile 3'lü lif karışımlarında mamülden beklenen özelliklere göre gerekli karışım oranı ve karışım tipi hakkında önemli bulgular elde edilmesi hedeflenmiştir.Bu çalışma ile ikili karışımlara üçüncü lif türünün de eklenmesinin son ürüne etkisi, karışım yönteminin tarak makinesinde açık lif formunda (sandviç tipi) ya da cer makinesinde şerit formunda uygulanmasının, üründe neden olduğu farklılıklar ve cer tipi karışımlarda pasaj sayısının (1 pasaj ve 2 pasajlık ayrı üretimlerin) iplik özelliklerine farklı karışım oranlarında etkisi incelenmiştir. Çalışma sonucunda, iplik numarası ile iplik yapısında bulunan her bir lif karışım oranının etkileşiminin iplik özelliklerine direkt etkisi olduğu tespit edilmiştir. Karışıma katılan lifler çeşitlilik gösterdikçe karışım yönteminin (tarak makinesinde sandviç karışım yada cer makinesinde şerit halinde karışım) etkisinin arttığı görülmüştür. Ayrıca seçilen iplik özellikleri için (düzgünsüzlük, tüylülük, mukavemet-uzama) regresyon analizleri ile istatistiksel olarak anlamlı tahmin formülleri elde edilmiştir. Bu formüller ile çalışmada kullanılan liflerin (PES, CV, PAN) herhangi bir karışım oranında elde edilecek iplik özellikleri tahmin edilebilmektedir.
Yeni nesil teknik lifler (karbon, lenzing fr, metaaramid, paraaramid) kullanılarak özellikli ipliklerin üretimi ve kalite - maliyet analizi
Bu çalışmada yeni nesil teknik lifler (Karbon, Lenzing FR, Metaaramid, Paraaramid) kullanılarak özellikli iplik üretiminde kaliteye etki eden makine ve üretim parametreleri incelenmiştir. Yüksek kalite elde edilirken ürünün pazardaki rekabet gücünü iyileştirmek amacıyla maliyetinin de optimize edilmesi hedeflenmiştir.Çalışmada lifler seçilirken, Limit Oksijen Indeks (LOI) değerleri, pazarda tercih edilirliği, çalışılabilirliği ve maliyeti dikkate alınmıştır. Ring iplik üretim sisteminde 2'li, 3'lü ve 4'lü karışımlarla iplikler üretilmiş ve güç tutuşurluk testleri için bu ipliklerden numune kumaş üretimleri yapılmıştır.İplik ve kumaşlara ait test sonuçları istatistiksel yöntemler kullanılarak analiz edilmiş ve elde edilen sonuçlar kalite maliyet optimizasyonu açısından değerlendirilmiştir.
Filament mikroliflerden elde edilmiş iplikler kullanılarak dokunan kumaşların performans özelliklerinin araştırılması
Bu tez çalışması ile yağmurluk, çadır, uyku tulumu ve rüzgar giysisi gibi ürünlerde kullanılabilecek dokuma kumaşlar için mikrofilament inceliğinin ve atkı sıklığının kumaş performans özelliklerine etkilerinin araştırılması amaçlanmıştır. Tez çalışması kapsamında 1/1 Bezayağı, 3/2 Dimi (Z) ve 4/1 Saten doku tiplerinde, her bir doku tipi için sabit çözgü sıklığında 4 farklı atkı sıklığı ve 5 farklı filament inceliği uygulanarak toplam 60 adet dokuma kumaş üretilmiştir. Bu kumaşların kullanım dayanımlarını saptamak amacıyla kopma mukavemeti ve uzaması, yırtılma mukavemeti, rüzgara karşı bariyer sağlama etkilerini saptamak amacıyla hava geçirgenliği, nefes alabilirliklerinin saptanması amacıyla su buharı geçirgenliği testleri uygulanmıştır. Her bir doku tipi için çok yanıtlı optimizasyon tekniği ile optimum atkı sıklığı ve filament inceliği değerleri saptanmıştır. Daha sonra bezayağı doku tipi için saptanan sıklık değerinde ve 5 farklı filament inceliğindeki 5 adet kumaşa su iticilik bitim işlemi uygulanmıştır. Bitim işleminin kumaşlarda sağladığı su iticilik ve su geçirmezlik özelliklerinin tespit edilmesi ve bu özelliklere filament inceliğinin etkisinin saptanması amacıyla temas açısı ölçümü, püskürtme testi ve hidrostatik basınç testi uygulanmıştır. Uygulanan bitim işleminin performans özelliklerine etkilerini belirlemek amacıyla performans testleri tekrarlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Mikrofilament iplik, dokuma kumaş, kopma mukavemeti ve uzaması, yırtılma mukavemeti, hava geçirgenliği, su buharı geçirgenliği, su iticilik
Laboratuvar tipi filament iplik makinesinin tasarımı, imalatı ve özgün ürün geliştirme çalışmaları
Sürekli filament iplik üretimi yapılan işletmelerde, üretim hattı oldukça geniş bir alanı kaplamakta ve üretim gün boyu kesintisiz bir şekilde devam etmektedir. Bu sebepten, üretim çalışmaları sırasında Ar-Ge ve Ür-Ge faaliyetlerini yürütmek oldukça güç olmaktadır. Bu durum göz önünde bulundurularak, "Laboratuvar tipi Filament İplik Üretim Makinesinin Tasarımı, İmalatı ve Özgün Ürün Geliştirme Çalışmaları" başlıklı doktora tez çalışması gerçekleştirilmiş ve bu çalışma ile filament ipliklere yönelik, sürekli ve sistemli araştırmalar yapabilmek amaçlanmıştır. Dolayısıyla, çalışma temel olarak iki aşamalıdır; birinci aşama, laboratuvar tipi filament iplik üretim makinesinin tasarımı, geliştirilmesi ve imalatından, ikinci aşama ise, üretilen makinede gerçekleştirilen ürün geliştirme çalışmalarından oluşmaktadır. Çalışmanın birinci aşaması kapsamında imal edilen bu laboratuvar tipi filament iplik üretim makinesinin ilk prototipi Çukurova Üniversitesi Tekstil Mühendisliği Bölümü Filament İplik Üretim Laboratuvarı'na kurulmuştur. Çalışmanın ikinci aşamasında ise, güç tutuşurluk özelliği taşıyan katkı maddesi, cips formundaki polipropilen hammaddesine farklı oranlarda eklenerek sürekli filament iplikler üretilmiştir. Daha sonra, bu ürünlerin hem mekanik hem de özgün özellikleri incelenmiştir. Sonuçta, katkı maddesi miktarındaki artışın ipliklerin güç tutuşurluk özelliğini geliştirdiği görülmüştür. Ayrıca, söz konusu sürekli filament ipliklere mukavemet, kopma uzaması, % kristalin bölge oranı, SEM görüntü analizi, EDX analizi, vb., testler de uygulanmış ve elde edilen sonuçlar yorumlanmıştır.
Ring iplik makinaları için yeni bir enjekte iplik üretim sisteminin geliştirilmesi ve iplik özelliklerinin incelenmesi
Ring iplik eğirme teknolojisi ülkemizde dahil olmak üzere dünyada en yaygın ve en yüksek kapasiteli iplik üretim sistemidir. Dünyada artan rekabet koşulları sebebi ile konvansiyonel olarak ring iplik üretiminde kâr marjı her geçen gün azalmaktadır. Bu sebeple ring iplik makinelerine sahip üreticiler, mevcut makinelerinde modifikasyon yolu ile üretilen ürünlerin katma değerini artırıcı sistemlere yönelmişlerdir. Bu eğilimlerin en başında özlü iplik (core-spun) ve şantuklu (slub) iplik üretim sistemleri gelmektedir. Günümüzde bu iki sistemle donatılmış makinelerin ulaştığı kapasite miktarı, neredeyse bu ürünleri de standart bir ürün haline getirmiştir. Bu sebeple hem artan pazar taleplerini karşılayabilmek hem de rekabette bir adım öne geçebilmek için yeni sistem arayışı başlamış olup, bu yeni modifikasyonlardan biri de enjekte iplik üretim sistemleridir. Günümüzün en dikkat çekici fantezi iplik çeşitlerinden biri olarak tanımlanabilecek enjekte ipliğin yapısı, uzun yada kısa ştapel esaslı bir iplik yapısı içerisinde belirli aralıklarda farklı özellikteki (renk, cins, vb.) lif grubunu bünyesinde taşıyan bir iplik yapısıdır. Farklı özellikli lif grubu, iplik yapısı üzerinde efekt oluşturucu materyal olarak yer almaktadır. Bu yeni iplik çeşidinin ismi, ana yapıya, efekt liflerinin bölgesel olarak dahil (enjekte) edilmesinden gelmektedir. Üretimde ana yapıyı oluşturan liflerde miktar değişimi olmadan efekt verici liflerin de yapıya dahil olması, efekt bölgelerinde kalın bölgelerin oluşmasını sağlamaktadır. Bu çalışmada, günümüzde önemi her geçen gün artan enjekte iplik yapıları için mevcut olan üretim sistemlerinden tamamen farklı bir yapıda özgün olarak yeni bir sistemin geliştirilmiş ve bu sistemle üretilmiş numune iplik yapılarının özellikleri değerlendirilmiştir.
Mikrofilament özlü ştapel sargılı iplikler ve bu ipliklerden dokuma kumaş özelliklerinin incelenmesi
Günümüzde, tekstil sektöründe artan taleplerlere cevap verebilen birçok alternatif iplik üretim sistemlerinde farklı hammaddeler kullanılarak elde edilen fonsiyonel iplikler tercih edilir hale gelmiştir. Fonsiyonellik kazandırılmış iplik türlerinden biri kompozit iplik yapılarıdır. Kompozit ipliklerin üretimleri yeni veya modifiye edilmiş birçok eğirme sisteminde gerçeklebilmektedir. Kompozit bir iplik çeşidi olan özlü iplik, öz ve sargı bileşenlerinin bir araya getirilmesiyle bu iki bileşenin özelliklerinden aynı anda faydalanmak amacıyla geliştirilmiştir. Özlü iplik belirli bir bükümde sargı elyafının mono/multifilament ipliğin etrafına sarılmasıyla üretilmektedir. Bu çalışmada, aynı doğrusal yoğunluğa ve farklı filament inceliklerine sahip tekstüre polyester filament öz olarak kullanılmıştır ve modifiye edilmiş ring eğirme sisteminde pamuk sargılı sert özlü iplikler üretilmiştir. Öz oranının iplik performans özellikleri üzerindeki etkisini belirleyebilmek amacıyla farklı numaralarda iplikler üretilmiştir. Buna ilaveten sert özlü iplik performans özellikleri ile karşılaştırmak amacıyla aynı üretim parametrelerinde konvansiyonel (%100 Pamuk) ipliklerin üretimleri gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, bu ipliklerin atkı ipliği olarak kullanılmasıyla aynı örtme faktöründe indigo boyalı denim kumaşlar üretilmiştir. Bu ipliklere ve denim kumaşlara çeşitli kalite testleri uygulanarak, filament inceliğinin ve iplik numarasının iplik kalitesi ve kumaş kalitesi üzerine etkileri araştırılmıştır. Elde edilen sonuçların istatistiksel analizleri Design Expert paket programı yardımıyla yapılmıştır.
Geri dönüşüm pamuk, r-PET ve karışımlarının denim kumaş üretiminde kullanılması
Bu çalışmada pamuk lifi (CO), iplik üretimi sırasında oluşan atıklardan geri dönüşüm pamuk lifi (r-CO) ve PET şişe atıklarından geri dönüştürülen lif (r-PET) kullanılarak iplikler ve bu ipliklerden denim kumaşlar üretilmiştir. Üretilen ipliklere kopma mukavemeti, kopma uzaması, düzgünsüzlük ve tüylülük performans testleri uygulanmıştır. Üretilen karışımsız tipteki iplikler, lif karakteristiklerine benzer sonuçlar göstermiştir. Karışımlarda ise farklı sonuçlar ortaya çıkmıştır. Çalışmadaki CO/r-CO ve CO/r-PET ikili karışımlarından elde edilen sonuçlar literatürde yer alan bilgileri doğrulamıştır. Literatürde r-CO/r-PET karışımları üzerine herhangi bir bilgi bulunmamaktadır. Bu karışımlarda r-PET oranı arttıkça kopma mukavemeti ve kopma uzaması artış, düzgünsüzlük, iplik hataları ve tüylülük değerlerinin azalma eğiliminde olduğu görülmüştür. Mamul hale gelen denim kumaşlarda enzim ve taş yıkama işlemleri uygulanmıştır. Kumaşların gramaj, kopma mukavemeti/uzaması, yırtılma mukavemeti, yumuşaklık dereceleri ve hava geçirgenlik özellikleri test edilmiştir. Çalışmada kullanılan üç farklı lifin kumaş özellikleri üzerindeki etkisini incelemek amacıyla bağıntı analizi kullanılmıştır. Ayrıca yıkama işlemleri sonrası gruplar arasındaki farklar varyans analizi ile incelenmiştir. Numuneler arasında r-CO lifinin kopma ve yırtılma mukavemetini olumsuz etkilediği belirlenmiştir. r-PET lifinin ise kopma mukavemeti, kopma uzaması ve yırtılma mukavemetine katkı sağlarken, yumuşaklığı olumsuz yönde etkilediği gözlemlenmiştir. Genel olarak yıkama işlemleri sonrası gramaj, kopma mukavemeti, yumuşaklık dereceleri ve hava geçirgenliği azalmıştır. Mamul kumaşlara göre yıkama sonrası kumaş özellikleri üzerinde liflerin etkileri farklılık göstermiştir.
Askeri eğitim elbisesi olarak kullanılan kumaşlara uygulanan bitim işlemlerinin kumaş performans özelliklerine etkisi
Bu çalışmada, askeri eğitim elbisesi olarak kullanılan % 85 pamuk / % 15 polyester karışımlı kumaşın performans özellikleri üzerinde bitim (apre) işlemlerinin etkisi araştırılmıştır. Bu amaçla, aynı iplik ve dokuma parametrelerine sahip askeri eğitim elbisesi kumaşı üretilmiş ve aynı şartlarda ön terbiye işlemleri uygulanmıştır. Elde edilen bu kumaşa, su iticilik, yağ iticilik, antibakteriyel aprelerinden oluşan 7 (yedi) farklı kombinasyonda bitim işlemleri uygulanmış ve uygulanan bitim işlemlerinin kumaş performansı üzerindeki etkisini incelemek üzere fiziksel (kopma dayanımı, yırtılma dayanımı, aşınma dayanımı, hava geçirgenliği) ve kimyasal (orijinal halde ticari ve ev tipi yıkamaya karşı renk haslığı, tere karşı renk haslığı, sürtmeye karşı renk haslığı, ütülemeye karşı renk haslığı, hava şartlarına karşı renk haslığı) testler uygulanmıştır. Elde edilen değerler SPSS istatistik paket programı kullanılarak değerlendirilmiş ve sonuçlar yorumlanmıştır.
Krep (crep) yapılı filament iplikler ve denim kumaş üretiminde kullanımı
Günümüzde, denim kumaştan üretilen giysiler yaş, cinsiyet ve sosyal statü sınırlaması olmadan, çok geniş bir alıcı kitlesi tarafından yaygın olarak kullanılmaktadır. İlk zamanlarda, %100 pamuk iplikleri kullanılarak üretilen denim kumaşlar, modanın da etkisiyle günümüzde farklı lifler içeren ipliklerden dokunmuş, farklı renk, görünüm ve performans özelliklerine sahip kumaşlar olarak karşımıza çıkmaktadırlar. Tekstilde yenilik ve farklılık arayışları sonucu ortaya çıkmış olan krep yapılı iplikler ilk önceleri selüloz asetat liflerinden üretilmekteydi. Son yıllarda polyester, filament yapılı krep iplik üretiminde yaygın olarak tercih edilmektedir. Filament esaslı krep iplikler çoğunlukla kompozit yapıda (çok bileşenli) olmalarından dolayı, sonradan görecekleri sıcak işlemde davranışları farklı olmaktadır. Bu işlem kumaş formunda iken yapıldığında kumaşta da krep etkisi kendisini göstermektedir. Bu çalışmada, krep ipliklerin denim kumaştaki etkisini ve performansını gözlemlemek amacıyla aynı numarada fakat farklı filament sayılarında polyester esaslı tekstüre krep iplikler üretilmiştir. Daha sonra bu iplikler denim kumaş üretiminde atkı yönünde kullanılarak numune kumaşlar elde edilmiştir. Çözgü iplikleri standart olan bu numune denim kumaşlara kalite kontrol testleri uygulanarak performans özellikleri araştırılmıştır. Elde edilen kumaş test sonuçlarının istatiksel analizleri SPSS istatistik paket programı kullanılarak gerçekleştirilmiştir.
Farklı yöntemlerle üretilmiş dokusuz yüzeylerin akustik özelliklerine etki eden faktörlerin araştırılması
Bu tez çalışması ile ses yalıtımında kullanılmak üzere, özellikle otomotiv sektörü için, ticari tekstil ürünlerine alternatif olarak birim ağırlığının düşük olması, performans ve üretim aşamalarının kısa olması avantajlarıyla ideal ses absorbe edici özellikte, SMS tipi katmanlı dokusuz yüzey malzemenin niteliklerini belirlemek amaçlanmıştır. Bu amaçla; polyester ve polipropilen hammaddeden üretilmiş, homokomponent ve bikomponent yapıdaki yuvarlak ve trilobal lif kesitlerinde, düz veya noktalı kalenderleme uygulanmış, 7 farklı kumaş gramajına sahip toplamda 49 adet katmanlı dokusuz yüzey numunesi elde edilmiştir. Bu numunelerin, ses yalıtım performansını değerlendirmek üzere hava geçirgenliği, ses absorbsiyonu ve gözenek boyutu ölçümlerinin yanında patlama mukavemeti, kopma mukavemeti gibi mekanik performans özellikleri de incelenmiştir. Design Expert 9 paket programı kullanılarak istatistiksel analizler yapılmıştır. Çalışmanın sonucunda bikomponent yapılı liflerin filament serme yöntemine göre üretilen dokusuz yüzeylerde ses absorbsiyonunu iyileştirdiği, bu durumun yüzeylerin hava geçirgenliği ve gözenek yapısı ile ilişkili olduğu belirlenmiştir. Yüksek frekanslar için artan gramajlarda azalan gözenek boyutu ve hava akımına karşı direncin artmasıyla birlikte akustik özelliklerin geliştiği saptanmıştır. Bu durumu lif kesit şekli ve lif yapısının bikomponent veya homokomponent oluşunun etkilediği belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Dokusuz Yüzeyler, Sonsuz Elyaf SermeYöntemi, Bikomponent Lifler, Ses Absorbsiyonu, Geçirgenlik Özelliği
Ştapel lif (akrilik/viskon) karışımlı iplikler kullanılarak dokunan wilton tipi yüz-yüze halılarda tozuma derecesinin araştırılması
Günümüzde, tekstil zemin kaplama materyali olarak adlandırılan ve geleneksel üretim yöntemleriyle dokunan halılar; nüfus, alım gücü, inşaat ve otomotiv sektörlerindeki büyümeden kaynaklı talep artışına bağlı olarak son kullanıcının beklentilerini daha iyi karşılayabilmek amacıyla daha işlevsel hale gelmiştir. Bu çalışmada kısa ştapel liflerden oluşmuş viskon (CV), akrilik (PAN) ve bunların belirli orandaki karışımlarından elde edilen ipliklerle, aynı şartlarda dokunan yüz-yüze wilton tipi halıların tozuma derecelerinin ve performans özelliklerinin araştırması yapılmıştır. Tozuma derecesine etki eden en önemli iki faktörün karışım oranı ve toz alma işlemi olduğu bilinmektedir. Toz alma işleminin tozumaya etkisini incelemek için numuneler iki grup şeklinde üretilmiştir. Birinci gruba toz alma işlemi uygulanırken, ikinci gruba ise işlem uygulanmamıştır. Böylelikle toz alma işlemin etkisi de değerlendirilmiştir. Çalışmanın amacı; toz alma derecesinin minimum olduğu optimum karışım oranının belirlenmesidir. Karışım oranlarının halı kullanım performansına etkisi de yapılan test sonuçlarına ve istatistiksel analizlere göre değerlendirilmiştir.
Tekstil terbiyesinde kullanılan kadeleme (dekatürleme) işlemi ve dokuma kumaş tuşe-tutum özellikleri üzerindeki etkisi
Bu çalışmada, %65 poliester %35 viskon karışımlı rijit kumaşın ve %64 poliester %34 viskon %2 elastan karışımlı atkı streç kumaşın, performans özellikleri üzerinde kade (dekatürleme) işleminin etkisi araştırılmıştır. Bu amaçla, aynı dokuma parametrelerine sahip rijit kumaş ve 3 (üç) farklı elastan numarasına sahip streç kumaşlar üretilmiş ve aynı şartlarda terbiye işlemleri uygulanmıştır. Elde edilen kumaşlara, kade işleminin kumaş performansı üzerindeki etkisini incelemek üzere, kalite kontrol testleri uygulanmıştır. Elde edilen değerler üzerinde istatistiksel analizler yapılmış ve sonuçlar yorumlanmıştır. Sonuçta kade işleminin, seçilen kumaşların tuşe-tutum, görünüm, kullanım dayanımları, performans özellikleri üzerinde etkili olduğu görülmüştür.
Multicomponent core-spun (dualcore) iplik yapı ve özelliklerinin denim kumaş performansı üzerindeki etkisi
Denim kumaşlar günümüzde giyimde en çok kullanılan kumaş türüdür ve tüm dünyada tüketimi hızla artmaktadır. Rekabetin üst düzeyde olduğu bu sektörde yenilikçi olmak büyük önem arz etmektedir. Yapılabilecek yenilikler kapsamında denim kumaşın özelliklerini ve performansını etkileyebilecek çok sayıda parametre bulunmaktadır. Bu tez çalışması kapsamında, çok bileşenli (en az üç) core-spun iplikleri üretebilecek bir ortamın oluşturulması ile multicomponent corespun (Dualcore) ipliklerin tasarımı ve üretimini takiben katma değeri daha yüksek olacağı öngörülen denim kumaşların tasarımı ve geliştirilmesi amaçlanmaktadır. Aynı numaradaki farklı dualcore elastik atkı iplikleri ile dokunan tamamen aynı konstruksiyondaki kumaşların özellikleri üzerindeki ölçülebilir etkileri değerlendirilmiştir. Yapılacak denemeler ile seçilen dual core kombinasyonunun kumaşa kazandırdığı özelliklerin belirlenmesi ve amaca uygun materyal seçimi için yol gösterici sonuçlar elde edilmiştir. Atkıda farklı harman, öz materyal ve kalınlık çalışmaları yapılmış ve bu seçimlerin mukavemet, elastikiyet, kalıcı uzama gibi kumaş özelliklerini etkiledikleri, istenen performans değerleri için uygun atkı yapısı kullanılması gerektiği belirlenmiştir.
Viscose spun yarn and knitted fabrics properties produced by using different spinning technologies
In this thesis, using Ne 28/1 (21 tex) 100% viscose fiber, ring, compact, rotor, and vortex spinning systems are used to examine the yarns and some selected properties of knitted fabrics from these yarns. Yarns produced using different spinning technologies were knitted into a fabric with a plain structure produced in two different yarn stitch densities (ring and compact are the same, rotor and vortex are the same). Then, the pilling abrasion (with ICI box and Martindale) of knitted fabrics produced using yarns from different spinning technologies and burst strength performance are examined. As a result, the yarn produced with the compact system in terms of yarn gave the best results of general properties. Fabrics were examined in two groups, it was observed that the fabrics knitted with compact yarns had better pilling properties than the fabrics knitted with ring yarns. However, the pilling performance of knitted fabric made from yarns produced by vortex technology is better than knitted fabric from OE rotor yarns.
Farklı tekstüre şartlarında birleştirilen polyester esaslı filament ipliklerin özellikleri ve örme kumaştaki görsel etkileri
Filament yapılı ipliklerin son yıllardaki kullanım oranı yeni ürün geliştirmeye yönelik çalışmalarda her geçen gün artış göstermektedir. Yapılan bu çalışmada birbirine çapraz kayışların kullanıldığı tekstüre işlemi yalancı büküm metodu ile farklı özelliklerdeki FDY ve POY polyester hammadde ile filament yapılı iplikler birleştirilmiştir. FDY sabit tutulup, farklı üç POY hammadde FDY'nin tekstüre fırınındaki değişikliği ve iki farklı çekim değeri ile toplamda 12 adet numune elde edilmiştir. Üretimi yapılan ipliklerin doğrusal yoğunluğu, kopma uzaması, kopma mukavemeti, punta sayısı ve kaynama çekmesi testleri yapılmıştır. Ek olarak bu ipliklerden üretilmiş kumaşların görselleri incelenmiştir. Elde edilen verilere göre tek katlı ipliklere göre hem görsel hemde yapısal olarak bir fark gözlemlenmiştir. Anahar Kelimeler: Mikrofilament iplik, FDY, POY, PES, CDPET
Süper streç denim kumaşların geliştirilmesi ve vücuda uygulayacağı basıncın ölçümüne yönelik yeni bir test cihazının imalatı
Ülkemizin gerek altyapı gerekse ihracata dayalı ürün gamı olarak güçlü olduğu denim sektöründe yeni bir trend olan süper-streç denim kumaşların materyal boyutu (lif, iplik ve kumaş) da dikkate alınarak geliştirilmesi, devamında giysiye (pantolona) dönüştürülmesi ve sonuçta fonksiyonel bir ürün olarak insan vücuduna uygulayacağı basıncın tayin/tespiti için yeni bir basınç ölçüm test cihazının tasarımı, geliştirilmesi ve prototip imalatının yapılması tez çalışmasının amacını oluşturmaktadır. Çalışmada uygun olan lif seçimi yapılarak %100 pamuk ipliklerin yanı sıra farklı lif ve harmanlama oranlarına sahip core/dual-core iplikler geliştirilmiş ve 9 farklı iplik üretilmiştir. Bu ipliklerden farklı hammadde kombinasyonları ile farklı elastikiyet ve esneklik düzeyine sahip 12 farklı kalitede denim kumaşlar elde edilmiştir. Üretilen iplik ve kumaşların fiziksel özelliklerinin tayini için gerekli kalite kontrol testleri uygulanmış ve elde edilen sonuçlar yorumlanmıştır. Üretilen kumaşlar, oluşturulan ölçü tablosuna uygun şekilde 32, 36 ve 40 beden ölçülerine sahip pantolonlara dönüştürülmüştür. Dolayısıyla 12 farklı kumaş, her bir kaliteden 3 bedene ve her bedenden de 3'er adet olmak üzere toplamda 108 adet pantolona dönüştürülmüştür. Çalışma kapsamında dinamik esaslı yeni bir basınç ölçüm test cihazının tasarımı ve prototip imalatı yapılmıştır. İmalatı yapılan basınç ölçüm test cihazı ile de süper streç denim kumaşlardan elde edilen pantolonların/giysilerin vücuda uyguladıkları basınç düzeyleri tespit edilmiştir. Giysinin vücut ile etkileşimi olan basınç değerlerinin lif, iplik, kumaş ve bedenlere göre değişim düzeyleri çıkan somut verilerle ilişkilendirilerek yorumlanmıştır.
Hamel büküm tekniği ile üretilmiş katlı ipliklerde büküm değişiminin iplik ve kumaş performansı üzerindeki etkisi
İplik işletmeleri açısından önemli maliyet kalemlerinden biri olan tek katlı ipliklerin büküm değerleri, Hamel katlama-büküm sisteminde aralarında 100'er büküm fark bulunacak şekilde beş farklı çift katlı iplik numunesi haline getirilmiştir. Tek katlı ipliklerin, çift katlı ipliklerin ve bu ipliklerin boyanması sonrası kalite değerleri araştırılmıştır. Bükümleri farklı olan boyalı çift katlı ipliklerden gömleklik kumaş elde edilmiş olup, bu kumaşlara fiziksel ve performans testleri de uygulanmıştır. Hamel büküm sisteminde beş farklı büküm değerinde üretilmiş olan Ne 70/2 iplik numunelerinin Uster, CV, ince yer, kalın yer, neps, mukavemet ve tüylülük değerleri tespit edilmiştir. Çalışma sonucunda büküm işlemi incelenen iplik kalite parametrelerinde tüm numune grupları üzerinde iyileştirme gösterirken, büküm miktarının kalite parametreleri üzerinde anlamlı etkisinin olduğu görülmüştür. Üretilen gömleklik kumaşlara uygulanan fiziksel ve performans testlerine büküm farklılığının etkisinin araştırıldığı bu çalışmada, büküm miktarının yine tüm numune kumaş grupları üzerinde anlamlı etkisinin olduğu görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Kompakt İplik, Katlı İplik, Katlama-Büküm, Hamel Büküm, İplik Özellikleri, Kumaş Performansları
Validating a test method to evaluate the adhesion force of electrospun nanofiber covered nitinol stents and evaluating the adhesion force of differently treated stents
The main objective of this study is to measure the adhesion force between braided structured nitinol stent's surface and thermoplastic polyurethane (TPU) electrospun nanofibers. Further, the influence of different treatments on the adhesion force should be investigated, and a method to enhance adhesion should be found. To measure the adhesion force of TPU nanofiber covered stents, first, a method was validated using different surface materials and adhesives. After that test method validation, the adhesion force is measured. Later, different approaches are followed to evaluate the adhesion force, such as different electrospinning processes, braided structures, and treatments. From the validation part, it has been observed that the adhesion forces of 2D and 3D surfaces are quite coherent and reproducible. Similar results have been found for 2D, and 3D structured nanofiber covered stents. In terms of different approaches, higher adhesion forces have been observed for horizontal electrospinning setups and braided structures with higher forwarding speeds. After plasma treatment, adhesion forces were increased by 2 times, while for heat treatment, it was increased by 1.5 times. The average adhesion force of the stent after plasma and heat treatment was 41.8 cN and 26.41 cN, respectively, while the reference stent without treatment measured 16.75 cN. Keywords: nitinol stents, electrospun nanofiber, adhesion force, test method validation