Theses supervised by Prof. Dr. Ramazan Erturgut
17 theses · Akdeniz University
Tedarik zinciri stratejisi ile lojistik performans ilişkisinde tedarik zinciri entegrasyonunun aracılık rolü
İşletmeler ulusal ve uluslararası pazarda rakipleriyle rekabet ederken tedarik zinciri yönetimini anahtar olarak kullanmaya başlamışlardır. Fakat tedarik zincirleri gelişip, faaliyetler dağınık hale geldikçe tedarik zincirinin de karmaşıklığı arttığı için, tedarik zinciri faaliyetlerinin gerçekleştirilmesinde ve yönetilmesinde işletmeler farklı zorluklarla karşı karşıya kalabilmektedirler. Bu zorluklarla başa çıkıp, tedarik zinciri yönetiminde başarılı olabilmek için de işletmelerin ürün yapılarına ve amaçlarına uygun tedarik zinciri stratejilerine ve tedarik zinciri üyeleri arasında işbirliğine dayalı stratejik işbirliklerine ihtiyaçları vardır. Ayrıca gerçekleştirilen faaliyetlerin ve stratejilerin sonuçlarını kontrol edip geliştirmek için de, işletmelerin ekonomik anlamda kalkınmasında büyük paya sahip olan lojistik faaliyetlerin performansının doğru ölçülmesi ve yönetilmesi gerekmektedir. Dolayısıyla işletmelerin rekabetinin yaşandığı ve karmaşıklığın her geçen gün daha da arttığı tedarik zinciri yönetiminde tedarik zinciri stratejileri, tedarik zinciri entegrasyonu ve lojistik performans ölçümü kritik bir öneme sahiptir. Bu çerçevede çalışmanın amacı tedarik zinciri stratejileri ile işletmenin lojistik performansı arasındaki ilişkiyi ve tedarik zinciri entegrasyonunun bu ilişkide aracı bir rolü olup olmadığını araştırmaktır. Bu amaç doğrultusunda Türkiye İhracatçılar Meclisi'nin belirlemiş olduğu 2021 yılı ilk 1000 ihracatçı işletmeden anket yöntemiyle 417 adet veri toplanarak analiz edilmiş ve bulgular yorumlanmıştır. Yapılan analizler sonucunda, işletmelerin belirlemiş oldukları tedarik zinciri stratejileri ile lojistik performansları ve tedarik zinciri entegrasyonları arasında anlamlı ve pozitif yönlü bir ilişkinin olduğu belirlenmiştir. Tedarik zinciri entegrasyonu ile lojistik performans arasında da anlamlı ve pozitif yönlü bir ilişki tespit edilmiştir. Ayrıca tedarik zinciri stratejileri ile lojistik performans arasındaki ilişkide tedarik zinciri entegrasyonunun kısmi aracı rolü üstlendiği sonucuna ulaşılmıştır.
Kitle kaynak lojistiğinde işletmelerin istekliliklerini etkileyen faktörler: Türkiye'de faaliyet gösteren işletmeler üzerinde bir araştırma
2000'li yıllardan itibaren yaygın kullanıma yerleşen paylaşım ekonomisi kavramı kendisini birçok alan ve sektörde yerelleşerek göstermiştir. Bu kavramın lojistik sektörüne yansıması olan kitle kaynak lojistiği, lojistik hizmetlerin bir dijital platform aracılığıyla aktör bir kitleye yüklenerek aktarılmasıdır. Bu aktarım bireyler arasında (gezginler, nakliyeciler, yetkili sürücüler, boş depolama alanlarının sahipleri, vb) olabileceği gibi işletmeler ve bireyler arasında da gerçekleşebilen, sürdürülebilir lojistiğe katkıda bulunabileceği düşünülen esnek bir iş modelidir. Yapılan araştırma sürecinde kitle kaynak lojistiğinin nispeten yeni bir kavram olması sebebiyle dünya yazınındaki çalışmaların ancak 2010 yılından sonra artış göstermeye başladığı, ulusal yazında ise yazın örneklerinin oldukça sayılı olduğu görülmüştür. Sektör uygulamaları düzeyinde ise dünyada örneklerine kıyasla ulusal örneklerin nispeten daha az ve genellikle dünya uygulamalarının Türkçe 'ye çevrilmiş ya da benzer versiyonlarının kullanıldığı fark edilmiştir. Çalışmalarda yeni bir uygulama olmasından dolayı gri noktalar bulunmasına rağmen ağırlıklı olarak faydalarının tespit edilmesi, teknolojinin gelişmesiyle dijitalleşen dünyada kitle kaynak lojistiğinin öneminin daha da artacağı vurgulanmıştır. Yine çalışmaların ağırlıklı olarak kitle üzerine olduğu, gelişmiş batı ekonomilerinde yoğunlaştığı, işletmelerin bakış açısından ele alınan çalışmaların nispeten azınlıkta olduğu keşfedilmiştir. Bin ve diğerleri (2020) tarafından gerçekleştirilen "Kitle Kaynak Lojistiği Uygulama İstekliliğinde İşletmeleri Etkileyen Faktörler" isimli ölçekte işletmelerin istekliliğini etkileyen faktörler teknoloji-organizasyon-çevre (TOÇ) teorisi üzerinden araştırılarak Çin'de belirli bir bölgede faaliyet gösteren işletmelerin bir portresi çıkarılmıştır. Bu çalışmada ise Türkiye'de faaliyet gösteren işletmelerin istekliliklerini etkileyen faktörler keşfedilmeye çalışılarak fotoğrafı çekilmeye çalışılmıştır. Bu çalışmada Türkiye'de faaliyet gösteren lojistik işletmelerde görev yapan alt, orta ve üst düzey yöneticiler üzerinde yapılan anket sonuçları ile işletmelerin hangi noktalara dikkat etmesi gerektiğinin tespiti bu çalışmanın bir diğer hedefidir. Elde edilen sonuçlara göre işletmelerin dışsal motivasyon, göreceli avantajlar, kaynaklar, özümseme kapasitesinin kitle kaynak lojistiği edinimi üzerinde pozitif yönde etki ettiği tespit edilirken, karmaşıklık ve pazar ortamının etkide bulunmadığı görülmüştür. Bu çalışmada bu yeni kavramın ulusal yazındaki eksikliğini gidermek, bilinirliğini arttırmak, gelecek çalışmalar için bir altyapı ve fikir oluşturulması amaçlanmıştır.
Osmanlı ordusunun lojistik yapısının harekât başarısına etkisi: Girit ve II. Viyana Kuşatmalarında lojistik faaliyetlerin incelenmesi
Bu tez çalışması, Osmanlı Ordusunun lojistik sistemini ve askerî harekât başarısına etkisini, 17. yüzyıldaki iki büyük kuşatma örneği olan Girit Kuşatması (1645–1669) ve II. Viyana Kuşatması (1683) lojistik faaliyetleri üzerinden incelemektedir. Araştırma, tarihsel olayların betimleyici anlatımının ötesine geçerek, modern lojistik biliminin kavramları çerçevesinde bir analiz sunmayı amaçlamaktadır. Çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş; belge çözümleme tekniği aracılığıyla Osmanlı Devlet Arşivleri, Venedik Devlet Arşivleri (Archivio di Stato di Venezia) ve sınırlı ölçüde Avusturya Arşivleri kullanılmıştır. Arşiv belgeleri; dönemsel hükümler, menzil teşkilatına dair kayıtlar, mühimme defterleri ve diplomatik yazışmaları içermekte, bu belgeler modern lojistik kavramlarla (tedarik zinciri, menzil ağı, dağıtım sürekliliği, tersine lojistik vb.) ilişkilendirilerek değerlendirilmiştir. Araştırmanın bulguları, Osmanlı lojistik sisteminin çok düğümlü menzil ağı yapısına dayandığını; Girit Kuşatması'nda uzun süreli kuşatma operasyonlarına karşı esnek ve sürdürülebilir çözümler üretilebildiğini, ancak II. Viyana Kuşatması'nda hızlı ve doğrusal harekât ihtiyaçlarına uyum sağlamakta zorlandığını ortaya koymaktadır. Girit örneğinde kara-deniz lojistik entegrasyonu ve ikmal sürekliliği sağlanmışken, Viyana Seferi'nde ulaştırma sürecinde yaşanan kesintiler, rasyon dağıtımındaki gecikmeler ve menzil yapısının sabitliği harekât başarısını doğrudan olumsuz etkilemiştir. Sonuç olarak bu tez, Osmanlı askerî lojistik sisteminin tarihsel bağlamda yapısal güçlü ve zayıf yönlerini ortaya koymakta; lojistik planlamanın stratejik başarı üzerindeki belirleyici rolünü vurgulamaktadır. Ayrıca çalışmada, lojistik performans göstergeleri ve arşiv belgelerine dayalı değerlendirmeler aracılığıyla Osmanlı lojistik geleneğinde kurumsal öğrenme süreçleri de tartışılmıştır.
Lojistik performans ve çevre kirliliği arasındaki ilişkide yeşil inovasyonun rolü: OECD ülkeleri örneği
İnsan yaşamını yakından etkileyen çevre kirliliğinin önemi giderek artmaktadır. Çevre kirliliğini etkileyen birçok faktör vardır. Bu faktörlerden birisi de lojistik sektörüdür. Çevre kirliliğinin tüm alt türleri lojistik operasyonlarının sonuçlarından etkilenmektedir. Lojistik operasyonların etkinliğini, etkililiğini ve verimliliğini ölçen lojistik performansın çevre kirliliğine olan etkisinin literatürde karmaşık bir sonuca sahip olduğu görülmüştür. Bu durum lojistik performans ve çevre kirliliği ilişkisinin doğrusal olmayan ve diğer faktörlerden etkilendiğini gösterir. Dolayısıyla bu ilişkinin incelenmesi önem arz etmektedir. Çevre kirliliğini azaltmaya yönelik yapılan yenilikler yeşil inovasyon olarak değerlendirilmektedir. Yeşil inovasyonunun lojistik performans ile karşılıklı teşvik edici bir ilişkisi bulunmaktadır. Bu durum yeşil inovasyonun lojistik performans ve çevre kirliliği ilişkisini etkileyebileceğini göstermektedir. Lojistik performans ve çevre kirliliği ilişkisinde yeşil inovasyonun rolünü inceleyen çalışmalar kısıtlıdır. Bu kapsamda çalışmanın amacı lojistik performans ve çevre kirliliği ilişkisinde yeşil inovasyonun rolünü tespit etmektir. Çalışmada öncelikle konuya ilişkin literatür taraması gerçekleştirilmiş ve bibliyometrik analiz ile yayınlarla ilgili sayısal analizler gerçekleştirilmiştir. Sonrasında STIRPAT modeli kapsamında model oluşturulmuş ve GYGPR yöntemi ile veriler analiz edilmiştir. OECD ülkeleri üzerine yapılan incelemede 2007-2018 dönemi verileri kullanılmıştır. Çalışmada lojistik performans ve çevre kirliliği ilişkisinin doğrusal olup olmadığı, lojistik performans ve yeşil inovasyona dair eşiğin varlığı ve varsa ilişkinin bu eşik seviyelerinin altında ve üstünde nasıl gerçekleştiğini tespit etmek için iki model kurulmuştur. Elde edilen bulgular lojistik performansın çevre kirliliği ile ilişkisinin doğrusal olmadığını kanıtlar niteliktedir. Bu ilişkide lojistik performansa dair bir eşik değerinin varlığı tespit edilmiş ve her iki rejimde de lojistik performans artışının çevre kirliliğini azalttığı görülmüştür. Yeşil inovasyonunun ise bu ilişkide lojistik performansı destekleyerek çevre kirliliğinin azaltılmasında olumlu bir rol oynadığı tespit edilmiştir. İkinci olarak lojistik performans ve çevre kirliliği ilişkisinde yeşil inovasyona dair bir eşik değerinin varlığı tespit edilmiştir. Lojistik performans artışının, yeşil inovasyon bu eşik değerinin hem altında hem de üstündeyken çevre kirliliğini azalttığı tespit edilmiştir. Yeşil inovasyonun bu ilişkide yine lojistik performansı desteklediği görülmüştür. Ayrıca modele STIRPAT modeli kapsamında dahil edilen kontrol değişkenlerinden GSHY, ticari açıklık, enerji arzı ve kentleşmenin çevre kirliliğini artırdığı, sanayileşmenin ise azalttığı görülmüştür. Tüm sonuçlar literatürdeki ilgili çalışmalarla karşılaştırılmıştır. Sonuçta benzer bulgular elde eden çalışmalar olduğu tespit edilmiştir. Son olarak politika yapıcılara çevre kirliliğinin azaltılmasında fayda sağlayabilecek öneriler sunulmuştur.
Tedarik zinciri yeteneklerinin tedarik zinciri performansına etkisinde kurumsal güçlerin düzenleyici rolü: Havacılık sektöründe bir uygulama
Bu çalışma, kurumsal havacılık alanında ticari faaliyet gösteren tedarik zinciri üyelerinin tedarik zinciri yeteneklerinin tedarik zinciri performansı üzerindeki etkisini, kurumsal güçlerin düzenleyici rolü çerçevesinde açıklamak amacıyla yapılmıştır. Çalışmada, tedarik zinciri yetenekleri (çeviklik, uyarlanabilirlik, uyum) ile kurumsal güçlerin (hukuk/yasal sistem ve devlet desteği) havacılık tedarik zinciri performansına etkisi analiz edilmiştir. Ayrıca sistem yaklaşımıyla geliştirilen performans boyutları (verimlilik, güvenilirlik, esneklik) kullanılarak zincirin bütünsel işleyişi değerlendirilmiştir. Araştırmanın evrenini, Türkiye'de Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından ruhsatlandırılan ve 2024 yılı itibarıyla operasyonel durumda olan ticari havacılık işletmeleri oluşturmaktadır. Zaman ve maliyet kısıtları nedeniyle kolayda örnekleme yöntemi tercih edilmiş ve 203 katılımcının değerlendirmeleri ile analizler gerçekleştirilmiştir. Veriler, nicel araştırma tasarımına uygun olarak anket yöntemiyle toplanmış; anketin ilk bölümünde tedarik zinciri yetenekleri, kurumsal güçler ve tedarik zinciri performansı ölçekleri, ikinci bölümünde ise katılımcıların ve işletmelerin demografik bilgileri yer almıştır. Ölçekte 5'li Likert tipi ölçek kullanılmış, veriler %95 güven düzeyinde analiz edilmiş ve ölçeklerin güvenilirliği Cronbach's Alpha katsayısı ile test edilmiştir. Araştırma sonuçları, havacılık tedarik zincirinde temel araştırma modeli bağlamında ele alınan tedarik zinciri yeteneklerinin performans üzerindeki etkisinde kurumsal güçlerin düzenleyici rolünün istatistiksel olarak anlamlı olduğunu göstermektedir. Böylece sektör paydaşlarının kurumsal havacılık alanında tedarik zinciri boyunca yüksek performans elde edebilmesi için çeviklik, uyarlanabilirlik ve uyum yeteneklerini geliştirmesinin kritik önemde olduğu ortaya konmuştur.
Lojistik hizmet hatalarının telafisinde kullanılan yöntemlerin müşteriler tarafından değerlendirilmesi: Deneysel bir araştırma
E-ticaret son yıllarda katlanarak büyümüş ve özellikle pandemi nedeniyle daha popüler ve yaygın hale gelmiştir. Rekabetin yoğun olduğu bu sektörde işletmeler zaman zaman birtakım baskılar ile karşılaşmakta ve bu durum, ciddi lojistik hizmet hatalarının ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Bütün işletmeler kusursuz ürün ve hizmet sunmayı hedefleseler de günümüzde en iyi performans gösteren işletmeler bile hizmet hatalarıyla karşı karşıya kalmaktadır. Lojistik hizmet hataları işletmeler için kaçınılmaz olduğundan söz konusu hataların telafisine yönelik etkili stratejiler geliştirmek ve müşterilerin tatmin düzeylerini ve tekrar satın alma niyetlerini artıracak telafiler sunmak oldukça önemlidir. Her ne kadar geçmiş araştırmalar lojistik hizmet hatalarının nasıl etkili bir şekilde telafi edilebileceği üzerine odaklanmış olsa da müşteriler için telafinin süresinin mi yoksa telafide sunulan indirim miktarının mı daha önemli olduğunu net bir biçimde ortaya koyan bir araştırma bulunmamaktadır. Literatürdeki bu boşluğu doldurmayı hedefleyen bu çalışma, yüksek ve düşük kritiklikteki hatalar için sunulan telafilerde telafinin süresinin mi yoksa indirim miktarının mı müşterilerin tatmin düzeyleri ve tekrar satın alma niyetleri üzerinde daha fazla etkiye sahip olduğunu belirlemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada ayrıca, yüksek ve düşük kritiklik durumunda hem kadın ve erkek müşterilerin hem de Z, Y ve X kuşağı müşterilerin tatmin düzeylerini ve tekrar satın alma niyetlerini en fazla artıran telafi türünü belirlemek amaçlanmıştır. Bu doğrultuda, veri toplamak için senaryo-tabanlı deneysel tasarım yöntemi benimsenmiş olup 18-53 yaş arası toplam 697 katılımcıya ulaşılmıştır. Çalışmada frekans analizi, güvenilirlik analizi, faktör analizi ve faktöriyel tek değişkenli anova analizi yapılmıştır. Sonuçlar, yüksek kritiklik durumunda müşterilerin tatmin düzeyi bakımından telafinin süresine ve düşük kritiklik durumunda ise müşterilerin tekrar satın alma niyeti bakımından telafideki indirim miktarına daha fazla önem verdiklerini ortaya koymaktadır. Ayrıca, hem kadın ve erkek müşteriler hem de Z, Y ve X kuşağı müşteriler açısından yüksek ve düşük kritiklik durumunda telafi süresi ve indirim miktarının önem seviyesi ve bu iki unsurun onların tatmin düzeyi ve tekrar satın alma niyetlerine etkisi bakımından önemli farklılıklar olduğu tespit edilmiştir. Söz konusu bu farklılıklara, tartışma, sonuç ve öneriler, teorik değerlendirmeler ve sektöre yönelik öneriler bölümlerinde değinilmiştir.
Yaş meyve ve sebze sektöründe faaliyet gösteren işletmelerin lojistik performanslarının değerlendirilmesi: Antalya ilinde bir araştırma
Tarımın önemli bir alt sektörü olarak YMS sektörü insanların temel ihtiyacı olan besinlerin üretilmesi aynı zamanda kimya ve ilaç endüstrisinin en önemli ham maddelerinden olması dolayısıyla küresel olarak önemli bir ticaret konusudur. YMS tedarik zincirinin her aşamasında lojistik faaliyetler söz konusudur ve ürün hassasiyetinin yüksek olması, farklı saklama koşullarına ihtiyaç duyulması sebebiyle lojistik faaliyetlerin özellikle önem arz ettiği bir sektör olmuştur. Bu nedenle YMS ticareti yapan işletmelerin lojistik operasyonlarda ne derece başarılı olduğu işletmelerin genel başarısında belirleyici olmakta ve sektörel rekabet edebilirliğini etkilemektedir. Bu tezde organizasyonların başarısında önemli bir faktör olan lojistik performans, lojistik performansın etkinlik, etkililik ve farklılaşma boyutları ile Antalya ilinde YMS sektöründe faaliyet gösteren işletmeler üzerinde değerlendirilmiştir. Antalya ili YMS sektöründe üretim yurtiçi ticari faaliyetler ve dış ticarette önemli bir yere sahiptir bu nedenle araştırma bölgesi olarak seçilmiştir. Literatürde bu bölgede YMS sektöründe faaliyet gösteren işletmelerin lojistik performanslarının araştırılmamış olması bu tezin hazırlanmasında önemli bir motivasyon kaynağı olmuştur.
Havacılık organizasyonlarında örgüt kültürü ve emniyet kültürü arasındaki ilişki: Antalya havalimanında bir uygulama
Havacılık organizasyonlarındaki hâkim örgüt kültürünün çalışanların emniyet kültürü algısı ile ilişkisi ve etki derecesinin belirlenmesi çalışmanın esas amacını oluşturmaktadır. Bu minvalde, bu çalışmanın geniş bir coğrafyadaki birbirinden çok farklı özelliklere sahip havalimanlarını birlikte değerlendirmekten ziyade, kışın hava trafik yoğunluğunun azalması, yazın ise çok hızlı bir şekilde artması nedeniyle ciddi bir adaptasyon gerektirmesi gibi kendine has özellikleri bulunan Antalya Havalimanı özelinde yürütülmesine karar verilmiştir. Çalışmaya, Antalya Havalimanı'nda bulunan havacılık organizasyonlarında çalışan 398 çalışanın katılımı sağlanmıştır. Havacılık organizasyonlarının örgüt kültürü yapısını araştırmak üzere, Türkçeye ve havacılık sektörüne uyarlanan "Örgüt Kültürü Değerlendirme Ölçeği" kullanılmıştır. Çalışanların emniyet kültürü algılarını ölçmek için, ilk olarak ACI tarafından pilot bir çalışma olarak uygulanan, sonrasında AAPA ve AACO'nun da ortaklaşa yürüttüğü ve 46 ülkede 650den fazla havacılık sektörü çalışanının katılımının sağlandığı "Emniyet Kültürü Anket Formu" Türkçeye çevirisi yapılarak kullanılmıştır. Uygulanan ölçek ve anketin analizleri SPSS 23.0 paket programı ile gerçekleştirilmiştir. Güvenilirlik ve faktör analizleri yapılmıştır. Daha sonra, havacılık organizasyonlarındaki hâkim örgüt kültürü tipleri ile çalışanların emniyet kültürü algısı arasındaki ilişkiler korelasyon ve regresyon analizleri ile tespit edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre, Antalya Havalimanı'ndaki havacılık organizasyonlarında üç örgüt kültürü tipi gözlemlenmiştir. Bunlar; yenilikçi-takım kültürü, rekabetçi kültür ve hiyerarşi kültürü olarak belirlenmiştir. Örgüt kültürü tipinin havacılık organizasyonları arasında anlamlı bir şekilde farklılaştığı yapılan tek yönlü varyans analizi ile tespit edilmiştir. Yapılan korelasyon analizi neticesinde yenilikçi-takım kültürü ile çalışanların emniyet kültürü algıları arasında güçlü ve doğru orantılı bir ilişki bulunduğu saptanmıştır. Örgüt kültürü tiplerinin çalışanların emniyet kültürü algıları üzerinde nasıl ve ne derece etkiye sahip olduğunu belirlemek için çoklu regresyon analizi yapılmıştır. Yenilikçi-takım ve hiyerarşi kültürlerinin çalışanların emniyet kültürü algılarını arttırdığı, rekabetçi kültürün ise anlamlı bir değişime sebep olmadığı tespit edilmiştir.
Tedarik zinciri yönetimindeki belirsizliklerin dayanıklılık üzerindeki etkisinde bilgi paylaşımının düzenleyici rolü: Uluslararası işletmelerde bir araştırma
Tedarik zincirleri farklı sektörlerde yer alan işletmelerin faaliyetlerini yüksek uyum düzeyiyle yürütmelerine yönelik birbirleriyle ittifak kurdukları karmaşık ağ yapılarıdır. İçsel ve dışsal birçok etkenin neden olabileceği tedarik zincirindeki belirsizlikler yöneticiler tarafından fark edilmesi gereken en kritik hususları gizleyebilmektedir. meydana gelen ani ve sarsıcı bozulmalar operasyonel süreçlerin kırılganlığını ve maliyetini artırabilmektedir. Özellikle son dönemde ortaya çıkan Covid-19 pandemisi, dayanıklılığına önem verilmemiş tedarik zincirleri için büyük bir tehdit haline gelmiş ve küresel ağ bağlantılarının bozulmasına neden olmuştur. Belirsizliklerin ve işletmelerin tüm faaliyetlerini etkisi altına alan bu gibi bozulmaların yarattığı maliyetlerin minimize edilmesi amacıyla tüm tedarik zinciri paydaşları arasında etkili bir iletişim mekanizmasının kurulması büyük bir ihtiyaç haline gelmiştir. Bu çalışmanın amacı, tedarik zincirindeki belirsizliklerin tedarik zinciri dayanıklılığı üzerindeki etkisini ve bilgi paylaşımının bu etkileşim üzerinde düzenleyici etkisinin olup olmadığını tespit etmektir. Araştırma modelinde önerilen ilişkiler, Antalya ilinde uluslararası faaliyette bulunan işletmelerden alınan 244 anket verisine uygulanan ampirik analizlerle test edilmiştir. Araştırmada tedarik zincirindeki belirsizliklerin dayanıklılığı negatif yönde etkilediği ancak bilgi paylaşımının bu etkileşimde düzenleyici etkisinin olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Teknolojik belirsizliklerin tedarik zinciri dayanıklılığı üzerinde doğrudan etkisine ulaşılamamasına rağmen içsel ve tedarikçilerle gerçekleştirilen bilgi paylaşımının düzenleyici rolü hesaba katıldığında teknolojik belirsizliklerin dayanıklılığı negatif yönde etkilediği görülmektedir. Ayrıca araştırmadan elde edilen yüksek belirsizlik koşullarında tedarikçilerle yüksek düzeyde bilgi paylaşımına gidilmesinin tedarik zinciri dayanıklılığını olumsuz yönde etkilediği bulgusu dikkat çekicidir. Yani bu araştırmada yüksek belirsizlik koşullarında işletmelerin tedarikçileriyle yüksek düzeyde bilgi paylaşmasının sakıncalı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Durumsal Kaynak Tabanlı Teori çerçevesinde hazırlanan bu tez çalışmasının bulguları Teoriyle uyumluluk göstermektedir. Tedarik zinciri yönetimi alanına hem uygulamaya dönük alanlarda hem de teorik bağlamda çeşitli katkılar sunan bu çalışmada elde edilen sonuçlar, uluslararası işletmelere stratejik mahiyeti yüksek stratejiler önermektedir.
İnsansız Hava Araçları'nın lojistik sektöründe kullanılmasına ilişkin profesyonel algılamaları: Bazı meslek grupları ve drone pilotları üzerinde bir araştırma
Günümüzde lojistik faaliyetlerin teknolojiye uyum düzeyi işletmeler için rekabete tesir eden önemli bir parametre haline gelmiştir. Yeni milenyumun başından itibaren gelişme ivmesi artan taşıma araç ve vasıtaları hem taşımacılık hem de uluslararası ticaret açısından adeta devrim niteliğinde gelişmelerin eşiğinde olduğunu göstermektedir. Bu gelişimin önemli yapı taşlarından birisi hava taşımacılığı olmuştur. Yine son yıllarda hava taşımacılığının gelişme alanı en fazla olan boyutlarından birini de insansız hava araçları teknolojileri oluşturmaktadır. Bu bağlamda İnsansız Hava Araçları'na (Drone'lara) ilgi sivil amaçlarla kullanımı düşük maliyet ve teknolojik gelişme nedeniyle her geçen gün daha da artmaktadır, bundan daha önemlisi İHA'ların profesyonel lojistik faaliyetlerde kullanımı birçok ulusal ve uluslararası organizasyonun Ar-Ge planlamalarında daha fazla yer almaktadır. 21. yüzyılın Drone Çağı ile adlandırıldığı bir zamanda, İnsansız Hava Araçları (İHA) üzerine yapılan çalışmalar, havacılık sektörünün son 20 yılda gündeme damgasını vuran, dikkatleri üzerine çeken çalışmalar olarak değerlendirilmektedir. Geçmişten günümüze bu alanda yapılan çalışmalar, teknolojik gelişime bağlı olarak hızlı bir ivme ile artış göstermiştir. Ülkemizde ise, özellikle savunma sektöründe İHA faaliyetleri adeta parlayan bir yıldız görüntüsü vermekle birlikte, sivil ticari kullanım düzeyine ilişkin uygulamalar oldukça sınırlıdır. Akademik bağlamda değerlendirildiğinde ise bu konuda yazılı literatürde kayda değer bir boşluk olduğu anlaşılmaktadır. Bu çalışmada; bir taşımacılık modu olarak hava taşımacılığı içerisinde İHA'ların lojistik maksada dönük olarak kullanılabilirliği konusu, profesyonel algılamaları bağlamında değerlendirilmiştir. Araştırmada ayrıca İnsansız Hava Aracı Kullanımı Lojistik Faaliyet arasında bir ilişki olup olmadığı sorusuna cevap aranmıştır. Bu amaçlara dayalı olarak öncelikle birinci ve ikinci bölümde derinlemesine bir literatür taraması yapılmış, müteakiben girişilen alan araştırması için Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) onaylı lisansa sahip İHA0 ve İHA1 pilotları evren olarak alınmıştır. Toplam 301 İHA pilotuna uygulanan anket sonuçları istatistik analizlerle değerlendirilmiş, bulgular sıralanmış ve sınıflandırılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre İnsansız Hava Araçları'nın Lojistik sektöründe kullanılmasına yönelik Drone pilotlarının profesyonel algılamalarında demografik değişkenlere göre bir farklılığa neden olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca İnsansız Hava Araçları ile lojistik faaliyet arasındaki pozitif yönlü ilişki olduğu saptanmıştır. Bu tez çalışmasının İHA'ların Lojistik sektöründe kullanılmasına ilişkin ilk çalışmalardan biri olması yönüyle önem taşıdığı, sonuçlarının hem konuya ilgi duyan akademisyenlere hem de alandaki uygulayıcılara katkı sağlayacağı değerlendirilmektedir. Anahtar Kelimeler: İnsansız Hava Araçları, Lojistik, Hava Kargo, Drone
Lojistik organizasyon olarak Antalya Limanı'nın bölgesel kalkınmadaki rolü: TR61 Bölgesi'nde faaliyet gösteren dış ticaret firmaları üzerinde bir araştırma
Bölgesel kalkınma temelinde, ülkede yer alan coğrafi bölgelerin iktisadi büyümeden dengeli olarak pay almalarını öngören plan ve politikalar hazırlama gayretidir. Kalkınma süreci yerelden başlamakta ve küresel ölçekte anlam bulmaktadır. Limanlar ekonomik dengesizliklerin giderilmesi ve bölgesel kalkınmanın sağlanması noktasında önemli lojistik bağlantılardır. Limanların faaliyetlerinin etkinliği, oluşturduğu iş hacmi, istihdam gibi unsurlar bölge kalkınmasında etkili olabileceklerini göstermektedir. Isparta, Antalya, Burdur illerini kapsayan İBBS Düzey 2 sınıflamasına göre TR61 Bölgesi; kaynakları, gerekli altyapısı, ülke geneline nazaran ucuz iş gücü ve işgücü istihdamının büyük bir bölümünün hizmet sektöründe olması gibi faktörlerle lojistik merkez olabilme potansiyeline sahiptir. Ulusal, bölgesel ve yerel aktörlerce limanların öneminin anlaşılması, ülkelerin gelişmişlikleri bağlamında önem arz etmektedir. Bu motivasyonla hazırlanan çalışmada bölgede faaliyet gösteren ve Antalya Limanı'nı kullanan dış ticaret firmaları üzerinde bir araştırma yapılarak Antalya Limanı'nın bölgesel kalkınmaya olan etkileri incelenmiş, Antalya Limanı ve TR61 Bölgesi istatistiklerine de yer verilerek çalışmanın literatüre katkı sağlaması ve karar vericilere rehberlik etmesi amaçlanmıştır. Araştırma nitel araştırma desenlerinden biri olan Betimsel Analiz Yöntemi ile gerçekleştirilmiştir. Yöntem doğrultusunda, lojistik organizasyon olarak Antalya Limanı'nın bölgesel kalkınmaya etkileri konusundaki, firma ve liman yetkililerinin algılarını keşfetmeye yönelik olarak yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Maksimum çeşitlilik örneklemesi kullanılarak farklı katılımcıların deneyimlerine ulaşılması amaçlanmıştır. Bu kapsamda görüşmeler, Port Akdeniz Limanı'nda idari yapıda görev alan yetkililer ve TR61 Bölgesi'nde (Antalya-Isparta-Burdur) faaliyet gösteren ve Antalya Limanı'ndan hizmet alan dış ticaret firmalarının yetkilileri ile gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler bilgisayar destekli nitel veri analiz programı kullanılarak çözümlenmiştir. Ortaya çıkan tema ve alt temalar araştırmacılara birçok yeni araştırma konusunu gündeme getirmiştir. Ayrıca araştırma yöntemini güçlendirmek adına görüşmeler esnasında elde edilen müşteri algıları neticesinde Antalya Limanı SWOT analizi yapılmıştır. Araştırma sonucunda Antalya Limanı'nın bölgede bulunmasının ithalat ve ihracat hareketlerinde etkili olduğu, ticareti kolaylaştırıcı etki yarattığı vurgusu ortaya çıkmış ve TR61 Bölgesi'nde kalkınma düzeyinin Antalya Liman'ı vasıtasıyla nasıl artırılabileceği üzerine çözüm önerileri sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Liman, Bölgesel Kalkınma, TR61 Bölgesi, Lojistik
Lojistik organizasyonların performansını artırmada örgütsel inovasyonun rolü
Günümüzde, işletmeler arası rekabet ve ürün çeşitliliği giderek artarken ürün yaşam döngüsü kısalmaktadır. Bu karmaşık şartlarda rekabet avantajı sağlamak veya hali hazırda bulunduğu yeri korumak isteyen işletmeler sürekli değişen ürün ve pazar koşullarına uyum sağlamak zorundadır. Lojistik işletmeler de bu ürünleri müşterilere ulaştıran hizmet sektöründe yer almasından dolayı bu durumdan etkilenmektedir. Özellikle son yıllarda internet tabanlı ticaretin ve müşteri taleplerinin artması sonucu bu durum lojistik işletmeler için daha karmaşık bir yapıya bürünmüştür. Lojistik işletmeler karmaşık yapılardan performansları sayesinde en faydalı şekilde yararlanabilir. Rekabet edebilmek için lojistik performanslarını ölçmeli ve sürekli geliştirmeye çalışmalıdırlar. Performansını geliştirmek isteyen işletmelerin yeniliklere açık olması gerekmektedir. Bu yenilikler sadece ürün yenilikleri ile kalmayıp organizasyonel olarak ta yapılmalıdır. Lojistik faaliyetlerin yapılma aşamasındaki süreçlerde, çalışanların ve işverenlerin davranışlarında, hedef pazarlarda yer almada ve şirket stratejilerinde sürekli gelişmeler yapmak bu konuda lojistik işletmelere büyük fayda sağlayacaktır. Bu tez çalışmasında örgütsel inovasyon ile lojistik performans arasındaki ilişki incelenmiş, örgütsel inovasyonda yaşanan değişimlerin, işletmelerin lojistik performansını nasıl yordadığı araştırılmıştır. Bu değişkenler arasındaki ilişki ve bu ilişkinin yönü literatürde az incelendiğinden bu çalışma öncü çalışmalardan olabilecektir. Çalışma kapsamında Türkiye'de yer alan ve uluslararası lojistik faaliyet gösteren lojistik işletmeleri değerlendirilmiştir. Çalışmada orta ve üst düzey yöneticilerden elde edilen veriler analiz edildiğinde örgütsel inovasyon ile lojistik performans arasında anlamlı ve pozitif yönlü bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. Sonraki aşamada örgütsel inovasyonun lojistik performansı anlamlı bir şekilde yordamasına ilişkin analiz yapılmıştır. Analiz sonucunda örgütsel inovasyon artışının lojistik performansı kısmen pozitif ve anlamlı yordadığı tespit edilmiştir. Bu sonuç hem konunun öncü bir konu olmasından hem de işletmelerin bu sonucu rehber alarak lojistik performansını artırıcı önlemler alması bakımından önemli kabul edilebilir.
Kurumsallaşma ve lojistik performans arasındaki ilişki: Batı Akdeniz bölgesinde lojistik faaliyet gösteren işletmeler üzerinde bir alan araştırması
Gün geçtikçe işletmeler birbirlerine daha bağımlı hale gelmekte ve çevrelerine olan duyarlılığı daha çok artmakta, bu da sektörel rekabetin artmasına neden olmaktadır. Yoğun rekabet ortamıyla baş etmek zorunda kalan organizasyonlar, daha profesyonel ve özgün iş süreçlerine sahip olmak için kurumsallaşma yoluna gitmektedir. Organizasyon eylemlerinin kurallara tabi tutulması, otonom haklara sahip profesyonel uzmanlar tarafından yönetilmesi, oturmuş bir örgüt kültürüne sahip olunması kurumsallaşmanın önemli adımlarından sadece birkaçıdır. Çalışmanın diğer bir değişkeni olan lojistik performans ise, karmaşık lojistik faaliyetlerine ve tedarik zincirindeki paydaşlarına en hızlı şekilde yanıt vermek zorunda olan işletmelerin, bu amaçlarını ne şekilde gerçekleştirecekleri konusuyla ilgilenmektedir. Lojistik faaliyetlerin en doğru biçimde yürütülmesinin yanında, rakiplerden üstün, çevredeki değişimlere karşı esnek ve hızlı tepkiler veren iş süreçlerine sahip olunması, lojistik performansı yüksek organizasyonların başlıca özellikleridir. Bu tezde hem kurumsal hem de operasyonel anlamda organizasyonlar açısından büyük önem taşıyan kurumsallaşma ve lojistik performans kavramları arasındaki ilişki, Batı Akdeniz Bölgesinde lojistik faaliyette bulunan işletmeler üzerinde uygulanarak ampirik bir uygulamayla araştırılmaktadır. Kurumsallaşma ve lojistik performansın birlikte ele alındığı ve aralarındaki ilişkiyi ölçen bir çalışmanın literatürde araştırılmamış olması, bu tezin hazırlanmasındaki temel motivasyon kaynağıdır. Organizasyonlar açısından büyük öneme sahip bu kavramların, pozitif yönlü bir ilişki içerisinde olduğuna yönelik kurduğumuz hipotezler araştırma sonuçlarında desteklenmiştir. Tez sonuçlarının, kurumsallaşmak ve lojistik performansını arttırarak operasyonel faaliyetlerde daha etkin adımlar atmak isteyen sektördeki organizasyonlara rehber niteliğinde olacağı ve literatürdeki mevcut boşluğu doldurarak gelecekte ortaya çıkacak olan çalışmalara ışık tutacağı düşünülmektedir.
Havacılık organizasyonlarında çalışan lojistik profesyonellerinde iş doyumu ve tükenmişlik: Kokpit ve kabin personelleri üzerine bir uygulama
Hava taşımacılığı sektörü son on beş yıllık dönemde Dünya'da ve ülkemizde hızla gelişmektedir. Bu durum yoğun rekabet ortamının oluşması sağlayarak, havayolu işletmelerinin devamlılıklarını sağlamak ve rakiplerine karşı rekabet avantajı elde etmek amacıyla hizmet kalitelerini arttırmalarını zorunlu hale getirmiştir. Hizmet kalitesinin arttırılmasında müşteri nezdinde havayolu işletmesinin aynası olarak görülen kokpit ve kabin ekiplerinin performansı oldukça önemlidir. Bu bağlamda kabin ve kokpit ekiplerinin tükenmişlik seviyelerinin düşük, iş doyumu düzeylerinin yüksek olmasının daha iyi hizmet sunmalarını sağlayacağı ön görülerek bu çalışma gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmada; kabin ve kokpit ekiplerinin tükenmişlik ve iş doyum düzeylerinin ölçülmesi, aralarındaki ilişkinin belirlenmesi ve elde edilen sonuçların demografik faktörlere göre değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Verilerin elde edilmesi amacıyla Maslach Tükenmişlik Envanteri ve Minnesota İş Doyum Ölçeği kullanılmıştır. Anket çalışması Türkiye merkezli havayolu işletmelerinde çalışan kokpit ve kabin ekiplerine uygulanmıştır. Çalışmada; frekans ve yüzde analizleri, güvenilirlik analizi, faktör analizi, normallik analizi, korelasyon analizi, bağımsız iki örneklem t testi, anova testi ve levene testi yapılmıştır. Sonuç olarak; Kabin ve kokpit ekiplerinin orta düzeyde tükenmişlik yaşadıkları, iş doyum düzeylerinin ise yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Genel iş doyumu ve genel tükenmişlik arasında anlamlı ve negatif yönlü bir ilişki; tükenmişlik ve iş doyumunun alt boyutları arasında da benzer şekilde anlamlı ilişkiler saptanmıştır. Demografik faktörlerin ise kısmen farklılaştığı tespit edilmiştir.
Lojistik faaliyetlerin hizmet kalitesi: Kargo şirketlerinde kalite fonksiyon yayılımı ile bir uygulama
Lojistik faaliyetlerin etkili yönetilmesi, işletmelerin yoğun rekabetle mücadele edebilme ve piyasadaki değişen koşullara karşı işletmenin hızlı cevap verebilme yetilerini geliştirecek bir araç olarak kullanılabilmektedir. Bu durum işletmelerin müşteri memnuniyetini arttırmak ve rakiplerine karşı sürdürülebilir bir üstünlük elde edebilmeleri amacıyla lojistik hizmet kalitesinde iyileştirme yapmaları gerektiğine dair bir farkındalık oluşturmuştur. Lojistik hizmet kalitesinde yapılacak iyileştirmeler müşteri ihtiyaçlarının hizmet süreçlerinde aktarılmasıyla mümkün olmaktadır. Bu nedenle müşteri ihtiyaçlarının ve bunlara sunulacak teknik çözümlerin belirlenmesi hayati bir öneme sahiptir. Bu sebeple çalışmada müşteri ihtiyaçlarının teknik çözümlerle birleştirilerek bunların hizmet süreçlerine aktarılmasıyla hizmet kalitesini arttırmak için bir harita sunan 'Kalite Fonksiyon Yayılımı' yöntemi kullanılmıştır. Kalite Fonksiyon Yayılımı uygulaması yapılacak firma TOPSIS yöntemiyle seçilmiştir. TOPSIS yönteminin uygulanması için gereken kriter ağırlıkları Entropi yöntemiyle hesaplanmıştır. Müşteri ihtiyaçlarının tespiti için literatür taraması yapılmış ardından yüz yüze görüşme tekniği kullanılmıştır. Müşteri ihtiyaçlarının önem derecelerinin ve firmaların bu ihtiyaçları karşılama düzeylerinin tespiti için anket uygulanmıştır. Elde edilen verilerle Kalite Fonksiyon Yayılımı uygulamasının aşamaları takip edilerek seçilen kargo firması için kalite evi oluşturulmuştur. Son olarak kalite evi yorumlanarak firmanın hizmet kalitesini geliştirmek için öneriler sunulmuştur.
Dördüncü sanayi devriminin lojistik sektörüne etkileri: Antalya bölgesinde lojistik faaliyette bulunan işletmelerde bir araştırma
Geçmişten günümüze kadar olan sanayileşme süreci, dört farklı dalga üzerinden açıklanmaktadır. Su ve buhar gücü ile çalışan makinelerin keşfi, elektriğin ve montaj hattının yardımı ile seri üretime geçiş ve dünyanın global bir köy haline gelmesine zemin hazırlayan internet ve bilgi teknolojileri alanındaki çığır açıcı yenilikler tarihe tanıklık etmiştir. Batılı ülkelerin üretimdeki rekabet üstünlüklerini yeniden ele geçirme motivasyonu ile hareket ettiği Endüstri 4.0, 2011 yılında Almanya'da ortaya atılarak resmi sanayi politikası haline getirilen bir esnek üretim stratejisidir. Diğerlerinden farklı olarak üstel bir hızla ilerleyen bu devrim; nesnelerin interneti, siber fiziksel sistemler, büyük veri ve otonom robot gibi daha birçok teknolojik yapının, endüstride kullanılmasını mümkün kılmakta ve üretimi akıllı hale getirmektedir. Gen dizilemeden, nanoteknolojilere kadar her alanda tesirlerini hissettirecek olan bu devrimin, lojistik sektöründe etkilerini nasıl göstereceği konusu merak uyandırmaktadır. Bu nedenle bu çalışmada, Endüstri 4.0'ın lojistik sektöründe halihazırda görülen ve gelecekte görülmesi muhtemel olan potansiyel etkiler incelenmiş ve Lojistik 4.0'ı dördüncü sanayi devrimine taşıyacak teknoloji trendleri araştırılmıştır. Çalışmada ayrıca, dünyadaki "akıllı lojistik" uygulamalarına da yer verilerek lojistik hizmetlerde verimlilik sağlayan yenilikler ile ekonomide katma değer yaratmak isteyen Türkiye için bir kıyaslama (benchmarking) merdiveni oluşturması hedeflenmiştir. Çalışmanın yöntemi doğrultusunda, dördüncü sanayi devriminin lojistik sektörüne olan etkileri konusundaki firma yetkililerinin algılarını keşfetmeye yönelik, Antalya bölgesinde lojistik faaliyette bulunan işletmelerde, yarı yapılandırılmış görüşme gerçekleştirilmiştir. Yüz yüze görüşme kapsamında elde edilen veriler, bilgisayar destekli nitel veri analizi programında çözümlenerek yorumlanmıştır. Elde edilen bulgular ışığında, firmaların büyük çoğunluğunun Endüstri 4.0'ı, başta üretim olmak üzere tüm iş süreçlerinde teknolojinin başrolde olmasını ve dijital dönüşüm kapsamında da bu süreçlerin birbirine bağlanması olarak algıladıkları ortaya çıkmıştır. Endüstri 4.0'ın lojistik sektörüne olan etkileri noktasındaki algılarda ise sanayileşmedeki dördüncü dalga ile lojistikteki süreçlerin hızlanarak büyük bir ivme kazanacağı, verimliliği ve kalifiye eleman ihtiyacını arttıracağı görüşleri, çoğunluk dahilinde olmuştur.
Osmanlı ordusunun lojistik sistemi: 16 ve 19'uncu yüzyıllar ağırlıklı bir inceleme
Bu çalışma Osmanlı Ordusunun lojistik organizasyonunu, bu organizasyonun performansını ve dönemler arasında lojistik organizasyonunun gelişimi ve değişimi konularını kapsamaktadır. Birincil kaynaklar olan T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü'ne bağlı Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı, Topkapı Sarayı Arşivi ile Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt ve Denetleme Başkanlığı Arşivi'nden elde edilen veriler ve belgeler ışığında, Osmanlı Ordusunun kuruluşundan itibaren lojistik faaliyetlerinin gelişimi ile içinde bulunulan çağın gereklerine uyumu bakımından geçirdiği değişimler ele alınmıştır. Üç bölümde hazırlanan tezde; birinci bölümde, Lojistik kavramı, Askeri Lojistik ve Lojistiğin Prensipleri incelenmiştir.Bu sayede, Osmanlı Ordusu'nun döneminin en iyi lojistik organizasyona sahip olmasının altında yatan unsurlara Lojistik Bilimi açısından ışık tutulmuştur. İkinci bölümde, arşiv belgelerinde yer alan hükümlerde bahsedilen kavramların ve bu kapsamda kurulmuş olan lojistik organizasyonun daha iyi anlaşılabilmesi maksadıyla Osmanlı Devleti'nin genel hatlarıyla idari yapısı, ordunun asker ve gıda lojistik kaynağı olan toprak sistemi ve ordunun teşkilatlanmasından bahsedilmiştir. Üçüncü bölümde, geçmişten günümüze kadar değişmeden gelen ikmal maddeleri sınıflandırılmış ve sınıflandırılan ikmal maddelerinin temini ve nakli ile sefer öncesi, esnası ve sonrasında yapılan diğer tüm lojistik faaliyetler arşiv belgeleri ışığında incelenerek Osmanlı Ordusunun Lojistik Sistemi ortaya konmuş ve bu sistemin daha iyi anlaşılabilmesi maksadıyla çeşitli dönemlerde yapılan seferlerdeki lojistik organizasyon anlatılmıştır.