Theses supervised by Prof. Dr. Selami Özsoy
10 theses · Bolu Abant İzzet Baysal University
Dergi reklamlarında kadın imgesi
İnsan, dergi reklamlarında diğer birçok özelliğinin yanı sıra, cinsiyet özellikleriyle de karşımıza çıkmaktadır. Biyolojik ve toplumsal cinsiyet kavramı mevcut kültürel ve toplumsal özelliklere göre değişiklik göstermektedir. Toplumun kadınlara ve kadınlığa yüklediği, ev içi hayat, annelik, eşlik, ev işleri, güzellik ve cinsellik odağı olma özellikleri son yıllarda değişmekte olup, bu değişim kendini görsel tasarım alanında da hissettirmektedir. Türkiye'de dergi reklamlarında kadın imgesinin gösteriminde günümüze değin erkek egemen kültürü reddeden değişimler görülmektedir. Dergi reklamlarında güçlü kadın, süper kadın imgesi gösterilmeye başlanılmış olsa da geleneksel tavır daha ağır basmaktadır. Geçmişten günümüze kadar değişen küreselleşme olgusuyla beraber reklamcılıkta amaç ürün hakkında bilgi vermekten ziyade hedef kitlenin ilgisini çekmek olmuştur. Bu da günümüzde reklamlarda verilen mesajın satın aldırmaya yönelik olması demektir. Dergi reklamlarında kullanılan kadın imgesi erkek egemen toplumunun dayattıklarına uygun olarak verilmektedir. Dolayısıyla dergi reklamlarında kadına güzel olma imgesi dayatılarak sunulan imgeye benzemesi istenmektedir.Tez çalışmasında kadınların dergi reklamlarında nasıl gösterildiği göstergebilimsel yöntemden faydalanılarak incelenmiştir. Bununla beraber dergi reklamlarında kullanılan kadın imgesinin gösterge, gösteren, gösterilen anlamlar araştırmayı desteklemektedir. Anahtar Kelimeler: Kadın, Kadın İmgesi, Dergi, Reklam
Sağlık bilimleri fakültesi öğrencileri ve sağlık çalışanlarının siberkondri düzeylerinin incelenmesi: Bolu ili örneği
Araştırmanın amacı sağlık bilimleri fakültesi öğrencileri ve sağlık çalışanlarının siberkondri düzeylerinin incelenmesidir. Araştırmada betimsel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini Bolu İli'nde sağlık bilimleri fakültesi öğrencileri ve sağlık çalışanları oluşturmaktadır. Araştırmada kolayda örneklem yöntemi ile 532 kişiye ulaşılmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak anket formu kullanılmıştır. Anket formu kişisel bilgilere yönelik sorulardan ve Siberkondri Ciddiyet Ölçeği'nden oluşmaktadır. Bu araştırmada sağlik bilimleri fakültesi öğrencileri ve sağlik çalişanlarinin siberkondri düzeyleri incelenmiştir. Araştırma bulguları kapsamında kadınların aşırılık algıları erkeklerden daha yüksektir. 51 yaş üstü bireylerin aşırı kaygı durumları, 30 yaş altı bireylerin aşırılık algıları, 18-25 yaş arası bireylerin içini rahatlatma, 60 yaş üstü bireylerin doktora güvensizlik algıları diğerlerine göre daha yüksektir. Bununla beraber genel olarak siberkondri algısı en yüksek olan yaş aralığı 18-25 yaştır. Bekar bireylerin aşırı kaygı, aşırılık, içini rahatlatma ve toplam siberkondri algıları evli bireylere göre daha yüksektir. Sağlık bilimleri fakültesi öğrencilerinin aşırı kaygı, aşırılık, içini rahatlatma ve toplam siberkondri algıları sağlık çalışanlarına göre daha yüksektir. Geliri giderimden az olan bireylerin zorlantı, aşırı kaygı, aşırılık, içini rahatlatma, doktora güvensizlik ve toplam siberkondri algıları diğer gelir durumuna sahip bireylerden daha yüksektir. Kronik rahatsızlığı olmayan bireylerin aşırılık algıları kronik rahatsızlığı olanlara göre daha yüksektir.
Dijital dönüşümden veri gazeteciliğine dijital gazetelerde infografik haberlerin incelenmesi
Teknolojinin gelişimi bilgiye erişimi kolaylaştırmış ve paylaşımını arttırmıştır. Günümüz şartlarında toplum hızla dijitalleşmektedir. Dijitalleşme, gazetecilikte yeni bir saha açarak verinin toplanması, ayıklanması ve hikayeleştirme süreçlerini değiştirmiştir. Farklı türden verilerin depolanması ve ilişkilendirilmesi bilgisayar yardımı olmadan gerçekleşememektedir. Bilişim teknolojilerindeki gelişmeler yeni iletişim ortamlarının gelişimini sağlamıştır. Gündelik yaşamın dijitalleştiği göz önüne alındığında insanlar bu yeni iletişim ortamında video, fotoğraf ve enformasyon bırakarak veri miktarındaki artışa neden olmaktadır. Devasa boyuttaki verilerin analizi önem kazanmakla birlikte anlaşılabilirliğini arttırmak amacıyla verilerin görselleştirilerek habere dönüştürülmesi işlemi veri gazeteciliği pratiklerini oluşturmaktadır. Bu çalışma gazetecilik pratiklerinin teknolojinin getirmiş olduğu yeni anlayış ve ihtiyaçları gazetecilik pratiği ile entegre ederek veri gazeteciliği alanını araştırmaktadır. Bu çalışmada Türkiye'de dijital medya, veri gazeteciliği ve infografiklerin ne olduğuyla başlayıp, örnekler aracılığıyla kavramsal ve pratik kullanımları üzerine tartışarak infografik haberler incelenmiştir. Bu kapsamda örneklem olarak seçilen Yeni Şafak ve Habertürk internet sitelerinde 1 Ağustos 2020 – 31 Ekim 2020 tarihleri arasında yayınlanan infografikler haber konularına, görsel unsurlara ve infografik türlerine göre ayrılarak dağılımları belirtilmiştir. Ayrıca infogarfiklerin sosyal medya platformu olan Instagram'da paylaşımları incelenmiştir. Veri gazeteciliği ve infografikler üzerine çalışmalarda bulunan TRT Haber, Yeni Şafak ve Hürriyet'te görev yapan gazetecilerle görüşme gerçekleştirilmiştir. Yapılan içerik analizi sonuçlarına göre Yeni Şafak infografiklerinin %90'ını bilgilendirme infografikleri oluştururken, Habertürk infografiklerinin %75'ini istatistiksel infografikler oluşturmaktadır
Geçmişten günümüze dijitalleşme sürecinde yerel medyanın sorunları: Bolu il örneği
Yerel medya, internet ve yeni iletişim teknolojilerin gelişmesiyle birlikte küresel bir boyut kazanmıştır. Coğrafi ve kültürel vurgulara yapılan tanımlamalar internet ile birlikte değişmiştir. Yerel medya artık sınırları belli, bir yöreye ait gazetecilik faaliyetleri olmaktan ziyade her kesime hitap edebilmekte ve tüm dünyadaki okuyuculara ulaşabilmektedir. İnternet ve yeni iletişim teknolojileri, yerel medyaya haberi sunma ve ulaştırma açısından birtakım kolaylıklar sağlarken bilgi kirliliğine ve güvenirlilik problemlerine de yol açmıştır. Bu bağlamda dijitalleşmenin yerel medyaya etkilerini araştırmak önem kazanmaktadır. Bu çalışma, ilk olarak yerel medyayı tanımlarken dijitalleşmenin boyutlarını kavramak için gelişim süreçlerini de açıklamaktadır. Bu doğrultuda internet ve sosyal medya kavramları irdelenerek, değişen gazetecilik pratikleri açıklanmaya çalışılmış ve yerel medya ile ilişkisine değinilmiştir. Bu çalışmada dijitalleşmenin Bolu yerel medyasına etkileri araştırılmıştır. Bu amaçla yerel medya kuruluşlarındaki yetkili kişilerle görüşme gerçekleştirilmiştir. Yapılan görüşmeler analiz edilerek belirli temalara ulaşılmıştır. Bu temalar da anlamsal bakımından birbirini tamamlayacak şekilde ana temalar altında birleştirilmiştir. Sonuç olarak dijitalleşmenin Bolu yerel medyasını hem olumlu hem de olumsuz biçimde etkilediği gözlenmiştir.
Marvel filmlerinin tüketim kültürüne etkisi
Kapitalizm, hayatımızda var olan birçok şeyi metalaştırmış, kültürü de alınıp satılan, pazarlanan bir nesne haline getirmiştir. Tüketim kültürü, doyum noktası olmayan tüketim toplumunu ortaya çıkartmıştır. Küreselleşme olgusuyla birlikte tüketim geniş kesimlere yayılmış ve batı menşeli devletlerin kültürlerinin yayılmasına da ön ayak olmuştur. ABD diğer devletler üzerinde hegemonya kurarak kendi kültürünü yaymaya çalışmakta ve yaptığı filmlerle birlikte dünyaya kendi kültürünü ve ideolojisini yaymaktadır. Bunun en büyük örneği Marvel Stüdyosudur. Marvel, ürettiği süper kahramanlarla ABD'nin gücünü göstermeye çalışmaktadır böylece piyasaya sürdüğü filmlerle ABD propagandası yapmakta ve bunu geniş kesimlere yaymaktadır. Bu çalışmanın temel amacı kültür endüstrisinin faaliyet alanlarından biri olan sinemanın yeri ve önemine değinilerek tüketim kültürü üzerindeki etkisini ortaya çıkarmaktır. Çalışma nitel bir çalışmadır ve çalışmada nitel araştırma desenlerinden derinlemesine görüşme yöntemi tercih edilmiştir. Araştırmanın örneklemi amaçsal yöntem olarak belirlenmiştir. Araştırma verileri Marvel filmlerini izleyen on çocuk ve ailesinden elde edilmiştir. Verilerin toplanmasında yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Toplanan veriler analiz edilerek çeşitli yorum ve önerilerde bulunulmuştur. Araştırmanın bulgularına göre Marvel filmlerinin çocukların tüketme eylemleri üzerinde etkili olduğu, çocukların filmle ilgili ürünler istedikleri ve çocukların istedikleri bu ürünlerin aile bütçesini zorladığı görülmektedir.
Haber fotoğraflarındaki dezenformasyon: Rusya-Ukrayna Savaşı örneği
Bu çalışma, Rusya-Ukrayna savaşı sırasında yayılan dezenformasyon içerikli haber fotoğraflarını incelemektedir. Modern çatışma dönemlerinde bilgi savaşı, manipüle edilmiş veya yanlış bağlamda sunulan görseller aracılığıyla kamuoyunu yanıltma ve propagandayı güçlendirme aracı olarak sıkça kullanılmaktadır. Dezenformasyon, kasıtlı olarak yanlış bilgi yayma eylemi olarak tanımlanır ve genellikle belirli bir gündemi veya propaganda amacını desteklemek için kullanılır. Görsellerin güçlü bir etki yaratma potansiyeli, onları dezenformasyonun etkili bir aracı haline getirir. Savaş dönemlerinde, fotoğraflar yalnızca olayları belgelemez, aynı zamanda belirli bir anlatıyı şekillendirme gücüne de sahiptir. Bu nedenle, savaşla ilgili fotoğrafların doğruluğunu ve bağlamını sorgulamak, kamuoyunun doğru bilgilendirilmesi açısından kritik önem taşır. Araştırmada, 24 Şubat 2022'den itibaren yayılan çeşitli dezenformasyon örnekleri ele alınmıştır. Sosyal medya platformları, dezenformasyonun hızla yayılmasına olanak tanıyan ortamlardır ve bu nedenle, Twitter, Facebook, Instagram ve TikTok gibi platformlar üzerinden yayılan yanlış bilgilerin etkileri değerlendirilmiştir. Çalışma, dezenformasyonun kamuoyunu yanıltma ve savaşın gerçeklerini çarpıtma potansiyelini vurgulamaktadır. Yanlış bilgilendirmenin yayılması, yalnızca çatışmanın taraflarını etkilemekle kalmaz, aynı zamanda uluslararası toplumun ve medyanın güvenilirliğini de zedeler. Bu bağlamda, dezenformasyonun yayılmasını önlemek için medya okuryazarlığı ve doğrulama mekanizmalarının güçlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, bu araştırma, Rusya-Ukrayna savaşı sırasında yayılan dezenformasyon içerikli haber fotoğraflarının etkilerini ve yayılma biçimlerini analiz ederek, kamuoyunun doğru bilgiye erişimini sağlamak için gerekli önlemleri tartışmaktadır. Bu tür yanlış bilgilerin yayılmasını önlemek ve medya üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmak için, doğrulama süreçlerinin ve medya okuryazarlığının önemi vurgulanmaktadır.
Hayvan haklarının yazılı basındaki temsili
Son yıllarda haberlerde hayvana dair uygulanan şiddetin artış gösterdiği görülmektedir. Bu haberler hayvan haklarına dair bakışın değerlendirilmesine olanak sağlamaktadır. Bu çalışmanın amacı hayvan hakları istismarına dair bakışın haberlerde yer alış biçimlerini incelemektir. Çalışmada belirlenmiş olan gazetelerde iki aylık süreç kapsamında yer alan hayvan haberlerinde doküman analizine dair haberlerin içerikleri incelenmiştir. Çalışma içerisinde yer alan haber içerikleri, hayvan temsilinin sunum biçimi ve hayvan hakları bağlamında değerlendirilmiştir. İncelemede doküman analizi tekniği kullanılarak detaylı araştırma yapılmış, bu araştırma bağlamında gazetelerin hayvan haklarına dair verdiği önemi ve gazetelerin hayvan temsiline dair bakış açıları saptanmıştır. Bu saptama ile gazetelerin hayvan haklarına verilen değerin, gazeteler tarafından değerlendirme biçimleri belirlenmiştir. Bu çalışmada Hürriyet, Sözcü ve Sabah gazetelerinde 04.04.2023- 04.06.2023 tarihleri arasında yayımlanan hayvan konulu toplam 197 gazete haberi doküman analizi tekniği ile incelenmiştir. Bu veriler kapsamında Hürriyet gazetesinin toplam 70 adet hayvan haberi, Sabah gazetesinin ise 73 hayvan haberi ve Sözcü gazetesinin 54 hayvan haberine yer verdiği görülmüştür. Araştırmaya dahil edilen gazeteler arasında en fazla küçük ve orta boyutta hayvan haberine yer verildiği ortaya konmuştur.
Covid-19 küresel salgınında yerel basın: İstanbul örneği
Bu çalışmanın amacı, tüm dünyayı etkisi altına alan Covid-19 pandemisinin İstanbul'da yayın yapan yerel basına etkilerini irdelemektir. Ekonomi başta olmak üzere, birçok sorunu bulunan yerel basın kuruluşlarının, tüm dünyayı sarsan Covid-19 küresel salgını sürecindeki durumu, İstanbul'da basılı olarak yayın yapan yerel gazeteler üzerinden araştırılmıştır. Bu doğrultuda, çalışmada genel olarak Türk basın tarihi ve yerel basın tarihine değinilerek, günümüzde İstanbul'da yerel basının durumu, Covid-19 pandemisi ve Türkiye'deki seyri üzerinde durulmuştur. Konuyla ilgili veri toplamak amacıyla İstanbul ilinde basılı olarak faaliyet gösteren yerel gazetelerde görev yapan 10 gazeteci ile görüşülmüştür. Yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak örnekleme dahil edilen yerel gazetelerin mensuplarıyla derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Yapılan çalışma kapsamında, pandemi öncesinde de pek çok sorunlarla birlikte sıkıntılı zamanlardan geçen İstanbul yerel basınının, Covid-19 pandemisinden olumsuz etkilendiği tespit edilmiştir. Çalışma kapsamında yüz yüze gerçekleşen görüşmeler sonucunda elde edilen verilerden yerel basın sektörüne ve yetkililere önerilerde bulunulmaya çalışılmıştır.
Etkileyici kişilerin (ınfluencer) bireylerin seyahat tercihlerine etkisi
Bu çalışma dijital iletişim çağında sosyal medya platformlarında etkili olan influencerların bireylerin seyahat tercihleri üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Günümüzde dijitalleşmenin artmasıyla bireylerin seyahat planlaması yaparken geleneksel kaynaklardan çok sosyal medya içeriklerine yöneldiği gözlemlenmektedir. Bu bağlamda seyahat temalı içerik üreten influencerların, bireyleri yönlendirici etkisi araştırmanın odak noktasını oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak anket formu kullanılmıştır. Farklı yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi ve sosyal medya kullanım alışkanlıklarına sahip bireylerden oluşan örneklem grubundan veri toplanmıştır. Araştırmada katılımcıların sosyal medya kullanım oranlarının yüksek olduğu bulunmuştur. Bunun yanı sıra katılımcıların seyahat influencerları takip etme sıklıklarının yüksek olduğu görülmüştür. Sosyal medyayı aktif kullanan katılımcılar ile seyahat influencerı takip eden katılımcılarda seyahat motivasyonunun yüksek olduğu bulunmuştur. Sonuç olarak, seyahat motivasyonunun demografik değişkenlere göre farklılık gösterdiği, bunun yanında influencerların seyahat motivasyonunu etkilediği söylenebilir. Aynı zamanda influencer pazarlamasının sadece ürün tanıtımı ile sınırlı olmadığını bireylerin yaşam tarzı ve tüketim alışkanlıklarını şekillendirdiğini elde edilen verilen doğrultusunda söyleyebiliriz. Seyahat influencerları bireylerin seyahat motivasyonlarını arttırmaktadır. Bu bağlamda çalışma tüketici davranışları ve dijital medya etkileşimi açısından iletişim bilimleri alanına önemli katkılar sağladığı ileri sürülebilir.
Greenfluencerların yeşil tüketim üzerindeki rolünün değerlendirilmesi
Bu çalışma çevre dostu içerik üreten "greenfluencer''ların yeşil tüketim üzerindeki rolünün değerlendirilmesi amacıyla yapılmıştır. Araştırmada nitel yöntemlerden, yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılmıştır. Araştırma kapsamından sosyal medyada aktif greenfluencerlık yapan 2 kişi, greenfluencerları takip eden 8 kişiden oluşan toplam 10 katılımcıyla derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Ulaşılan verilere tematik analiz tekniği kullanılarak; sürdürülebilirliğin uygulanabilirliğinde bireysel imkanlar ve ekonomik gerçeklik, içerik üreticisinin tutarlılığına duyulan hassasiyet, greenfluencerların davranış değişimi üzerindeki dönüştürücü etkisi, greenluencer içeriklerinde ticarileşme algısının güven ilişkisine etkisi, gelecek kuşaklara karşı sorumluluk bilinciyle şekillenen tüketim motivasyonları, bilginin erişilebilirliğinde sadelik ve doğallığın önemi olmak üzere altı ana tema ortaya çıkarılmıştır. Katılımcılar, greenfluencerların çevresel duyarlılığı artırmada ve tüketim pratiklerini değiştirmede etkili olduklarını belirtmişlerdir. Ancak bu etkinin kişisel motivasyon, ekonomik durumlar ve sosyal çevre gibi faktörlere bağlı olarak değişkenlik gösterdiği saptanmıştır. Araştırmanın sonucunda, greenfluencerların sürdürülebilir tüketim pratiklerine teşvik ettikleri, ancak bu bağlamda tek başlarına yeterli olmadıkları sonucuna ulaşılmıştır. Etkinin artırılması için, kamu kurumlarında bilinçlendirme yapılması ve derslere medya okuryazarlığının dahil edilmesi önerilmektedir.