Theses supervised by Prof. Dr. Cem Şensöğüt
10 theses · Kütahya Dumlupınar University
Eti Maden Kırka Bor İşletmeleri, boraks penta fabrika birimlerinin risk analizinin mukayeseli olarak yapılması
Ülkemiz yeraltı ve yerüstünde çeşitli maden yataklarına ev sahipliği yapmaktadır. Sahip olduğu bu yataklar göz önünde bulundurulduğunda madencilik, ülkemizin kalkınması ve gelişmesi açısından önemli bir sektördür. Tüm dünya ile paralel madencilik sektörünün ülkemizde gelişmesi ile üretim artmış ve beraberinde maden işyerlerinde istenmeyen çeşitli iş kazalarına sebebiyet verilmiştir. Yaşanan iş kazaları neticesinde ölümler, yaralanmalar, yanmalar, uzuv kayıpları vb. durumlar ortaya çıkmış ve maalesef halende benzer durumlar yaşanmaktadır. Meydana gelen iş kazaları, iş sağlığı ve iş güvenliğinin işyerlerindeki önemini vurgulamaktadır. İş kazalarının sebepleri araştırılıp, bu kazaların hiç olmaması veya iş kazasının minimum seviyede tutulması gerekmektedir. İş sağlığı ve güvenliği kültüründe, iş kazalarının en az seviyeye indirilmesi için öncelikle çalışılan işletmede bütün tehlike ve risklerin belirlenerek, bu tehlike ve risklerin derecelendirilmesi gerekmektedir. Derecelendirilen tehlike ve riskler, öncelik sırasına göre tespit edilmeli ve gerekli önleyici-koruyucu tedbirler ile çalışanları ve işletmeyi korumak temelde esas alınmalıdır. Belirlenen tehlike-riskler hakkında işyeri genelinde tüm çalışanlar bilgilendirilmeli, gerekli eğitimler verilmeli, işyeri dâhilinde güvenlik kültürünün oluşması sağlanarak yapılan çalışmalar neticesinde işletmede, iş kazası ve meslek hastalıklarının minimum seviyeye indirilmesi gerekmektedir. Bu çalışmada, Eti Maden Kırka Bor İşletmesi'nde ki Boraks Penta 1 ve Dekahidrat Fabrika Birimi ile Boraks Penta 5 Fabrika Birimi'nin risk analizi çalışmaları yapılmış, gerekli koruma önlemleri belirtilmiş, matris yöntemi ve çok değişkenli matris risk analizi yöntemleri kullanılarak karşılaştırılması yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Madencilik, tehlike, risk analizi, yöntem, risk, matris
Kontrplaklarda tutkal karışımına ilave edilen boraksın mekanik özelliklere ve formaldehit emisyonuna etkisi
Bu çalışmada; boraksın kontrplaklarda mekanik özelliklere ve formaldehit emisyonuna etkisi araştırılmıştır. Kontrplak örnekleri, tutkal karışımlarına belirli oranlarda boraks pentahidrat ilave edilerek, üre-formaldehit tutkalı ile üretilmiştir. Hazırlanan üç katlı kayın ve kavak numuneler üzerinde mekanik deneyler yapılmıştır. Ayrıca formaldehit emisyonunda meydana gelen değişimler de belirlenmiştir.Kontrol numunelerinin ve tutkal karışımlarına boraks ilave edilerek üretilen deney örneklerinin, eğilme ve çekme makaslama direnci değerleri arasında belirgin farklar tespit edilmemiştir. Formaldehit emisyonu değerlerinde ise azalmaların meydana geldiği görülmüştür.
Türkiye'de kömürün enerji üretimindeki rolü
Enerji, ekonomik ve teknolojik gelişmelere paralel olarak yaşamsal temel bir ihtiyaç olması yanında, ülke ekonomilerinin büyüyerek refahlarının artmasında da en önemli unsurların başında gelmesinden dolayı, çatışmaların odağı olma halini sürdürmektedir. Buna paralel olarak son yıllarda yeni ve yenilenebilir enerji kaynaklarının geliştirilmesinde büyük ilerlemeler olmasına rağmen, fosil yakıtların öneminde bir azalma olmamıştır. Fosil yakıtlar arasında arz güvenliğinin sağlanmasında çok büyük öneme sahip olan kömür, temel enerji kaynağı olma özelliğini artırarak sürdürmektedir.Ülkemiz, petrol ve doğalgaz kaynakları bakımından dışa bağımlı olsa da enerji tedarikinde kullanabileceği önemli kömür rezervlerine sahiptir. Son yıllarda enerji ihtiyacımızın karşılanmasında doğalgaza artan bir önem verilmesinin, enerji arz güvenliğini tehlikeye sokması, enerji maliyetlerine ağır yükler getirerek ülke ekonomisine zarar vermesi gibi olumsuz yönlerinin yanında, kömürlerimizin enerji temininde olmazsa olmaz öneme sahip olduğu, bu kaynaklarımızdan çok daha fazla yararlanılması gerektiği gerçeğini de bir kez daha ortaya koymuştur.Bu tez çalışmasında, ülkemizin genel enerji durumu incelenerek, önemli bir enerji hammaddesi olan kömürlerimizin, enerji üretimimizdeki rolü araştırılmıştır. Ayrıca ileriye dönük enerji üretiminde kömürün payının ne şekilde arttırılarak, daha nasıl faydalı kullanılması gerektiği konuları belirlenmeye çalışılmıştır.Anahtar Kelimeler: Elektrik enerjisi, Enerji, Enerji kaynakları, Fosil yakıtlar, Kömür.
Farklı saklama koşullarında depo edilen kömürlerin kendiliğinden yanma davranışlarının termogravimetrik ve yüzey adsorpsiyon mekanizmaları açısından incelenmesi – tunçbilek linyitleri örneği
Bu çalışmada, laboratuvar ortamında farklı koşullarda depo edilen kömürlerin oksidasyon davranışları; termogravimetri, oksijen tüketimi ve kendiliğinden yanmaya yatkınlık ölçümleri sayesinde incelenmeye çalışılmıştır. Tunçbilek yöresi Beke – Yörgüç Y4 panosundan alınan 35 ve 200 mesh boyutundaki kömür örnekleri, azot tankı (18 °C), derin dondurucu (-25 °C) ve etüv (30 °C) olmak üzere üç farklı sıcaklık ve koşulda ilk 8 hafta kilitli poşetlerde geri kalan 8 hafta ise açık bir şekilde 16 hafta boyunca depo edilmiştir. Örneklerin termogravimetrik analizleri 10 °C/dk sabit ısıtma hızında, 5 ml/dk kuru hava akışında, 10 mg'lık numunelerin 900 °C'ye kadar yakılması ile gerçekleştirilmiştir. Örneklerin kinetik analizleri Coats-Redfern metodu ile hesaplanırken, her örnek için tutuşma sıcaklığı, pik sıcaklığı ve aktivasyon enerjileri belirlenmiştir. Ayrıca kömürlerin oksijen oluşum hızları ve kendiliğinden yanmaya yatkınlık ölçümleri laboratuvarda kurulan deney düzeneği sayesinde tespit edilmiştir. Kendiliğinden yanmaya yatkınlık ölçümlerinde "Kesişim Noktası Metodu" kullanılırken, kömürlerin oksijen tüketimleri oksijen analizörü vasıtası ile gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgularda; oksidasyon davranışı açısından derin dondurucuda saklanan numunelerin diğer koşullara oranla daha büyük avantajlar içerdiği, kömürlerin aktivasyon enerjisi, tutuşma ve pik sıcaklıkları ile oksijen tüketimleri ve kendiliğinden yanma yatkınlıklarının tane boyutundan etkilendiği, aynı zamanda kömürlerin kimyasal özelliklerinde süreç boyunca meydana gelen değişimlerin kömür oksidasyonu açısından kilit rol üstlendiği görülmüştür.
GLİ müessesesi açık ocaklarında çalışan elektrikli ekskavatörlerin yükleme performanslarının istatistiksel süreç kontrol yöntemi ile denetlenmesi
Bu çalışma ile Türkiye Kömür şletmeleri (TK ) Garp Linyitleri şletmesi (GL )Müessesesi açık ocaklarında çalışan elektrikli ekskavatörlerin yükleme parametrelerininistatistiksel olarak kontrol altında olup olmadığı denetlenmiştir. Bu amaçla, 170 stonluk dekapajkamyonlarının yükleme değerleri kullanılarak yapılan çalışmada, 2005 yılı yükleme tonajlarınınsüreç kararlılığı ve süreç yeterliliği incelenmiştir. Süreç kararlılık analizi, yükleme tonajlarınınortalama ve değişim aralığı grafikleri dikkate alınarak yapılmıştır. Süreç yeterlilik analizi iseyine yükleme tonajlarının yeterlilik indeksleri kullanılarak yapılmıştır.Ekskavatörlerin 2005 yılı yüklemelerinin kararsız ve yetersiz olduğu görülmüş olup2006 yılında süreci kararlı ve yeterli hale getirebilmek için çalışmalar yapılmıştır. Tümpersonele iki aşamalı eğitim verilmiş ve çalışmalar neticesinde başarılı olunmuş, süreç kararlı veyeterli hale getirilmiştir.Anahtar Kelimeler: statistiksel Süreç Kontrol Yöntemi, Kontrol Grafiği, Süreç Kararlılığı,Süreç Yeterliliği, Süreç Yeterlilik ndeksleri
Ahşap sandalye üreten bir fabrikanın teknik ve ekonomik fizibilite çalışması
Bu çalışmada, ahşap sandalyenin seri üretimi amaçlanmış ve bu amaç doğrultusundayatırım imkanları araştırılmıştır.Fizibilite çalışmasında sırasıyla; pazar ve talep araştırması, teknoloji, kapasite vekuruluş yeri seçimi, ürün tasarımı ve projelendirme, üretim süreci, kalite kontrol politikasınınbelirlenmesi, fabrika içi düzenlemelerin yapılması, personel ihtiyacı, departmanlarınbelirlenmesi ve yatırım analizleri yapılarak teknik ve ekonomik açıdan yatırımın yapılabilirliği(fizibilitesi) araştırılmıştır.şletme teknik donanım ve imkanlarıyla seri olarak ahşap sandalye üretimigerçekleştirebilecektir. Ekonomik etkinlik ölçütleri böyle bir işletmenin yatırımcı ve ülkeekonomisi için karlı bir yatırım olduğunu göstermiştir.Anahtar Kelimeler: Ahşap sandalye, Fabrika planlama, Fizibilite, Kapasite, Taleparaştırması, Toplam kalite yönetimi, Üretim.
Bursa Linyitleri İşletmesi'nde dekapajda kullanılan makinelerin verimlilik analizi
Bu çalısmada Bursa ili Orhaneli ilçesi Gümüspınar Köyü hudutlarında bulunan Bursa Linyitleri sletmesinde dekapaj faaliyetlerinin yürütülmesi için kullanılmakta olan tasıyıcı ve yükleyici makinelerinin verimlilik analizleri yapılmıstır. Bu analizde, isletmedeki makineler hem tek baslarına hem de bir bütün olarak ele alınmıs ve elde edilen sonuçlara göre yorumlar yapılmıstır. Yapılan hesaplamada makinelerin ve kamyonların 2005 yılı içerisinde gerçeklestirmis oldukları üretim ve çalısma saatleri ve makine durma sürelerinden yararlanılarak verim oranı, verimlilik ve makine verimlilik indeks degerleri hesaplanmıstır. Elde edilen sonuçlar neticesinde isletmede kullanılan makine ve kamyonların çalısma performansları degerlendirilmistir. Anahtar Kelimeler: Makine verimlilik analizi, verimlilik, verim.
Garp linyitleri işletmeleri açıkocaklarında makina ekipman verimliliğinin analizi
Bu tez çalışmasında Kütahya ili, Tavşanlı ilçesi, Tunçbilek bölgesinde bulunan Garp Linyitleri İşletmesi Müdürlüğü, Açık Ocak İstihsal Şube Müdürlüğü'ne bağlı olarak devlet eli ile gerçekleştirilen dekapaj ve kömür kazı faaliyetlerinin yürütülmesi için kullanılmakta olan kazı makinelerinin verimlilik analizleri yapılmıştır. Yapılan bu analizlerde, makineler hem aylık hem de yıllık olarak ele alınmış ve elde edilen sonuçlara göre yorumlar yapılmış ve öneriler sunulmuştur. Bu hesaplamalarda 2017 yılına ait; aylık üretim miktarı, çalışma saatleri ve makine durma sürelerinden yararlanılarak verimlilik, verim, etkenlik ve performans indeksi hesaplanmıştır. Elde edilen bu sonuçlar ile işletmede kullanılan kazı makinelerinin çalışma performansları değerlendirilmiştir. Buna göre; 12 aylık toplamda 37 numaralı Elektrikli/Halatlı Ekskavatör 1763 ton/saat ile verimlilik değeri en yüksek makine olurken, 26 numaralı Dragline %35,5 değeri ile en yüksek verime sahiptir. 463 numaralı Paletli/Hidrolik Ekskavatör %242,9 değeri ile en yüksek etkenliğe ulaşan makine olurken 630,7 ton/saat performans indeksi ile en iyi performansla çalışan makine 36 numaralı Elektrikli/Halatlı Ekskavatör olarak tespit edilmiştir.
Emet Bor İşletme Müdürlüğü espey açık ocak işletmesinin iş sağlığı ve güvenliğinin farklı risk değerlendirme yöntemleri ile analizi
Ülkemiz gibi gelişmekte olan ülkeler için en önemli sektörlerden bir tanesi madencilik sektörüdür. Madencilik sektörü ise iş sağlığı ve güvenliği açısından en riskli iş kolu olarak bilinmektedir. Dünyada her yıl, başta madencilik sektörü olmak üzere çok sayıda iş kazası yaşanmaktadır. Her yıl çok sayıda iş kazasının yaşandığı maden sektöründe risklerin analizi açısından seçilecek risk değerlendirme metodu, bu nedenle son derece önemlidir. Bu çalışmada da açık maden işletmelerinde var olan risklerin değerlendirmesi konusunda Matris yöntemi ve Fine Kinney yöntemi ile analiz yapılarak Emet Bor İşletme Müdürlüğü, Espey Açık Ocak İşletmesindeki risklerin ortaya çıkarılması hedeflenmiştir.
Madenlerde risk değerlendirmesi - örnek bir çalışma
İş sağlığı ve Güvenliğinin (İSG) asıl amacı iş yerindeki çalışma şartları sonucu oluşan bütün tehlikeleri ve sağlığa etki eden riskleri azaltarak, kabul edilebilir risk düzeyine getirmektir. Önemi giderek artan İş Sağlığı ve güvenliğini risk yönetimi oluşturmaktadır. Risk yönetimi, iş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili kararlar alan yönetici kişilere yardımcı olarak sistematik bir yaklaşımda bulunmaktadır. Ayrıca teknik olarak değerlendirmeler yapmayı ve oluşturulan yöntemleri sürecin içerisine katarak karar vermeyi sağlamaktadır. Risk yönetiminin temelini yapılan risk değerlendirme çalışmaları oluşturmaktadır. Risk değerlendirme faaliyetleri işverene; tehlikelerin belirlenmesi, risklerin önceden tespiti yapılarak tedbirlerin alınmasını sağlamaktadır. Bu sayede kayıpların ve kazaların önüne geçerek üretimde verim ve kalitenin artmasına yardımcı olmaktadır. Çoğu sektörlerde risk değerlendirmenin önemi anlaşılmış olup yöneticiler tarafından sıkça uygulanan bir yöntem haline gelmiştir. Mevzuatta yapılan son düzenlemelere göre, işletmelerde risk değerlendirmesi yapmak zorunlu hale getirilmiştir. "6331 sayılı İSG kanunu" kapsamında çıkarılan Risk Değerlendirme Yönetmeliği'nde işletmelerin risk değerlendirmesini nasıl yapacağını ve yaparken nelere dikkat etmesi gerektiğini anlatmıştır. Bu çalışmada risk analizleri, kalitatif (nitel, sözel), kantitatif (nicel, sayısal) ve Karma risk değerlendirme teknikleri olarak 3 bölümde incelenmiş ve bu analizlerin içinden Fine Kinney risk analizi seçilerek örnek bir risk değerlendirme çalışması yapılmıştır. Fine kinney Risk analizi yöntemi, risk değerlendirmelerinde en yaygın olarak kullanılan yöntemdir. Çalışma ortamındaki riskin gerçekleşme olasılığı, tehlikeye maruz kalma sıklığı ve tehlikenin geçekleşmesi durumunda oraya çıkabilecek şiddet derecesi gibi üç faktör değerlendirilmektedir. Bu değerlendirmeler için numerik skalalar oluşturulmuştur. Bu üç faktörlerin çarpılmasıyla risk skoru hesaplanmaktadır. Risk skoru sonucuna göre, oluşturulmuş numerik skalalardan riskin önemi değerlendirilmektedir.