Theses supervised by Prof. Dr. Çetin Pekacar

12 theses · Ankara Hacı Bayram Veli University, Gazi University

Master'sOpen AccessTR

Memet Nuzet'in eserleri örneğinde Kırım Tatarcasının Kuzey ağzı — İnceleme, metin, sözlük —

Çağdaş Türk lehçeleri arasında Kırım Tatarcası genel olarak az araştırılmıştır. Kırım Tatarcasının az araştırılmış konularından biri de Kırım Tatarcasının ağızlarıdır. Kırım Tatarcasının ağızları genel olarak 3 gruba bölünür: Kuzey, Güney ve Orta (Ortayol). Bugünkü standart Kırım Tatarcası Orta ağza dayanmaktadır. Kırım Tatarcasının Kuzey ağzı hâlen en az kullanılan ağızdır. Bu çalışmada Memet Nuzet'in eserleri örneğinde Kırım Tatarcasının Kuzey ağzının ses bilgisi özelliklerini inceledik ve söz varlığını tespit ettik. Tezimiz, yazılı kültür üzerinden incelenerek hazırlanmıştır. Memet Nuzet, Kırım Tatarcasının Kuzey ağzında yazan sayılı şairlerden biridir. Onun yazdığı yüzlerce şiir Kırım Tatarcasının Kuzey ağzının araştırılması için uygun olacağı değerlendirilmiştir. Tezin sonunda incelemeye esas olan metinler ve bu metinlerde geçen sözlerin anlamlarının verileceği sözlük bölümleri yer almaktadır. Kırım Tatarcasının Kuzey ağzının söz varlığı adlı bölümde ise Kuzey ağzına has kelimeler Standart Kırım Tatarcası ve Türkiye Türkçesi karşılıklarıyla birlikte tabloda sıralanmıştır. Tezimizin, Kırım Tatarcasının diyalektolojisine ve Kırım Tatarcasının Kuzey ağzının araştırılmasına bir katkı sağlaması amaçlamaktadır.

AğızlarDil bilgisiDil bilim+5
Hulsum Islıamova
Ankara Hacı Bayram Veli University · Institute of Graduate Studies
2022
00
DoctorateOpen AccessTR

Türkiye'deki Afganistan Özbeklerinin ağzı (Ses bilgisi-metinler-gramatikal dizin)

Özbek Türkçesinin tarihî yayılma evreni içinde yer alan Afganistan, dil içi ve dil dışı etkilerin karmaşık olduğu bir alandır. Afganistan; yalnız Özbek Türkçesi için değil Kazak Türkçesi, Kırgız Türkçesi ve Türkmen Türkçesi ağızlarının da yayılma evreni içerisinde değerlendirilir. Tarihî Karluk-Kıpçak-Oğuz birlikteliği günümüz Afganistan Özbek Türkçesi için de geçerlidir. Bölgede eğitim dili olan Darice de dil dışı etki unsurudur. 1979 yılında Rusların Afganistan'ı işgal etmesiyle Afganistan'dan göç etmek zorunda kalan bir kısım Özbek Türkü; 1982 yılında Türkiye'ye getirilerek Gaziantep, Hatay ve Şanlıurfa'da iskân edilmiştir. Çalışmanın evreni bu iskân bölgelerinde ortaya çıkan ağız adacıkları ile sınırlandırılmıştır. Çalışmada Türkiye'deki Afganistan Özbekleri ağzının ses bilgisi özellikleri ile muhtemel ağız gruplarının eş zamanlı ve tasvirî bir yöntemle tespit edilmesi amaçlanmıştır. Çalışma "İnceleme, Metinler ve Gramatikal İndeks" bölümlerini içermektedir. Anılan yerleşim birimlerinde 2017 ve 2018 yıllarında yapılan derlemeler, IPA (The International Phonetic Alphabet) çeviri yazı sistemi kullanılarak transkribe edildi. Metinler "yerleşim yeri", "uruk" ve "Afganistan'dan geldikleri yer" olmak üzere 3 temel değişken kurgulanarak kodlandı. Böylece muhtemel alt ağız gruplarını ifade eden OBA, OBK, OCM, OHF, OKÇ, OKD, OKK, OKÖ, OKY, ÖBK, ÖBL, ÖKK, ÖKF, ÖKY, ÖTÖ, GKK kodları oluşturuldu. İnceleme bölümünde "söyleyişte hece sınırlarının değiştirilmesiyle kısalan ünlülerin varlığı"; "iyi bilinen 'açık e' dışında, çok açık, art dil, düz ve çok açık, orta dil, düz ünlülerin varlığı"; "ünlü bölünmesi ve neticesinde ortaya çıkan çift ünlülerin varlığı"; "fonetik bir hadiseye işaret eden uzun boğumlanmalı ünsüzlerin varlığı"; "sistemli hâldeki kelimeler arası gerileyici benzeşme örneklerin varlığı"; "ön dil ünlülerinin ve ön damak ünsüzlerinin ortalılaşması"; "kelime başlarında yuvarlak ünlülerden önce çift dudak ünsüzü türetilmesi"; "tek heceli kelimelerden sonra heceyi kapatma isteğiyle süreksiz, gırtlaksı, ötümsüz ünsüzün türetilmesi"; "sandhi içerisinde ünsüz türetilmesi" gibi bazı orijinal fonetik tespitlere ulaşılmıştır. Özbeklerin söz konusu alt ağız grupları, 1982 yılından günümüze kadar iskân edildikleri yerleşim birimlerinde birlikte yaşamaktadırlar. Bu birlikteliğin grupların ayırıcı fonetik vasıflarının azalmasına, benzerliklerin ve nöbetleşmelerin artmasına sebep olduğu görülmüştür. Gramatikal dizin bölümünde ortaya konan verilerin de araştırmacılar tarafından hazırlanması muhtemel ağız sözlüklerine ve ağız atlaslarına malzeme sunacağı; ayrıca incelenen ağza ait gramer özelliklerini görmek bakımından imkân sağlayacağı öngörülmektedir.

AfganistanAğızlarDil bilgisi+6
Yalçın Yurdakul
Ankara Hacı Bayram Veli University · Institute of Graduate Studies
2022
00
Master'sOpen AccessTR

Kutadgu Bilig'de metafor

Bu çalışmanın konusunu Kutadgu Bilig'de yer alan metaforların idrak anlam bilimi teorisine göre değerlendirilmesi ve açıklanması oluşturmaktadır. Çalışmanın giriş bölümü olan birinci bölümünde idrak anlam bilimi kapsamında değerlendirilen metafor; yapı, tür ve diğer özelliklerine göre incelenmiştir. Ardından, Türk dilinin Orta Türkçe döneminin başlangıcı kabul edilen Karahanlı Türkçesi ve edebiyatı hakkında genel bilgiler verilmiş, sonrasında ise Kutadgu Bilig ve yazarı kısaca tanıtılmıştır.Çalışmanın esasını oluşturan üçüncü, dördüncü ve beşinci bölümlerde ise, Türk dilinin ilk yazılı belgeleri arasında yer alan ve sahip olduğu söz varlığıyla ayrı bir öneme sahip olan Kutadgu Bilig'deki metaforlar, sistematik bir sınıflandırmaya tabi tutularak belirlenmiş, belirlenen bu metaforlar yapı ve anlam bakımından ayrıntılı bir şekilde değerlendirilmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde Kutadgu Bilig'deki metaforlar Lakoff-Johnson sınıflandırmasına göre tasnif edilerek incelenirken, dördüncü bölümde metaforlar kullanım alanlarına göre ele alınmıştır. Son bölüm olan beşinci bölümde, Kutadgu Bilig'de yer alan benzetmeler üzerine durulmuş ve bu benzetmelerin metaforla ilişkisi belirtilmiştir.Kutadgu Bilig üzerine art zamanlı bir anlam bilimi incelemesi olan çalışmanın sonuç kısmında, tespit edilen metaforlardan yola çıkılarak, Kutadgu Bilig'in üslubu hakkında yargılara varılmış, ayrıca Türk dilini şekillendiren zihnî ve kültürel faktörlerin rolü belirlenmiştir. Çalışmanın sonunda ise anlam bilimi ve metafor üzerine yapılacak çalışmalarda yararlı olacağı düşüncesiyle Kutadgu Bilig'de tespit edilen metaforların dizini yer almaktadır.

Anlam bilimDilbilimKarahanlı Türkçesi+2
Selcen Koca Sarı
Gazi University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2012
00
Master'sOpen AccessTR

Afganistan Tahar ili Hocağar ilçesi ağzı

Bu tez; giri?, ses bilgisi, ?ekil bilgisi, sonuç, metinler ve sözlük bölümlerinden olu?maktadır.Giri? kısmında Tahar ilinin adı, coğrafi konumu ve nüfusu, bu vilayetin ilçelerinden biri olan ve ağzı üzerinde çalı?tığımız Hocağar ilçesinin coğrafi konumu ve nüfusu, etnik durumu, ya?am tarzı ve tarihçesiyle ilgili kısa bilgiler verilmi?tir.Ses bilgisi bölümü; ünlüler ve ünsüzler olarak iki bölümden olu?maktadır. Bu bölümlerde her ses ayrı ayrı tanıtılmı? ve ses olayları incelenmi?tir.?ekil bilgisi bölümü; isim çekimleri, sıfat türleri, zamir çe?itleri, fiil çekimi ve edat alt bölümlerinden meydana gelmektedir. Ayrıca bu bölümlerin her biri ayrı ayrı incelenmi?tir.Ses bilgi ve ?ekil bilgisi bölümlerinde incelenmi? olan her konu, metinlerden örnekler verilerek desteklenmi?tir.Sonuç bölümünde, Tahar ili Hocağar ilçesi ağzında tespit edilen önemli ses ve ?ekil bilgisi özellikleri sıralanmı?tır.Kaynakçada, bu çalı?ma sırasında faydalandığımız eserlerin bibliyografyası verilmi?tir. Ayrıca bu çalı?maının yapılanması esnasında ba?vurulmayan, ancak bu çalı?mada çe?itli konularda bilgi veren bazı kaynaklar da eklenmi?tir.

Afganistan-Tahar-HocağarAğızlarBiçimbilim+1
Najibullah Akbari
Gazi University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2011
00
Master'sOpen AccessTR

Kaide-i Zeban-i Türki(Türk dilinin grameri)

Tezin konusu olan Kaide-i Zeban-i Türkî 1872 yılında İran sahasında yazılmıştır. Azerbaycan Türkçesiyle yazılan bu eser o dönemin standart yazı diline dayanarak kaleme alınmıştır. Ancak söz konusu yazı dili belli bir ağza dayanmaktadır.Eser Türkiye Türkçesine çevrildikten sonra ses ve şekil bakımından incelendi. İnceleme bölümünde eserde tespit edilen dil malzemeleri, bugünkü Güney Azerbaycan Türkçesinin standart yazı dili ve üç ağızla karşılaştırıldı. Söz konusu ağızlar Güney Azerbaycan coğrafyasında batı (Salmas), doğu (Halhal) ve güney (Zencan) diyalektlerine dayanmaktadır. Yazar eserinde kendisinin Halhallı olduğunu söylediğinden dolayı, eserin dili özellikle bugünkü Halhal ağzı ile karşılaştırılmış; sonuç olarak eserin dili bazı bakımlardan farklılaşsa da, Halhal ağzına yakın olduğu tespit edilmiştir.

AzericeAğızlarKaide-i Zeban-i Türki+4
Mehdi Rezaei
Gazi University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2010
10
Master'sOpen AccessTR

Eski Uygur Türkçesinde olasılık kipliği

Bir dilin konuşurları duygu, düşünce ve tavırlarını söz dizimi içinde belliişaretleyicilerle aktarırlar. Konuşurun istek, kesinlik, zorunluluk, tahmin,şüphe, çıkarım olasılık vb. pek çok anlamı aktarırken yararlandığı bu dilbilgisi işaretleyicilerine kiplik (modality) adı verilmektedir. Kipin anlamındadeğişiklik meydana getirebilen ve sözcenin anlamına netlik kazandırankipliğin alt kategorilerinden birisi de olasılık kipliğidir. Olasılık kipliği; şüphe,tahmin, varsayım, olasılık, kesin olmama durumunu gösteren kiplikkategorisidir.Türkçenin tarihî lehçelerinden Eski Uygur Türkçesinde üç altkategoride incelenen olasılık kiplikleri, tahminî, öznel ve nesnel olasılık kipliğitürlerinde örnekler vermektedir. Eski Uygur Türkçesinde olasılık kiplikleri sayıbakımından azımsanmayacak ölçüdedir. ?sA, -gAy, birök?erser, bolgukergek gibi olasılık kipliği işaretleyicilerinin kullanıldığı Eski Uygur Türkçesinde olasılık anlamının daha çok bağlamdan beslendiğini söylemekmümkündür.

DilbilgisiKiplerOlasılık kipi+1
Seçil Hirik
Gazi University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2010
10
DoctorateOpen AccessTR

Kırgız Türkçesindeki ünlü ile başlayan fiiller üzerine etimolojik bir inceleme

Bu çalışmada, Kırgız Türkçesi edebî dilinde kullanılan ve ünlüyle başlayan fiiller etimolojik açıdan incelenmeye çalışılmıştır. Fiiller, K. K. Yudahin'in ?Kirgizsko-Russkiy Slovar? adlı sözlüğünden tespit edilmiştir. Çalışma, ?Ön Söz?, ?İçindekiler?, ?İşaretler? ?Kısaltmalar?, I. Bölüm: Giriş?, ?II. Bölüm: İnceleme?, ?III. Bölüm: Bulgular ve Yorumlar: Kök Anlamlarına ve Ek İşlevlerine Göre Fiiller?, ?IV. Bölüm: Sonuç?, ?Kaynakça?, Türkçe ve İngilizce ?Özet? bölümlerinden oluşmaktadır.Çalışmada Kırgız Türkçesindeki tek ünlüden, ünlü ünsüzden, ünlü ünsüz ünsüzden ve ünlü ünsüz ünlüden oluşan fiiller öncelikle, ses düzenleri dikkate alınarak kendi içlerinde tasnif edilmiştir. Tasnif yapılırken, günümüz Kırgız Türkçesi esas alındığı için, uzun ünlüler tek ses olarak değerlendirilmiştir. Bu şekilde incelenen fiiller, ses düzenleri dikkate alınarak, dört maddede ele alınmıştır. Sonra her maddede, o maddeye uyan fiiller alt maddelerde incelenmiştir. Her alt maddede bir fiil kökü incelenmektedir. Fiil kökleri incelenirken, öncelikle Kırgız Türkçesindeki şekli ve anlamları, sonra sırasıyla Eski Türkçedeki ve Etimoloji incelemelerindeki şekilleri ve anlamlarına yer verilmiş, bu kaynaklardaki bilgiler, aynı maddenin sonunda yer alan ?Değerlendirme? kısmında değerlendirilmiş; araştırmacıya ait görüşler ve eleştiriler yine bu kısımda sunulmuştur.Aynı anlam dairesi etrafında toplanan ve ön ve son seslerinde denklikler görülen fiiller Bulgular ve Yorum bölümünde tablolar hâlinde bir araya getirilerek, bugüne kadar tespit edilemeyen dip kökler ile yapım ekleri ortaya konmaya çalışılmıştır.

AğızlarDil bilgisi-eylemKöken bilim+2
Kalmamat Kulamshaev
Gazi University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2010
10
Master'sOpen AccessTR

Günümüz standart Türkçesindeki çok şekilli söylenişlerin 1960'a kadar sesli kayıtlardaki durumu

Türkçenin sesli icrasında çoklu şekillerin olduğu malumdur. Halk tabanında görülen bozuk Türkçe bir tarafa, Türkçenin diksiyon kuralları çerçevesinde sesli icrasını bir meslek olarak seçen kişilerle -yani tiyatro, film oyuncuları, spikerler, muhabirler, seslendirme sanatçıları- toplumun önde gelen kesimlerini temsil eden ve dolayısıyla toplumu etkileme ve yönlendirme gücüne sahip olan gazeteci-yazarlar, öğretmenler, politikacılar ve diğer sahalardaki aydınlarda bile çoklu söylenişlere rastlanmaktadır.Türkçe diksiyonla ilgili yayınlanmış bazı çalışmalar mevcuttur. Ancak bu çalışmalar, bu incelemenin esasını teşkil eden ana fikirden çok farklı; daha çok Türkçe diksiyona yönelik nefes ve boğumlama tekniklerini içeren çalışmalardır. Bizim incelememizin temeli yine Türkçe diksiyona dayanmakla birlikte, özel alanda, profesyonel icracılar arasındaki farklı söyleyiş hususiyetlerinin tespitine yöneliktir. İncelememizde, günümüz Türkçe diksiyon kurallarından hareketle, elde edebildiğimiz Türkçe ilk sesli kayıtlardan 1960'a kadarki dönemi kapsayacak şekilde, çoklu söylenişe sahip dil ögeleri, sayısal verilerle birlikte tespit edilmiştir.Bu çalışma kapsamında 7 adet Türk sinemasına ve 4 adet TRT Ankara Radyosu Çocuk Saati programına ait ses kayıtları dinlenmiş ve önceden tespit edilmiş olan dil ögeleri; geçtiği filmin adı, aranan ögenin filmde geçtiği minutajı ve kelimeyi kullanan kişinin filmdeki rol ismiyle birlikte fişleme yöntemiyle kayıt altına alınmıştır. Elde edilen veriler; ilgili dil ögesinin ait olduğu gruba ayrılarak sınıflandırılmıştır. Böylece sınıflandırılan dil ögelerinin hangi söyleniş şekillerine sahip olduğu ve bunların her birinin sesli kayıtlardaki söyleniş sayısı belirlenmiştir.Elde edilen verilerden, Türkçeyi profesyonelce icra edenler arasında bile çoklu söyleniş örnekleri olduğunu; bu çoklu söylenişlerin alınan eğitime dayalı ekollerin farklılığından kaynaklanabileceğini; farklı ekollerin yarattığı kısmi farklılıkların giderilmesi için de ilgili her kesimin görüşünün alındığı bir çalışma takvimi içerisinde çözüm bulunabileceğini söylemek mümkündür.

Diksiyon
Cüneyt Gündoğdu
Gazi University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2009
00
Master'sOpen AccessTR

Eski Türkçeden Türkiye Türkçesine çatı ekleri

Yapılan araştırmada öncelikle fiilde çatı kavramı ele alınmış ve bu konudaki tasnif çalışmaları üzerinde durulmuştur. Çatı eklerinin zaman içinde uğradığı değişimleri tespit etmek amacıyla Eski Türkçeden Türkiye Türkçesine uzanan süreçte çatı eki almış fiiller incelenerek bunların arasından işlev kaybına ve kaymasına uğramış olanlar tespit edilmiştir. İşlev kaybına veya kaymasına uğramış her fiil, kendinden önceki ve sonraki dönemlerdeki halleri ile karşılaştırılarak açıklanmaya çalışılmıştır. ?lAn-, +lAt- +lAş- ekleri ile kalıplaşan fiiller ise Orhun, Uygur, Karahanlı ve Türkiye Türkçesi dönemleri olmak üzere dört başlık altında ayrıca listelenmiştir.

Dil bilgisi-eklerDil bilgisi-eylemDil bilgisi-çatı+4
Burcu Aslan
Gazi University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2009
00
Master'sOpen AccessTR

Bolu ili Seben ilçesi ağzı

Bu tez Bolu'nun Seben ilçesinin coğrafi durumunu, kısa tarihini ve dil özelliklerini içermektedir. Tezin sonunda yer alan sözlük bölümünde ise Seben ağzında kullanılan kelimeler ve anlamları yer almaktadır.Çalışmamız, ?Giriş?, ?Ses Bilgisi?, ?Şekil Bilgisi?, ?Sonuç?, ?Metinler? ve ?Sözlük? bölümlerinden oluşmaktadır.Çalışmamızın giriş kısmında, Seben hakkında genel bilgiler bulunmaktadır. Seben ilçesinin haritası, coğrafi durumu, , iklimi, ekonomisi ve tarihi ile ilgili bilgiler bu bölümde yer almaktadır.Ses Bilgisi bölümünde, Seben'den derlediğimiz metinlerde yazı dilinden farklı olarak tespit ettiğimiz ünlüler ve ünsüzler yer almaktadır. Bunların özelliklerinin ayrıntılı biçimde incelenmesi ve ünlü ve ünsüzlerle ilgili ses olayları da yine bu bölümde bulunmaktadır.Şekil Bilgisi bölümünde; Seben ağzındaki isimler, zamirler, sıfatlar, fiiller, zarflar ve edatlar özellikleriyle birlikte ayrıntılı biçimde ele alınmıştır. Tezimizin inceleme bölümlerini ses bilgisi ve şekil bilgisi oluşturmaktadır.Sonuç bölümünde, Seben ağzının tespit ettiğimiz özellikleri maddeler hâlinde sıralanmıştır. Çalışmamız sırasında yararlandığımız kaynakların künyeleri Kaynakça bölümünde yer almaktadır.Metinler bölümünde; Seben bölgesinden derlediğimiz ve yazıya aktardığımız, çalışmamıza kaynaklık eden metinler bulunmaktadır.Sözlük bölümünde ise yazı dilinde kullanılmayan veya ses olayları nedeniyle zor anlaşılabileceğini tahmin ettiğimiz kelimeler ve bunların anlamları yer almaktadır.Anahtar Sözcükler1. Seben2. Ağız3. Türk Dili4. Türkçe5. Derleme

AğızlarBolu-SebenDil özellikleri+2
Gülay Kılınç
Gazi University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2009
00
DoctorateOpen AccessTR

Ankara ili ağızları (inceleme-metinler-dizin)

Bu çalışmanın konusu: Ankara ilindeki ağız gruplarının tespit edilmesi ve bu ağızların ses bilgisi özellikleri bakımından eş zamanlı ve karşılaştırmalı olarak incelenmesidir.Bu tez: Giriş, Birinci Bölüm, İnceleme, Metinler ve Dizin olmak üzere beş bölümden meydana gelmektedir. Giriş bölümünde çalışmamızda esas aldığımız malzemenin elde edilmesi ve deşifre edilmesinde kullanılan yöntemler üzerinde durulmuştur. Birinci Bölüm'de Ankara ilinin genel coğrafyası ve yüzey şekilleri, iklimi, bitki örtüsü ve nüfusu ile ilgili bilgiler bulunmaktadır. Ayrıca bu bölümde, Ankara ilinin tarihi, etnik yapısı, Ankara ili ağızlarıyla ilgili günümüze kadar yapılan çalışmalar, Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılmasında Ankara İli Ağızları ve Ankara ilinin diyalektolojik durumu hakkında bilgiler verilmiştir.İnceleme bölümünde Ankara'daki ilçe ve köylerden derlenen metinlerin incelenmesiyle ortaya konulmuş olan Ankara ili ağızlarının ses bilgisi özellikleri bulunmaktadır. Burada Ankara ili ağızlarında kullanılmakta olan ve yazı dilinden farklı olan ünlüler ve bunların özellikleri, Ankara ili ağızlarında bulunan uzun ünlüler ve bunların oluşma sebepleri, kısa ünlüler, ünlü uyumu, ünlü değişmeleri, ünlü düşmesi, ünlü türemesi ve bunların sebepleri ele alınmaktadır. Ayrıca ünsüzler konusunda da yazı dilinden farklı olarak Ankara ili ağızlarında kullanılan ünsüzlerin özellikleri ile ünsüz değişmeleri başlığı altında ünsüzlerin tonlulaşması, tonsuzlaşması, süreklileşmesi (sızıcılaşma, akıcılaşma), süreksizleşmesi, ünsüz benzeşmesi, ünsüz düşmesi, ünsüz türemesi, ünsüz ikizleşmesi, hece kaynaşması, ünsüz göçüşmesi ve vurgu gibi konular üzerinde durulmuştur. Sonuç bölümünde ise Ankara ili ağızlarında tespit ettiğimiz dil özellikleri maddeler hâlinde sıralanmıştır. Kaynakça bölümünde çalışma sırasında faydalanılan kaynakların künyeleri bulunmaktadır.Metinler bölümünde Ankara ili sınırları içerisindeki yerleşim birimlerinden derlenen ve bu çalışmaya kaynaklık eden metinler bulunmaktadır. Çalışmanın son bölümünde metinlerin gramatikal dizini yer almaktadır.Anahtar Sözcükler1. Ağızlar2. Anadolu Ağızları3. Ankara İli Ağızları4. Ankara5. Gramatikal Dizin

Anadolu ağızlarıAnkaraAğızlar+1
Hakan Akca
Gazi University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2009
00
DoctorateOpen AccessTR

Dil devrimi sonrası Türkiye Türkçesine giren Türkçe kelimelerin söz varlığına etkileri

1932'de uygulamaya konan dil devrimiyle dilde sadeleşme hareketi başlatılmış, Türkiye Türkçesindeki yabancı kökenli kelimelerin yerine yeni kelimeler önerilmiş ve bu süreç, dilin söz varlığını önemli ölçüde etkilemiştir. Yeni önerilen kelimelerden bir kısmı dilde tutunduğu gibi, yüzyıllardır kullanılan kelimelerin bir kısmı da kullanımdan düşüp unutulmuşlar ya da kullanımları azalmıştır.Bu çalışmada dil devriminin Türkçenin söz varlığına etkileri, 1935 yılında yayımlanan Türkçeden Osmanlıcaya ve Osmanlıcadan Türkçeye Cep Kılavuzları kapsamında incelenmiştir.Çalışma, Türkçeden Osmanlıcaya Cep Kılavuzu'nda eski kelimelere karşılık önerilen 8753 kelimeye dayanılarak yapılmıştır. Söz konusu 8753 kelimeden, TDK Türkçe Sözlük'ün 2005 baskısında yer alarak günümüze ulaşan 1180'i incelenmiştir. Günümüze ulaşmayan diğer kelimelerin, söz varlığına etkisi olmadığı varsayımından hareket edilerek böyle bir sınırlama yapılmıştır. Dil Devriminden önce Türkçenin söz varlığında bulunan kelimeler de inceleme dışı tutulmuştur. Bu kelimeler, Dil Devriminden önce yayımlanan Kamusu Türkî (Şemseddin Samî, 1900) ve Yeni Türkçe Lügat (Ali Seydi, 1929-1930) adlı eserlerden tespit edilmiştir.Araştırmaya konu olan kelimeler; TDK Türkçe Sözlük'teki anlamları; yeni türetmelerde kullanılmaları; birleşik kelime, kalıp söz, deyim, atasözü gibi söz öbekleri oluşturmaları, bunlarda yer almaları ve kullanım sıklıkları bakımlarından karşılaştırmalı olarak incelenmiştir.

Dil reformuSöz varlığıTürkiye Türkçesi
Ali Özgün Öztürk
Gazi University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2008
00

Other supervisors