Theses supervised by Prof. Dr. Mustafa Avcı
18 theses · Isparta University of Applied Sciences, Niğde Ömer Halisdemir Üniversity, Ankara Social Science University, Anadolu University
Isparta meşe ormanlarında gal oluşturan cynipini (Hymenoptera) türleri
Bu çalışma, Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı'nda "Yüksek Lisans Tezi" olarak 2017-2018 yıllarında, Isparta ili meşe ormanlarında gal oluşturan Cynipini türlerinin tespiti amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışma alanında bulunan meşe türlerinin (Quercus cerris, Q. ithaburensis, Q. vulcanica, Q. robur, Q. petraea, Q. trojana, Q. infectoria ve Q. coccifera) gövde, genç sürgün, yaprak, palamut ve çiçek gibi farklı kısımlarındaki gal örnekleri toplanmış ve laboratuvara getirilmiştir. Toplama esnasında bitki organı ve konukçuya ait bilgiler ile toplama tarihi ve lokalite bilgileri kaydedilmiştir. Çalışmada toplam 51 gal arısı türü tespit edilmiş olup bu türlerin 27 tanesinin Isparta, iki türün ise (Andricus miriami ve Cynips israeli) Türkiye faunası için yeni kayıt olduğu belirlenmiştir. En fazla gal arısı türü 24 tür ile Q. infectoria'da, en az ise 1 tür ile Q. coccifera'da bulunmuştur. Diğerleri; 14 tür ile Q. cerris, Q. vulcanica ve Q. pubescens, 12 tür ile Q. ithaburensis, 5 tür ile Q. robur, 4 tür ile Q. trojana, 3 tür ile Q. petraea şeklindedir. Isparta ilinde yapılan bu çalışma ile Cynipidae faunasına iki tür daha eklenmesi, Türkiye'de bu tribustan daha fazla tür olabileceğini göstermektedir. Bu çalışma hem bölge hem de Türkiye faunasına önemli katkılar yapmıştır. Anahtar Kelimeler: Cynipini, fauna, meşe, Isparta, Türkiye.
Antalya ili okaliptüs ağaçlarında yaprak zararlısı böcekler, biyolojileri ve popülasyon değişimleri
Bu çalışma, Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Orman Mühendisliği Anabilim Dalı'nda "Yüksek Lisans Tezi" olarak 2017-2018 yıllarında, Antalya'da bulunan okaliptüslerde yaprak zararlısı türler ile bu türlerin yayılışları, biyolojileri, popülasyon değişimleri ve doğal düşmanlarının tespiti amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu amaçla, okaliptüslerin yayılış yaptığı alanlar belirlenmiş ve bu alanlardaki ağaçların yaprak kısımlarında görülen zararlı böcek türleri, zarar durumu, alana ait bilgiler ve zararlıların parazitoit türleri kaydedilmiştir. Çalışmada Antalya ili okaliptüs ağaçlarında beş tür yaprak zararlısı ve altı tür parazitoit saptanmıştır. Zararlı türler; Leptocybe invasa (Fisher & La Salle, 2004), Ophelimus maskelli (Ashmead, 1900) (Hymenoptera: Eulophidae), Glycaspis brimblecombei (Moore, 1964), Platyobria biemani (Taylor, 1987) (Hemiptera: Psyllidae) ve Aphis gossypii Glover, 1877 (Hemiptera: Aphididae)'dir. Platyobria biemani Türkiye okaliptüs zararlı faunası için, Glycaspis brimblecombei ise Antalya bölgesi için yeni kayıttır. Leptocybe invasa gallerindeki parazitoit türler Selitrichodes kryceri Kim & La Salle, 2008 (Hymenoptera: Eulophidae: Tetrastichinae), Quadrastichus mendeli Kim & La Salle, 2008 (Hymenoptera: Eulophidae: Tetrastichinae) ve Megastigmus sp. (Hymenoptera: Torymidae)'dir. Ophelimus maskelli'nin larva ve pupa parazitoiti olan Closterocerus chamaeleon (Girault, 1922) (Hymenoptera: Eulophidae) ve larva parazitoiti olan Stethynium ophelimi Huber, 2006 (Hymenoptera: Mymaridae), Glycaspis brimblecombei'nin larva parazitoiti olarak Psyllaephagus bliteus Riek, 1962 (Hymenoptera: Encyrtidae) tespit edilmiştir. Bu türlerden S. kryceri, Q. mendeli ve S. ophelimi Türkiye faunası için yeni kayıttır. Anahtar Kelimeler: Okaliptüs, yaprak zararlısı, biyoloji, doğal düşman, Antalya.
Isparta Orman Bölge Müdürlüğü ormanlarında yangın sorunu, yangınların dağılımı ve mücadele organizasyonu
Bu çalışma, Isparta Orman Bölge Müdürlüğü'ne bağlı ormanlarda 1998–2017 yılları arasında çıkan yangınlar, yangınların dağılımı ve Orman İşletme Müdürlükleri ve İşletme Şeflikleri bazında yangın risk analizinin yapılarak alınabilecek tedbirler ve mücadele organizasyonunu ortaya koymak amacıyla yapılmıştır. Isparta Orman Bölge Müdürlüğü ormanlarında 1998-2017 yıllarını kapsayan 20 yıllık dönemde toplam 1.210 adet orman yangını meydana gelmiş ve toplam 1.466,91 ha alan yanmıştır. En fazla yangın sırasıyla 284 adedi Eğirdir (%23,5), 222 adedi Bucak (%18,4), 191 adedi Gölhisar (%15,8), 183 adedi Sütçüler (%15,1), 136 adedi Isparta (%11,2), 127 adedi Burdur (%10,5), 67 adedi Dinar (%5,5) Orman İşletme Müdürlüklerinde meydana gelmiştir. Toplam yanan alanın 450,29 ha'ı Eğirdir (%30,7), 400,10 ha'ı Bucak (%27,3), 163,72 ha'ı Burdur (%11,1), 159,62 ha'ı Sütçüler (%10,9), 121,67 ha'ı Isparta (%8,3), 100,96 ha'ı Gölhisar (%6,9), 70,55 ha'ı Dinar (%4,8) Orman İşletme Müdürlüklerinde meydana gelmiştir. En fazla yangın sırasıyla Eğirdir (108 adet, %8,9), Isparta (84 adet, %6,9) ve Bucak (67 adet, %5,5), en az ise Sipahiler (6 adet, %0,5), Pazarköy (5 adet, %0,4) ve Kemer (4 adet, %0,3) Orman İşletme Şefliklerinde çıkmıştır. Toplam yanan alan en fazla Eğirdir (272,95 ha, %18,6), Çamlık (171,24 ha, %11,6) ve Melli (115,46 ha, %7,8), en az ise Sipahiler (0,11 ha, %0,007) Orman İşletme Şefliklerinde meydana gelmiştir. Yangınların aylara göre dağılımı incelendiğinde yangın sezonunun haziran-ekim dönemini kapsayan beş ay olduğu sonucu çıkmaktadır. Bölge Müdürlüğü'nde incelenen dönem boyunca çıkan yangınların %77'sine insanların sebep olduğu ortaya çıkmıştır. Yıldırım nedeniyle çıkan yangınların oranı ise %23'dür. Isparta Orman Bölge Müdürlüğü ormanlarında çıkan (1998-2017 dönemi) yangınların meydana geldiği yerler incelendiğinde yangınların bazı alanlarda yoğunlaştığı, bazı ormanlarda da hiç yangın çıkmadığı görülmektedir. Bunu etkileyen faktörler olarak yerleşim yerleri ve nüfus dağılımı, yol güzergâhları, yeryüzü şekli ve orman yapısının etkili olduğu belirlenmiştir. Isparta, Eğirdir, Sütçüler, Burdur ve Bucak Orman İşletme Müdürlüklerinin yangına 1. Derece En Çok Tehlikeli olduğu, Gölhisar ve Dinar Orman İşletme Müdürlüklerinin ise yangına 2. Derece Çok Tehlikeli İşletme Müdürlüğü olduğu belirlenmiştir. İşletme Şeflikleri bazında incelendiğinde ise; Isparta, Eğirdir, Aşağıgökdere, Sütçüler, Çandır, Karadağ, Söğütdağı, Burdur, Ağlasun, Bucak, Çamlık, Melli, Pamucak Orman İşletme Şeflikleri yangına 1. Derece En Çok Tehlikeli Orman İşletme Şeflikleri olarak belirlenmiştir. Yukarıgökdere, Şarkikaraağaç, Yalvaç, Tota, Yeşilova, Kestel, Uğurlu, Gölhisar, Gölova, Tefenni ve Dinar Orman İşletme Şeflikleri 2. Derece Çok Tehlikeli Orman İşletme Şeflikleri olarak belirlenmiştir. Kızıldağ Milli Parkı, Kovada Gölü Milli Parkı, Keçiborlu, Senirkent, Aksu-Avşar, Sipahiler, Çamoluk, Kemer, Dirmil, İbecik, Başmakçı ve Dazkırı Orman İşletme Şeflikleri 3. Derece Orta Tehlikeli İşletme Şeflikleri olarak belirlenmiştir. Kuzukulağı ve Pazarköy Orman İşletme Şeflikleri ise 4. Derece Çok Az Tehlikeli İşletme Şeflikleri olarak belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Isparta, Orman yangını, Hassas alanlar, Ekolojik faktörler
Burdur kent parklarında ağaç ve çalılarda zarar yapan böcekler ve avcıları
Burdur ili kent parklarında yetiştirilen ağaç ve çalı formundaki süs bitkileri üzerinde bulunan zararlı böcek türleri ve bu türlerle ilişkili avcıları belirlemek amacıyla 2018- 2019 yıllarında Nisan-Kasım dönemi boyunca arazi çalışmaları yürütülmüştür. Bu amaçla il merkezinde bulunan 16 park çalışma alanı olarak seçilmiştir. Her park yıl boyunca 3-4 kez ziyaret edilerek zararlı böcek ve avcı türler ile konukçu bitki örnekleri toplanmış, preparasyon ve teşhisleri için laboratuvara getirilmiştir. Çalışma boyunca 16 parkta toplam 109 bitki taksonu çalışma materyali olarak incelenmiştir. Çalışma sonunda familyalara göre Aphididae 48, Coccoidae 1, Pseudococcidae 1, Diaspididae 3, Marchalinidae 1, Tingidae 3, Psyllidae 3, Cicadellidae 3, Miridae 7, Lygaeidae 6, Coreidae 2, Rhapolidae 2, Pentatomidae 4, Cixidae 1, Apionidae 3, Chrysomelidae 4, Curculionidae 8, Malachidae 1, Elateridae 1, Tortricidae 1 ve Notodontidae 1 olmak üzere toplam 104 adet zararlı böcek türü saptanmıştır. Yoğun olarak tespit edilen fitofag türler; Aphididae familyasından Aphis (Aphis) craccivora Koch, 1854, Cinara (Cupressobium) tujafilina (Del Guercio, 1909) ve Macrosiphum (Macrosiphum) rosae (Linnaeus, 1758) ile Marchalinidae familyasından Marchalina hellenica (Gennadius, 1883)'dır. Tespit edilen türlerden Aphididae familyasından Aphis berberidorum Ortego & Mier Durante, 1997, Hannabura alnicola Matsumura, 1917 ve Prociphilus (Meliarhizophagus) fraxinifolii (Riley, 1879) ile Malachidae familyasından Anthocomus equestris (Fabricius, 1781) Türkiye için yeni kayıttır. Fitofag türlerle ilişkili olmak üzere familyalara göre Nabidae 1, Miridae 2, Anthocoridae 3, Coccinellidae 24, Cantharidae 2, Srypidae 1 ve Forficulidae 1 olmak üzere toplam 34 avcı böcek türü elde edilmiştir. Saptanan türler genellikle yaprak bitlerinin avcısıdır. Bunlardan Coccinellidae familyasından Adalia fasciatopunctata revelierei (Mulsant, 1866), Adalia (Adalia) bipunctata (Linnaeus, 1758), Oenopia conglobata (Linnaeus, 1758) ve Stethorus gilvifrons (Mulsant, 1850) ile Nabidae familyasından Nabis (Nabis) pseudoferus Remane, 1949 türleri yaygındır. Anahtar Kelimeler: Burdur, Peyzaj alanları, Park, Zararlı böcekler, Avcı türler
Isparta ili orman ağaçlarında yaprak biti (Hemiptera: Aphidoidea) türleri ve doğal düşmanları
Bu çalışma yaprak biti faunasını belirlemek amacıyla 2018-2021 yıllarında Isparta ilinde Anadolu karaçamı [Pinus nigra Arnold. subsp. pallasiana (Lamb.) Holmboe.], kızılçam (Pinus brutia Ten.), Toros sediri (Cedrus libani A. Rich.), Toros göknarı [Abies cilicica (Ant. & Kotschy) Carr.], ardıç (Juniperus spp.), meşe (Quercus spp.) ve yalancı akasya (Robinia pseudoacacia L.) ormanlarında gerçekleştirilmiştir. Sistematik ve rastgele örnekleme sonucunda 2018-2020 yıllarında olmak üzere 69 türe (14'ü cins düzeyinde) ait 9 252 birey toplanmıştır. Appendiseta robiniae (Gillette, 1907)'nin Türkiye böcek faunası için yeni kayıt olduğu belirlenmiştir. Sistematik örnekleme ile 56 tür 2019, 52 tür ise 2020 yılında tespit edilmiştir. En fazla birey sayısına sahip olan türler 2019 yılında Myzocallis boerneri (%16.04), Cinara cedri (%10.42) ve Eulachnus tauricus (%9.51), 2020 yılında ise Appendiseta robiniae (%9.27), Cinara orientalis (%7.21) ve Aphis craccivora (%6.49) olmuştur. En fazla yaprak biti tür sayısı her üç (2018-2020) yılda da Pinus nigra'da (karaçam) tespit edilmiştir. Karaçamın ardından en fazla tür sayısı 2018 ve 2020 yıllarında Quercus coccifera'da, 2019 yılında ise Pinus brutia'da bulunmuştur. Çalışmada Coleoptera'dan (21), Neuroptera (6), Raphidioptera (1), Diptera (1), Hemiptera (5) ve Hymenoptera (5) olmak üzere 39 doğal düşman türü belirlenmiştir. Doğal düşman türlerinden en fazla bireye sahip olan türler 2019 yılında Oenopia lyncea (%19.0), Harmonia quadripunctata (%11.3) ve Adalia decempunctata (%7.7), 2020 yılında ise Harmonia quadripunctata (%16.3), Coccinula quatuordecimguttata (%14.3) ve Hippodamia (Hippodamia) variegata (%10.2) olmuştur. Doğal düşman tür sayısı en fazla Pinus nigra (15 tür) ve Cedrus libani'de (13 tür) görülmüştür.
Mersin yöresinde farklı yaşlardaki meşe ormanlarında meşcere yapısı ile saproksilik böcekler ve kuşlar arasındaki ilişkiler
Meşe ormanları böcek ve kuş faunası bakımından yüksek biyolojik çeşitliliğe sahip yaşam alanlarıdır. Bu zengin çeşitlilik bakımından yaşlı ve kovuklu ağaçların önemi oldukça fazladır. Bu zenginlik göz önünde bulundurularak Mersin ili Gülnar ilçesi Köseçobanlı mevkiinde yapılan bu çalışma farklı yaşlardaki meşe ormanlarında bulunan saproksilik böcekler ve kuşlar arasındaki ilişkileri incelemek amacıyla 2017-2021 yılları arasında yürütülmüştür. Çalışmada genç yaşlı, orta yaşlı ve yaşlı alanda olmak üzere her birinde üç farklı alan seçilmiş ve alanların her birine beşer adet, toplamda ise 45 adet pencere tipi tuzak asılmıştır. Böcek tuzakları mayıs başında araziye asılmış ekim başında toplanmıştır. Bu süreçte tuzaklar her ay kontrol edilerek toplamda beş kontrol gerçekleştirilmiştir. Böcek tuzaklarının kurulduğu noktalar merkez alınarak kuş gözlemi yapılmış ve belirlenen kuş türleri kayıt altına alınmıştır. Kuş gözleminde ise farklı yıllarda olmak üzere aynı noktalarda iki defa kuş gözlemi yapılmıştır. Tuzak asılan bölgedeki ağaçların yaş ve çapları tespit edilmiştir. Yaş için artım burgusu kullanılarak toplamda 45 adet artım kalemi alınmıştır. Çap için çap ölçer kullanılarak belirlenen noktanın merkezinden 50 metre yarıçapı içerisinde kalan bütün ağaçların çapları ölçülerek hesaplanmıştır. Ayrıca kuş verileriyle ilişkisi açısından arazinin çalı yoğunluğu da hesaplanmıştır. Çalışma sonucunda 33 adet kuş türü tespit edilmiş ve 44 adet familyaya ait 244 adet böcek tespit edilen saproxilic böcekler arsında 33 türün Türkiye faunası için yeni kayıt olduğu belirlenmiştir. En fazla böcek türü 24 tür ile Buprestidae familyasında olurken, en fazla birey ise 2354 adet ile Dermestidae familyasında tespit edilmiştir. Ağaçların yaş tespiti sonucunda en yaşlı olanı 774'tür. Ortalama yaş olarak da sırasıyla yaşlı-orta yaşlı-genç yaşlı alan 467-313-25 olarak tespit edilmiştir. Ortalama çap ise yaşlı alanda 48 cm, orta yaşlı alanda 44 cm, genç yaşlı alanda ise 8 cm olarak tespit edilmiştir.
Muğla ili Köyceğiz ve Fethiye Anadolu sığla ormanlarının saproksilik böcek türleri
Bu çalışmada, Anadolu sığla ağacı Liquidambar orientalis ormanlarının saproksilik Coleoptera böcek çeşitliliğine katkısının ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Çalışma Köyceğiz ve Fethiye'de seçilen yaşlı (d çağı; 36.0-51.9 cm göğüs yüksekliği çapı) Anadolu sığla ormanlarında yapılmıştır. Böcekleri örneklemek amacıyla, her iki alandan 5'er ağaç seçilmiş ve her bir ağaçta ikişer tuzak tipi (pencere ve çukur tipi tuzak) kullanılmıştır. Tuzaklar mart ayında kurulmuş ve altı ay boyunca (nisan-eylül) ayda bir kere kontrol edilmiştir. Tuzaklara ek olarak, her iki alanda devrik ve dikili yaşlı ağaçlar incelenmiş ve 22 adet birey toplanmıştır. Ayrıca, temmuz ayında Fethiye'deki alanda ışık tuzağı metodu kullanılarak çoğunlukla Cerambycidae ve Elateridae familyalarından 23 adet saproksilik böcek yakalanmıştır. Örnekleme periyodunun sonunda 33 familyadan 109 türe ait 1 302 adet birey elde edilmiştir. 17 böcek türünün Türkiye faunası için yeni kayıt olduğu belirlenmiştir. Pencere tipi tuzaklarda 97 türden 1 219 adet birey, çukur tipi tuzaklarda 19 türden 38 adet birey yakalanmıştır. Fethiye'de kurulan tuzaklardan 71 türe ait 492 birey elde edilirken, Köyceğiz'de kurulan tuzaklardan 73 türe ait 765 adet birey elde edilmiştir. Curculionidae (555), Anobiidae (325) ve Tenebrionidae (104) en yaygın bulunan familyalardır. Tür sayısı en yüksek familyalar ise Anobiidae (15), Elateridae (14), Curculionidae (8) ve Tenebrionidae (8)'dir. Xyleborinus saxesenii (Scolytinae) 492 bireyle en yüksek birey sayısına sahip türdür. Euchiridae familyasından Propomacrus bimucronatus, IUCN'in kırmızı listesinde nesli tehdit altında olan Duyarlı (VU) sınıfında yer almaktadır.
Isparta çam ormanlarında Leptoglossus occidentalis heıdemann, 1910 (Hemıptera: Coreıdae)'in biyolojisi
Bu çalışma, 2020-2022 yıllarında Leptoglossus occidentalis'in biyolojisini ortaya koymak amacıyla Isparta çam ormanlarında gerçekleştirilmiştir. Çalışma iki yükselti aralığında (900-1200 ve 1200-1700 m) periyodik arazi çalışmaları ile gerçekleştirilmiştir. Ayrıca il genelinde saha taramaları yaparak böceğin biyolojik döngüsü belirlenmeye çalışılmıştır. Alt yükseltide 114, üst yükseltide 71 gözlem yapılmış ve yumurta, nimf ve ergin sayıları kaydedilmiştir. Böceğin her iki yükseltide yılda iki generasyon verdiği, alt yükseltide mayıs ayı başında erginlerin kışlaklardan çıktığı, mayıs-ekim döneminde iki neslin gelişimini tamamladığı belirlenmiştir. Yumurta döneminin ilk generasyonda mayıs ortası-haziran sonu, ikinci generasyonda ağustos başı-eylül ortası olduğu anlaşılmıştır. Üst yükseltide mayıs ortasından itibaren erginlerin görülmeye başladığı, temmuz ortasından itibaren ağustos ayı sonuna kadar yoğun olarak erginlerin görüldüğü, aynı zamanda farklı nimf dönemlerinin bir arada bulunduğu tespit edilmiştir. Yumurta döneminin ilk generasyonda haziran ortası-temmuz ortası, ikinci generasyonda ağustos ortası-eylül sonu olduğu anlaşılmıştır. Her iki yükseltide kasım ayı başından itibaren erginlerin kışlamaya geçtiği ve ay boyunca erginlerin görülmeye devam ettiği saptanmıştır. Karaçam, kızılçam, sarıçam ve fıstık çamı türlerinin kozalak ve tohumlarında zarar yaptığı ve yayılış alanını giderek genişlettiği gözlenmiştir.
Yoncada ( Medicago sativa L.) demir gübrelemesinin verim ve bazı tarımsal özellikleri üzerine etkileri
Bu çalışma Niğde ekolojik koşullarında farklı demir gübre dozlarının biçim sırasına göre yonca (Medicago sativa L.)' nın ot verimi ve bazı verim özellikleri üzerine etkilerinin belirlenmesi amacıyla 2021 yılı içerisinde yürütülmüştür. Araştırma ile ilgili tarla denemesi tesadüf blokları deneme desenine uygun olarak 4 tekrarlamalı olarak kurulmuştur. Altı farklı doz olarak uygulanan demirin 0, 100, 200, 300, 400 ve 600 g/da dozları incelenmiştir. Demir gübresi olarak EDTA ile şelatlı yapraktan uygulamaya elverişli % 6 oranında demir içeren gübre kullanılmıştır. Sezon içerisinde yonca toplamda 4 kez biçilmiştir. Uygulamalar ve biçim sırasına göre yoncada bitki boyları 50.3 - 88.0 cm, yeşil ot verimleri 3350-3829 kg/da, kuru ot verimleri 901-1041 kg/da, bitkide yaprak oranları % 31.0-50.6, bitkide sap oranları % 48.9-69.0, bitkide yaprak klorofil içeriği (SPAD) değerleri 49.0-63.8 olarak hesaplanmıştır. Demir doz uygulamalarında en belirgin ot verim artışı 3. biçim öncesinde, en düşük verim artışı ise 1. biçim döneminde yapılan uygulamalarda saptanmıştır. Kontrol uygulamasına göre tüm demir doz uygulama seviyelerine bağlı olarak yoncanın ot verimi önemli düzeyde artmıştır. Fe100 uygulaması ve daha yüksek dozların verim üzerine etkisi benzer bulunmuştur. Bu bakımdan Niğde koşullarında yoncadan yüksek ot verimi eldesi için 100 g/da demir gübre uygulamasının yeterli olacağı sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Yonca, yaprak gübresi, şelatlı demir, verim.
Yarı-kurak tarımsal ekoloji; Niğde' de bulunan çok yıllık bitkilerin ekolojik, toprak sağlığı ve sosyokültürel katkılarının araştırılması
The strategic geography of Türkiye between Europe and Asia affords it eight agroecological zones. More than half the semiarid agroecological zone in Türkiye is found in Central Anatolia and it has unique vegetations and endemic species linked to the Irano-Turanian phytogeographic distribution. This study focused on the multifunctionality of tree species at landscape scale as well as the perceptions of tree-based ecosystem services and community values. Plant abundance estimation and species diversity, soil health analysis in four sites on the Niğde Ömer Halisdemir University campus was done. Also, a perception survey was conducted in the Niğde Province. Plant species in the Asteraceae and Poaceae were dominant while the relative abundance of species did not differ between sites having nitrogen and non-nitrogen fixing trees. In addition, the soil heath indicators did not differ by sites nor distance away from the trees and canopy cover. The perception of ecosystem services, community values and agroforestry did not differ between nitrogen and non-nitrogen fixing trees while there was preference for high value tree agroforestry. Trees were multifunctional; however, the landscape contributions may not be extensive and community perception is critical to derivation of maximum utilization.
Farklı yonca (Medicago sativa L.) çeşitlerinin sonbahar dormansi oranları, verim ve kalite özelliklerinin belirlenmesi
Bu araştırmada farklı yonca (Medicago sativa L.) genotiplerinin sonbahar dormansi oranlarının saptanması ve bunların verim ve bazı kalite değerlerini belirlemek amacıyla, 2022-2023 yılları arasında yürütülmüştür. Çalışmada yer alan yonca genotiplerinin (Nimet, Queen, Bilensoy-80, Magnum-5, Mirna, Prosementi, Planet, Populasyon-1, Populasyon-2, Populasyon-3 ve Populasyon-4) dormansi oranları standart test yönteminden faydalanılarak saptanmıştır. Genotiplerin dormansi oranları 4.2-7.7 arasında değişmiştir. Tez kapsamında ayrıca kurulan ve yürütülen denemede genotiplerin bitki boyları, yaş ot ve kuru madde verimleri, ham protein oranı ve ham protein verimleri, ADF, NDF oranları, sindirilebilir kuru madde oran ve verimleri ile nispi yem değerleri hesaplanmıştır. İncelenen genotiplerin ortalama bitki boyları 60.8-74.8 cm; yeşil ot verimleri 7564-9088 kg/da, kuru madde verimleri 1736-2110 kg/da, ham protein oranları 19.40-22.27, ham protein verimleri 371.0-439.7 kg/da, ADF ve NDF oranları sırasıyla % 32.07-35.87 ve 44.40-49.27; sindirilebilir kuru madde oranları %61.0-64.0; sindirilebilir kuru madde verimleri 1089-1293 kg/da, nispi yem değerleri 115.4-133.0 olarak bulunmuştur. Durgun (Dormant) çeşitlerin ot kalite değerleri aktif (Non-dormant) çeşitlere göre daha yüksek bulunurken, aktif çeşitlerin özellikle sonbahar döneminde durgun çeşitlere göre daha yüksek ot verimi sağladıkları saptanmıştır.
İslam hukukunda evlilik birliğinin tahkim yoluyla korunması
İslam Hukuku'na göre, ilk insandan başlayıp günümüze kadar devam eden hatta ahirette de devam edecek olan iki ibadetten birisi evliliktir. Bu sebeple, insan neslinin ve toplum düzeninin korunması için olduğu kadar; zayıf durumda olan kadın ve çocuğun korunması için de aile müessesesinin muhafaza edilmesi gerekir. Ancak, ailenin temelini oluşturan eşler; kimi zaman evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmeyebilir veya evlilik birliğine ilişkin önemli bir konuda uyuşmazlık yaşayabilir ve böyle durumlar eşler arasında geçimsizliğe yol açabilir. Bu halde, eşlerin maslahatı, çocukların korunması ve toplum düzeninin muhafaza edilmesi için evlilik birliğinin korunması gerekir. Şu kadarı var ki, eşlerin geçimsizliğini gidermek için uygulanacak olan evlilik birliğini koruyucu tedbirlerin sonuç vermesi için aile hukukunun diğer hukuk dallarına göre farklılıkları tespit edilmeli ve aile hukukunun niteliklerine uygun bir çözüm yolu düzenlenmelidir. Bundan dolayı aile birliğinin devamlılığını, zayıf durumda olan kadın ve çocuğun korunmasını, ailenin ahlaki esaslarını, eşlerin evlilik birliğinden doğan karşılıklı yükümlülüklerini ve ailenin devlet otoritesinin dışında bulunan ve kişilerin özel hayatları ile alakalı bir alan olduğunu merkeze alınan bir çözüm yolunun uygulanması sonucunda eşlerin geçimsizliğini giderme ve evlilik birliğini koruma ihtimali daha kuvvetlidir. İslam aile hukukunda evlilik birliğini koruma amacı ile düzenlenen tahkim yolu ise; aile hukukunun niteliklerine uygun, Asr-ı Saadet'te ve Osmanlı Devleti'nde uygulanmış ve sonuç vermiş bir uyuşmazlık çözüm yoludur. Bu çalışmada öncelikle, fıkıh kaynaklarında sulh akdine benzetilen bir uyuşmazlık çözüm yolu olan tahkim kurumu sistematik olarak incelenmiş daha sonra tahkim kurumunun aile hukukundaki uygulaması incelenerek beş aşama halinde tasnif edilmiştir.
İslam hukukunda mal türlerinin hukuki işlemlere etkisi
İslam borçlar ve eşya hukukunun temel terimlerinden biri olan mal kavramının mahiyeti, bu kavramla ilişkili olan menfaat ve deyn kavramlarının mal kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği, İslam hukuk mezhepleri arasında temel tartışma konularından olmuştur. Kaynaklarda mal kavramının mahiyeti, mal-menfaat ve mal-deyn ilişkisi; mal türleri ve bu ayrımlara bağlanan hukuki işlemlere ait yeterli malumat mevcut olmakla birlikte bunların toplu olarak Türk hukukçularına sunulması gerekmektedir. Zira İslam hukukunun kendine özgü sistematiğinden kaynaklı olarak mal kavramını ve mal türlerini, tek bir başlık altında bulmak mümkün değildir. Mevzubahis sorunlar hakkında günümüz İslam hukukçuları tarafından yapılan çalışmalar incelendiğinde Arapça kaynaklarda görülen zenginliği, Türkçe kaleme alınan çalışmalarda müşahede etmek mümkün değildir. Çalışma boyunca genel olarak –hususen birinci bölümde- Hanefi mezhebine ait fıkıh ve usul kaynakları incelenmiştir. Bu kaynakların yanında hem Arapça hem de -gerek Osmanlı döneminde gerekse sonraki dönemlerde- Türkçe yazılmış makale, tez ve kitaplar araştırılmıştır. Özellikle Mecelle ve Mürşidü'l-hayrân'ın ilgili düzenlemeleri mukayese edilmiştir. Yer yer bazı meselelerin pratikteki karşılığı için fetva ve mahkeme kararı örnekleri zikredilmiştir. Neticede mal kavramının maddi/cismani ve ekonomik unsurdan oluştuğuna ve buna bağlı olarak menfaat ve deynin mal olarak değerlendirilemeyeceğine kanaat getirilmiştir. Mal kavramının ekonomik değere sahip ayn, yani maddi/cismani varlığa sahip bir şey olduğu tespit edildikten sonra mal türleri, üç temel başlıkta toplanmış ve bu başlıklar hukuki değer taşımak, piyasada değer farkı olmaksızın mevcudiyet ve nakledilebilirlik olmak üzere genelden özele doğru sıralanmıştır.
İslam hukukunda irtifak hakları
Aynî haklar, hak sahibine eşyayı kullanma, eşyadan yararlanma ve eşya üzerinde tasarrufta bulunma yetkilerini vermektedir. Bu yetkilerin tamamını içerisinde bulunduran aynî hak mülkiyet hakkıdır. Bu yetkilerin bir kısmını sağlayan haklar ise sınırlı aynî haklar olarak ifade edilir. Sınırlı aynî hakların bir türü de irtifak haklarıdır. İrtifak hakları, hak sahibine eşyanın menfaatinden yararlanma yetkisi verir. İrtifak hakları menfaat mülkiyeti kapsamında değerlendirildiği için "milk" kavramı içerisinde yer alır. İrtifak hakları, fıkıh kitaplarında "irfak", "hukuk" ve "merâfık" kavramları ile ifade edilmiştir. İrtifak hakları, eşyaya bağlı irtifaklar ve şahsa bağlı irtifaklar olmak üzere ikiye ayrılırlar. Eşyaya bağlı irtifakların en çok görülen türleri şirb hakkı, mecra ve mesil hakkı, geçit hakkı ve üst hakkı olarak karşımıza çıkmaktadır. Bununla birlikte eşyaya bağlı irtifaklar bu haklarla sınırlı değildir. Farklı türlerde eşyaya bağlı irtifak hakkı kurulması mümkündür. Şahsa bağlı irtifaklar intifa ve süknâ hakları ile düzensiz kişisel irtifaklardır. Başta kira sözleşmesi olmak üzere menfaat mülkiyetinin devrini sağlayan diğer hukuki işlemler nedeniyle, İslâm hukukunda, müstakil olarak intifa ve süknâ hakkı tesisine ihtiyaç duyulmamıştır. Bununla birlikte düzensiz kişisel irtifakların kurulduğu görülmüştür. İrtifak hakkı olmamasına rağmen, bazı yazarlar tarafından irtifak hakkı olarak değerlendirilen birtakım haklar bulunmaktadır. Bu hakların başında kat irtifakı, komşuluk hakkı ve şefe hakkı gelmektedir. Kat irtifakı, gerçek anlamda bir irtifak hakkı değildir. Bu hak, "hakku't-temellük" kavramı kapsamında değerlendirilebilir. Komşuluk hakkı, mülkiyeti kısıtlayıcı bir neden olmakla birlikte irtifak hakkı olarak değerlendirilemeyecektir. Komşuluk hakkının irtifak haklarından farkları bulunmaktadır. Şefe hakkını, şirb hakkı gibi gören yazarlar bulunmaktadır. Ancak her iki kavram arasında çok fazla fark bulunmaktadır. Şefe, ibâha yetkisi sağlamaktadır. Dolayısıyla şefe bir irtifak hakkı değildir.
İftira suçu
Çalışmamızın konusunu "iftira suçu" oluşturmaktadır. Bu suç tipi ile ilgili bilgiler tarihsel süreç ile birlikte ele alınarak nihayetinde 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu bağlamında izah edilmeye çalışılmıştır. Çalışmamızda teorik tartışmalar ve Yüksek Mahkeme kararları dikkate alınarak suç tipinde karşılaşılan hususlara şahsi kanaatimizi de eklenerek ceza hukuku bilimine katkı yapmayı amaçlamaktayız. Çalışmamız özünde üç ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde, bilhassa iftira suçunun tarihsel kökeni ve Türk hukukunun İslamiyet öncesi iftira suçunun varlığı ele alınmıştır. Ayrıca başka ülkelerin hukuk sistemleri incelenerek, suç tipinin evrensel olup olmadığı ve diğer hukuk sistemlerinde bir yaptırımla karşılanıp karşılanmadığı anlatılmıştır. Bunun yanında İslam hukuku mukayeseli hukuk olarak ele alınıp, kısaca İslam hukukun iftira suçunu ele alışı değerlendirilmiştir. Bölüm sonunda ise "zina isnadı ve nesebin reddi" durumuna yönelik suç tipi olan "kazif" suçunun, meri hukuk sistemi içerinde bir karşılığının bulunup bulunmadığı gerekçeleri ile ortaya konularak izah edilmeye çalışılmıştır. Çalışmamızın ikinci bölümde, Türk ceza hukuku bağlamında iftira suçunun koruduğu hukuki değer tartışması yapılmış, suçun unsurları ve iftira suçu açısından önem atfeden hukuka uygunluk halleri ele alınmıştır. Ayrıca iftira suçunun cezasını ağırlaştıran sebepler ve sonuçları izah edilmeye çalışılmıştır. Suçun özel görünüm biçimleri kapsamında bilhassa içtima kurumu açıklanmaya çalışılmıştır. Aynı bölüm içerisinde özellikle kanun koyucunun iftira eyleminden rücu etme halinde etkin pişmanlığın yapıldığı ana göre kademeli bir şekilde failin cezasının hafifletilme süreci ele alınarak izah edilmeye çalışılmıştır. Son bölümde, kanun koyucu tarafından basın ve yayın yoluyla işlenen iftira suçu için düzenlenen ve kanaatimizce infaz müessesi olan "hükmün ilanı" hususu izah edilmeye çalışılmıştır. Aynı bölüm içerisinde iftira suçundan hüküm alan bireylerin üzerinde iftira mahkûmiyetinin doğrudan veya dolaylı etkisinin bulunup bulunmadığı incelenmeye çalışılmıştır. Ayrıca iftira suçu ile bir kısım suç tipleri karşılaştırılarak benzer yönleri ile farklılık arz eden yönleri izah edilmeye çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: İftira, Adliye, Hukuki Menfaat, İhbar, Şikâyet, Yetkili Makam Soruşturmaya Yer Olmadığı Kararı, Hükmün İlanı, Mahkûmiyetin Etkisi, Tanıklık, Tezkiye, Zina İsnadı, "Kazif Suçu", Basın ve Yayın, İfade Özgürlüğü, Savunma Dokunulmazlığı.
Türk ceza muhakemesi hukukunun modernleşme başlangıcı
Bu çalışmada Türk ceza muhakemesi hukukunun modernleşme başlangıcı incelenmiştir. Ceza muhakemesinin modernleşmesi olgusu, dünyada 1808 tarihli Fransız Ceza Muhakemesi Kanunu (Code d'instruction criminelle) ile oluşturulmuştur. Türkiye'de ise diğer kıta Avrupası ülkelerinde olduğu gibi, adı geçen kanunun bazı değişikliklerle 1879 tarihinde Usûl-i Muhâkemât-ı Cezâiye Kânûn-ı Muvakkati adıyla kabul edilmesiyle bu modernleşme süreci başlamıştır. Kıta Avrupası'nın ceza muhakemesinin gelişimi ve modernleşmesi birden olmamış, zamanla ve diyalektik bir süreçle ortaya çıkmıştır. Çalışmada bu süreç, 1808 tarihli Fransız Ceza Muhakemesi Kanunu'na gidilen yol olarak ifade edilmiş ve bu yolların aşamaları belirtilmiştir. Antik Roma'daki ceza muhakemesi uygulamaları, Cermen kavimlerinin ceza muhakemesi pratikleri ve Roma Katolik kilisesi merkezinde Kanon hukuku çevresinde şekillenen engizisyon usulü, kıta Avrupası'nın ceza muhakemesi gelişiminde etkili adımlar olmuştur. Engizisyon usulünün, maddi hakikati arama yolunda sanığı hukuki güvencelerinden yoksun bırakması ve işkenceyi bir araç olarak kullanarak insan haklarını sistematik şekilde ihlal eden mekanizmaları saat gibi işletmesi, zamanla eleştirilere muhatap olmasına ve Fransız İhtilali döneminden sonra bu eleştirilerin kuvveden fiile çıkmasıyla yeni bir ceza muhakemesi sistemi arayışına vesile olmuştur. Bu yolun adı tüm kıta Avrupası ceza muhakemesi hukukunu doğrudan etkileyen Code d'instruction criminelle'dir. Modernleşme süreci Avrupa için bu kanunla başlamıştır. Türk ceza muhakemesi hukukunun modernleşme süreci, Avrupa ceza muhakemesinin iç dinamiklerinden farklı bir çerçevede gerçekleşmiştir. Bu kapsamda, Türk ceza muhakemesi hukukunun gelişimi, zamana, coğrafyaya, sosyal yaşam koşullarına ve siyasi yapıya bağımlı olarak şekillenmiştir. Bu bağlamda klasik öncesi dönemdeki Türk ceza muhakemesi hukuku, göçebe hayatın getirdiği pratik bir karakter taşırken klasik dönemde İslam hukukunun kurumsallaşmasıyla daha sistematik bir paradigmaya geçmiştir. Tanzimat Fermanı sonrası yapılan hukuk reformları çerçevesinde ceza muhakemesi hukukunun iyileştirilmesi için Fransız hukukunda Code d'instruction criminelle'in büyük oranda iktibas edilmesi Türk ceza muhakemesi hukukunu yeni bir paradigmaya dahil etmiştir. Bu yeni paradigma modern ceza muhakemesidir.
İslam hukukunda mahkeme bağlantılı tahkim yoluyla uyuşmazlık çözümü
İnsan, tabiatı gereği sosyal bir varlıktır. İnsanlar arasındaki menfaat çatışmaları ise sosyal hayatın doğal bir parçasıdır. Bu çatışmalar sebebiyle oluşan uyuşmazlıkların, toplumsal bağları zedelemeden çözülmesi bireysel ve ticari ilişkilerin gelişimi için mühimdir. Taraflar arasındaki ilişkileri korumayı, onarmayı ve güçlendirmeyi amaçlayan alternatif uyuşmazlık çözüm yolları bu bağlamda daha müspet sonuç verir. İslam hukukunda, devlet yargısına alternatif yöntemler; bu fikir etrafında hem kurumsal olarak incelenmiş hem de uygulamada yaygın biçimde kullanılmıştır. İslam hukukunun temel kaynakları incelendiğinde, alternatif uyuşmazlık çözüm yollarının teorik ve pratik temelinin tahkim kurumu etrafında şekillendiği görülür. İslam hukukunda mahkeme bağlantılı tahkimi inceleyen bu çalışmada, İslami tahkimin niteliği, yargılama usulü ve güncel uygulamaları incelenmiştir. Klasik fıkıh eserlerinden elde edilen veriler, Türk hukukunda düzenlenen tahkim kurumunun sistematiğine göre tasnif edilmiştir. Çalışma kapsamında incelenen tahkim sistemi, Hanefî fıkıh eserlerine göre hazırlanan Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye ve Usûl-i Muhâkeme-i Hukûkiyye Kanûn-i Muvakkati'ndeki düzenlemelere dayanmaktadır. Bu çerçevede, hakem kararı kesin hüküm ifade etmez, ancak yetkili mahkeme tarafından icra edilebilirlik şerhi verildikten sonra ilam haline getirilir. Yetkili mahkemeye arz edilmemiş bir hakem kararının sulh sözleşmesi niteliğinde olduğu kabul edilir. Bu yaklaşımın, pozitif hukuk terminolojisindeki mahkeme dışı sulh sözleşmesine karşılık geldiği görülür. Hakem kararının, mahkeme tarafından onaylanarak icra edilebilir kılınması ise; mahkeme dışı sulh sözleşmesine, icra edilebilirlik şerhi verilmesi olarak değerlendirilebilir. Osmanlı hukuk sistemindeki tahkim sisteminin bir benzeri, Birleşik Krallık'ta yürürlükte olan 1996 Tahkim Kanunu'nda da görülmektedir. Tahkimin esasına uygulanacak hukuk bakımından dini kuralların tercih edilmesinin mümkün olduğu bu sistemde hakem kararı doğrudan icra edilebilir olmayıp, yetkili mahkemenin onayı ile cebri icraya konu olmaktadır. Bu düzenlemelere göre, uzun süredir hizmet veren İslami tahkime karşı birçok kampanya yürütülmüş; ancak İslami tahkim uygulaması günümüze kadar ulaşmıştır.
İdarenin taraf olduğu uyuşmazlıkların arabuluculuk yoluyla çözümlenmesi
Tüm hukuki uyuşmazlıklarda olduğu gibi, idarenin bir tarafını oluşturduğu uyuşmazlıkların çözümlenmesi esas olarak yargı yerlerince gerçekleştirilmektedir. Yargılamanın uzun, masraflı ve sınırlı ölçüde gerçekleşmesi arabuluculuk gibi alternatif uyuşmazlık çözüm yollarına başvurmayı elzem hale getirmiştir. Yargılamaya gerçek anlamda bir "alternatif" teşkil etmeyen, yargılamaya göre daha kolay, masrafsız ve esnek çözümler sunmayı hedefleyen uyuşmazlık çözüm yollarından biri olan arabuluculuk, ülkemizde uyuşmazlık çözümünde bir süredir başvurulmakta olan bir yoldur. İdarenin taraf olduğu uyuşmazlıkların çözümlenmesinde alternatif uyuşmazlık çözüm yolu olarak arabuluculuğun kullanılmasında bir engel bulunmamaktadır. Ancak bu uyuşmazlıklardan hangilerinin arabuluculuk yoluyla çözümlenmeye elverişli olup olmadığının tespit edilmesi hususu önem arz etmektedir. Taraflar arasında eşitlik ilkesinin gözetilmesini temel alan arabuluculuk kurumunun özellikle idari uyuşmazlıkların çözümlenmesi bakımından etkili bir başvuru yolu olup olmadığı konusu bu çalışmada yabancı ülke uygulamaları da yer verilerek incelenmeye çalışılmıştır.