Theses supervised by Prof. Dr. Oktay Baykara
14 theses · Fırat University
Uzaktan Eğitim Hakkında Öğretmenlerin ve Öğrencilerin Görüşleri
Bu çalışma, 2022-2023 eğitim-öğretim yılında Malatya'daki ortaokul öğretmenleri ve öğrencilerinin uzaktan eğitime yönelik algılarını incelemektedir. Karma modeline dayanan ve hem nitel hem de nicel yöntemleri içeren araştırmanın örneklemi, kamu ve özel okullardan 385 öğrenci ve 65 öğretmenden oluşmaktadır. Veriler, "Ortaokul Öğrencileri Uzaktan Eğitim Algıları Ölçeği" ve "Öğretmenlerin Uzaktan Eğitime İlişkin Görüşlerini Belirleme Ölçeği" ile yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Bulgular, öğrencilerin cinsiyet, sınıf düzeyi, okul türü ya da kırsal/şehir okulunda öğrenim görme durumuna göre anlamlı bir farklılık göstermediğini ortaya koymuştur. Ancak, kırsal bölgelerdeki öğrencilerin deneyimlerinin, teknolojik altyapı eksikliklerinden önemli ölçüde etkilendiği gözlemlenmiştir. Öğrencilerin çoğu uzaktan eğitimin esnekliğini takdir etmekle birlikte, sosyal etkileşim ve motivasyonun daha iyi olduğu yüz yüze eğitimi tercih etmiştir. Öğretmenler de benzer kaygılar ifade etmiş, kadın öğretmenlerin erkeklere göre daha olumlu görüşlere sahip olduğu belirlenmiştir. Araştırma bulgularına göre, İngilizce öğretmenleri dijital içeriğe daha kolay erişebildikleri için uzaktan eğitime daha olumlu yaklaşıyorlar. Ancak genel olarak, sınırlı etkileşim, motivasyon eksikliği ve yetersiz altyapı gibi sorunların uzaktan eğitimin etkinliğini olumsuz etkilediği gözlemlendi. Bu durum, uzaktan eğitim uygulamalarında hedefli ve sürdürülebilir iyileştirmelerin gerekliliğini ortaya koyuyor.
Ortaokul 5. sınıf öğrencilerinin fen bilimleri dersine yönelik kaygılarının incelenmesi
Bu araştırmanın amacı; ortaokul 5.sınıf öğrencilerinin Fen Bilimleri dersine yönelik kaygı düzeyini belirlemek ve çeşitli bağımsız değişkenlere göre (öğretmen cinsiyeti, öğrenci cinsiyeti, okul türü, ailenin eğitim durumu, karne notu) anlamlı farklılık gösterip göstermediğini incelemektir. Araştırmanın verileri 2014-2015 eğitim-öğretim yılında Diyarbakır ilinin dört merkez ilçesi olan Bağlar, Yenişehir, Sur ve Kayapınar ilçelerinde rastgele belirlenen 4 devlet ortaokulu ve 1 özel ortaokuldan seçilen 1014 ortaokul 5. sınıf öğrencisi üzerinden alınmıştır. Araştırmaya 522 (%51.5) erkek ve 492 (%48.5) kız olmak üzere toplam 1014 ortaokul öğrenci katılmıştır. Veri toplama araçları olarak Fen ve Teknoloji Dersi Kaygı Ölçeği ile Demografik Bilgi Formu kullanılmıştır. Araştırma verileri SPSS 20.0 paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma bulguları 0.05 anlamlılık düzeyine göre yorumlanmıştır. Bu araştırmada ortaokul 5. sınıf öğrencilerinin Fen Bilimleri dersine yönelik kaygı puanlarının çeşitli değişkenler bakımından betimlenmesi amaçlandığı için ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Elde edilen verilerin çözümlenmesinde yüzde, aritmetik ortalama, standart sapma, tek yönlü varyans analizi ve bağımsız örneklem t-Testi kullanılmış olup, analizler sonucunda farkın anlamlı çıkması durumda farkın büyüklüğünü belirlemek için etki değeri (eta-kare) hesaplanmıştır. V Araştırma bulgularına göre; ortaokul 5. sınıf öğrencilerinin Fen Bilimleri dersine yönelik kaygı puanlarına ilişkin ortalama ve standart sapma değerlerine bakıldığında, kaygı puanlarının düşük düzeyde (1.00-1.79) olduğu görülmüştür. Araştırmanın bağımsız değişkenlerinden biri olan öğrenci cinsiyetine göre Fen Bilimleri dersine yönelik kaygı puanlarına ilişkin bağımsız örneklem t-Testi sonuçlarında; öğrencilerin Fen Bilimleri Dersi kaygı puanları ile cinsiyetleri arasında anlamlı bir farkın olmadığı (p> .05) görülmüştür. Öğretmen cinsiyetine göre öğrencilerin Fen Bilimleri dersine yönelik kaygı puanlarına ilişkin bağımsız örneklem t-Testi sonuçlarında ise; fen bilimleri öğretmeni bayan olan öğrencilerin Fen Bilimleri dersine yönelik kaygı puan ortalamalarının (x 1.7384); fen bilimleri öğretmeni erkek olan öğrencilerin ortalamasına (x 1.4830) göre daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Araştırmanın bir diğer alt problemi olan resmi ortaokuldaki öğrenciler ile özel ortaokuldaki 5. sınıf öğrencilerinin Fen Bilimleri dersi kaygı puanları arasında anlamlı bir farklılaşmanın olmadığı görülmüştür. Ailenin eğitim durumuna göre öğrencilerin Fen Bilimleri dersine yönelik kaygı puanları sonuçlarına bakıldığında ise; ailenin eğitim durumuna göre öğrencilerin Fen Bilimleri dersine yönelik kaygı puanları arasında anlamlı bir farkın bulunmadığı görülmüştür. Ancak; ailenin eğitim durumu yükseldikçe öğrencilerin kaygı puan ortalamalarının düştüğü (x 1.6260); ailenin eğitim durumu düştükçe ise öğrencilerin kaygı puan ortalamalarının yükseldiği söylenebilir (x 1.8042). Son olarak araştırmanın bir diğer alt problemi olan Fen Bilimleri ders notuna göre öğrencilerin Fen Bilimleri dersine yönelik kaygı puanlarına ilişkin sonuçlara bakıldığında; öğrencilerin kaygı puanlarının Fen Bilimleri dersi notuna göre anlamlı bir şekilde farklılaştığı görülmüş olup, karne notu yükseldikçe kaygının azaldığı, karne notunun düştükçe ise kaygının arttığı tespit edilmiş ve etki değeri (eta-kare) 0.69 olarak bulunmuştur.
Bilgisayar destekli öğretim ve gezi gözlem tekniğinin ışık ünitesinin öğretiminde kullanılması
Bu çalışma, Milli Eğitimin mevcut programı olan araştırma sorgulama dayalı öğretime (ASDÖ) alternatif olarak uygulanan bilgisayar destekli öğretim (BDÖ) ve gezi gözlem tekniğinin (GGT), öğrencilerin ışık ünitesindeki akademik başarılarına ve fene karşı tutumlarına etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma Gaziantep ili Şahinbey ilçesinde yer alan Mustafa Necati ortaokulundaki 138 tane 7. sınıf öğrencisiyle yürütülmüştür. Araştırmada ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılmıştır. Araştırmanın gruplarını deney 1 (BDÖ yöntemi uygulanan grup), deney 2 (BDÖ-GGT yöntemlerinin bir arada uygulandığı grup) ve kontrol grubu (ASDÖ yöntemi uygulanan grup) oluşturmaktadır. Araştırma iki farklı uygulayıcı tarafından eş zamanlı olarak 4 hafta süreyle tüm gruplara uygulanmıştır. Her iki uygulayıcının da 3'er tane çalışma grubu (deney 1, deney 2 ve kontrol ) olmak üzere toplam 6 grupla yürütülmüştür. Araştırmada öğrencilerin akademik başarısını ölçmek için ışık ünitesi akademik başarı testi (IÜABT) ve fen karşı tutumlarını belirlemek amacıyla fene karşı tutum testi (FKTT) kullanılmıştır. Ölçekler uygulayıcılar tarafından tüm gruplara ön test ve son test olarak uygulanmıştır. Ayrıca her iki uygulayıcıda deney 2 gruplarına son test uygulaması yapmadan önce Gaziantep ilindeki Turkcell Gezegenevi ve Bilim Merkezi'ne gezi düzenlenmiş ve geziden sonra bu gruplara son test uygulamalarını yapmışlardır. Araştırmada MANOVA, ANCOVA, ANOVA ve bağımlı örneklem t-testi analizleri yapılmıştır. Araştırmadaki tüm grupların bağımlı örneklem t-testi analiz sonuçlarına göre, IÜABT ön test-son test puan ortalamalarında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık ortaya çıkmıştır (p=.000). Sonuç olarak uygulanan tüm yöntemlerin, grupların kendi içindeki ilerlemelerine katkı sağladığı söylenebilir. IÜABT son test puanları ANCOVA analizi sonuçları incelendiğinde, öğrencilerin akademik başarısını artırmada en etkili yöntemin BDÖ-GGT sonra ASDÖ yöntemi ve etkisi en az olanın da tek başına uygulanan BDÖ yönteminin olduğu görülmektedir. Bu bulgulara göre, öğrencilerin akademik başarısını artırmada tek başına uygulanan BDÖ'nün diğer yöntemler kadar etkili olmadığı sonucuna ulaşılabilir. Araştırmadaki tüm grupların bağımlı örneklem t-testi analiz sonuçlarına göre, çalışma sonucunda tüm grupların FKTT ön test-son test puan ortalamalarında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık ortaya çıkmamıştır (deney 1p=.782, deney 2p=.192, kontrolp=.717). Ayrıca çalışmadaki tüm grupların FKTT son test ANOVA analiz sonuçlarına göre, gruplar arasında istatiksel olarak anlamlı bir farklılık ortaya çıkmıştır (p=.019). Bu anlamlı farklılığın hangi gruplar arasında olduğunu belirlemek için yapılan Tukey HSD testi sonucunda deney 1 ve deney 2 arasında anlamlı bir farklılık olduğu belirlenmiştir (p=.014). Bu farklılığın nedeni ise BDÖ'ye ek olarak uygulanan GGT uygulamasından kaynaklandığı düşünülmektedir. Araştırmanın sonucu olarak 7. sınıf öğrencilerine uygulanan yöntemler, öğrencilerin akademik gelişimi ve başarısına olumlu yönde katkı sağlamıştır ancak öğrencilerin fene karşı tutumlarında gelişim göstermemiştir.
Öğretmenlerin yapılandırmacı öğretmen rollerine ilişkin görüşleri ile fen okur-yazarlığına yönelik öz-yeterlik algıları arasındaki ilişki
Bu çalışmanın amacı 2017-2018 eğitim-öğretim yılında Mardin ili Merkez ilçesinde görev yapan fen bilimleri öğretmenlerinin yapılandırmacı öğretmen rollerine ilişkin görüşleri ile fen okur-yazarlığına yönelik öz-yeterlilik algıları arasındaki ilişkiyi belirlemektir. Araştırma kapsamında seçilen örneklem grubu Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı kurumlarda fen bilimleri öğretmeni olarak görev yapan 158 kişiden oluşmaktadır. Nicel araştırma yöntemi kullanılarak gerçekleştirilen araştırmada öğretmenlerin öğrenme süreci öncesinde ve öğrenme sürecinde yapılandırmacı eğitim yaklaşımına ve öğretmenlerin fen ve teknoloji okuryazarlığı özyeterlik algılarına yönelik görüşlerini belirlemek amacıyla oluşturulmuş üç farklı anket formu uygulanmıştır. Anketlerden elde edilen veriler SPSS 22.0 programı kullanılarak t testi ve ANOVA testleri yapılmış ve sonuçlar tablolaştırılmıştır. Araştırma sonucunda öğretmenlerin yapılandırmacı eğitim yaklaşımına yönelik kendilerini oldukça yeterli, fen ve teknoloji okur-yazarlığına yönelik özyeterlik algılarının da yüksek düzeyde olduğu belirlenmiştir. Öğretmenlerin fen ve teknoloji derslerinin işlenmesinde yapılandırmacı öğrenim yaklaşımını kullanmanın uygun olmadığını, ancak imkân yetersizliği nedeniyle konuya yönelik etkinlikleri yapmalarının sınırlandırıldığı görüşünü de ifade ettikleri belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Fen ve teknoloji, öğretmen, öğrenci, yapılandırmacılık, özyeterlik algısı
Geri dönüşümün çevreye etkilerine ilişkin öğrenci tutumları
Bu araştırmada, çevre ve geri dönüşüm konularında öğrencilerin düşünce, duygu ve davranışlarının belirlenmesi amaçlanmaktadır. Bu çalışma 2018-2019 eğitim-öğretim yılında Malatya ili Merkez ilçeleri olan Yeşilyurt İlçesi ve Battalgazi ilçelerinden seçilmiş olan 6 okulda öğrenim gören 5-6-7. ve 8.sınıf öğrencilerine uygulanmıştır. Bu süreçte tarama modeli uygulanmıştır. Bu çalışmada veri toplama aracı olarak Avan (2011) tarafından geliştirilen "Öğrencilerde Geri Dönüşümün Çevreye Etkilerine İlişkin Öğrenci Tutumları" anketi kullanılmıştır. Anketlerden elde edilen verilere SPSS 22.0 programı kullanılarak t-testi ve ANOVA testleri yapılmış ve sonuçlar tablolaştırılmıştır. Elde edilen verilerin değerlendirilmesi çalışmaya katılan öğrencilerin cinsiyet, yaşanılan yer ve gelir durumlarına göre yapılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre, kız öğrencilerin geri dönüşüm bilgilerinin ve çevre duygularının daha yüksek olduğu görülmüştür. Ailenin maddi geliri arttıkça geri dönüşüm davranışının azaldığı belirlenmiştir. Apartman dairesinde yaşayan öğrencilerin geri dönüşüm davranışları sitede yaşayan öğrencilere göre ortalama olarak daha yüksektir. Üniversite mezunu annelerin çocuklarının daha düşük geri dönüşüm davranışına sahipken, çevre duygusu ve geri dönüşüm ile ilgili davranışlar da babanın eğitim düzeyine göre farklılaşmalar görülmektedir. Anahtar Kelimeler: Çevre Eğitimi, Çevre Bilimi, Geri Dönüşüm, Çevre Tutum Ölçeği.
Proje tabanlı öğrenme yaklaşımı ile desteklenmiş fen eğitiminin 6. sınıf öğrencilerinin akademik başarısına ve fen dersine karşı tutumuna etkisi
Bu araştırmanın amacı; proje tabanlı öğrenme yaklaşımıyla desteklenmiş fen eğitiminin 6. sınıf öğrencilerinin başarısına ve fen dersine karşı tutumuna etkisini araştırmaktır. Bu araştırma Muş İli Merkez ilçesinde bulunan Prof. Dr. Vahit Özmen Ortaokulu'nda gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma deney ve kontrol grubu olarak iki sınıfta gerçekleştirildi. Bu araştırmada nicel araştırma yöntemi uygulanmış ve araştırma modeli olarakta ön-test son-test kontrol gruplu deneysel desen kullanılmıştır. Bu çalışmada, deney grubuna proje tabanlı öğrenme yaklaşımı ile desteklenmiş fen eğitimi uygulanırken, kontrol grubu öğrencilerine mevcut öğretim programına uygun olarak ders işlenmiştir. Veri toplama araçları olarak "Vücudumuzdaki Sistemler ve Sistemlerin Sağlığı Başarı Testi" ve "Fen ve Teknoloji Tutum Ölçeği" kullanılmıştır. Ayrıca deney grubu öğrencierine ders etkinlikleri için proje tabanlı öğrenme yaklaşımı ile ilgili formlar verilmiştir. Araştırmanın sonucunda her iki grubun uygulanan başarı testinden almış oldukları puanların arttığı, ancak proje tabanlı öğrenme yaklaşımının uygulandığı deney grubunun lehine anlamlı bir farklılık olduğu görülmüştür. Fen bilimleri dersine yönelik tutum açısından iki grup arasında anlamlı bir farklılık olmadığı görülmekle birlikte, deney grubunda tutum puanlarında küçük bir artış olurken kontrol grubunda az miktarda azalma görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Proje tabanlı öğrenme, fen eğitimi, akademik başarı, fen tutumu
Fen bilgisi öğretmen adaylarının fizik dersine yönelik kaygı düzeylerinin belirlenmesi ve fizik kaygısı ile başa çıkma yaklaşımları
Bu araştırmada, Fen bilgisi öğretmen adaylarının kaygı düzeyleri ile çeşitli değişkenler (cinsiyet, mezun olunan lise türü, öğrenim gördüğü üniversite, ailenin eğitim durumu ve akademik başarı puanı) arasında anlamlı bir ilişki olup olmadığı incelenmiştir. Ayrıca Fen bilgisi öğretmen adaylarının fizik dersinde kaygı nedenlerini belirlemek ve fizik dersine yönelik kaygılarını azaltmak için görüşlerinin araştırılması da amaçlanmıştır. Bu amaçla, araştırmada nicel ve nitel veriler toplanmış, araştırma problemlerine cevap aramak için karma bir desen kullanılmıştır. Araştırmanın nicel bölümünde, 2018-2019 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde Fırat Üniversitesi ve İnönü Üniversitesi'nde Eğitim fakültesinde öğrenim gören 349 Fen bilgisi öğretmen adayı ile gerçekleştirilmiştir. Araştırma verilerini elde etmek için Şahin, Çalışkan ve Dilek (2015) tarafından geliştirilen "Fizik Kaygı Ölçeği" kullanılmıştır. Verilerin analizinde değişkenler ile kaygı puanı arasındaki ilişkiyi analiz etmek için standart sapma, aritmetik ortalama, yüzde, bağımsız t testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) kullanılmıştır. İstatistiksel analiz SPSS 22.0 paket programı ile yapılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, Fen bilgisi öğretmen adaylarının cinsiyet değişkenine göre fizik kaygı puanları istatistiksel olarak anlamlıdır. Ayrıca, fizik kaygı puanı ile fizik dersi akademik başarı puanı arasında başarılı Fen bilgisi öğretmen adayları lehine istatistiksel olarak anlamlı bir fark ortaya çıkmıştır. Fen bilgisi öğretmen adaylarının fizik kaygı puanları arasında üniversite, lise türüne ve ebeveyn eğitim durumu değişkenine göre anlamlı bir fark olmadığı bulunmuştur. Bununla birlikte, Fen bilgisi öğretmen adayları fizik kaygısının nedenlerini öğretmenlerine, fizik formüllerine, fizik konularına, kişisel algılarına, kendi kaygı düzeylerine ve temel bilgi eksikliğine bağlamışlardır. Araştırmanın nitel bölümünde, öğretmen adaylarının fizik dersine yönelik kaygıları ile başa çıkma yaklaşımlarına ilişkin görüşlerini almak için Fırat Üniversitesi'nde öğrenim gören 19 Fen bilgisi öğretmen adayı ile yarı yapılandırılmış görüşme yapılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, Fen bilgisi öğretmen adaylarının fizik dersine yönelik kaygıları ile başa çıkmak için kullandıkları yöntemlerin (düzenli çalışmak, olumsuz konuşan arkadaşlardan uzaklaşmak, öğretmenden destek almak) kaygılarını azaltmada etkili olduğu söylenebilir. Anahtar Kelimeler: Eğitim, Fizik, Kaygı, Fizik Kaygısı
Yenilenebilir enerji kaynaklarının fen eğitimi açısından önemi ve bu bağlamda geliştirilen rüzgar türbini materyalinin fen ve teknoloji dersi kazanımları üzerine etkisi
Fosil kaynakların gitgide tükenmekte olduğu günümüz dünyasında bu kaynakların yakın zamanda insan ihtiyaçlarını karşılamayacak düzeye gelecek olma durumu insanları yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelmeye itmiştir. Her ülke kendine göre alternatif enerji politikaları belirleyerek bu politikaları uygulamaya konulmuştur. Yenilenebilir enerji kaynaklarının bu denli önem kazandığı bir zamanda bu kaynakların gelecek nesillere hızlı ve erken yayımı, etkili eğitimi ve yenilenebilir enerji kaynaklarını öğretmede daha geniş bir çalışma alanı oluşturulmasını kaçınılmaz hale getirmiştir. Küresel anlamda yenilenebilir enerji kaynaklarını yakından tanıyan, çevresine duyarlı ve bilinçli bir öğrenci kitlesi yetiştirmek fen eğitimi açısından olduğu kadar ülkemizin geleceği açısından da oldukça önemlidir. Bu çalışma, geliştirilen bir rüzgâr türbini materyalinin İlköğretim 8. Sınıf fen ve teknoloji dersinde yenilenebilir enerji kaynaklarını ve elektrik üretiminin temel prensiplerini öğretmede ne derece etkili olduğunu anlamaya yöneliktir. Araştırmacı tarafından geliştirilen akademik başarı testi ile yapılan ön test-son test sonuçları; öğrencilerin cinsiyet, eğitim öğretim gördüğü okul ve öğrencilerin dönem içerisindeki fen dersi ortalamaları ile karşılaştırılarak istatistiksel bir çalışma yapılmıştır. Çalışma 2013-2014 Eğitim-Öğretim yılında öğrenim görmekte olan ilçe köy okulu, merkez köy okulu, merkez okul ve özel okul olmak üzere dört okulda sekiz sınıfa uygulanmıştır. Mevcut müfredat programı ile ders işlenen 8 sınıfa akademik başarı testi uygulanıp aynı test ders ortamına rüzgar türbini materyali entegre edildikten sonra tekrar uygulanmıştır. Tüm sınıflarda farklı öğretimin etkisini araştırmak için; Yenilenebilir Enerji Kaynakları Akademik Başarı Testi (YEKABT) kullanılmıştır. Bu çalışma birer haftalık ön test-son test uygulamaları ve 4 haftalık bir öğretim ile birlikte 6 hafta sürmüştür. Elde edilen sayısal veriler SPSS'de analiz edilmiştir. İstatistiksel değerlendirmede; cinsiyet bazında değerlendirme için bağımsız örneklem t testi, ön test-son test karşılaştırması için bağımlı örneklem t testi, okul bazında değerlendirme için ANOVA yapılıp ikili karşılaştırmalar için TUKEY HSD testi kullanılmıştır. Tüm sonuçlar % 95 güven aralığında değerlendirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Yenilenebilir enerji kaynakları, akademik başarı testi, mevcut müfredat programı.
Kazanımlara yönelik dereceli puanlama anahtarlarının geliştirilmesi, kullanılması ve değerlendirmede objektifliğe katkısı
Bu araştırmada, "Kuvvet ve Hareket" ve "Maddenin Tanecikli Yapısı ve Özellikleri" ünitelerini öğrencilerin ne derece anladıklarının değerlendirilmesinde Dereceli Puanlama Anahtarlarının (DPA) geliştirilmesi, kullanılması ve değerlendirmede objektifliğe katkısının araştırılması amaçlanmıştır. Bu araştırmaya Gaziantep ili Karkamış ilçesi Elifoğlu köyü Elifoğlu Ortaokulunda 2013-2014 eğitim öğretim yılında öğrenim gören 25 altıncı sınıf öğrencisi ve aynı okulda 2014-2015 eğitim öğretim yılında öğrenim gören 25 yedinci sınıf öğrencisi katılmıştır. Bu araştırmada öncelikle "Kuvvet ve Hareket" ve "Maddenin Tanecikli Yapısı ve Özellikleri" ünitelerini bir önceki sene işlemiş olan yedinci sınıf öğrencilerine kendilerine zor gelen kazanımların belirlenmesi anketi uygulanmıştır. Anket sonucuna göre her iki üniteye ait 11'er olmak üzere toplam 22 kazanım belirlenmiştir. Her kazanıma ait üç soru ve toplamda 66 soru çeşitli ders ve çalışma kitaplarından çoktan seçmeli olarak hazırlanmıştır. Bu sorular yedinci sınıf öğrencilerine uygulanmış ve madde analizi yapılmıştır. Madde analizi bulgularına göre, sorunlu bazı maddeler ya atıldı ya da gözden geçirildi. Sonunda, "Kuvvet ve Hareket" ünitesine ait 20 soru, "Maddenin Tanecikli Yapısı ve Özellikleri" ünitesine ait 22 soru testin son hali için kullanılmıştır. "Kuvvet ve Hareket" ve "Maddenin Tanecikli Yapısı ve Özellikleri" ünitelerine ait testlerin KR-20 değerleri sırasıyla 0,92 ve 0,80 olarak bulunmuştur. Daha sonra bu sorular DPA oluşturulmadan önce ön test şeklinde, DPA oluşturulduktan sonra da DPA ile birlikte son test şeklinde uygulanmıştır. Ön ve son test puanları araştırmacı tarafından DPA'ya göre değerlendirilmiştir. Benzer şekilde rastgele seçilen üç öğrenci tarafından, kura yoluyla seçilen üç öğrencinin ön ve son testleri DPA'ya göre değerlendirilmiştir. Değerlendirme işlemleri bittikten sonra, ön ve son test sorularının DPA'ya göre değerlendirme sürecinde yaşananlar ve puanlama süreci ile ilgili gönüllü yedi öğrenciyle ortalama 10-15 dakika süren yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Ayrıca DPA oluşturma sürecine katılan üç öğrenciyle de ortalama 5-6 dakika süren yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. 2014-2015 eğitim öğretim yılında yedinci sınıf olan bu öğrencilerden seçecekleri herhangi bir konunun bir kazanımına ait bir DPA oluşturulmaları istenmiştir. Nicel veriler SPSS 15.0 hazır paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma bulguları 0.05 anlamlılık düzeyine göre yorumlanmıştır. Araştırmanın sonuçlarına göre öğrencilerin her iki üniteye ait soruları çözerken DPA kullanmalarının başarılarını önemli oranda artırdığı bulunmuştur. DPA'nın değerlendirmede objektifliğe katkı sağladığı söylenebilir. Cinsiyet türünün ise öğrencilerin aldıkları puanların ortalamasında bir etken olmadığı görülmüştür. Elde edilen sonuçlara göre de bazı önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Dereceli puanlama anahtarı, Kuvvet, Hareket, Madde
Basit araç gereçlerle yapılan etkinliklerde sorgulayıcı öğretim yönteminin kullanılması
Bu araştırmanın amacı, sorgulamaya dayalı öğretim yöntemine göre işlenen basit araç gereçlere dayalı etkinliklerin Fen Bilgisi Öğretmenlerinin bilimsel süreç becerilerine, akademik başarılarına ve basit araç gereçlere dayalı etkinliklerle ilgili görüşlerine etkisini araştırmaktır. Bu araştırmanın evrenini, Türkiye'nin Doğu Anadolu Bölgesinde devlet ve özel okullarda çalışan Fen Bilgisi Öğretmenleri oluşturmaktadır. Araştırmanın erişilebilir evrenini Elazığ, Bingöl ve Tunceli illerindeki devlet ve özel ortaokullarda çalışan Fen Bilgisi öğretmenlerinden oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini ise Elazığ, Bingöl ve Tunceli illerindeki devlet ve özel ortaokullarında çalışan ve gönüllü olarak bu araştırmaya katılan Fen Bilgisi öğretmenleri oluşturmaktadır. Bu çalışma iki aşamalı olarak gerçekleştirilmiş ve Elazığ, Bingöl ve Tunceli'den toplam 59 Fen Bilgisi Öğretmeni çalışmaya katılmıştır. Bu araştırmada öntest-sontest tek denekli araştırma deseni kullanılmıştır. Katılımcılara Yaşam Temelli Sorular Testi (YTST), Geleneksel Sorunlar Testi (GST), Bilimsel Süreç Beceri Testi (BSBT) ve Basit Araç Gereçlere Dayalı Etkinliklerle İlgili Görüş Anketi (GA) ön test-son test olarak uygulanmıştır. Ön test uygulandıktan sonra, sorgulamaya dayalı öğretime göre araştırmadaki etkinlikler işlenmiş ve daha sonra son testler uygulanmıştır. Son olarak elde edilen veriler SPSS 17.0 istatistik program ile MANOVA ve ANOVA kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmanın sonuçlarına göre, sontestlerde bayan öğretmenlerin Bilimsel Süreç Becerileri testindeki puanlarının erkek öğretmenlerin puanlarından fazla olduğu görülmektedir. Bununla birlikte, bu değerler istatistiksel olarak anlamlı değildir. Geleneksel Sorular Testindeki puanlar incelendiğinde, erkek öğretmenlerin puanlarının bayan öğretmenlerin puanlarından daha yüksek olduğu görülmektedir. Bunun aksine, Yaşam Temelli Sorular Testindeki puanlarda ise tam tersi bir durum elde edilmiştir. Bu çalışmadan elde edilen sonuçlara göre, Yaşam Temelli Soruların ve Gelenek-sel Sorunların sontest puanlarının ortalamaları, öntest puanlarına göre daha yüksektir ve istatistiksel olarak anlamlıdır. Anahtar Kelimeler: Sorgulamaya Dayalı Öğretme, Bilimsel Süreç Becerileri, Basit Araç Gereçlerle Yapılan Etkinlikler, Yaşam (Bağlam) Temelli Sorular.
Yapı iskelesi desteğiyle sorgulamaya dayalı öğretim yönteminin uygulamadaki etkisinin araştırılması
Bu çalışmada yapı iskelesi desteğiyle sorgulamaya dayalı öğretim (YİSDÖ) yönteminin sorgulamaya dayalı öğretim (SDÖ) yöntemine göre öğretmen adaylarının basit elektrik devreleriyle ilgili akademik başarılarına (BEDAB), bu konudaki kavram yanılgılarına (BEDKY), bilimsel süreç becerilerine (BSB) ve bilimin doğası hakkındaki görüşlerine (BDG) etkisi araştırılmış ve kıyaslanmıştır. Çalışma 2016-2017 akademik yılının bahar döneminde Fırat Üniversitesi Eğitim Fakültesi Fen Bilimleri Öğretmenliği 1. Sınıf Genel Fizik Laboratuvarı II dersinde 1. Sınıf 63 fen bilimleri öğretmen adayıyla gerçekleştirilmiştir. Rastgele atama yoluyla deney ve kontrol gruplarına atanan öğretmen adaylarından 4 veya 5'er kişilik gruplar oluşturulmuştur. Deney grubunda bulunan öğretmen adaylarına YİSDÖ yöntemiyle kontrol grubunda bulunan öğretmen adaylarına SDÖ yöntemiyle laboratuvarlar işlenmiştir. Bu çalışma 6 hafta sürmüştür. Öğretmen adaylarına çalışmadan önce ve sonra "Basit Elektrik Devreleri Tanı Testi (3 Basamaklı) (BEDTT)", "Bilimsel Süreç Becerileri Testi (BSBT)" ve "Bilimin Doğasıyla ilgili Görüşler Testi (BDGT)" ön test ve son test olarak uygulanmıştır. Verilerin analizinde MANOVA, ANCOVA ve profil analizleri kullanılmıştır. Çalışmanın sonuçlarına bakıldığında grupların BEDAB son test puanları arasında istatistiksel olmasa da kontrol grubu lehine pratikte küçük-orta etki büyüklüğe sahip bir fark bulunmuştur. Grupların BEDKY son test puan ortalamaları arasında istatistiksel ve pratik olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır. Ancak grup içinde ön ve son test puan ortalamaları karşılaştırmalarında iki grubunda istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde ortalamalarını artırdığı görülmüştür. YİSDÖ ve SDÖ yöntemlerinin öğretmen adaylarının bilimsel süreç becerilerini (BSB) istatistiksel ve pratik olarak anlamlı bir şekilde geliştirdiği bulunmuştur. Gruplar son test BSBT puan ortalamaları açısından karşılaştırıldığında kontrol grubu lehine istatistiksel olmasa da pratikte küçük orta etki büyüklüğe sahip bir fark bulunmuştur. BSB'lerin gelişiminde SDÖ yöntemi, YİSDÖ yöntemine göre biraz daha iyidir. Deney ve kontrol gruplarının bilimin doğasıyla ilgili görüşleri (BDG) son test puan ortalamaları karşılaştırıldığında iki grup arasında da istatistiksel olarak anlamlı bir farkın olmadığı, grupların kendi içlerinde yapılan analiz sonucunda ise BDG'lerinin gelişmediği bulunmuştur. Öğretmen adaylarının cinsiyetleri bakımından son test puanları karşılaştırılmıştır. Erkek öğretmen adaylarının BEDAB puanları istatistiksel olarak anlamlı olmasa da pratikte küçük etki büyüklüğe sahip bir farkla bayanların ortalamasından daha fazla çıkmıştır. Erkek ve bayan öğretmen adaylarının BEDKY puanları karşılaştırıldığında ise bayanların puan ortalamaları erkeklerinkinden istatistiksel ve pratik olarak anlamlı bir şekilde daha fazla çıkmıştır. Öğretmen adayları bilimsel süreç becerileri son test puanları açısından karşılaştırıldığında bayanların BSBT son test puan ortalamalarının istatistiksel ve pratik olarak anlamlı bir şekilde erkeklerin puan ortalamalarından daha fazla çıktığı görülmüştür. Son olarak öğretmen adaylarının bilimin doğası hakkındaki görüşleri ile ilgili son test puanları karşılaştırıldığında, erkek ve bayanlar arasında istatistiksel ve pratik olarak bir fark bulunamamıştır. Anahtar Kelimeler: Yapı İskelesiyle Desteklenmiş Sorgulamaya Dayalı Öğretim Yöntemi, Kavram Yanılgıları, Bilimsel Süreç Becerileri, Bilimin Doğası Hakkındaki Görüşler
Bağlam temelli öğrenme yaklaşımının ortaokul öğrencilerinin akademik başarılarına, problem çözme becerilerine ve fen dersine yönelik tutumlarına etkisinin incelenmesi
Bu çalışmanın temel amacı, Fen Bilimleri dersi "Işığın Madde ile Etkileşimi" ünitesinde bağlam temelli yaklaşımın ortaokul öğrencilerinin akademik başarılarına, problem çözme becerilerine ve fen dersine yönelik tutumlarına etkisini incelemektir. Ayrıca, bağlam temelli yaklaşım doğrultusunda bağlam temelli sorulardan oluşan bir başarı testi de madde analizleri yapılarak geliştirilmiştir. Çalışma, yarı deneysel desen kullanılarak Diyarbakır ili Kayapınar ilçesinde bulunan iki ortaokulda gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın örneklemini, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında öğrenim görmekte olan toplam 131 yedinci sınıf öğrencisi (67 deney, 64 kontrol) oluşturmaktadır. Çalışmada veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen bağlam temelli sorulardan oluşan başarı testi, klasik sorulardan oluşan başarı testi, Yaman (2003) tarafından geliştirilen Problem Çözme Becerisi Ölçeği ve Benli vd. (2012) tarafından geliştirilen Fen Bilimleri Dersine Yönelik Tutum Ölçeği kullanılmıştır. Başarı testlerinin kapsam geçerliliği için alan uzmanlarından görüş alınarak belirtke tablosu hazırlanmıştır. Araştırmada elde edilen veriler nicel analiz yöntemleri ile değerlendirilmiştir. Araştırmanın sonucunda bağlam temelli öğrenme yaklaşımının öğrencilerin akademik başarıları, problem çözme becerileri ve fen dersine karşı tutumları üzerindeki etkisi deney grubu lehine belirlenmiştir. Çalışmanın sonuçlarının Fen Bilimleri eğitiminde bağlam temelli yaklaşımın daha etkili kullanımını teşvik edeceği ve alandaki uygulayıcılar için rehberlik edeceği düşünülmektedir.
Yabancı uyruklu öğrencilerin fen bilimleri öğreniminde akran öğretimi modelinin etkisinin incelenmesi
Bu araştırmada yabancı uyruklu ortaokul öğrencilerinin fen bilimleri dersini anlamakta yaşadığı zorlukların azaltılabilmesi için uygulanabilir bir yöntem aranmıştır. Yabancı uyruklu öğrencilerin yabancı dil öğrenme süreçlerine bakıldığında, bu öğrenmede en etkili kesimin kendi sınıf arkadaşları yani akranları olduğu görülmüştür. Buradan yola çıkılarak bu öğrencilerin fen bilimleri öğreniminde de akranlarından yardım almaları yani akran öğretimi modeli ile öğrenme sağlamaları araştırmanın konusu haline gelmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu, 2023-2024 eğitim öğretim yılında Elazığ'ın merkez ilçesi Arif Nihat Asya Ortaokulunda öğrenim gören on dokuz yabancı uyruklu öğrenci ile bu öğrencilere akran öğretimi yardımı sağlayan 19 yerli öğrenci oluşturmaktadır. Çalışmaya katılan öğrenciler geçerli ve güvenilir bir başarı testine, yine geçerli ve güvenilir bir fen bilimleri tutum ölçeğine tabi tutulmuştur. 19 yerli öğrenciye akran öğretimi hakkında bilgilendirme süreci tamamlandıktan sonra dört hafta süren akran öğretimi çalışması başlatılmıştır. Çalışma sonunda yukarıda belirtilen ölçme araçları ile başarı ve tutumdaki olası değişimler ölçülmüştür. Bunların yanı sıra yine yabancı uyruklu öğrencilere çalışma bitiminde yarı yapılandırılmış bir görüşme formu uygulanarak çalışmanın süreci, sonucu, verimi ve gerekliliği hakkında mülakat yapılmıştır. Çalışma bitimini takip eden ayın sonunda da uygulanan başarı testi bir kez daha tekrar test (hatırlama testi) amacıyla uygulanmıştır. Yapılan çalışmanın nihayetinde yabancı uyruklu öğrencilerin akran öğretimi modeli ile konuları birebir öğrenme fırsatı yakaladığı, kendi hızlarında öğrendikleri, kendileri ile ilgilenilmiş olmanın verdiği özgüveni yaşadıkları görülmüştür. Hem tutumlarında hem de başarılarında görülen olumlu ilerleyiş bu fikirleri desteklemiştir. Ayrıca çalışmada kız öğrencilerin erkek öğrencilere kıyasla başarılarını daha çok artırdıkları görülmüştür. Yabancı uyruklu öğrencilerin fen bilimleri öğreniminde akran öğretimi modelinin kullanışlı bir yöntem olduğu anlaşılmıştır.
Üstün yetenekli ortaokul öğrencilerinin ay'ın hareketleri ve evreleri hakkındaki kavram yanılgıları ve astronomiye karşı tutumları
Bu araştırmanın amacı, Bilim ve Sanat Merkezlerinde (BİLSEM) öğrenim gören üstün yetenekli 5., 6., 7. ve 8. sınıf öğrencilerinin "Ay'ın Hareketleri ve Evreleri" konusuna ilişkin akademik başarı düzeylerini (TBP), kavram yanılgılarını (TKY) ve astronomiye yönelik tutumlarını (TAPO) belirlemek; bu değişkenlerin sınıf seviyesi, cinsiyet, okul türü ve BİLSEM'e katılım sınıfı gibi demografik faktörlere göre analiz etmektir. Araştırma, nedensel karşılaştırma araştırma yöntemi çerçevesinde gerçekleştirilmiş olup, Elazığ ilindeki iki BİLSEM'de öğrenim gören 168 öğrenciden elde edilen verilerle yürütülmüştür. Veriler; "3 Aşamalı Kavram Yanılgısı Teşhis Testi (AHVETT)", "Astronomi Tutum Ölçeği (ATÖ)" ve "Demografik Bilgi Formu" aracılığıyla toplanmış; analizlerde betimsel istatistiklerin yanı sıra MANOVA ve ANOVA testlerinden yararlanılmıştır. Araştırma bulguları, üstün yetenekli öğrencilerin kavram yanılgılarından tamamen arınmış olmadığını ortaya koymuştur. Özellikle "Dolunay evresinde, Ay'ın tüm yüzeyinin Güneş ışığıyla aydınlandığı" şeklindeki inanış öğrenciler arasında en yaygın görülen kavram yanılgısı olmuştur (%20,95). Bunun ardından, "Ay'ın Güneş çevresindeki yörüngede dolanması, evrelerinin oluşmasına neden olur" düşüncesini içeren (%10,47), "Dolunay evresinde Ay, Güneş'ten en fazla ışığı alır" yanılgısı (%9,04), ve "Ay'daki evre değişimleri Dünya'nın gölgesinden kaynaklanır" düşüncesi (%8,57) sıklıkla karşılaşılan diğer kavram yanılgıları olarak belirlenmiştir. Bu durum, üstün yetenekli öğrencilerinde temel astronomi kavramları anlamada zorlandıklarını ve bilimsel olmayan düşüncelere sahip olduklarını göstermektedir. Elde edilen veriler, akademik başarı düzeylerinin sınıf seviyelerine göre anlamlı biçimde farklılık gösterdiğini ortaya koymuştur. 5. sınıf öğrencilerinin başarı puanlarının, üst sınıflara kıyasla daha yüksek olduğu görülmüştür. Bu bulgu, öğrencilerin konuyla ilk karşılaştıkları dönemde kavramları daha doğru yapılandırabildiklerini; ilerleyen sınıflarda ise kavramsal hataların kalıplaşarak daha zor değiştirilebilir hale geldiğini düşündürmektedir. Okul türü değişkeni açısından ise, özel okullarda öğrenim gören üstün yetenekli öğrencilerin hem akademik başarılarının hem de kavramsal yeterliklerinin daha yüksek olduğu; kavram yanılgılarının ise daha düşük düzeyde gerçekleştiği tespit edilmiştir. Bu durum, özel okulların daha küçük sınıf mevcutları ve bireyselleştirilmiş eğitim olanakları gibi etkenlere bağlanabilir. BİLSEM'e katılım sınıfı ve cinsiyet değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık saptanmamıştır. Betimsel istatistikler incelendiğinde, alt sınıf düzeylerindeki öğrencilerin akademik başarılarının ve astronomiye karşı tutumlarının daha yüksek olduğu; buna karşılık kavram yanılgılarının üst sınıf seviyelerinde daha yaygın hale geldiği gözlemlenmiştir. Sonuç olarak, üstün yetenekli öğrencilerin de kavram yanılgılarına açık oldukları, akademik başarılarının ve astronomiye yönelik tutumlarının bireysel ve çevresel faktörlerden önemli ölçüde etkilendiği ortaya konmuştur. Bu bağlamda, özellikle erken sınıf düzeylerinde yapılandırılmış ve etkili öğretim stratejilerinin kullanıldığı öğrenme ortamlarının sağlanması gerekmektedir.