Theses supervised by Prof. Dr. Rızvan Erol
19 theses · Çukurova University
Farklı kapasiteli paralel makinelerin dinamil çizelgelenmesi için sezgisel bir algoritma ve uygulaması
Farklı kapasiteli paralel makinelerin dinamik çizelgelenmesi için sezgisel bir algoritma geliştirilmiş ve bir tekstil işletmesinde uygulaması gerçekleştirilmiştir.
Esnek üretim sistemlerinde hücrelerin yeniden konfigürasyonu
Esnek üretim hücrelerinde, talepte değişiklik olması (parçaların üretim miktarlarının artması ya da azalması, hücrelere yeni parçaların girmesi), mevcut parçaların mevcut rotalamalarında değişiklikler olması, mevcut parçaların özelliklerinde değişimler olması gibi çevresel faktörler yeniden konfigürasyonun yapılmasını gerektirebilir. Bu çalışmada, mevcut esnek üretim hücrelerinde ?ne zaman? ve ?nasıl? yeniden konfigürasyon yapılacağına dair bir yaklaşım geliştirilmiştir. Bu amaçla, toplam yeniden konfigürasyon maliyetini minimum yapan bir matematik programlama modeli oluşturulmuştur. Geliştirilen bu model, parçaların üretim hacimleri, alternatif rotaları, makinelerin kapasiteleri, proses süresi, ek hazırlık süresi, takım türleri ve sayıları, makinelerin kullanım oranları için alt ve üst limit değerleri, makineler için süre limiti, maksimum hücre büyüklüğü değeri gibi çeşitli üretim faktörlerini kapsamaktadır. Çalışmada, yukarıda bahsedilen çevresel faktörler, bu faktörlerin hücreler üzerindeki etkileri ve geliştirilen yeniden konfigürasyon modeli, geliştirilen örnek problemler ile gösterilmiştir. Ayrıca, çeşitli üretim parametrelerinin toplam yeniden konfigürasyon maliyeti üzerindeki etkileri yapılan analizler ile detaylıca gösterilmiştir. Tüm optimizasyon çalışmalarında LINGO8.0 paket programı kullanılmıştır. Bu çalışmada optimum toplam yeniden konfigürasyon maliyeti ile parçaların optimum olan alternatif rotaları, hücrelere ilave edilen, hücrelerden kaldırılan ve yeniden konfigürasyon neticesinde hücrelerde bulunan makinelerin türleri ve sayıları, ayrıca yeniden konfigürasyon neticesinde her hücredeki her makinede bulunan takımların türleri ve sayıları görülebilmektedir. Ayrıca, yeniden konfigürasyon yapılmadan önce karşılaşılan sistem performans ölçütlerindeki kötüleşmeler de bu çalışma neticesinde düzelmektedir.
Multi-agent approach for the scheduling of manufacturing systems
In real manufacturing environments, the control of the system elements such as machines and Automated Guided Vehicles has some difficulties when planning operations dynamically. Multi agent-based systems, a newly maturing area of distributed artificial intelligence, provide some effective mechanisms for the management of such dynamic operations in manufacturing environments. In this study, an evolutionary scheduling approach to AGVs and machines within a manufacturing system is proposed and implemented through a Multi-Agent System (MAS) exhibiting the characteristics of a Holonic System. The proposed multi-agent based approach works under a real-time environment which is stochastic, continuous, distributed, and possessing a high computational complexity. Feasible schedules are emerged from negotiation/bidding mechanisms between agents.The proposed architecture is applied to a case study which was taken from the literature and compared with offline scheduling methods and online scheduling rules (dispatching rules). Results showed that the proposed system is capable of generating good schedules in real time and its performance is comparable with optimization algorithms and frequently used dispatching rules.
Karma modelli montaj hattı dengeleme ve işgücü atama problemi için yeni bir yaklaşım
Bu çalışmada geleneksel montaj hattı dengeleme problemine ek olarak işgücü faktörünün göz önüne alındığı bir montaj hattı düşünülmüştür. Montaj hattı dengeleme ve işgücü atama problemi olarak tanımlanan problem için örnek problemler ve literatürden alınan 58 işlemli bir problem çözülmüştür. Karma modelli, deterministik işlem süreli ve çevrim süresi önceden bilinen montaj hatları için, çok becerili işgücü olması durumu için problem tanımlanmıştır. Analitik çözüm yaklaşımları incelenmiş ve tamsayılı programlama tekniğiyle problemler çözülmüştür. Modelin farklı koşullar altındaki davranışlarının incelenmesi için senaryo analizi yapılmıştır. Çevrim süresinin modele etkisi ve işgücü beceri grup sayısının modele etkisi senaryo analiziyle irdelenmiştir.
Yeni ürün geliştirme projelerinde çoklu faaliyet çakıştırmalı durum için çizelgeleme
Yeni ürün geliştirme projelerinde ürünün müşteriye bir an önce sunulması, daha yüksek satış miktarı sağlanabilmesi ve fiyat avantajı açısından oldukça önemlidir. Bu nedenle, yeni ürün geliştirme projelerinde (YÜG) bitiş sürelerinin kısaltılabilmesi için bir takım teknikler önerilmiştir. Bu çalışmada, iyi planlandığı takdirde proje bitiş süresini kısalttığı bilinen ve bu amaçla en çok kullanılan tekniklerden biri olan faaliyetlerin üst üste çakıştırılması uygulamasını içeren bir proje çizelgeleme ve kaynak tahsisi modeli ortaya konmuştur. Geliştirilen model, kaynak kısıtları ve faaliyetler arasındaki öncelik ilişkilerini dikkate alarak proje bitiş süresini en küçükleyecek şekilde faaliyetleri çizelgelerken aynı zamanda yeniden çalışma miktarını dikkate alarak proje bitiş süresini en küçükleyecek üst üste çakıştırma miktarını da belirlemektedir.Ele alınan problemin çözüm karmaşıklığının olması nedeniyle, farklı ağ karmaşıklığı, kaynak kısıtılılığı, ve faaliyet sayısına sahip projeler için problemi makul sürelerde çözebilecek Parçacık Sürü Optimizasyonu (PSO) temelli bir yaklaşım geliştirilmiştir. Geliştirilen algoritmada, parçacıkların temsil edilmesinde öncelik temelli gösterim kullanılmıştır. Parçacıkların çizelgeye dönüştürülmesi içinse probleme uyarlanmış yani üst üste çakıştırmaya imkan verecek şekilde güncellenmiş seri çizelge oluşturma planı kullanılmıştır. Geliştirilen sezgisel yöntem, farklı ağ karmaşıklığı, kaynak kısıtlılığı ve proje büyüklüğüne sahip proje ağları ile test edilmiştir. Ayrıca, bir elektronik ürün geliştirme projesi için farklı alt seviye faaliyet duyarlılığı ve üst seviye faaliyet gelişim parametresi değerleri dikkate alınarak bir senaryo analizi gerçekleştirilmiştir.
Bir tekstil işletmesinde faaliyet bazlı maliyetlendirme temelli ürün karması probleminin çözümünde doğrusal programlama yaklaşımı
Tekstil sektöründe yaşanan yoğun rekabet ortamı nedeniyle müşteri ihtiyaçları ve istekleri zaman içerisinde değişmiştir. Bu yüzden ürün çeşitliliği sürekli olarak artmaktadır.Bu çalışmada ürün portföyünün bilimsel olarak yönetilebilmesini sağlamak amaçlanmıştır. Bir koleksiyon dönemi için geliştirilen ürünlerin maksimum kazancı sağlayacak şekilde satılabilmesi için satış birimine hedefler vermek üzere doğrusal programlama yaklaşımıyla bir ürün karması modeli tasarlanmıştır.Doğrusal programlama çalışmaları kapsamında amaç fonksiyonu, karı maksimize etmek şeklinde tasarlanmıştır. Ürünlerin maliyetleri olarak faaliyet bazlı maliyetlendirme temelli yaklaşımla hesaplanmış maliyetler kullanılmıştır.Uygulama bir entegre tekstil şirketinde gerçekleştirilmiştir. Uygulama 60 ürün ve kapasite kısıtı olarak iplik, boya, dokuma, terbiye, kalite kontrol ve fason proseslerinden oluşan 22 farklı prosesi kapsamaktadır. En iyi ve en kötü satış tahminleri ile de ürün satış miktarı aralıkları modelin satış kısıtları olarak belirlenmiştir.Sonuçta model, en karlı ürün karmasının belirlenmesini sağlamaktadır. Belirlenen en karlı ürün karması satış hedefi olarak kullanılacaktır. Bu şekilde şirketlerin ürün geliştirme ve satış stratejileri değişecektir.
Çok aşamalı hasta randevu ve operasyon çizelgeleme sisteminin geliştirilmesi ve uygulamaları
Sağlık hizmetlerine erişim konusunda yaşanılan sıkıntılar ve sağlık kuruluşları tarafından verilen hizmetlerin beklenen düzeyde karşılanamaması, hizmet kalitesi kavramının önemini ortaya çıkarmıştır. Müdahale süresinin veya tedavi için gerekli donanım ve techizata sahip olma yeterliliklerinin oldukça önem arz ettiği durumlarda; kapasite planlamaları, süreç iyileştirme ve sistem çizelgeleme çalışmalarına duyulan ihtiyaç her geçen gün daha da artmaktadır. Bu durumda hasta taleplerinin fayda-maliyet analizleri göz önüne alınmak şartıyla maksimum düzeyde karşılanması, hastaların tedavi sırası bekleme sürelerinin azaltılması veya hastaların reddedilmelerini önleyecek sistemlerin geliştirilmesi sistem verimliliğine doğrudan etki ederek hasta memnuniyetini artıracaktır.Bu tez çalışmasında, süreç koordinasyonu sağlanması ve tedavi birimler arası geçiş sırasının planlanması ile hasta tedavi sürelerinin minimum düzeye çekilmesi amaçlanmaktadır. Önerilen yeni metodoloji ile diş hastanelerinde tedavi ünitleri doluluk oranı, hasta karşılama oranı, tedaviyi bekleme süreleri ve birimlere başvuran hasta sayılarını istenen düzeylerde optimize eden sistemin ve uygun tekniğin ortaya konması hedeflenmektedir. Simülasyon ve kalite yönetim tekniklerinin kombine edilmesi ile ortaya çıkan metodolojinin geçerliliğinin test edilmesi amacıyla, bir Diş Hekimliği Fakültesi'nden alınan gerçek veriler kullanılarak hastane üst yönetimleri tarafından kullanılabilir yöntem geliştirilmiştir.
Kan bankaları yerleşim ve rotalama problemi çözüm yaklaşımları
Kan bankacılığı hizmeti, insan sağlığı için hayati bir önem taşımaktadır. Kan bankacılığından beklentiler, kan ürünlerinin istenilen zamanda bulunması ve oluşan taleplere zamanında cevap verebilmektir. Orta Akdeniz Bölge Kan Merkezi'nin kan dağıtım şebekesinde, hastaneler bölge kan merkezinden kan ürünleri talep etmektedirler. Orta Akdeniz Bölgesi, tek merkezden idare edilemeyecek kadar büyük bir alana sahiptir. Bu çalışmada, tek merkezden yönetimin problemlerini çözmek için yeni bir yapı önerilmektedir. Orta Akdeniz Bölge Kan Merkezi ana merkez olarak seçilecek ve bazı hastanelerin dağıtım merkezi olarak açılmasıyla, bölgedeki diğer hastanelerin yeni açılan dağıtım merkezlerinden hizmet görmesi sağlanacaktır. Bunun için, önerilen model, optimum dağıtım merkezi sayısı ve yerleşimi, hastanelerin hangi dağıtım merkezlerine atanacağı ve dağıtım merkezlerinden hastanelere yapılacak sevkiyat rotalarının belirlenmesi problemini çözmeye çalışmaktadır. Böylelikle, Türk Kızılay'ına olan güven artacak, taleplere hızlı cevap verilebilecek ve talep karşılama maliyeti de minimize edilmiş olacaktır. Anahtar Kelimeler: Kan bankacılığı, Doğrusal programlama, Yerleşim-rotalama problemleri
Demontaj içeren yeniden üretim ortamlarında ara stok tahsis planlaması
Bu çalışmada, demontaj işlemlerini de içeren entegre bir yeniden üretim ortamında optimale yakın ara stok tahsisin elde edilmesi konusu ele alınmıştır. Önerilen yeniden üretim ortamı beş süreçten oluşmaktadır. Bunlar; geri dönen çekirdekler için demontaj işleminin ve çıkan bileşenlerin testlerinin yapıldığı, demontaj ve test süreci, geri kazanımı mümkün olan parçalar için onarım süreci, yeniden monte edilecek bileşenler için temizlik ve bakım süreci ve geri kazanılan parçalar ve yeni tedarik edilen parçalar için ise yeniden montaj sürecidir. Ele alınan çalışmada, demontaj işleminden kaynaklı, belirsizliklerin neden olduğu üretim aksamalarının önüne geçebilmek amacı ile sonlu kapasiteye sahip ara stoklara ihtiyaç duyulmaktadır. Bu ara stoklar istasyonların önlerinde yer almaktadır ve ara stoklar için 3 adet eşik seviyesi bulunmaktadır. Her bir eşik seviyesinde, istasyonda çalışan işçi sayısı değişkenlik göstermektedir. Çalışmada, değişken işçi sayısına ve sonlu kapasiteye sahip ara stoklarımız için bir kuyruk ağı modeli önerilmiştir. Sonrasında önerilen modele uygun olarak bir algoritma hazırlanarak C# bilgisayar programı ile algoritmanın çözümü sağlanmıştır. Örnek uygulama çalışması ve senaryo analizleri yapılarak önerilen modelin doğruluğu test edilmiştir. Simülasyonla üretilen veriler kullanılarak tek faktörlü ve çok faktörlü yapılan analizlerde modelin tutarlı sonuçlar verdiği gözlemlenmiştir.
Coordinated production – inventory – distribution - routing problem on closed loop supply chain with recycling option
In this study, a coordinated production, inventory, distribution and routing problem in a closed loop supply chain is considered. The closed loop supply chain tackled in this study is capable of both recycling and disposal activities. The primary aim of this study is to investigate the performance of coordinated decisionmaking for production, inventory, distribution and routing in a closed loop supply chain. The problem is dealt with both the production-inventory trade-off and distribution-routing plans at each period on both forward and backward flows. The problem is formulated as a mixed integer linear programming model and solved optimally. The case study for a fats oil supply chain is conducted and results are given. According to case study results, the proposed coordinated decision-making reduces operational costs of the overall chain by about ten percent. Furthermore, random test instances are generated for evaluating the mathematical programming model. A comprehensive sensitivity analysis of this model is performed to assess the effect of changing the model parameters' values. Problems under different scenarios (such as changes in number of nodes and periods) are also run to investiagte CPU time and optimum cost . A decomposition heuristic based on a simulated annealing algorithm is proposed for solving large scale instances. Furthermore, a software with a graphical user interface is developed to automate all calculations for all problem sizes. An extensive comparative study is conducted to compare the results of the mathematical programming model, proposed heuristic and the two stage approach solving forward and backward flows of CLSC respectively.
Fiyat indirimi ve rotalama kararlarını içeren tedarikçi seçim probleminin modellenmesi ve analizi
Bu çalışmada, firmaların birden fazla seçeneği bir arada değerlendirerek birlikte çalışacağı tedarikçileri ve bunlara ayıracağı optimum sipariş miktarlarını bulmasını sağlayacak yeni bir model geliştirilmiştir. Tedarikçi seçim problemine gezgin alıcı probleminin entegre edilmesiyle firmanın birden fazla kararı aynı anda vermesini sağlayacak kendisine en uygun maliyette olacak şekilde tedarikçilere ayıracağı sipariş büyüklüğü bulunmuştur. Çalışmada, konumları alıcıya göre birbirinden farklı olan çok tedarikçi, çok bileşenin ve tek alıcının olduğu ortamda, tedarikçilerin farklı indirim aralıkları sunduğu durumda, birden fazla maliyet kalemini(stok maliyeti, sipariş verme maliyeti, taşıma maliyeti, satın alma maliyeti) aynı anda minimize eden bir model kurulmuştur. Bu doğrultuda alıcının kendine en uygun tedarikçiyi seçmesi ve hangi tedarikçiden ne kadar sipariş vermesi gerektiği bulunmuştur.
Spor müsabakalarında dinamik bilet fiyatlandırma probleminin modellenmesi ve uygulaması
Bu çalışmada, spor müsabakası biletlerine yönelik bir dinamik fiyatlandırma modeli önerilmektedir. Mevcut durumda biletlerin fiyatlandırılması sabit fiyatlandırma stratejisine göre yapılmaktadır. Bu stratejide, birkaç kulüple yapılan müsabaka dışında tüm müsabaka biletlerine aynı fiyat uygulanmaktadır. Oysaki her müsabakanın kendine has özellikleri olup, bilet fiyatının müsabakaya özgü olarak belirlenmesi gerekmektedir. Aksi takdirde futbol kulüpleri bilet satışlarındaki yüksek gelir elde etme fırsatını ikinci-üçüncü şahıs veya firmalara kaptırmaktadır. Bu durum daha önce yapılmış çalışmalarda da belirtilmektedir. Buna göre düşük fiyattan satılan biletler, başka kişilerce %224'leri aşan kar payıyla ikincil piyasada satılmaktadır. Bu potansiyel karın futbol kulüpleri tarafından elde edilmesini sağlayan bir dinamik fiyatlandırma modeli önerilmektedir. Böylelikle bilet fiyatları belli faktörlere dayalı olarak sürekli olarak değişmektedir. Modelin ihtiyaç duyduğu talep oranının tahmin edilmesi bulanık mantık yöntemi ile sağlanmaktadır. Benzer şekilde müsabaka özelliklerinin bilet fiyatlarına yansıtılmasını sağlayan müsabaka çarpanının da elde edilmesinde bulanık mantık yönteminden faydalanılmaktadır. Fiyatın zaman içerisindeki davranışına dayalı olarak, dinamik fiyatlandırma modeline ait çok sayıda durum oluşturulmuştur. Bütün durumlar simülasyon ortamında modellenmiş ve optimize edilmiştir. Sonuç olarak, %10,93'lere varan gelir artışı sağlanmıştır.
Bozulabilen ürünler için tazelik ve stok düzeyine duyarlı optimal dinamik fiyatlandırma politikalarının geliştirilmesi
Hızlı tüketim ürünleri kısıtlı raf ömrü dolayısıyla, üretildikleri tarihten kısa bir süre sonra ürün ömrünü tamamlar. Raf ömrünü satılamadan veya kullanılamadan tamamlayan ürünler atılırsa, hem maddi hem de manevi kayıplar ortaya çıkar. Gereksiz yere market raflarını işgal eden bu ürünler, aynı zamanda marketlerin verimsiz bir stok yönetim politikası izlemesine de neden olmaktadır. Gerek üretici, gerek satıcı, gerekse de tüketici açısından oldukça yüksek maliyetlere sebebiyet vermek dışında, bu tarz fiyatlandırma politikaları nedeniyle elde kalan ve bozulan ürünler çevre problemlerini de beraberinde getirmektedir. Ele alınan çalışma kapsamında, raf ömrü sona ermek üzere olan ve genellikle atıl hale gelen ürünlerin stokları için yeni bir fiyatlandırma politikası geliştirilerek, bu ürünlerin diğer stoklarına oranla satılabilirliğinin artırılması sağlanmak istenmektedir. Böylece bu çalışmada, yaşantımızdaki ürün sürdürülebilirliğinin daha etkin gerçekleştirilmesini sağlamak amacıyla; hem market maliyetlerini minimum seviyeye indirecek, hem de ürün kullanım oranlarını maksimize edecek fiyatlandırma model yaklaşımı önerilmiştir. Önerilen bu yaklaşım farklı dinamik fiyatlandırma modelleri için tez kapsamında uygulamaya alınmış, sonuçlar analiz edilerek tartışılmıştır.
Optimization models of integrated load consolidation and transportation mode selection problem on intermodal network
This thesis deals with clustering, three dimensional bin packing, pick-up routing, train assignment and transport mode assignment problems for intermodal transportation networks. The research problem is called pick-up routing problem with a three dimensional (3D-PRP) loading constraints, clustered backhauls at operational level, and train loading and transport mode selection at tactical level for an intermodal transportation network. During the first stage, we propose a hybrid approach, which packs the orders firstly using machine learning, then routing using a genetic algorithm approach. During the second stage, a mathematical model is formulated to solve the train-loading problem to minimize the total costs by incorporating various cost types, in which detention and demurrage costs are taken into account. Allocation of export containers to transportation modes is also provided. A fuzzy-based approach is performed to determine the risk weights of the transportation modes. Developed graphical user interface allows the end-user to control the calculations visually. Computational results for real-world data and new randomly generated instances reveal that the proposed approaches produce highquality solutions.
Tersine lojistik kapsamında kâğıt atık toplama alanları kurulumu için arz potansiyelinin modellenmesi
Doğal dengenin bozulması ve kısıtlı kaynaklar, atık geri dönüşümü ile ilgili konuların yakın zamanda fazlaca ilgi görmesine sebep olmuştur. Atık kâğıtların geri dönüşü ise tersine lojistik ağ tasarımı bünyesine dâhil olmaktadır. Çalışmada tersine lojistik ağ tasarımında minimum maliyet amaç fonksiyonu ile karma tam sayılı doğrusal programlama modeli geliştirilmiştir. Problem; çok ürünlü, çok aşamalı, tek periyotlu yer-tahsis problemidir. Çözüm yaklaşımı olarak deterministik varsayımlar altında özel bir şirkete ait ağ yapısı ile ele alınmıştır. Veriler modellemeye girdi olarak alınmış, farklı senaryolar üzerinden duyarlılık analizleri yapılarak çözüm yaklaşımı değerlendirilmiştir. Çalışma yer-tahsis problemine üretimi toplanan atıkların kalite cinsini de katarak farklı bir boyuta taşıması bakımından farklıdır. Ayrıca karar destek sistemi ile de model dinamik hale getirilmiştir.
Swara ve waspas metotlarına dayalı bir performans değerlendirme modeli
İşletmeler varlıklarını sürdürebilmek için, rakiplerine karşı rekabet avantajı sağlamak zorundadır. Bunu sağlamak için de daha hızlı, daha etkin ve daha başarılı sistemler kurması gerekmektedir. Bu noktada insan kaynakları yönetimi ve performans değerlendirme sistemi önem kazanmıştır. Performans değerlendirme sistemi, işletmelerin vizyonu doğrultusunda hedeflerini belirlemesi ve bu hedeflerin çalışanların katılımı ile başarılmasını sağlarken aynı zamanda adaletli, sistemli ve ölçülebilir bir yöntemle çalışanların motivasyonunu destekleyen şirket başarısında etkili bir araçtır. Bu sistem, aynı zamanda ücretlendirme, çalışanın gelişimi, eğitim planlarının sağlanması ve diğer İK fonksiyonlarına temel oluşturacak çıktıyı sağlamak açısından da önemlidir. Bu çalışmada; lojistik sektöründe faaliyet gösteren özel bir şirketin Satış ve Pazarlama Departmanı için işletme hedeflerine bağlı, performans değerlendirme ölçütleri belirlenip bir Çok Kriterli Karar Verme Metotu olan Swara yöntemiyle ağırlıklandırılması gerçekleştirilmiştir. Ardından bu departman personelleri için bir değerlendirme yapılarak Waspas yöntemiyle performansları sıralanmıştır.
Süreli sabit kaynaklara sahip bir kaynak kısıtlı proje çizelgeleme probleminin modellemesi ve uygulaması
Bu çalışmada sabit kaynaklı bir kaynak kısıtlı proje çizelgeleme problemi ele alınmıştır. Öncelikle, proje içinde yer alan faaliyetler, süreleri ve öncüllük ilişkileri belirlenmiştir. Problem karma tam sayılı matematiksel programlama modeli ile modellenmiştir ve çoklu proje kaynakları modele dahil edilmiştir. Bu çalışma ile birlikte sabit kaynak kullanılan ve dönemsel finansal kısıtı bulunan KKPÇ problemleri için optimizasyon modeli oluşturulması amaçlanmıştır. Çalışmaya ait senaryo analizleri ve bir uygulama gerçekleştirilmiştir. Bu şekilde, çoklu kaynak ve sabit kaynak kullanılan KKPÇ problemleri için süre - maliyet optimizasyonu yapan bir model oluşturulmuştur. Oluşturulan modelin gerçek proje uygulaması ve senaryo analizleri yapılmıştır. Elde edilen sonuçlar neticesinde sabit kaynak kullanılan gerçek proje uygulamalarında, proje süresi ve proje maliyeti optimizasyonu için kullanılabilecek bir model ortaya konmuştur. Anahtar Kelimeler: Kaynak Kısıtlı Proje Çizelgeleme Problemi, MIP, Sabit Kaynak, Aylık Finansal Kısıt
Dinamik tam kamyon yüklü araç rotalama probleminin ajan tabanlı yaklaşım ile çözülmesi
Günümüzün karmaşık ve dinamik taşıma ağlarında artan enerji maliyetleri ve çevresel etkiler nedeniyle ürünlerin veya hammaddelerin noktalar arasında en düşük maliyeti sağlayacak şekilde optimum araç atama ve rotalama kararları ile gerçekleştirilmesi büyük bir önem arz etmektedir. Dinamik ve stokastik koşullara göre araç rotalama probleminin hem matematik modelleme hem de çözüm karmaşıklığı bakımından ciddi zorlukları barındırdığı bilinen bir gerçektir. Bu çalışmada, dinamik tam kamyon yüklü araç atama ve rotalama probleminin özel bir varyantı ele alınmıştır. Bu amaçla, lojistik sektöründe sıvı taşımacılığı yapan büyük ölçekli bir araç filosuna sahip bir firmanın süreçleri kapsamlı bir şekilde incelenmiş ve yükleme/boşaltma zaman penceresi, farkllı işlevli noktalar, heterojen filo, çoklu depo, çok seferli taşıma, çoklu dorse tipi, çoklu yük tipi ve seferler arası hazırlık süresi gibi özellikleri de içeren literatürdeki benzer problemlerden farklı özgün bir problem formülasyonuna ulaşılmıştır. Bu dinamik optimizasyon probleminin çözümü için çoklu akıllı ajan yaklaşımı seçilmiş ve amaca uygun ajan tasarımları, araç atama ve rotalama algoritmaları geliştirilmiştir. Geliştirilen yaklaşımın performansını incelemek amacıyla, farklı çeversel koşullar (sistem sıkışıklık oranı, çok seferli talep oranı) ve farklı algoritma parametre seviyeleri (cevap verme süresi, takas mekanizmasının aktif olup olmaması) altında simülasyon deneyleri yapılarak senaryo analizi gerçekleştirilmiştir. Simülasyon deneyleri sonucunda, geliştirilen algoritmaların makül sürelerde dinamik koşullara cevap verebilen etkin çözümler üretebildiği görülmüştür. Ayrıca, gelen taşıma taleplerine uzun cevap verme süresinin uygulanması ve araçlara önceden yapılan sefer atamalarının gerektiğinde takas mekanizması ile değiştirilmesine izin verilmesi halinde maliyetlerde, karlılıkta, araç doluluk oranlarında ve talep kabul oranlarında ciddi düzeyde iyileşme sağlandığı görülmüştür.
Çok değişkenli istatistiksel kalite kontrolünün yalıtım ürünleri üretim tesisinde uygulanması
Bu tez çalışmasında, ısı yalıtım ürünleri üreten bir fabrikada üretilen ürünlerin kalite karakteristiği olan yoğunluk, ısıl iletkenlik , mikroner ( elyaf lif kalınlığı) çok değişkenli istatistiksel kalite kontrol programlarında incelenmesi ile ürün kalitesinin artırılması hedeflenmiştir. Kontrol dışı durumunun yani değişkenliğin hangi kalite karakteristiklerinden kaynaklandığını tespit edebilmek için Hotelling T2 istatistiği ve Mason-Young-Tracy (MYT) ayrıştırma yöntemleri kullanılmıştır. Buna göre üretilen üründe değişkenler arasındaki ilişkinin incelenmesi ile kalite parametrelerinin optimizasyonu ve proses kontrolü ile müşteri memnuniyeti artırımı hedeflenmiştir. Çalışmada; STATISTICA ve SPSS programları kullanılarak hesaplamalar yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Kontrol grafikleri, çok değişkenli kalite kontrol, Hotelling T2 istatistiği, Mason-Young-Tracy (MYT) ayrıştırma yöntemi.