Cervical vertebrae
60 theses under this subject heading
Servikal ve lumbal vertebralar ve intervertebral disklerdeki morfolojik değişikliklerin manyetik rezonans görüntüleme ile incelenmesi
Normal popülasyonda omurgada görülen yaşa bağlı dejeneresyon hem vertebra hem diskus intervertebralisleri (Di) etkiler. Servikal ve lumbal bölgenin geniş hareket yeteneğine sahip olması, lumbal bölgenin aynı zamanda gövde ağırlığını da taşıması bu bölgelerin sıklıkla travmaya ve birçok patolojiye maruz kalmasına sebep olurken beraberinde cerrahi ihtiyacını da doğurabilir. Çalışmamızda özellikle ülkemiz popülasyonu için, yaş ve cinsiyetle ilişkili olarak klinikte korpus vertebra ve Di'lerin normal morfolojik değişikliklerini patolojik olanlardan ayırmada kullanılabilecek, olguya uygun ekipmanı seçerek komplikasyonları önleme anlamında cerrahi planlamaya ve bu alanda yapılacak biomekanik çalışmalara ışık tutacak özgün örnek veriler elde edilmesi amaçlanmıştır. Çalışmamız, verileri 120 servikal ve 251 lumbal spinal midsagittal manyetik rezonans görüntüsü üzerinde morfometrik ölçümler yapılarak elde edilmiş olan retrospektif bir çalışmadır. Çalışmamızda patoloji saptanmamış 18-50 yaş arası olguların görüntülerini kullandık. Sonuçlarımıza göre servikal ve lumbal korpus vertebra yüksekliklerinin bu aralıkta yaşa bağlı değişimi istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Servikal ve lumbal korpus vertebra yüksekliklerinin erkeklerde kadınlardan daha büyük olduğu gözlenirken bu farklılık servikal bölgede her yaş grubunda tüm seviyeler için anlamlı, lumbal bölgede ise 40-50 yaş grubunda L3 ve L4'e ait ön yükseklikler ile L5'e ait arka yüksekliklerdeki farklılıklar hariç istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Anterior kama indeksinin bu yaş aralığında hem servikal hem lumbal vertebralar için normal yaşlanma sürecinde belirleyici bir parametre olmadığı görülmüştür. Konkavite indeksinin yaşla ilişkisi ise servikal vertebralar için sadece erkeklerde C3 ve C4 seviyesinde anlamlıyken lumbal vertebralar için anlamlı bulunmamıştır. Bu iki indeksin cinsiyetler arası farklarının anlamlılığı ise seviyelere göre değişkenlik göstermiştir. Servikal Di yüksekliklerinin yaşa bağlı değişimi kadınlarda Di6 ve erkeklerde Di1'in arka yüksekliği hariç istatistiksel olarak anlamlı değildir. Lumbal Di yüksekliklerinin yaş arttıkça arttığı görülmüş bu artış ön yükseklik için kadınlarda Di5, erkeklerde Di1 hariç tüm seviyelerde anlamlı bulunmuş, arka yükseklik için ise sadece erkeklerde Di4 ve Di5'te anlamlı bulunmuştur. Servikal Di yüksekliklerinin tümünün erkeklerde kadınlardan daha büyük olduğu gözlenirken bu farkların anlamlılığı yaş grupları ve seviyelere göre değişkenlik göstermiştir. Lumbal Di yüksekliklerinin genel olarak erkeklerde kadınlardan daha büyük olduğu sadece 19-29 yaş grubunda Di5'in ön, Di4 ve Di5'in arka yüksekliklerinin kadınlarda erkeklerden daha büyük olduğu görülmüştür. Lumbal bölgede disk yüksekliklerinin kadın ve erkekler arasındaki farklılıklarının anlamlılığı ön yükseklikler için yaş grubu ve seviyeye göre değişkenlik gösterirken, arka yükseklikler için anlamlı olmadığı gözlenmiştir. Servikal ve lumbal disk derinliği değerleri kadın ve erkeklerde yaşlanmayla birlikte genel olarak artış eğilimi göstermiş ve bu değişiklikler servikal diskler için kadınlarda tüm seviyelerde, erkeklerde Di1 seviyesinde istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Lumbal diskler için ise kadınlarda Di2 hariç tüm seviyelerde istatistiksel olarak anlamlı bulunurken, erkeklerde anlamlı bulunmamıştır. Hem servikal hem lumbal disk derinliği değerlerinin tüm seviye ve yaş gruplarında erkeklerde kadınlardan daha büyük olduğu görülmüştür. Servikal Di'lerin kama indeksi değerlerinin yaşla değişimi hem erkek hem kadınlarda istatistiksel olarak anlamlı değildir. Lumbal Di'lerin kama indeksi değerlerinde yaşla değişimin anlamlılığı ise kadın ve erkeklerde seviyelere göre değişkenlik göstermiştir. Tüm disklerin kama indeksi değerlerinin cinsiyetler arası farkları ve bunların anlamlılıkları yaş grupları ve seviyelere göre değişkenlik göstermiş olup bir genelleme yapılamamıştır. Elde ettiğimiz sonuçların bu yapıların patolojik durumları ile ilgilenen klinisyen ve cerrahların çalışmalarına katkı sağlayacağını düşünmekteyiz.
C1-C2 manipülasyonunun hamstring esnekliği üzerine etkisi
Suboksipital kaslara uygulanan kas inhibisyon tekniği ve myofasyal gevşetme tekniğinin hamstring esnekliğini arttırmada etkili olduğu gösterilmiş olmasına rağmen C1-C2 manipülasyonunun hamstring kas esnekliği üzerindeki etkisi ile ilgili herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. C1-C2 vertebralarına uygulanan manipülasyon tekniğiyle de aynı etkinin ortaya çıkacağı düşünülmektedir. Bu çalışmanın amacı C1-C2 manipülasyonunun hamstring kas esnekliği üzerindeki akut etkisini araştırmaktır. Dahil edilme kriterlerini karşılayan bireyler hamstring kas esneklik kaybı olan ve C1-C2 disfonksiyonu olan 25 kişi (X±SD; yaş= 27,48±3,56 yıl; VKİ= 24,81±2,97 kg/m2) ve hamstring kas esneklik kaybı olan ve C1-C2 disfonksiyonu olmayan 25 kişi (X±SD; yaş= 27,88±4,33 yıl; VKİ= 24,47±2,58 kg/m2) olacak şekilde 2 gruba ayrıldı. Her iki grupta da müdahale öncesi ve müdahale sonrası olmak üzere hamstring kaslarının kısalık değerlendirmesi için kullanılan aktif diz ekstansiyonu testi, pasif düz bacak kaldırma testi ve otur-uzan testi değerlendirildi. Müdahale, bireyin sırtüstü yattığı ve gözlerinin kapalı olduğu pozisyonda uygulandı. Grupların yaş, cinsiyet ve vücut kitle indeksi dağılımları homojendi (p>0.05). Müdahale öncesi-müdahale sonrası değişimler grup-içi karşılaştırıldığında istatiksel olarak anlamlı fark bulundu (p<0.001), gruplararası karşılaştırıldığında ise istatiksel olarak anlamlı fark bulunmadı (p>0.05). Çalışmamızda, C1-C2 manipülasyonu sonucu hamstring kas esnekliğinde artışın görülmesi, suboksipital kaslar ile hamstring kaslarının tek bir fasya ile bağlantılı olduğu düşüncesini ve spinal manipülasyonun biyomekanik, musküler refleksojenik, kas tonusu gibi etki mekanizmalarının olduğu görüşünü destelemektedir. Sonuç olarak, C1-C2 manipülasyonu hamstring kas esneklik kaybı olan bireylerde bir tedavi seçeneği olarak sunulabilir ve diğer fizyoterapi-rehabilitasyon yöntemlerine destekleyici bir yaklaşım olarak kullanılabilir.
Adölesan idiyopatik skolyozlu bireylerde eğri tipine göre baş–boyun pozisyonunun ve etkileyen faktörlerin incelenmesi
Bu çalışma, adölesan idiyopatik skolyoz (AİS) teşhisi olan bireylerde eğri tipine göre baş- boyun pozisyonunu ve bunu etkileyebilecek yaş, eklem hareket açıklığı (EHA), nötral baş pozisyonu (NBP), aksiyal gövde rotasyonu (AGR), eğri şiddeti, radyolojik unsurlar, boyun ağrısı ve yaşam kalitesi gibi faktörleri incelemek amacıyla planlandı. Çalışmaya 10-16 yaş aralığında 94 birey dahil edildi. Bireylerin eğri tipleri Ponsetti tarafından oluşturulmuş sınıflandırmaya göre torasik, lumbal ve çift ana eğri olarak belirlendi. Bireylerin baş- boyun pozisyon hissini değerlendirmek için Revel tarafından tanımlanmış olan Servikal Tekrar Yerleştirme Testi (STYT) kullanıldı. Tüm bireyler demografik özellikler (yaş ve cinsiyet), EHA, NBP, AGR, skolyoz eğri şiddeti (Cobb açısı), radyolojik unsurlar (T1 eğimi, klavikula açısı, boyun eğimi ve başın kayma oranı), boyun ağrısı ve yaşam kalitesi bakımından değerlendirildi. Çalışmamızda eğri tipine göre belirlenen gruplar arasında AGR, skolyoz şiddeti (Cobb açısı), T1 eğimi ve klavikula açısı parametreleri açısından anlamlı fark bulunurken (p<0,05), yaş, EHA, servikal eklem pozisyon hissi, NBP, diğer radyolojik parametreler (boyun eğimi ve başın kayma oranı), boyun ağrısı ve yaşam kalitesi parametreleri açısından anlamlı fark bulunmadı (p>0,05). Baş- boyun pozisyon hissinin; NBP, başın kayma oranı ve ruh sağlığı parametreleriyle ilişkili olduğu bulundu (p<0,05). Çalışma sonuçlarımıza göre, AİS'li bireylerde baş- boyun pozisyonunun eğri tipinden etkilenmediği; NBP, başın kayma oranı ve ruh sağlığı parametrelerinden etkilendiği söylenebilir. Minimal eğriliğe veya gövde rotasyonuna sahip bireylerin baş- boyun pozisyon hissini değerlendirip uzun dönem takip edilecek ileri çalışmalar planlanmalıdır. Anahtar Kelimeler: Adölesan idiyopatik skolyoz, eğri tipi, servikal bölge, pozisyon hissi, servikal tekrar yerleştirme testi.
Servikal disk hernili bireylerde kassal enduransın ağrı, boyun farkındalığı ve kinezyofobi ile ilişkisinin incelenmesi
Bu çalışma servikal disk hernili bireylerde servikal, gövde, üst ekstremite ve skapular bölge kassal enduransının ağrı, boyun farkındalığı ve kinezyofobi ile ilişkisini araştırmak amacıyla planlandı. Bu amaçla çalışmaya 18-65 yaş arasında, istirahat boyun ağrısı Görsel Analog Skalası'na (GAS) göre 2 ve üzeri olan, servikal disk hernisi tanısı almış 36 birey dahil edildi. Bireylerin demografik bilgileri kaydedilerek, kas iskelet sistemi değerlendirmeleri yapıldı. Bireylerin servikal, skapular bölge, üst ekstremite ve gövdede bulunan 9 kas/kas grubuna yönelik endurans testleri uygulandı. Ağrı şiddeti dinlenme, gece ve aktivite sırasında GAS ve Boyun Özür Anketi (BÖA), boyun farkındalığı Fremantle Boyun Farkındalık Anketi (FreBFA) ve Servikal Eklem Pozisyon Hissi Hata Testi (SEPHHT), vücut farkındalığı Vücut Farkındalık Anketi (VFA), hareket korkusu ise Tampa Kinezyofobi Ölçeği (TKÖ) ile değerlendirildi. Çalışmaya dahil edilen bireylerin yaş ortalaması 41,58±11,25 olarak bulundu. Bireylerin dinlenme ve aktivite GAS değerleri ve BÖA skorları ile servikal bölge, skapular bölge, üst ekstremite ve gövdede değerlendirilen belirli kasların enduransı arasında negatif yönde, zayıf-orta kuvvette istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler bulundu (p<0,05). Boyun farkındalığı değerlendirmelerinden SEPHHT ve FreBFA skorları ile servikal fleksör, gövde fleksör ve ekstansör, skapular bölge ve üst ekstremite kaslarının enduransı arasında negatif yönde, zayıf-orta kuvvette ilişkiler tespit edildi (p<0,05). Çalışma kapsamında değerlendirilen kasların enduransı ile TKÖ ve VFA skorları arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki olmadığı belirlendi (p>0,05). Çalışma sonuçları; servikal disk hernili bireylerde boyun ağrısı ve boyun özür düzeyinin artması, boyun farkındalığının azalması gibi sorunlarla baş edilmesinde servikal bölge kaslarının yanı sıra üst ekstremite, skapular bölge ve gövde kaslarının enduransının da önemli rol oynadığını göstermektedir.
İnflamatuar artritlerde kraniyoservikal bileşke tutulumunun bilgisayarlı tomografi ve manyetik rezonans görüntüleme ile retrospektif incelenmesi
Bu çalışmanın amacı inflamatuar artrit tanılı hastaların kraniyoservikal bileşke tutulumlarını incelemektir. Çalışmaya 2010-2020 yıllarında Hacettepe Üniversitesi İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı, Romatoloji Bilim Dalı'nda herhangi bir sebeple servikal vertebra BT ve/veya MR görüntülemesi yapılmış olan 204 RA, 200 AS ve 55 PsA tanılı olmak üzere toplam 459 hasta dahil edilmiştir.164/459(%35,7) hastada kraniyoservikal bileşke tutulumu saptanmıştır. Bu hastaların 101/204'ü (%49,5) RA, 53/200'ü (%26,5) AS, 10/55'i (%18,2) PsA hastasıydı. RA hastalarında herhangi bir tutulum ve odontoid proses patolojileri AS ve PsA grubundan daha sık görüldü (p<0,001). RA hastalarının 69'unda (%33,8) odontoid proses patolojileri, 24'ünde (%11,8) VS, 23'ünde (%12,4) atlanto-aksiyal eklem patolojileri, 17'sinde (%8,3) AAS, 12'sinde (%5,9) SAS, 6'sında (%3,2) atlanto-oksipital eklem patolojileri vardı. Romatoid artrit hastalarında kraniyoservikal tutulum ile ilişkili faktörlerin araştırılması için yapılan çok değişkenli analizde tanı yaşı, hastalık süresi, C-reaktif protein bağımsız olarak ilişkili bulundu. Kraniyoservikal bileşke tutulumu olan 101 hastanın 8'inde (%7,9) spinal kord basısı vardı. AS hastalarında en sık görülen 2 tutulum tipi 24/200'ünde (%12) saptanan odontoid proses patolojileri ile 20/200'ünde (%10,0) saptanan VS oldu. Tutulum saptanan hastaların çoğunun cinsiyeti erkekti (p=0,029). Kraniyoservikal bileşke tutulumu olan 53 hastanın yalnız birinde (%1,9) spinal kord basısı vardı. PsA tanılı 6 hastada (%10,9) VS, 2'şer hastada (%3,6) AAS, odontoid proses tutulumu ve atlantoaksiyel eklem tutulumu saptandı. Başta RA olmak üzere AS ve PsA'da kraniyoservikal bileşke tutulumu önemli bir hasta grubunda ortaya çıkmaktadır. Klinik olarak gözden kaçma potansiyeli olan bu bölgenin daha dikkatli değerlendirilmesi gerekmektedir.
Ankilozan spondilit hastalarında temporomandibuler düzensizliklerin sıklığının belirlenmesi ve kranioservikal postür ve hastalık aktivitesi ile ilişkisinin değerlendirilmesi
Giriş: Temporomandibuler düzensizlikler (TMD), toplumun yaklaşık %5-12'sini etkileyen önemli bir halk sağlığı sorunudur. Ankilozan spondilit (AS) hastalarında en sık görülen servikal deformite servikal kifozdur. Kranioservikal postürün objektif yansımaları olan açı ve mesafelerin TMD ile ilişkisini değerlendiren çalışmalar çelişkili sonuçlara sahiptir, AS hastalarında ise bu durumu değerlendiren çalışma yoktur. Bu çalışmada AS hastalarında TMD sıklığının saptanması, kranioservikal postür ve AS hastalık aktivitesi ile ilişkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Hacettepe Üniversitesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Anabilim Dalı ve Romatoloji Bilim Dalı polikliniklerine 20.09.2018 - 20.04.2019 tarihleri arasında ardışık olarak başvuran 18-50 yaş arası, toplam 98 AS hastası çalışmaya dahil edildi. Hastaların demografik özellikleri ve AS ile ilişkili klinik bilgileri kaydedildi. TMD tanısı 'Diagnostic Criteria for Temporomandibular Disorders (DC/TMD)' kriterlerine göre konuldu. Spinal mobilite Bath Ankilozan Spondilit Fonksiyonel İndeksi (BASMI), hastalık aktivitesi Bath Ankilozan Spondilit Hastalık Aktivite İndeksi (BASDAI), Ankilozan Spondilit Hastalık Aktivite Skoru (ASDAS), boyun disabilitesi boyun disabilite indeksi ile değerlendirildi. Lateral servikal grafiler kullanılarak kranioservikal açı, servikal kavislenme açısı, suboksipital mesafe (mm), atlas-aksis mesafesi (mm), anterior translasyon (mm) mesafesi ölçüldü. Bulgular: Çalışmaya yaş ortalaması 37,48,2 olan toplam 98 (%58,2'i kadın) hasta dahil edildi. Elli sekiz (%59,2) hastaya TMD tanısı konuldu. Temporomandibuler düzensizlik olan ve olmayanlarda demografik özellikler birbirine benzerdi. TMD tanısı alan grupta sigara kullanımı ve bruksizm anlamlı olarak daha sık saptandı. Spinal mobilite ve kranioservikal postür ölçümleri her iki grupta birbirine benzerdi. TMD tanısı alan grupta ASDAS ve boyun disabilite indeksi değerleri belirgin olarak daha yüksekti. Çok değişkenli analiz sonucunda aktif sigara kullanımı (RR:6,82; GA:1,69-27,4; p=0,007) ve boyunda disabilite olması (RR:7,32; GA:2,31-23,1; p=0,001) AS hastalarında TMD gelişimi için bağımsız risk faktörleri olarak saptandı. Sonuç: Ankilozan spondilit hastalarında TMD ile kranioservikal postür ölçümleri arasında herhangi bir ilişki saptanmamıştır. Her ne kadar TMD olanlarda, bruksizm sıklığı ve hastalık aktivitesi daha yüksek olsa da, AS hastalarında TMD gelişimini predikte edecek bağımsız faktörler aktif sigara kullanımı ve boyun disabilitesinin varlığı olarak belirlenmiştir. Bu ilişkilerin altında yatan mekanizmaları ortaya koyacak prospektif, geniş çaplı çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.
Alt servikal ve üst torakal vertebra pediküllerinin radyolojik morfometrik analizi
Servikotorasik bileşke (STB) servikal ve torakal omurgalar arasında geçiş alanı olması nedeniyle kendine özgü anatomik ve biyomekanik özelliklere sahip benzersiz bir bölgedir. Oldukça hareketli olan servikal bölgeden, göğüs kafesi tarafından hareketi kısıtlanan torakal bölgeye geçiş bölgesi olmasından dolayı STB'ye dinamik ve statik açıdan oldukça fazla yük binmektedir. Travma, tümörler, spondiloz, enfeksiyon ve iatrojenik nedenler STB'de en sık instabilite nedenlerini oluşturmaktadır. Karmaşık anatomisi nedeniyle bu bölgedeki hasarları direk grafiler ile saptamak oldukça zordur. Benzer şekilde serbest el tekniği ile pedikül vidası uygulanması esnasında da floroskopik görüntülemeler ile değerlendirme, komşu yapıların üst üste gelmesi ve görüntüde süperpoze olması nedeniyle zordur. Bu nedenle ameliyatı yapacak olan cerrah STB anatomisine, bu bölgedeki varyasyonlara ve pediküllerin seviyelere göre anatomik değişimine hakim olmalı ve cerrahi sırasında bu bilgiler doğrultusunda hareket ederek vidanın pedikül dışına çıkma ihtimalini en aza indirmelidir Bu çalışmada; Mayıs 2020 – Mayıs 2022 tarihleri arasında Mersin Üniversitesi Sağlık Araştırma ve Uygulama Hastanesi polikliniklerine başvuran hastalar değerlendirilmiştir. Çekilen kontrastlı bilgisayarlı tomografilerde (BT) STB vertebraları net olarak değerlendirilebilen hastalar çalışmaya dahil edilmiştir. Çalışmamız, alt servikal ve üst torakal vertebralara ait anatomik elemanların incelenmesinin planlandığı retrospektif tanımlayıcı bir araştırmadır. STB vertebraları net olarak değerlendirilebilen yaşları 19 ile 83 arasında değişen 50 kadın, 50 erkek olmak üzere toplam 100 hasta çalışmaya dahil edilmiştir. Her iki cinsiyette de T1 en kalın pedikül kalınlığına sahip vertebra (Erkeklerde T1 seviyesinde 8,78±1,15 mm, kadınlarda T1 seviyesinde 7,44±1,13 mm) olarak bulunmuş olup T4'e gidildikçe pedikül kalınlığı kademeli olarak azalmaktadır. Her iki cinsiyette de yüksekliği en fazla olan pedikül T3 vertebrasında (Erkeklerde T3 seviyesinde 13,04±2,29 mm, kadınlarda T3 seviyesinde 11,35±1,30 mm) bulunmuş olup C7'den T3'e gidildikçe pedikül yüksekliği kademeli olarak artmaktadır. Erkeklerde en uzun pedikül aksı T2 vertebrasında (34,48±2,22 mm), kadınlarda ise en uzun pedikül aksı T4 vertebrasında (31,44±2,92 mm) bulunmuş olup vertebralar arasında belirgin bir artış veya azalış paterni görülmemektedir. Her iki cinsiyette de aksiyel açısı en fazla olan pedikül C7 vertebrasında (Erkeklerde C7 seviyesinde 34,24±2,50⁰, kadınlarda C7 seviyesinde 33,96±3,72⁰) bulunmuş olup C7'den T4'e gidildikçe pedikül aksiyel açısı kademeli olarak azalmaktadır. Her iki cinsiyette de sagittal açısı en fazla olan pedikül T4 vertebrasında (Erkeklerde T4 seviyesinde kaudale doğru 8,40±2,99⁰, kadınlarda T4 seviyesinde kaudale doğru 9,06±5,22⁰) bulunmuş olup C7'den T4'e gidildikçe pedikül sagittal açısı kademeli olarak artmaktadır. Çalışmamızda C7-T4 arası vertebra pediküllerinin kalınlık, yükseklik, uzunluk, sagittal ve aksiyel açılarıyla birlikte vertebral arterin transvers foramene giriş noktası ve transvers foramen hipoplazisi değerlendirilmiştir. STB'ye yapılacak olan transpediküler vida ile füzyon cerrahilerinde kılavuz oluşturacak vida çapı, boyu ve açılarının ayrıntılı bir biçimde ortaya konulması ve vasküler varyasyonlar belirlenerek cerrahi sırasında oluşabilecek morbidite ve mortalitenin en aza indirilmesi hedeflenmiştir. Anahtar Kelimeler: alt servikal, pedikül, radyolojik anatomi, servikotorasik bileşke, üst torakal
Kronik mekanik boyun ağrılı hastalarda konvansiyonel fizik tedavi ile birlikte servikal manipülasyonun ağrı şiddeti, yaşam kalitesi ve eklem hareket açıklığı üzerine etkilerinin incelenmesi
Bu araştırmanın amacı kronik mekanik boyun ağrılı olgularda fizik tedavi uygulamalarına servikal manipülasyon eklenmesinin etkinliğinin incelenmesidir. Araştırmada hastalar Fizik tedavi (n=20) ve Fizik tedavi + Servikal manipülasyon (n=20) uygulanacak şekilde iki gruba ayrılmıştır. Araştırma kapsamında olgularda ağrı (VAS), boyun disabilite (BDI), eklem hareket açıklığı (EHA) ve yaşam kalitesi parametreleri değerlendirilmiştir. Araştırma grupları arasında yaş, cinsiyet, eğitim durumu, sağlık durumu ve egzersiz durumu gibi sosyodemografik verilerin gruplar arsında farklılık göstermediği bulunmuştur(p≥0,05). Fizik tedavi yöntemleri uygulanan grupta VAS, eklem hareket açıklığı, boyun disabilite indeksi, yaşam kalitesi, canlılık, sosyal işlevsellik, ağrı ve genel sağlık algısı alt boyut puanlarının tedavi öncesi ve sonrasında farklılık gösterdiği saptanmıştır (p≤0,05). Fizik tedavi ve kayropraktik uygulanan grupta VAS, BDI, EHA ve yaşam kalitesi alt boyut düzeylerinin tedavi öncesi ve sonrasında farklılık gösterdiği saptanmıştır(p≤0,05). Ayrıca gruplar arsında tedavi sonrasında VAS, BDI, EHA ve yaşam kalitesi alt boyut düzeylerinin farklılık gösterdiği saptanmıştır(p≤0,05). Kronik boyun ağrılı olgularda fizik tedavi + kayropraktik uygulamasının sadece fizik tedavi uygulamasına göre daha etkin olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Kronik, Boyun Ağrısı, Fizik Tedavi, Kayropraktik
Baş önde postürü olan bireylerde klinik pilates egzersizlerinin ağrı, rom, postür, yaşam kalitesi ve vücut kompozisyonu üzerine etkileri
Baş önde postür toplumda sıklıkla görülen, başın duruşunun vücut konumuna göre önde olduğu postüral bir bozukluktur. Kraniyovertebral açının (KVA) azalması ile karakterizedir. Bu çalışmada baş önde postüre sahip bireylerde klinik pilates egzersizlerinin boyun ağrısı, servikal eklem hareket açıklığı (ROM), vücut postürü, yaşam kalitesi ve vücut kompozisyonuna etkilerini araştırmak amaçlandı. Çalışmaya 18-50 yaş aralığında 36 katılımcı dahil edildi. Katılımcılar, klinik pilates grubu ve ev egzersiz grubu olarak randomize 2 gruba ayrıldı. Klinik pilates grubuna (n=18) 8 hafta boyunca haftada 2 gün 60 dakika fizyoterapist eşliğinde klinik pilates egzersizleri uygulanırken ek olarak servikal stabilizasyon egzersizleri verildi. Ev egzersiz grubuna (n=18) günde 2 kez uygulanması üzere servikal stabilizasyon egzersizleri verildi. Değerlendirmeler çalışmanın başlangıcında ve sonunda tekrarlandı. Boyun ağrı şiddeti, ROM, vücut postürü, yaşam kalitesi ve vücut kompozisyonu sırasıyla; Vizüel Analog Skala, Universal Gonyometre, New York Postür Analiz Yöntemi (NYPAY), Kısa Form-36 anketi ve çevre ölçümleriyle uygulandı. Verilerin istatistiksel analizi SPSS Statistics 29.0 programıyla yapıldı. Analizlerin sonucunda gruplarda KVA, NYPAY ve VAS değerlerinde anlamlı iyileşme görülürken klinik pilates grubu, ev grubuna kıyasla üstünlük sağlamıştır (p<0,05). ROM değerlerinde gruplarda artış sağlanırken, ev egzersiz grubunda ekstansiyon, klinik pilates grubunda ise sol lateral fleksiyon üstünlük gösterdi (p<0,05). Yaşam kalitesinde gruplar birbirlerine üstünlük sağlayamazken (p>0,05), vücut kompozisyonunda yalnızca klinik pilates grubunda ev grubuna kıyasla bel çevresinde anlamlı iyileşme kaydedildi. Çalışmanın sonucunda baş önde postüre sahip bireylerde klinik pilates egzersizlerinin KVA, boyun ağrısı ve vücut postüründe iyileşme sağladığı, ROM değerlerinde servikal stabilizasyon egzersizlerine benzer artış gösterdiği bulunurken, yaşam kalitesi ve vücut kompozisyonunda çok yönlü yaklaşımlara ihtiyaç duyulduğu tespit edildi.
Servikal dejeneratif disk hastalığı vakalarında uyguladığımız servikal disk artroplastisinin klinik ve radyolojik orta dönem sonuçları
Bu retrospektif çalışmanın amacı Kliniğimizde 2004 yılında ASD ve FASD ye alternatif olarak uygulamaya başladığımız servikal disk artroplastisi yaptığımız olguların orta dönem radyolojik ve klinik sonuçlarını detaylı irdelemek ve artrodez için alternatif bir yöntem olduğunu kanıtlamaktır.Metod: Çalışmamıza ortalama 2,08 yıl takibi olan 59 hastanın 86 seviyesi dahil edildi. Konservatif tedaviye yanıt vermeyen klinik (radikülopati veya geri dönüşümlü myelopati varlığı) ve radyolojik olarak servikal dejeneratif disk hastalığı saptanmış olan olgularda faset eklem artrozu olmaması ve disk yüksekliğinin %50'den fazlasının korunmuş olması cerrahi endikasyon kriterleri arasındaydı. Radyolojik değerlendirmede; Global ve segmental lordoz, global ve servikal ROM, opere ve komşu segment disk yüksekliği, heterotropik ossifikasyon varlığı, komşu segment hastalığı gelişimi ve subsidence değerlendirildi. Hastalar tek merkezde ve tek cerrah tarafından opere edildi. Hastalara postoperatif 3 hafta yumuşak boyunluk ve proflaktik olarak Meloxicam (15 mg/gün) verildi.Sonuç: ortalama yaş 39,5 (27-56) ve ortalama takip süresi 108 (12 hafta- 6 yıl) hafta. Operasyon seviyeleri C3-4 (%4,6), C4-5 (%16,3), C5-6 (%48,8), C6-7 (%26,8), C7-T1 (%3,5). Tüm hastalarda klinik iyileşme vardı.NDI 46'dan 9'a, VAS değerleri 7,4'ten 2,1'e iyileşme gösterdi. Orta dönem takiplerinde segmental kifoz ve global lordoz değerlerinde iyileşme saptanırken, opere disk yüksekliğinde değişiklik saptanmadı. Radyolografik olarak opere ve komşu segmentlerde faset eklem artrozu saptanmazken, 4 (%6,7) hastada kranyal 5 (%8,4) hastada kaudal komşu segmentte komşu segment hastalığı bulguları saptandı. 4 (%6,7) hastada heterotropik osssifikasyon saptanırken 1 hastada Evre 4 (tam füzyon) şeklindeydi.Tartışma: Servikal artroplasti segmental mobilite ve dizilimi koruduğu gibi komşu segmentler için ilerleyen dönemde bir risk teşkil etmemektedir. Preoperatif dönemde yapılan klinik ve radyolojik değerlendirmeler sonucu uygun endikasyon uzun dönem başarıda önemlidir.
Yaş tayininde 3-4-5 servikal vertebranın direkt grafi ile değerlendirilmesi
Amaç: Adli tıbbın önemli çalışma alanlarından birisi kimlik tespitidir. Tıbbi kimliğin belirlenmesinde önemli basamaklardan biri ise yaş tayinidir. Uygulamada yaygın olarak el-el bilek grafisi kullanılmaktadır. Ancak son yıllarda farklı metotlarla kemik yaşı tayin etmeye yönelik çalışmalar artmaktadır. Bu çalışmanın amacı 5-18 yaş arası bireylerin lateral servikal grafi görüntüleri üzerinde metrik ölçüm ve orantılar yapılarak yaş tahmininde kullanılacak bir regresyon formülünün oluşturulması ve Bacetti evreleme sistemiyle servikal vertebra olgunlaşma aşamalarının adli yaş tahmininde kullanılabilirliğinin değerlendirilmesidir. Gereç ve Yöntem: Çalışmamızda Ocak 2016 – Aralık 2021 tarihleri arasında Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Radyoloji Anabilim Dalına başvurarak lateral servikal grafi çekimi yapılan 5-18 yaş bireylerin görüntüleri retrospektif olarak değerlendirilmiştir. Her yaş grubundan 15 kız 15 erkek toplam 30 kişi olmak üzere 420 birey çalışmaya dahil edilmiştir. 3-4-5 servikal vertebra gövdelerinin ön-arka kenar yüksekliği, diagonal çapı, konkavite derinliği ve ön-arka uzunluğu ölçümü yapılmış ve oranlar değerlendirilmiştir. Servikal vertebra olgunlaşma aşamaları ise Bacetti metoduna göre değerlendirilmiştir. Bulgular: Çalışmamızın sonucuna göre; servikal vertebra kemik yaşını gösterir bir regresyon formülü oluşturduk. Erkeklerin yaşı = -6,471+ (7,004 x AH3/PH3) + (20,665 x CONC3/AP3) + (9,676 x AH4/PH4)) + (7,483 x AH5/DH5 ) Kızların yaşı = -6,397+ (6,726 x AH3/PH3) + (9,710 x AH4/PH4) + (7,559 x AH5/DH5) + (17,342 x CONC4/AP4 ) 3-4-5 servikal vertebralar için konkavite varlığı-yokluğu şeklindeki değerlendirmemizde üç vertebrada da konkavitenin olmadığı en yüksek yaş 7, üç vertebrada da konkavitenin olduğu en erken yaş 15 olarak tespit edildi. Bacetti'nin 5 evreli sistemine göre Evre 2 -3 bireylerin 7 yaş üzerinde, Evre 4 bireylerin 11 yaş üzerinde, Evre 5 bireylerin 12 yaş üzerinde olduğu, Evre 1 bireylerin 14 yaş altı, Evre 2 bireylerin 15 yaşın altında olduğu, tüm evrelere kızların erkeklerden daha önce ulaştığı, servikal vertebra gelişiminin kronolojik yaşla uyumlu olduğu ve adli yaş tahmininde kullanılabilir olduğu gözlenmiştir. Sonuç: Adli yaş tahmininde çalışma yöntemleri arttıkça ve birden fazla yöntem birlikte değerlendirildiğinde daha doğru sonuçlar elde edilir. Servikal vertebra gelişim evreleri ister kalitatif ister kantitatif ölçüm yöntemleriyle adli yaş tahmininde kullanılabilir olarak görünmektedir. Ancak Türk toplumu için geliştirilen modelde sosyoekonomik düzey, boy- kilo, demografik özellik verilerinin daha ayrıntılı olarak değerlendirildiği daha yüksek örneklem büyüklüğüne sahip prospektif çalışmalara ihtiyaç vardır. Anahtar Kelimeler: Adli yaş tahmini, servikal vertebra, Bacetti metodu
Servikal disk patolojisi olan hastalarda benign paroksismal pozisyonel vertigo varlığının değerlendirilmesi
Servikal Disk Patolojisi Olan Hastalarda Benign Paroksismal Pozisyonel Vertigo Varlığının Değerlendirilmesi Servikal bölgedeki disk patolojilerinden dolayı servikal bölgenin normal duruşu, pozisyon algısı ve başın anatomik pozisyonu etkilenmektedir. Ağrı ve servikal bölgedeki pozisyon değişikliği, iç kulaktaki semisirküler kanalların pozisyonunu da etkileyecektir. Çalışmamızın amacı, servikal disk patolojili hastalarda Benign Paroksismal Pozisyonel Vertigo (BPPV) varlığını araştırmaktır. Bu çalışmanın, BPPV etyolojisine katkı sağlayacağını düşünüyoruz. Çalışmamıza servikal disk patolojisi olan 20-65 yaş arasında 75 (19 erkek, 56 kadın) gönüllü yetişkin birey dahil edildi. Hastaların demografik bilgileri kaydedildi. Gonyometre ile servikal bölge normal eklem hareket açıları, posterior tanjant yöntemiyle direk grafiden lordoz açıları ve Boyun Özürlülük İndeksi (BÖİ) ile hastaların yaşam kalitesi değerlendirildi. Hastaların vertigosu sorgulanıp, şiddeti visüel analog skala ile belirlendi. Vertigosu olan hastalar videonistagmografi test bataryası ile değerlendirildi. Olgularımızın yaş ortalaması 45.09 yıl ve servikal lordoz açısı 15.24 derece olarak bulundu. Vertigosu olan ve olmayan olgularda servikal lordoz açıları karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmadı (p=0.692). Vertigosu olan ve olmayanlarda ağrı şiddeti karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı bir fark vardı (p=0.004). Vertigosu olan ve olmayanlarda servikal bölge eklem hareket açıları karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmadı (p>0.05). BÖİ toplam skoru ortalama 16.74'dü ve olguların %57.3 ü orta ve şiddetli özre sahipti. Vertigosu olan ve olmayan olguların BÖİ toplam skorları karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı bir fark vardı (p=0.001). Vertigo şikayeti olan olgularda yapılan Videonistagmografi (VNG) testlerinde olguların %2.3 oranında sol posterior kanal BPPV ve %2.3 oranında sağ posterior kanal BPPV'ye rastlanıldı. Sonuç olarak, servikal disk patolojisi olan hastalarda BPPV prevelansı %2.6 ile çok düşük bulundu. Vertigolu bireylerde, servikal lordoz açısı ve servikal bölge eklem hareketliliğinin BPPV gelişiminde etkili olmadığı görüldü. Vertigonun, servikal disk patolojili hastalarda günlük yaşam aktivitelerini olumsuz yönde etkilediği bulundu. Anahtar Kelimeler: Benign Paroksismal Pozisyonel Vertigo, Servikal Disk Patolojisi, Boyun Özürlülük İndeksi, Servikal Lordoz Açısı
Brakisefalik köpeklerde kolumna vertebralis ve medulla spinalis'in bilgisayarlı tomografi ile görüntülenmesi
Amaç: Bu tez çalışmasında, brakisefalik özellikler gösteren küçük ırk köpeklerde (Fransız Bulldog, Pekinez ve Pug) servikal, torakal ve lumbal vertebra segmentlerine ait çok sayıda morfometrik parametre üç düzlemde (sagittal, transversal, dorsal) detaylı biçimde değerlendirilmiş ve segmental düzeyde karşılaştırılmıştır. Ölçümler; vertebra korpus uzunluğu, vertebra yüksekliği, dorsal ve ventral paraspinal kas yükseklikleri, insersiyon açısı ve insersiyon noktasına olan uzaklık gibi daha birçok parametreyi kapsamakta olup, elde edilen veriler kolumna vertebralisin yapısal, fonksiyonel ve kliniksel çeşitliliği açısından anlamlı sonuçlar ortaya koymuştur. Gereç ve Yöntem: Çalışma materyalini bilgisayarlı tomografi (BT) ile görüntülenmiş, 23 birey oluşturmuş; veriler multiplanar reformat (MPR) teknikleriyle ve DICOM tabanlı analiz yazılımlarıyla ölçülmüştür. SPSS ile yapılan istatistiksel değerlendirmelerde ANOVA ve post-hoc analizler sonucunda, hem segmentler arası hem de ırklar arası anlamlı morfometrik farklılıklar belirlenmiştir. Bulgular: Servikal vertebralarda fleksibilitenin yüksek olmasıyla uyumlu olarak insersiyon açılarında ve paraspinal kas yapılarında artış eğilimi gözlenmiştir. Torakal segmentlerde ise kranialden kaudale doğru uzanan progresif morfometrik değişim, yük aktarımı ve postüral denge açısından önem taşımaktadır. Lumbal vertebra segmentleri arasında gözlenen yükseklik ve insersiyon açıları gibi morfometrik varyasyonlar, bölgesel mobilite ihtiyacı ve mekanik yüklenmeye bağlı olarak oluşmuş yapısal adaptasyonları yansıtmakta; bu durumun, özellikle stabilizasyon kapasitesi ve hareket açıklığı üzerinde belirleyici bir rol oynayabileceği düşünülmektedir. Irklar bazında değerlendirildiğinde, Fransız Bulldog ırkı genellikle daha gelişmiş paraspinal kas yapıları ve yüksek insersiyon açıları ile öne çıkarken; Pekinez ve Pug ırkları daha kompakt ve kısa segmental morfoloji göstermiştir. Segmental düzeyde değişkenlik gösteren paraspinal kas yükseklik oranları, insersiyon açısı ve vertebral morfometri farklılıkları, intervertebral disk hastalıkları açısından potansiyel risk faktörleri olabileceği gibi; implantasyon, stabilizasyon ve cerrahi planlama açısından bireyselleştirilmiş yaklaşımların önemini de ortaya koymaktadır. Bu bulgular, literatürde tanımlanan ırk içi ve ırklar arası morfolojik farklılıklarla örtüşmekte ve radyolojik ve klinik değerlendirmelerde bu varyasyonların dikkate alınması gerektiğini açıkça göstermektedir. Sonuç: Bu tez tez, küçük ırk köpeklerde vertebral morfometrinin hem ırksal hem de segmental düzeyde anlamlı değişkenlik gösterdiğini ortaya koymuş; özellikle brakisefalik ırklarda spinal cerrahi müdahalelerde dikkatli ve bireyselleştirilmiş planlamaların kaçınılmaz olduğunu vurgulamıştır.
Kedilerde kolumna vertebralis ve medulla spinalis'in bilgisayarlı tomografi ve manyetik rezonans ile görüntülenmesi
Amaç: İnsan hekimliğinde BTG ve MRG birçok hastalığın teşhisinde konvansiyonel radyografinin yetersiz kaldığı noktada başvurulan ileri görüntüleme yöntemleridir. Kolumna vertebralis ve medulla spinalise ait insan hekimliğinde referans değerleri ve patolojileri gösteren sayısız kitap ve literatürler yer almaktadır. 1990'lı yılların sonlarından itibaren veteriner hekimliğinde de kullanılmaya başlanan BTG ve MRG yöntemleri ile ülkemizde yapılan çalışmalar henüz sınırlı düzeydedir. Genel olarak veteriner literatür ve kitaplara bakıldığında çalışmaların çoğunluğu köpek ağırlıklı olup kedi ile ilgili çalışmalar sınırlı düzeydedir. Bununla birlikte kedilerde yüksekten düşme, trafik kazası ve benzeri nedenlerle kolumna vertebralis ve medulla spinalise ilgili lezyonlarla veteriner kliniklerine intikal eden çok sayıda vaka bulunmaktadır. Bu nedenle sunulan çalışmada kedilerde kolumna vertebralis ve medulla spinalisin BT ve MR ile anatomisinin detaylı olarak ortaya konması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmanın hayvan materyalini kliniğimize farklı şikayetlerle getirilen ancak kolumna vertebralis ve medulla spinalise ilişkin herhangi bir klinik şikâyeti olmayan 10 adet kedi oluşturmuştur. Çalışmamızda 1 ila 5 yaş arasında, vücut ağırlıkları 4,22±0,96 kg olan erişkin melez ırk kediler kullanılmıştır. Kedilerin kolumna vertebralisine ait kontrastsız sagittal ve transversal bilgisayarlı tomografi görüntülerinde, anatomik yapılar tanımlanmış, boyutsal ölçümler gerçekleştirilmiş ve çeşitli morfometrik indeksler hesaplanmıştır. BT görüntülerinde, sagittal ve transversal kesitlerde kolumna vertebralis servikal, torakal ve lumbal olarak üç bölüme ayrıldı. BT çalışmasında, sagittal ve transversal kesitlerde her bir vertebra seviyesinde; corpus vertebra uzunluğu, intervertebral aralık yüksekliği ve genişliği, canalis vertebralis yüksekliği ve genişliği, medulla spinalis yüksekliği ve genişliği, corpus vertebra yüksekliği ve genişliği, pedikül genişliği ve uzunluğu, transversal pedikül açısı, vertebra yüksekliği, Foramen transversum sagittal ve transversal genişlikleri ölçülmüştür. Ayrıca corpus vertebra yuvarlaklık indeksi ile medulla spinalis ve canalis vertebralis yuvarlaklık indeksleri hesaplanmıştır. MR çalışmasında ise sagittal ve transversal kesitlerde, her bir disk seviyesinde; canalis vertebralis yüksekliği ve genişliği, medulla spinalis yüksekliği ve genişliği, nükleus pulposus yüksekliği ve genişliği ölçülmüş; ayrıca medulla spinalisin canalis vertebralise oranı hesaplanmıştır. Bulgular: BT çalışmamızda; sagittal kesitlerde, kolumna vertebralis boyunca en yüksek CVU değeri servikal bölgedeki C2 vertebrada 20,45 mm olarak kaydedilmiştir. CVU en düşük T3 seviyesinde 8,06 mm olarak belirlenmiştir. IVAY, tüm kolumna vertebralis boyunca en düşük değerini T3–T4 aralığında (3,65 mm), en yüksek değerini L6–L7 aralığında (6,25 mm) almıştır. IVAG değerleri ise tüm kolumna vertebralis boyunca homojen bir şekilde seyretmiştir. Transversal BT görüntüleri değerlendirildiğinde, CVY, kolumna vertebralis boyunca en düşük düzeyine C4 seviyesinde (3,53 mm), en yüksek değerine L7 seviyesinde (5,91 mm) ulaşmıştır. CVG, kolumna vertebralis boyunca en düşük T2 seviyesinde 5,71 mm, en yüksek L7 seviyesinde 10,39 mm olarak belirlenmiştir. CVY/CVG oranı (yuvarlaklık indeksi) en yüksek C2'de (1,12) ve en düşük L6 (0,43) seviyesinde belirlenmiştir. Torakal bölgede, T3–T5 seviyelerinde yuvarlaklık indeksinde belirgin bir düşüş gözlenmiş; en düşük değer ise T5 seviyesinde tespit edilmiştir. Lumbal bölgede, yuvarlaklık indeks değerleri En düşük değer lumbal bölgede L6 vertebrasında 0,43 olarak belirlendi. Servikal bölgedeki C1 ve C2 vertebra seviyelerinde hem medulla spinalis hem de canalis vertebralis değerlerinde belirgin bir yükseklik ve genişlik farkı gözlemlenmiştir. Torakal bölge boyunca, medulla spinalis ve canalis vertebralis parametreleri en yüksek düzeyine C1 seviyesinde, en düşük değerlere ise torakal bölgede ulaşmıştır. Medulla spinalis ve canalis vertebralis'in yuvarlaklık indeksi incelendiğinde özellikle C2 seviyesinde belirgin bir artış gözlemlendi. Alan oranlamasında, servikal bölgede MS/Cv alanına oranının genel olarak yüksek seyrettiği, özellikle kolumna vertebralis boyunca en yüksek değerine C5–C6 düzeyinde %24.82 ile ulaştığı görülmektedir. Bu oran kolumna vertebralis boyunca en düşük değere Th13–L1 aralığında (%6.66) ulaşmıştır. Lumbal bölgeye geçişle birlikte MS/Cv oranında yeniden bir artış eğilimi gözlenmiş, L5–L6 düzeyinde oran %15 civarına yükselmiştir. Hem medulla spinalis hem de canalis vertebralis yuvarlaklık indeksi C6-C7 seviyelerinde yaklaşık 0.8 değerine inmesi medulla spinalisin daha silindirik bir forma geçtiğini, beraberinde torakal bölgede, değerlerin birbirine yakın seyretmesi medulla spinalisin bu bölgede silindirik bir yapı sergilediğini, lumbal bölgede her iki yuvarlaklık indeks değerlerinin azalması ise, medulla spinalisin bu bölgede daha dikdörtgenimsi bir yapı haline geldiğini gösterir. Kolumna vertebralisin tamamında PU en düşük T10 seviyesinde (4,19 mm), en yüksek değer L5 seviyesinde (7,33 mm) tespit edilmiştir. Kolumna vertebralis boyunca TPG'nin en düşük olduğu nokta T4 seviyesinde (1,17 mm), en yüksek olduğu nokta L7 seviyesinde (2,36 mm) belirlenmiştir. Kolumna vertebralis boyunca en yüksek TPA değeri C6 seviyesinde 42.81°, en düşük TPA değeri L3 seviyesinde 21.54° tespit edilmiştir. For. transversarium transversal genişlik değerleri, en yüksek değer C5 seviyesinde (1,12 mm), en düşük değer C4 seviyesinde (0,98 mm) tespit edilmiştir. For. transversarium sagittal genişlik değerleri en yüksek değer C6 seviyesinde (1,2 mm), en düşük değer ise C4 seviyesinde (1,03 mm) belirlenmiştir. MR çalışmamızda, sagittal kesit MR görüntüleri değerlendirildiğinde, SCvY'nin doğal olarak her bölgede SMsY'den daha fazla olduğu gözlemlenmektedir. SCvY ve SMsY değerleri servikal bölgede torakal ve lumbal bölgeye göre daha yüksek seyretmektedir. Servikal bölgede, MS/Cv oranı, C2-C6 arasında oldukça yüksek bulunmuştur. Torakal bölgede bu oran iyice düşmüş, lumbal bölgeye geçiş ile bu oran yükselişe geçmiştir. SNpY, kolumna vertebralis boyunca en düşük T1-T2 aralığında (2,35 mm), en yüksek L2-L3 aralığında (3,67 mm) belirlenmiştir. SNpG ise, en düşük T1-T2 aralığında 1,32 mm, en yüksek L7-S1 aralığında 2,31 mm olarak ölçüldü. Transversal MR görüntüleri değerlendirildiğinde, TCvY'nin kolumna vertebralis boyunca en yüksek değeri servikal bölgede C5-C6 aralığında 9,75 mm olarak ölçüldü. TCvY'inin, kolumna vertebralis boyunca en düşük değeri lumbal bölgede L6-L7 aralığında 6,85 mm olarak ölçüldü. TCvG'nin, kolumna vertebralis boyunca en yüksek değeri C1-C2 aralığında 12,78 mm ve en düşük olduğu seviye T6-T7 aralığında 7,63 olarak ölçüldü. TMsY ve TMsG değerleri servikal bölgede diğer bölgelerden daha yüksek bulunmuştur. Her iki değer en yüksek C5-C6 aralığında, TMsY (4,33 mm) ve TMsG (6,68 mm) aralığında ölçüldü. TMsY ve TMsG'nin her ikisinin de en düşük olduğu bölge Torakal bölgedir. TMsY, T12-T13 aralığında 1,76 mm; TMsG, T10-T11 aralığında 2,18 mm olarak ölçüldü. TNpY'nin, kolumna vertebralis boyunca en düşük değeri T7-T8 aralığında 3,29 mm ve en yüksek değeri, L7-S1 aralığında 9,70 mm olarak ölçüldü. TNpG, en düşük C3-C4 aralığında 2,25 mm, en yüksek L5-L6 aralığında 3,41 mm olarak ölçüldü. Sonuç: Bu tez çalışmasında kedilerde kolumna vertebralis ve medulla spinalisin BT ve MR anatomisine ile ilgili önemli veriler elde edilmiştir ki bulguların bir bölümü kedilerde ilk kez bu çalışma ile ortaya konmuştur. Dolayısıyla bu çalışmanın literatüre büyük katkı sağlayacağı, kedi hekimliği ile uğraşan veteriner hekimler için önemli bir kılavuz olacağı ve yeni çalışmalara da rehberlik edeceği kanaatindeyiz.
Boyun ağrısı semptomlu hastaların klinik özellikleri, lateral cervical grafilerinde COBB açısı ve PAL (Projection area per lenght squared) ölçümleri arasındaki ilişki
Amaç: Boyun ağrıları toplumda sık karşılaşılan yaygın bir kas-iskelet sistemi problemidir. Boyun ağrısının etiyolojisi incelendiğinde disk herniasyonu, servikal bölgedeki eklemler, kaslar, bağlar ve vertebraların dizilimi ile ilgili olduğu görülür. Tüm bunlar ergonomik, bireysel, davranışsal ve psikososyal etkenlerle ilişkilidir. Boyun ağrısı bireylerin hareket yeteneklerini kısıtlar, kişilerin günlük yaşamlarını olumsuz yönde etkiler. Aynı zamanda depresyon ve anksiyete düzeyinde artış görülmesine yol açabilir. Boyun ağrısına neden olan faktörler servikal stabilitenin giderek azalmasına ve servikal eğrilik kaybına neden olabilir. Lateral grafiler, servikal lordoz açılarını değerlendirmede en sık başvurulan yöntemlerdendir. Bu çalışma, boyun ağrısı semptomu bulunan hastaların klinik özelliklerini incelemek, boyun ağrısı şikâyeti olan hastaların grafilerinde servikal lordoz açısı ölçümünde en sık kullanılan klasik metotlardan Cobb metodu ile servikal lordoz değerlendirmesinde ilk kez kullanılacak olan PAL (Projection Area Per Length Squared Method) metodu arasında ilişki olup olmadığını değerlendirmek ve boyun ağrısının bireyler üzerindeki etkilerinin (yaşam kalitesi, hareket yetenekleri, ağrı ve psikolojik durum) bu ölçüm değerleri ile ilişkisini ortaya koymak için planlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmamızda boyun ağrısı semptomuna sahip 43 olgunun hareket yeteneklerinin değerlendirilebilmesi için servikal bölge ROM (hareket açıklığı) ölçümleri, günlük yaşam aktivitelerinin nasıl etkilendiğini değerlendirmek için Boyun Özürlülük Sorgulama Anketi (NDI), depresyon düzeyini değerlendirmek için Beck Depresyon Ölçeği (BDI) ve ağrının şiddetini ortaya koymak için VAS (Visual Analog Scale) skalası kullanılmıştır. Servikal bölgedeki ROM'u değerlendirmek için gonyometrik ölçümler yapılmıştır. Cobb metodu ve PAL metodu ölçümleri ise lateral grafiler üzerinde gerçekleştirilmiştir. Bulgular: Elde ettiğimiz verilerle Cobb metodu ile PAL metodu arasında pozitif yönde yüksek düzeyde; NDI skorları ve VAS (Dinlenme) skorları arasında yüksek düzeyde, NDI ile VAS (Gece) ve VAS (Aktivite) skorları arasında orta düzeyde; PAL metodu ve VAS (Dinlenme) skorları arasında orta düzeyde; BKİ ve yaş arasında orta düzeyde, BKİ ve fleksiyon ölçümleri arasında orta düzeyde; yaş ve fleksiyon ölçümleri arasında orta düzeyde; BDI skorları ve NDI skorları arasında orta düzeyde anlamlı ilişki bulduk. Sonuç: Buna göre PAL metodunun servikal lordozu değerlendirmede klinisyenlere pratik ve alternatif bir metot olarak sunulabileceğini düşünmekteyiz.
Konı̇k ışınlı bı̇lgı̇sayarlı tomografı̇ görüntülerı̇nden elde edı̇len lateral sefalometrı̇k radyograflar üzerı̇nden derı̇n öğrenme yöntemı̇yle gelı̇ştı̇rı̇lmı̇ş yapay zeka algorı̇tmalarıyla servı̇kal vertebra maturasyonunun değerlendı̇rı̇lmesı̇
Amaç: Bu çalışmanın amacı, konik ışınlı bilgisayarlı tomografi görüntülerinden elde edilen lateral sefalometrik görüntüler üzerinde özel bir yapay zeka algoritması kullanılarak servikal vertebra maturasyonu değerlendirilmesinde hekimin başarısını arttırmaktır. Materyal ve Metot: Çalışmamızın veri setini 1077 hastanın ortodontik tedavi öncesi alınan konik ışınlı bilgisayarlı tomografi görüntülerinden elde edilen lateral sefalometrik radyograflar üzerinde özel bir yapay zeka algoritması kullanılarak poligonal çizim yöntemiyle vertebraların çizilmesi ve sınıflandırılması oluşturmaktadır. Görüntüler üzerinde etiketlemeler CranioCatch etiketleme yazılımı (CranioCatch, Eskişehir, Türkiye) kullanılarak yapılmıştır. Yapay zeka modelinin eğitimi, PyTorch uygulanan CNN tabanlı derin öğrenme yöntemi ile 400 Epoch kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Modelin öğrenme oranı 0.01 olarak belirlenmiştir. Bulgular: Çalışmada eğitilen yapay zeka modelinde en yüksek F1 skoru 0.9984 ile servikal vertebraların tespitinde bulunmuştur. Sınıflar içerisindeki veri dengesizliği göz önüne alındığında vertebra maturasyonu ile büyüme gelişim sınıflaması F1 skorunun 0.6946 bulunması, ROC eğrisi ve AUC değerinin 1'e yakın oluşu yapay zeka algoritmaları ile bireyin büyüme-gelişim tespiti hususunda umut vadetmektedir. En düşük F1 değeri vertebraların kendi içlerindeki maturasyon sınıflamalarında gözlemlenmiştir. Sonuç: Çalışmamız ilerleyen zamanlarda yapılacak olan derin öğrenme tabanlı KIBT raporlama sistemlerinin geliş imi aç ısından ç ok ö nemlidir. Bu sistemlerin klinik rutininde hekimlere zaman kazandırarak bir karar destek mekanizması rolü göreceği düşünülmektedir. Aynı zamanda büyüme-gelişimin değerlendirilmesinde gözlemciler arasındaki farklılıkların ve gözlemcilerin farklı zamanlarda yaptığı değerlendirmelerde oluşabilecek tutarsızlıkların en aza indirilmesinde oldukça faydalı olacağı tahmin edilmektedir.
The acute effect of proprioceptive neuromuscular facilitation on cervical range of motion, strength and proprioception
Proprioception is the ability to sense the information raised from the musculoskeletal system regarding the movement and position of body part in space. Proprioceptive neuromuscular facilitation (PNF) is a treatment approach that develops and restores proper functioning of joints and related structure by using neurological reflexes. The aim of this study was to investigate the acute influence of PNF on cervical proprioception, range of motion (ROM) and strength in healthy population, 104 participants were randomly assigned to three groups, 1.PNF stretching, 2. PNF Patterns and 3. Control group. Cervical proprioception and ROM were measured using cervical ROM device while muscle strength measured using a myometer device. Measurements were taken before and after intervention, the intervention was done once, PNF stretching was done using contract-relax-antagonist-contract (CRAC) technique, PNF patterns were performed using Dynamic of reversals technique, the control group received only passive ROM without causing any stretch. The between the groups analysis showed significant difference only in left rotation muscles strength (p=0.006) for PNF stretching and PNF pattern over the control group, while the within group analysis showed significant difference for PNF stretching group in extension proprioception and right rotation ROM (p≤0.05). For PNF patterns group extension, right rotation, right side bending and left side bending proprioception (p≤0.05), extension and right rotation ROM (p≤0.05), right and left rotation muscles strength (p≤0.05).for the control group flexion, extension, right rotation and right side bending proprioception (p≤0.05), extension, left and right side bending ROM (p≤0.05). PNF stretching showed the least influence on all outcome measures, while the results of PNF pattern group indicating that it might be a promising technique to influence the outcome measures in this study, however, with current results and the lack of in the literature, a recommendation can not be made for the use of PNF stretching and PNF patterns to influence cervical proprioception, ROM and strength.
Servikal disk bozukluklarında denge eğitiminin postüral kontrol, düşme korkusu ve yaşam kalitesi üzerine etkilerinin araştırılması
Çalışmamız servikal disk bozukluğu tanısı almış hastalarda lokal boyun tedavisine eklenecek denge eğitiminin postüral kontrol, düşme korkusu ve yaşam kalitesi üzerine etkilerinin belirlenmesi amacıyla gerçekleştirildi. Servikal disk bozukluğu olan 30 birey rastgele esasına göre iki gruba ayırıldı. Kontrol grubuna hotpack, enterferansiyel akım, miyofasiyel gevşetme, servikal dinamik izometrik egzersiz tedavileri uygulandı. Çalışma grubuna ise bu tedavilere ek olarak görsel geribildirim tekniği ile kuvvet platformu üzerinde denge eğitimi verildi. Hastalar 6 hafta boyunca, haftada 3 günlük bir tedavi programı ile takip edildi. Hastalarda ağrı VAS; düşme korkusu ABC ölçeği; statik denge CoP testi; dinamik denge LoS, YGDT ve FUT; yaşam kalitesi ise NSP ile değerlendirildi. Çalışma sonunda her iki grupta da hastaların ağrıları anlamlı ölçüde azaldı (p<0,05). Çalışma grubu hastalarının tedavi sonrası statik denge değerleri (CoP-GA ve CoP GK) anlamlı düzeyde iyileşirken (p<0,05); kontrol grubunda tedavi öncesine göre fark bulunamadı (p>0,05). LoS testi sonucunun iyileşme düzeyi kontrol grubunda anlamlı düzeye ulaşmazken (p>0,05); çalışma grubunda anlamlı derecede arttı (p<0,05). FUT değerleri her iki grupta da anlamlı düzeyde artış gösterdi (p<0,05). Her iki grubun yaşam kalitesi değerlerinin değişimleri benzer iken (p>0,05); denge eğitimi grubundaki hastaların düşme korkuları (ABC ölçeği) belirgin derece azaldı (p<0,05). YGDT'nin sağ posteromedial, sol anterior ve sol posterolateral yönlerinde her iki grupta da anlamlı iyileşmeler bulunurken; sağ anterior, sağ posterolateral ve sol posteromedial yönlerinde sadece çalışma grubunun sonuçlarında anlamlı artışlar elde edildi (p<0,05). Çalışmamızın sonuçları servikal disk bozuklukları tedavi protokolüne ilave edilecek denge eğitiminin düşme korkusunun azaltılması ve postüral kontrolün arttırılmasında olumlu sonuçlar oluşturabileceğini ortaya koydu. Kliniklerde boyun hastalarının tedavileri ile ilgilenen klinisyenlere kronik boyun ağrısı olan hastaların tedavisinde denge eğitimini de dikkate almaları önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Boyun ağrısı, denge, düşme korkusu
Kronik boyun ağrılı bireylerde boyun ağrı ve özür şiddeti ile üst ekstremite performansı arasındaki ilişkinin incelenmesi
Kronik Boyun Ağrılı Bireylerde Boyun Ağrı ve Özür Şiddeti ile Üst Ekstremite Performansı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi Çalışmamız kronik boyun ağrılı bireylerde boyun ağrı ve özür şiddeti ile üst ekstremite performansı arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla planlandı. Çalışmamıza 18-65 yaş arası kronik boyun ağrılı bireyler dahil edildi. Çalışmaya alınan bireylerin demografik ve fiziksel özellikleri kaydedildi. Bireylerin boyun ağrı şiddeti Görsel Analog Skala, boyun özür düzeyi Kophenhag Boyun Fonksiyonel Özür Skalası ile değerlendirildi. Üst ekstremite kuvveti için Jamar® el dinamometresi (J. A. Preston Corporation, Clifton, NJ), üst ekstremite gücü için sağlık topu fırlatma testi, üst ekstremite enduransı için kapalı kinetik halka üst ekstremite stabilite testi ve üst ekstremite reaksiyon zamanı için Nelson Görsel El Reaksiyon Testi kullanıldı. Üst ekstremite fonksiyonelliği, Üst Ekstremite Fonksiyonel İndeks-20 (ÜEFİ-20) ile ölçüldü. Çalışmamıza yaş ortalaması 43.19±12.68 yıl olan, 63 kronik boyun ağrılı gönüllü birey dâhil edildi. Değerlendirmemiz sonucunda istirahatteki boyun ağrısı ile üst ekstremite endurans ve reaksiyon zamanı arasında ilişki olduğu (rho: -0,290, r: 0,281; p<0,05); üst ekstremite kuvvet, güç ve fonksiyonellik parametreleri ile ilişki olmadığı belirlendi (p>0,05). Aktivitedeki boyun ağrısının üst ekstremite fonksiyonelliği ile ilişkili olduğu (r: -0,422; p<0,05); üst ekstremite kuvvet, güç, endurans ve reaksiyon zamanı parametreleri ile ilişkili olmadığı belirlendi (p>0,05). Gece boyun ağrısı ile üst ekstremite kuvvet, reaksiyon zamanı ve fonksiyonellik parametreleri arasında ilişki olduğu (rho: -0,272, r: 0,258, r: -0,405; p<0,05); üst ekstremite güç ve endurans parametreleri arasında ilişki olmadığı belirlendi (p>0,05). Boyun özür şiddeti ile üst ekstremite kuvveti ve fonksiyonelliği arasında ilişki olduğu (rho: -0,279, rho: -0,598; p<0,05); üst ekstremite güç, endurans ve reaksiyon zamanı parametreleri arasında ilişki olmadığı belirlendi (p>0,05). Çalışmamız sonucunda kronik boyun ağrılı bireylerde ağrı ve özür şiddetine bağlı olarak sadece boyun bölgesinin değil üst ekstremite performansı ve fonksiyonun da etkilenebileceği belirlendi. Buna göre boyun ağrılı bireylerde üst ekstremitenin de değerlendirmeye alınarak, bu bölgedeki etkilenimlerin de belirlenmesinin faydalı olacağını düşünmekteyiz. Anahtar kelimeler: Boyun, fonksiyonel performans, kronik ağrı, üst ekstremite
Temporomandibular rahatsızlığı olan bireylerde kraniyoservikal bölge biyomekaniği, kas performansı ve özür düzeyinin incelenmesi
Bu çalışmada temporomandibular rahatsızlığı (TMR) olan bireylerin kraniyoservikal bölge (KSB) biyomekaniği, kas performansı ve özür düzeyinin incelenmesi ve sağlıklı bireylerle karşılaştırılması amaçlandı. Tıbbi muayene ve tetkik sonrası TMR tanısı alan 50 birey TMR grubu olarak ve TMR'si olmayan 50 sağlıklı gönüllü kontrol grubu olarak çalışmaya dâhil edildi. KSB biyomekaniği; statik olarak lateral fotografi ve radyografi ile, dinamik olarak dijital inklinometre ile değerlendirildi. KSB'nin kas performansı Servikal Omurga Fonksiyonel Kuvvet Testi ile, özür düzeyi Boyun Özür Göstergesi ile, tüm katılımcıların TMR şiddeti ise Fonseca Anamnestik Anket ile değerlendirildi. Gruplar karşılaştırıldığında; TMR grubunda, servikal fleksiyon açısı (p<0.05) ve boyun özür göstergesi puanı (p<0.001) anlamlı düzeyde yüksek, Tragus-C7-Yatay açısı (p<0.05), servikal ekstansiyon açısı (p<0.05), sağa servikal rotasyon açısı (p<0.05), sola servikal rotasyon açısı (p<0.001) ve her bir yöndeki kas performansı değerleri (p≤0.001) anlamlı düzeyde düşük tespit edildi. TMR'li bireylerin radyografik ölçümleri normal değerler ile karşılaştırıldığında, kraniyoservikal açı (p<0.05) anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. TMR'li bireylerin % 55.1'inde C0-C1 mesafesi, % 52'sinde C1-C2 mesafesi ve % 76'sında C2-C7 lordoz açısı normal değer aralıklarının dışında yer almıştır. TMR grubu içerisinde boyun özür göstergesi puanı (ρ=0.523; p<0.001) ve her bir yöndeki kas performansı değeri (p<0.05) TMR şiddeti ile ilişkilidir. İlgili sonuçlar TMR'nin değerlendirilmesinde ve tedavisinin planlanmasında KSB biyomekaniğinin, kas performansının ve özür düzeyinin göz önünde bulundurulmasının faydalı olacağını düşündürmektedir.
Servikal disk hernisine bağlı akut boyun ağrısında düşük doz lazer tedavisinin etkinliği
Servikal Disk Hernisine Bağlı Akut Boyun Ağrısında Düşük Doz Lazer Tedavisinin Etkinliği Amaç: Bu çalışmada amaç, servikal disk hernisine bağlı akut boyun ağrısında düşük doz lazer tedavisinin etkinliğini araştırmaktı. Dizayn: Çift kör, randomize, plasebo kontrollü çalışma. Gereç ve Yöntem: Mart 2012-Mayıs 2013 tarihleri arasında Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi, Balcalı Hastanesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon polikliniğine boyun ve/veya tek taraflı üst ekstremite ağrısıyla başvuran 230 hasta değerlendirildi. Kriterleri karşılayan ve çalışmaya katılmayı kabul eden 60 hasta 2 gruba ayrıldı. ?. gruba (n:30) DDLT, ?. gruba (n:30) sham lazer tedavisi haftada 5 gün, 3 hafta süreyle toplam 15 seans uygulandı. DDLT 904 nm dalga boyunda GaAs lazer cihazı ile transforaminal olarak 6 noktaya, her bir noktaya 120 sn süreyle, 2 J/cm² yoğunlukta, total doz 12 J, prob ciltle sabit temasta tutularak uygulandı. Hastalar tedavi öncesi ve 3 haftalık tedavi sonrasında değerlendirildi. Hastalarda vizüel analog skala (VAS) ile ağrı şiddeti, Boyun Ağrı ve Özür Skalası (Neck Pain and Disability Scale) ve yaşam kalitesi değerlendirildi. Bulgular: Gruplar arasında tedavi sonrasında boyun, kol ve gece ağrısı şiddeti, NPDS ve SF-36 skorlarında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmadı. Sonuç: DDLT kısa vadede disk hernisine bağlı akut boyun ağrısında plaseboya üstün değildir. Anahtar Sözcükler: Düşük Doz Lazer Tedavisi (DDLT), akut boyun ağrısı, servikal disk hernisi
Vertebrae cervıcales'in anatomik olarak incelenmesi
Servikal omurgada yapılan cerrahi işlemlerde temel hedef bölge anatomisine zarar vermeden, sinir ve damar yapılarına baskıyı azaltmak ve rijit fiksasyondur. Omurgaya yapılan cerrahi işlem sırasında omurilik hasarının oluşması durumunda yaşam kalitesini bozan ya da ölüme sebep olabilen komplikasyonlar gelişebilir. Güvenli bir cerrahi için vidanın vertebra'ya yerleştirildiği bölge ve vidanın kemiğin içerisine ne kadar gireceğini saptamak için bölge anatomisinin iyi bilinmesi önemlidir. Foramen transversarium'un boyutu ve şekli a. vertebralis'i etkileyerek; baş ağrısı, migren, bayılma atakları gibi durumları ortaya çıkarabilmektedir. Bu çalışmanın amacı servikal vertebra cerrahisinde kullanılmak üzere morfometrik ölçümler yapmak ve servikal vertebra'ların morfolojisini inceleyerek, temel ve klinik bilimlere katkı sağlamaktır. Bu çalışmada deformasyona uğramamış ve ölçüm parametrelerinin belirgin olduğu, cinsiyet ve yaşları bilinmeyen servikal vertebra'lar incelendi. Atlas, axis ve vertebrae cervicales III-VII'de toplam 50 parametre değerlendirildi. Bulgular istatistiksel olarak analiz edildi. Pedikül yüksekliğinin pedikül genişliğinden fazla olduğu tespit edildi. Servikal vertebra cerrahisinde kullanılan vidaların çaplarının büyük olması durumunda pedikül fraktürü sonucu implantın gevşemesi ya da komşu visseral yapılarda yaralanma gelişebilmekte, pedikülün genişliği, yüksekliği ve uzunluğu pedikül vidası yerleştirirken vidanın çapı ve boyunun belirlenmesinde önem arz etmektedir. Bu çalışmada elde edilen bilgilerin beyin cerrahisi, radyoloji ve ortopedi başta olmak üzere temel ve klinik bilimlere katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
MTR/Bizans toplumunda Vertebrae Cervicales'in cinsiyet tayininde kullanılabilirliği hakkında bir çalışma
Antropoloji bilimi, insanı pek çok farklı yönü ile ele alan bir bilimdir. Çalışmalarını gerek geçmişte yaşamış insan iskelet kalıntılarından gerekse günümüz insanı üzerinde gerçekleştirmektedir. Antik Çağ insanlarının iskelet kalıntıları üzerinde yapılacak olan ilk çalışmalar ise bireylerin cinsiyet tayin çalışmalarıdır. İskeletten cinsiyet tayin çalışmaları genellikle kemiğin iriliği ve kütleviliği referans alınarak yapılırken aynı zamanda osteometrik çalışmalar ile de mümkün olmaktadır. Ancak söz konusu kemik kalıntılar her zaman sağlam bir şekilde ele geçmemektedir. Bu gibi durumlarda cervical vertebraların sayıca çok olmaları, C1 ve C2 vertebralarının foramen magnun çukurunda yer alarak daha korunaklı olmaları ve tanınabilirliklerinin de daha kolay olması bu kemiklerin cinsiyet tayin çalışmalarında önemli çalışma materyali olmasını sağlamıştır. Bu çalışmada Sinop ili, Meteoroloji Sokak, Kefevi Nekropolünde 2016 yılında yapılan kurtarma kazısında elde edilen iskelet toplumu cervical vertebralarının cinsiyet tayininde kullanılabilirliği araştırılmıştır. Çalışmada MTR toplumuna ait yaşları 20 ila 56 arasında değişen 40 erkek, 28 kadın birey ele alınmış ve bunlardan 28 erkek, 18 kadın çalışmaya uygun görülmüştür. Çalışmada her bir cervical vertebradan dijital kumpas yardımı ile CHT, CAP ve CTR olmak üzere 3 farklı ölçüm alınmış ve bunlar IBM SPSS Statistics (v.20) programı ile değerlendirilmiştir. Buna göre: Cervical vertebraların CHT, CTR ve CAP ölçümleri bir arada kullanıldığında %81 oranında cinsiyet tayininin yapılabileceği tespit edilmiştir. Bu üç ölçümde en anlamlısı %85 ile CTR iken hemen ardından %80 ile CHT ve %78 ile CAP ölçümü gelmiştir. CHT ve CTR ölçümü tüm vertebralarda yüksek anlamlı çıkarken CAP ölçümü yalnızca %90 oran ile C1 vertebrasında istatistiksel olarak anlamlı çıkmıştır. Vertebralar içinde ise en anlamlı çıkanlar, %90-92 ile C1 ve %72-94 ile C2 vertebrası olmuştur. Ölçüm sonuçları yaş ile beraber değerlendirildiğinde ölçüm yöntemine ve vertebraya bağlı olarak farklılaştığı saptanmıştır. Genel olarak sonuca bakıldığında ise cervical vertebralardan alınacak CHT, CTR ve CAP ölçümleri, başta C1 ve C2 olmak üzere diğer toplumlar üzerinde yapılan çalışmalar ile benzerlik göstermiş ve bunların cinsiyet tayininde kullanılabileceği tespit edilmiştir.
Büyüme ve gelişimin farklı evrelerindeki bireylerin serum ve diş eti oluğu sıvısındaki hormonal değişimlerinin incelenmesi
Bu çalışmanın amacı; lateral sefalometrik radyografiler üzerinde belirlenen servikal vertebraların maturasyonel safhaları ile büyüme hormonu (GH), insülin benzeri büyüme faktörü-1 (IGF-1), insülin benzeri büyüme faktörü bağlayıcı protein-3 (IGFBP-3) büyüme belirteçlerinin serum ve diş eti oluğu sıvısındaki miktarları arasındaki ilişkinin incelenmesidir. Çalışmamıza 7-17 yaş arası henüz ortodontik tedavisi başlamamış 45 kadın, 40 erkek toplam 85 sağlıklı birey dahil edilmiştir. Tedavisine başlanacak olan hastalardan ilk materyal randevusunda rutin olarak toplanan lateral sefalometrik ve panoramik röntgenlerin alındığı gün içerisinde, kan ve diş eti oluğu sıvısı örnekleri alınmıştır. Dijital olarak elde edilen radyografilerde "Modifiye Baccetti Yöntemi" kullanılarak servikal vertebralar üzerinde hastaların kemik yaşları aynı araştırmacı tarafından belirlenmiştir. Hastalardan elde edilen kan ve Ddiş eti oluğu sıvısı numunlerinde GH, IGF-1 ve IGFBP-3 belirteçleri rutin biyokimyasal yöntemlerle ölçülmüştür. Verilerin istatistiksel analizleri Kolmogorov-Smirnov testi, Kruskall-Wallis testi ve Mann Whitney U testi kullanılarak yapılmıştır. Analizler sonucunda her iki cinsiyet için pubertenin farklı evrelerinde serum ve diş eti oluğu sıvısı GH, IGF-1 ve IGFBP-3 düzeyleri arasında istatistiksel olarak önemli bir farklılık bulunmamıştır. Ortalama hormon seviyeleri pubertal atılım döneminde puberte öncesi ve puberte sonrası dönemlerden daha yüksek değerlere ulaşmıştır. Erkek bireylerde DOS GH değerleri serum GH değerlerini desteklemiştir. Her iki cinsiyet için elde edilen DOS IGF-1 ve IGFBP-3 değerleri serum IGF-1 ve IGFBP-3 değerlerini destekler nitelikte bulunmuştur. Serum IGF-1 ve IGFBP-3 değerleri; büyüme ve gelişimin düzeyinin, pubertal büyüme atılımının tespiti ve evrelerin değerlendirilmesinde değerli bir indikatör olarak kullanılabilir. Çalışma verilerimize göre kadın ve erkek bireylerde pubertenin farklı evrelerinde ölçülen DOS IGF-1 ve IGFBP-3 değerleri serum IGF-1 ve IGFBP-3 değerlerini desteklemektedir. Bulgularımızın bir sonucu olarak büyüme mediatörlerinin tespitinde kan almaya göre daha pratik ve non-invaziv bir yöntem olan DOS kullanımı seruma alternatif bir yöntem olarak büyüme gelişim tespiti amacıyla kullanılabilir. Anahtar Kelimeler: Büyüme hormonu, insülin benzeri büyüme faktörü-1, insülin benzeri büyüme faktörü bağlayıcı protein-3, puberte, servikal vertebra.