Interest-free banking
97 theses under this subject heading
Türkiye'de İslami bankacılığın etkinliği
Islam is complete code of life. It provides guidance to its followers in each field of life. It has its own educational, judicial, social and economic systems, and requires its believers to lead their lives accordingly. One of the important components of Islam is its financial system. Islamic financial system is unique in the sense that it provides guidance not only on the economic aspect but also covers the moral and ethical aspect of the transactions. Banking system is crucial constituent of any financial system. Islam recognizes the importance of banking and requires that the banking system must adhere to the principles of Islam. This thesis is written to show the development of Islamic finance and banking in Turkey, and to analyze which banking sector (Islamic/Conventional) is more efficient. The thesis consists of three chapters, the first chapter of the thesis answers two questions; what is Islamic finance and what are the modes of Islamic banking and finance. The Islamic modes of finance for retail, partnership and enterprises are explored with the capital market products of Islamic finance. The second chapter is about the development of Islamic finance and banking in Turkey, 4 participation banks with their products and services are explained in this chapter. This chapter also focuses on social responsibilities of the participation banks and their contribution to the Turkish economy. In chapter three of the thesis, DEA Data Envelopment Analysis model is used to measure the efficiency level of both sectors. Data from 3 participation banks and 26 conventional banks are used between 2010-2015. In the study, it was found out that participating banks in Turkey are more efficient than conventional banks for the period. Anahtar kelimeler: İslami finans, katılım bankacılığı, Türkiye'de İslami finans, İslamibankacılık.
Murabaha işlemleri ve muhasebe uygulamaları
Çalışmanın amacı; faizsizlik yapısına uygun araçlar geliştiren katılım bankalarının, murabaha işlemlerine muhasebe nasıl uygulanır sorusuna cevap aramaktır. Bu amaç doğrultusunda Kamu Gözetim Kurumu (KGK) tarafından yayımlanan Faizsiz Finans Muhasebe Standardı (FFMS)-28 "Murabaha ve Diğer Vadeli Satışlar" ve mevcut düzenlemeler ile yapılan muhasebe kayıtları nitel araştırma yöntemi ile karşılaştırılmıştır. Türkiye'de kullanılan murabaha sisteminin uygulanabilirliği ile ilgili çalışmaların yeni olması sebebiyle, yapılan karşılaştırmanın ve katılım bankaları tekdüzen hesap planında önerilen yeni hesapların literatüre katkı sağlamasının önemli olduğu düşünülmektedir. Sonuç olarak FFMS-28 ilk kez stok kavramından ve alıcının finansal tablolarından bahsetmiştir ve katılım bankalarının bu değişiklikleri önerilen hesaplar ile nasıl muhasebeleştirecekleri anlatılmıştır. Mevcut uygulamada Türkiye muhasebe standartlarına göre murabaha konusu varlık, alındığındaki maliyet fiyatı kadar borçlanıp, kar pay tutarı ve alınan vergiler ayrı kaydedilmiştir. FFMS'e de murabaha konusu varlık önce stok hesaplarına alınarak, müşteri kredi hesabıyla borçlandırılmış, ardından satış işlemi yapılarak, elde edilen fark (kar payı) düzenleyici bir hesap olan ertelenmiş kar hesaplarında gösterilmiştir.
Katılım bankalarının kullandırdığı fonların makro iktisadi göstergelere etkisi: Türkiye örneği
Türkiye'de katılım bankaları ve katılım bankacılığına verilen önem son dönemde giderek artmaktadır. Dünyada 20. y.y.'ın ikinci yarısından sonra finansal sistemde kendisine yer bulan faizsiz bankacılık Türkiye'de de son 20 yılda giderek artan payı ile finansal sistemdeki yerini almaya başlamıştır. Buradan hareketle bu çalışmada Türkiye'de ve dünyada katılım bankacılığının gelişimi ve Türkiye'de panel veri analiz yöntemiyle 2010-2017 yılları arası 3'er aylık dönemlere ilişkin veriler kullanılarak katılım bankalarınn kullandırdığı fonların reel makroekonomik göstergeler üzerindeki ( ithalat, ihracat, faiz oranı, ekonomik büyüme, gayrisafi yurt içi hasıla, istihdam, hane halkı tüketim harcamaları ve yatırımlar) etkileri analiz edilmiştir. Analiz sonuçları göstermiştir ki katılım bankalarının kullandırdığı fonlar Türkiye ekonomisinin dış ticaretini, istihdamını, arz ve talep cephesine ilişkin göstergeleri pozitif yönde etkilemektedir.
İslam iktisadı perspektifinden hisse senedi piyasalarının analizi
Bu araştırma, genel çerçevesi itibariyle İslam iktisadı, hisse senedi piyasaları ve İslami endeksler konularını kapsamaktadır. Özel anlamda, çalışmayla amaçlanan durum ise; İslam iktisadı açısından teori ve pratikte mevcut hisse senedi piyasalarının incelenmesidir. Bu amaçla; yapılan teorik çalışmanın dışında, anket yöntemi uygulanarak katılımcıların konuya bakışları incelenmiştir. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre hisse senedi piyasalarının, teoride pay ortaklığını ifade eden halinin İslam iktisadı prensipleriyle çelişmediği söylenebilir. Fakat, hisse senedi piyasalarının işleyiş kısmı olarak ifade edilen uygulama noktasında ise, İslam iktisadı prensiplerine uygun olmayan durumlar bulunmaktadır. Bu durumların başlıcaları; açığa satış işlemi, mahzurlu görülen alanlardan elde edilen gelirler, imtiyazlı ortaklıklar, faizli işlemler, spekülasyon gibi durumlardır. Yapılan anket sonucuna göre; katılımcıların İslam iktisadı ve hisse senedi piyasaları hakkındaki bilgi seviyelerinin yetersiz olduğu ifade edilebilir.
Türkiye'de katılım bankaları alanında yaşanan gelişmeler ve katılım bankalarında müşteri memnuniyeti: Türkiye Finans Katılım Bankası örneği
Dünyada büyük bir gelişim trendine giren faizsiz bankacılık prensiplerinin pratiğe aktarılması konusundaki girişimler, 1970'li yıllarda düşünce aşamasından çıkıp uygulama alanı bulmaya başlamıştır. `Faizsiz Bankacılık' adı altında yaygınlaşan katılım bankaları, başlangıçta müslüman ülkelerde faaliyet gösterirken bugün tüm dünyada, tasarrufların değerlendirilmesi ihtiyacıyla gün geçtikçe önem kazanmaktadır.Türkiye'de 1983 yılında Kanun Hükmünde Kararname ile kurulmasına izin verilen ve `Özel Finans Kurumu' diye adlandırılan bu kuruluşlar; 5411 sayılı Bankacılık Kanunu'nda yapılan değişiklikle 2006 yılından itibaren yeni adıyla `Katılım Bankaları' olarak son on yıldır büyük bir gelişme kaydetmiştir. Yapılan değişiklikle katılım bankalarının, Bankalar Kanununa tabi ve ticari bankalar ile eşit haklara sahip olmasının gelişiminde büyük etkisi vardır.Rekabetin sürekli arttığı günümüz koşullarında bankaların fark yaratabilmek ve başarılarını arttırabilmek için yoğun çalışmalarda bulunduğu kaçınılmaz bir gerçektir. Modern pazarlama anlayışından yola çıkarak, bankaların başarılarını arttırabilmek için öncelikli amacı müşteri memnuniyetini en üst seviyeye taşımaktır.Çalışmamızda katılım bankalarının dünyadaki ve Türkiye'deki gelişim sürecine değinilmiş, bu bankaların faaliyet alanları, ekonomiye katkıları ve karşılaştığı sorunlar hakkında bilgiler verilmiş ve müşteri memnuniyeti üzerine Türkiye Finans Katılım Bankası üzerinde anket çalışması yapılmıştır. Anket soruları; Türkiye Finans Katılım Bankası şubelerinin bulunduğu başta Denizli ili olmak üzere; İstanbul, Bursa, Ankara, Isparta, Antalya, Manisa, Uşak, İzmir, Rize, Adıyaman, Kahramanmaraş illerinde uygulanmıştır.Anahtar Kelimeler: Katılım Bankası, Faizsiz Bankacılık, Müşteri Memnuniyeti, Özel Finans Kurumları
Katılım bankacılığında bir finansal araç olarak sukuk işlemlerinin dünü bugünü ve muhasebe kayıt örnekleri
Gelişen ve değişen dünya, ülkelerin kaynak taleplerini fazlalaştırmış, finans sektörü sürekli değişen kişisel ihtiyaçlarla doğmuş, finansal piyasalar meydana gelmiş ve finansal piyasa araçları ortaya çıkmıştır. 1970'lerde petrol ve dolar fiyatlarındaki yükseliş Ortadoğu'daki petrol zengini ülkeleri daha da zenginleştirmiştir. Müreffeh Ortadoğu ülkelerinden gelen yatırımcılar, kaynaklarını farklı ülkelere yatırmak için finansman yöntemleri inançlarına uygun ülkeleri tercih etmektedir. Bu durumda sukuk, İslami ilkelere uygun olarak ihraç aşamalarını ortaya koyan sermaye piyasasının araçlarından biri haline gelmiştir. Çalışmada, İslami Tahviller finansman modelleri çerçevesi, katılım bankacılığında bir finansal araç olarak sukuk işlemlerinin dünü bugünü ve muhasebe kayıt örnekleri açıklanmıştır. Sukukun finansman modelinin kavramsal boyutu, ihraç aşamaları, Türkiye'deki uygulaması örneklerle açıklanmıştır.
Dijitalleşmenin çalışanların iş tatmini üzerindeki etkileri: Katılım bankalarında çalışanlar üzerinde bir uygulama
Covid-19 pandemisi diğer alanlarda olduğu gibi katilim bankacılığı alanında da yaşanan dijital gelişimi hızlandırmıştır. Bu çalışmada dijitalleşme sürecinin katılım bankalarında çalışanlar üzerinde olan etkileri araştırılmıştır. Pandemi tüm bankacılık işlemlerinin temassız ve uzaktan yapılabilmesine olanak veren teknolojik çalışmaları da beraberinde getirmiştir. Yapılan teknolojik çalışmalara uygun finansal ürünler hizmete sunulmuştur. Katılım bankaları da bankacılık sektöründe yaşanan dijitalleşme faaliyetlerine hızla uyum sağlamışlardır. İslami koşullara uygun dijital ürünler müşterilerin hizmetine sunularak, uzaktan ve temassız bir şekilde müşterilerinin bankacılık faaliyetlerini yapabilmelerine olanak sağlanmıştır. Bu durum katılım bankalarında çalışanların iş hayatını etkilemiştir. Çalışmada katılım bankalarında çalışanların yaşanan dijitalleşme ile birlikte çalışma hayatlarında yaşadıkları etkiler anket çalışması yapılarak incelenmiştir. Çalışanların demografik özelliklerine bakılarak çalıştıkları yerdeki iş tatmin düzeyleri ölçülmüştür. Çalışanların dijitalleşme ile iş tatmini arasındaki ilişki de regresyon analizi ile ölçülmüştür. Bulgularda dijitalleşmenin içsel ve dışsal doyumu ölçülmüştür. Ölçüm sonucuna göre dijitalleşme, katılım bankalarında çalışanların iş tatminini artırmaktadır. Ancak bu artırıcı etkinin zayıf olduğu görülmüştür.
بطاقات الائتمان وتداعياتها على مستحقيهافي الاقتصاد الإسلامي بالعراق
Modern credit cards have become an integral part of numerous financial transactions and have a direct impact on the lives of Muslims worldwide, especially in Iraq, which is the subject of this research. Therefore, delving into the details of this topic is of great importance, along with presenting a study on these cards and their usage methods, examining the pros and cons associated with this type of financial transaction, and reviewing some of the laws and regulations implemented to regulate this practice and ensure everyone's rights while maintaining ease of use and facilitating access to goods and services without being exposed to risks such as fraud, deception, theft, and cheating. The researcher followed an inductive and analytical approach in studying and analyzing financial and service transactions in Iraq, with a focus on various types of cards used in stores, offices, and banks, and monitoring the laws and regulations applied in this field to prevent the violation of the rights of the parties involved. The researcher also took into consideration the religious justifications for each type of transaction, aiming to ensure the acquisition of lawful earnings for Muslims in Iraq and avoid prohibited activities in these transactions. The researcher arrived at several conclusions, notably that the use of credit cards is compatible with Islamic principles as long as they do not involve usurious benefits, and the amount paid for goods or services is considered a short-term debt to be repaid later. Credit cards offer advantages such as payment convenience and facilitating access to goods and services, but they also carry disadvantages such as the risks of fraud and theft. This thesis examines the daily economic transactions that arise from market activities and involve rights for all parties participating in these cards, in accordance with what is allowed by Islamic principles.
KOBİ'lerin katılım bankacılığı tercihini etkileyen faktörler: Çankırı örneği
KOBİ'lerin çalışmayı tercih ettikleri bankaları nasıl seçtikleri bilim insanları ve bankaların üst yönetimleri tarafından daima merak edilmiştir. Literatürde yapılan araştırmalara bakıldığında; bankaların daha çok müşteriye ulaşmasında ve mevcut olan müşterileri tutundurma çabalarında etkili faktörlerin neler olduğunun zaman zaman incelendiği görülmüştür. 1980'li yıllarda Türk Bankacılık ve Finans sektörüne giren Katılım Bankacılığı da bu noktada önemli bir konu başlığı olmuştur. Katılım bankacılığı bireyler ve KOBİ'ler için faizli bankalara alternatif kurumlardır. Katılım bankaları ile çalışmayı tercih eden işletmeler; faizli bankalar ile çalışmayan, fakat mevcut olan birikimlerini değerlendirmek ve aynı zamanda finansmana ihtiyaç duyan kuruluşlardır. Bu çalışmada 517 KOBİ dikkate alınmış ve anket yöntemi ile ihtiyaç duyulan veriler toplanmıştır. Toplanan 517 anketten 467 tanesinin analize uygun olduğu tespit edildikten sonra KOBİ'lerin katılım bankacılığı tercihini etkileyen faktörler ve katılım bankacılığı terim ve hizmetleri konusundaki bilgi, farkındalık ve algı düzeyleri araştırılmıştır. Çalışmanın uygulama bölümünde faktör analizi, bağımsız gruplar t testi ve tek yönlü ANOVA testlerinden faydalanılmıştır. Çalışma sonucunda KOBİ'lerin katılım bankacılığı tercihleri üzerinde din faktörünün ve katılım bankalarının ulaşılabilir olmasının önemli birer etken oldukları tespit edilmiştir. Aynı zamanda katılım bankalarının ürün ve hizmetlerini müşterilerine daha yalın bir dille anlatmasının gerekliliği gözlemlenmiştir.
Tarihi süreçte faiz ve faizsiz finans kavramlarının gelişimi ve faizsiz finans sisteminin uygulama pratiği
Faiz, insanlığın para kazanmaya başladığı ilk çağlardan beri gündemde olup çokça tartışılmıştır. Dini, sosyal, ekonomik ve hukuki boyutlarıyla tarihin hemen hemen her döneminde farklı uygulamalara konu olmuştur. Yasal anlamda ilk defa Hammurabi Kanunlarıyla sınırlamalara tabi tutularak, faizsiz ekonomik araç haline getirilmiştir. Bu tez, faizin ve faizsiz finans sisteminin toplumlarda yarattığı yaygın etkiyi ve gerekliliği ortaya koymak amacıyla kaleme alınmıştır. Faizsiz küresel bir ekonomi mümkün müdür sorusundan hareket edilmektedir. Buna göre çalışmanın kapsamı, iki ana araştırma konusu üzerine oturtulmaktadır. İlkini tarihi süreçte kapitalizmin ve para kazancı olarak faizin gelişimi oluşturmakta iken ikinci ana bölümü faizsiz finans uygulamaları oluşturmuştur. Bu çerçevede, faizin ve kapitalizmin gelişimi, Osmanlı ve Türkiye'deki uygulamalar, İslami bankacılığın geleneksel bankacılıktan ayrılan özellikleri, İslami finans yöntemlerinden beklenen faydalar, İslami Bankacılığın tarihi, nasıl mütevazi ölçekte başlayarak nasıl uygulanabilir ve verimli kurumlar haline geldiği açıklanmaktadır. Faizsiz enstrümanları kullanan ülkelerin bu alandaki sektör payları ve gelişimleri, karşılaştırma ve betimleyici yöntemler kullanılarak niteliksel araştırmalarla desteklenmektedir. Tez araştırma yöntemi olarak nitel araştırma yöntemleri kullanılmıştır. Literatür taramasına başlamadan önce, İslam ekonomisi altındaki faizsiz finans sektörünün yaygınlaşmasının, başta kapitalizmin gücü ve faizin yaygınlığı karşısında hiç şansı olmayacağı düşüncesi akla gelebilmektedir. Fakat çalışma sonuçlandırıldığında görülmektedir ki faizsiz sistemler, pek çok faizli ve faizsiz oluşumlarla birlikte ekonomilerde yer almış ve küresel olarak kendine büyümekte olan bir alan açmıştır. Faiz de alternatifleri karşısında vazgeçilebilir/alternatif bir araç haline gelmiştir. Bu tez, İslami Bankacılığın artık Uluslararası düzeyde iyi kurulduğunu, ülkelerin teorik ve pratik verileri, piyasa paylarının artışı üzerine sonuçlandırmış bir çalışmadır. Teorik çerçevede ilerleyen İslam ekonomisi alanı, yapılan çalışmalar ve sonraki dönemlerde sayısı artırılacak simülasyon çalışmaları ve piyasa uygulama sonuçlarıyla, ampirik (deneysel) literatür kıtlığından çıkarılmaktadır. Literatür taramalarında gelinen aşamada artık İslami finansın, teori ve modern deneyselliğin harmanlandığı çalışmalarla ele alındığı görülmektedir. İslam iktisadı ve finansı, akademik çevrelerce temel bir disiplin olarak kabul görmeye başlamıştır. Avrupa'da faizsiz bankacılık ve İslam ekonomisi alanında sayısı artırılmış pek çok akademik çalışmaya rastlanırken, Türkiye'nin, alanda uzmanlaşmış insan ihtiyacı ve özellikle son yirmi yılda literatüre katkı sağlamaya başladığı halde akademik çalışma sayısının halen yetersiz bulunduğu görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Faiz, nitel yöntem, faizsiz finans.
Bankalarda toplam kalite yönetimi ve müşteri memnuniyetinin sağlanmasındaki rolü.
Bu araştırmanın temel amacı, bankalarda toplam kalite yönetimi uygulamalarının müşteri memnuniyetini sağlamasındaki etkisini ortaya koymaktır. Ayrıca bankacılık hizmetlerinin kalitesinin alt boyutları olan kolay erişebilirlik, güvenirlik, yanıt, garanti, empati ile müşteri memnuniyeti arasındaki ilişkiyi, banka müşterileri üzerinde karşılaştırmalı bir çalışma ile test etmektir. Araştırma problemi olarak; bankaların, bankacılık sektöründeki büyük rekabet ve bu alandaki hızlı teknolojik gelişmeler nedeniyle müşterilerinin sadakatini ve memnuniyetini sağlayacak müşteri hizmetlerinin kalitesini artırmak ve rekabetçi konumlarını koruma ihtiyacı belirlenmiştir. Araştırma metodolojisi olarak, araştırma verileri 2021 yılında İslami ve Arap ticari bankalarından 413 müşteriye uygulanan anketlerle toplanmıştır. Anket iki bölümden oluşmuş, birinci bölümde hedef kitle ile araştırma konusu arasındaki ilişki demografik özellikleri açısından açıklanmış, ikinci bölümde hipotezleri test etmek için sorular kullanılmıştır. Katılımcıların, bankacılık performansı ve hizmet kalitesi bulguları aralarındaki ilişkinin pozitif yönlü ve çok yüksek düzeyde anlamlı olduğu belirlenmiştir. Bu sonuç bankacılık performansında artış olduğunda hizmet kalitesi düzeylerinde yüksek seviyede bir artış olduğunu göstermektedir. Araştırma modelinde kolay erişebilirlik, güvenirlik, yanıt, garanti empati ve hizmet kalitesi bağımsız değişkenlerinin bankacılık performansı, verimli bankacılık ve etkin bankacılık performansı üzerindeki etkilerinin incelenmesinde bağımsız değişkenlerin birden fazla olması nedeniyle çoklu doğrusal regresyon modeli yapılmıştır. Hizmet kalitesi düzeylerinin bankacılık performansı düzeyleri üzerinde anlamlı bir etkisi olduğu belirlenmiştir. Regresyon eşitliği incelendiğinde hizmet kalitesinden memnuniyet düzeylerinin bankacılık performansı üzerinde pozitif yönlü bir etkisinin olduğu belirlenmiştir. Kolay erişebilirliğin, güvenirliğin, garantinin ve empatiden memnuniyet düzeylerinin etkin bankacılık performansı düzeyleri üzerinde anlamlı bir etkisi olduğu belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Bankacılık Hizmetleri, Toplam Kalite Yönetimi, Müşteri Memnuniyeti
Katılım bankacılığı bireysel müşterilerinin banka tercihine etki eden faktörler ve katılım bankacılığı bilgi düzeyleri: İstanbul ve Bursa illeri örneği
Dünya literatüründe İslami bankacılık olarak isimlendirilen katılım bankacılığı, faizi kullanmaması sebebiyle geleneksel bankacılıktan ayrılmaktadır. Katılım Bankacılığı, bankacılık faaliyetlerinin faizsizlik ilkesi ile bankacılık faaliyetlerini yerine getirmesidir. Bu çalışma ile bireysel banka müşterilerinin katılım bankaları tercih nedenlerinin araştırılması amaçlanmıştır. Katılım bankası bireysel müşterilerinin banka tercihlerine etki eden faktörlerin tespit edilmesi amacıyla, hazırlanan anket, İstanbul ve Bursa illerinde katılım bankalarında mevcut banka müşterilerinden seçilmiş örneklem kapsamında 390 katılımcıya, google anket uygulaması üzerinden iletilerek veriler toplanmıştır. Anketlerden elde edilen veriler Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) programı kullanılarak analiz edilmiştir. Analizlerde, lojistik regresyon analizi, açıklayıcı faktör analizi, t-testi ve tek yönlü varyans analizi testi kullanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda, katılımcıların çoğunluğunun evli, 36-35 yaş aralığında, lisans mezunu, özel sektör çalışanı oluşturmuştur. Katılımcıların yarısından fazlasının hem katılım bankası hem de geleneksel bankalarda hesabı olduğu görülmüştür. Banka tercihindeki en öncelikli faktör banka imajı ve bankaya olan güven olmuştur, önemli olan faktörler sırasıyla, personel kalitesi ile ürün ve hizmetler olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Yapılan t testi ve varyans analizi sonucunda, katılımcıların cinsiyeti, meslekleri, aylık geliri açısından banka tercihlerinde anlamlı bir farkın olmadığı; yaş ve eğitim düzeyi için anlamlı bir farkın olduğu belirlenmiştir. Medeni durum ve gelir seviyesi incelendiğinde ise sadece ürün ve hizmetler faktörü bakımından anlamlı bir fark bulunduğu anlaşılmıştır. Aynı sonuç çalışma süresi ve çalışılan banka sayısı için elde edilmiştir. Sadece ürün ve hizmetler faktörü banka ile çalışılan süre ve çalışılan banka adedi ile anlamlı şekilde farklılaşmaktadır. Banka müşterilerinin katılım bankası hakkında bilgi sahibi olma oranının düşük olduğu sonucuna varılmıştır. Ancak yine 20 kavramın her biri için bilgi düzeyi frekans analizleri yapıldığında en yüksek frekans değerleri 2 ile 5 yıl arası katılım bankasında hesabı olan banka müşterilerin "müzara" kavramı hariç bilgi sahibi oldukları bulunmuştur. 2 yıldan çok ancak 5 yıldan az banka mudilerinin ürünleri ve bilgileri takip ettiği anlaşılmaktadır. Buna karşılık 10 yıldan fazla süredir katılım bankası mudilerinin bu kavramlara hakimiyeti diğer gruplardan daha azdır. Banka müşterilerinin ilk yıllardaki bilgi seviyelerini arttırmaya yönelik bankalardaki çalışmaların arttırılması gerekli olduğu göze çarparken, 10 yıldan fazladır hesabı olan müşterilerin ilgilerinin azaldığı için daha az bilgi sahibi oldukları düşünülebilir.
Türkiye'de faizsiz finans muhasebe standartlarının katılım bankacılığı yatırım enstrümanları ile ilişkisi
Günümüz dünyasında katılım bankaları ve katılım bankacılığı faizsiz finans ürünlerinin önemi yadsınamayacak bir boyuta gelmiştir. Hem Türkiye'de hem de dünyada katılım bankaları artmakta ve katılım bankalarına olan ilginin sadece Müslüman toplumlarda değil, Müslüman olmayan toplumlarda da tercih edildiği görülmektedir. Katılım bankaları, faizsiz finans anlayışına sahip işletmeler olmasından dolayı konvansiyonel bankalarda olduğu gibi faiz merkezli bankacılık sisteminden farklı bir yaklaşım sunmaktadır. Katılım bankacılığı, faizsiz finans ilkeleri ve temel yaklaşımı olan "paylaşımcılık" anlayışına dayanmaktadır. Önemi ve popülaritesi artan katılım bankaları tıpkı konvansiyonel bankalarda olduğu gibi finansal işlemlerinde dikkate aldığı Uluslararası Finansal Raporlama Standartları'dır. Bununla beraber günümüzde üzerine çalışmalar yapılan ve daha da geliştirilmeye çalışılan Faizsiz Finans Muhasebe Standartları karşımıza çıkmaktadır. Dünyada ortak muhasebe dili oluşmasını sağlayan Uluslararası Finansal Raporlama Standartları çerçevesinde hazırlanan Faizsiz Finans Muhasebe Standartları katılım bankalarının finansal faaliyetlerinde bir çerçeve görevi üstlenmektedir. Bu noktada çalışmada hem Türkiye'de hem dünyada sayıları gittikçe artan katılım bankaları ele alınıp Türkiye'de faaliyet gösteren katılım bankaları incelenmiş ve Faizsiz Finans Muhasebe Standartları ile ilişkisi açıklanmıştır.
Katılım bankacılığı
Türkiye'de bankacılık sisteminde üçüncü bir bankacılık türü olarak yerini almış olan Katılım Bankaları, sektöre dahil olduğundan bu yana karlılığını ve hızlı değişimini sürdürmektedir. Türk bankacılık sisteminde dört adet katılım bankası bulunmaktadır. Bu katılım bankaları 2005 senesinden bu yana kriz dönemleri dahil karlılıklarında devamlı olarak ilerleme kaydetmişler ve geleneksel bankacılık ile rekabet edebilir duruma ulaşmışlardır. Katılım bankaları Türkiye'deki toplam bankacılık sistemindeki aktif toplamının 2012 yılsonu itibariyle % 5,1'ine sahiptir. Rakamın küçük gibi gözükmesine karşın bankacılık anlayışı olarak geniş kitlelere ulaşmış olan katılım bankaları, sektörde yerini sağlamlaştırmıştır. Bu çalışmada katılım bankacılığı ve performansı hakkında farkındalık oluşturulması amaçlanmıştır. Çalışmanın ilk bölümünde finansal kurumlar ve araçları hakkında bilgiler verilmiştir. Çalışmamızın ikinci bölümünde faizsiz bankacılık, faizsiz bankaların dayandığı temel ilkeler, işlevleri, fon teminleri hakkında bilgiler verilmiştir. Üçüncü bölümde ise katılım bankalarının kavramı, gelişimi, dünyadaki ve Türkiye'deki gelişimi, özellikleri incelenmiştir.
Katılım bankacılığı ve hizmetlerinin vergilendirilmesi
Türk Bankacılık sistemi içerisinde gün geçtikçe artan sayıları ve verdikleri hizmetler itibariyle yerini iyice pekiştiren katılım bankalarının gelecekte mali kesimin en önemli aktörleri arasında söz sahibi olmaları beklenmektedir. Katılım bankalarının vergilendirilmesi, kurulmaya başladıkları yıllarda; Özel Finans Kurumları adıyla çıkarılan düzenlemeler başta olmak üzere gelir ve harcama üzerinden alınan vergilerin kapsadığı yasalar ve idari düzenlemelerle vergilendirmekte iken, bu kurumların faizsizlik ilkesine göre faaliyet göstermeleri nedeniyle bazı sorunlar ortaya çıkmış, yeni yasal düzenlemelere ihtiyaç duyulmuştur. Ülkemizin gelişen ekonomik yapısı ve sayılarındaki artışla birlikte Katılım Bankalarının diğer çeşitli bankalardan ayrı bir yerde tutulması ve kendilerine özgü işleyişlerinden kaynaklanan vergisel problemlerin önüne geçmek üzere bu kuruluşların 5411 sayılı yasaya tabi tutulması söz konusu olmuştur. Ayrıca kurumlar vergisi, gelir vergisi, banka ve sigorta muamele vergileri ile diğer ilgili vergi kanunlarında yapılan değişiklerle birlikte vergilendirilmelerinde yaşanan sorunlar giderilmeye çalışılmıştır. Günümüz itibariyle katılım bankaları herhangi bir fark gözetilmeksizin diğer bankaların tabi oldukları tüm yasal ve idari düzenlemelere uymak durumundadırlar. Tezin amacı, katılım bankalarının vergilendirilmesi ile ilgili hem sorumlu hem de yükümlü sıfatı ile tabi oldukları vergilerin incelenmesi, uygulamada ortaya çıkan sorun ve çözüm önerilerinin değerlendirilmesidir.
İslam'da faizin tarihsel süreci ve katılım bankalarının eleştiriye açık yönleri
Bankalar günümüzdeki iktisadî hayatın en temel kurumları haline gelmiştir. Mevduat bankalarının işlemlerine konu olan faizin hükmü hakkında büyük oranda ittifak sağlanmıştır. Ancak katılım bankalarının özellikle fon kullandırma yöntemleri üzerinde bazı tartışma ve tereddütler mevcuttur. Bu çalışmada katılım bankalarının fon toplama ve kullandırma yöntemlerinin İslam hukukuna uygun olup olmadığı incelenmiştir. Çalışmanın giriş kısmında tezin amacı, önemi, kapsamı, metodu ve kaynakları ele alınmıştır. Bu kısımda ayrıca genel bir bakış açısı oluşturmak amacıyla, faiz ile ilgili leh ve aleyhteki görüş ve yaklaşımlar özet olarak sunulmuştur. Tezin birinci bölümünde çalışmada kullanılan kavramların çerçevesi tespit edilmiş, akabinde ribâ yasağının daha iyi anlaşılabilmesi amacıyla, cahiliye döneminin iktisadî uygulamaları incelenmiştir. Daha sonra ribâyı yasaklayan naslar ele alınmış ve ribâ yasağının keyfiyeti üzerinde durulmuştur. Ardından fıkhın sistematik hale getirildiği müçtehit imamlar döneminde tespit edilen ribâ hakkındaki kaideler ele alınmıştır. Bu bölümün sonunda ise günümüz katılım bankaları için önemli bir referans kaynağı olan para vakıfları ve konumuzla ilgili uygulamaları incelemeye tâbi tutulmuştur. Tezin ikinci bölümünde katılım bankalarının fon toplama ve kullandırma yöntemleri incelenmiştir. Söz konusu uygulamaların tespit edilmesi amacıyla bankaların resmi sitelerindeki sözleşmeler esas alınmıştır. Çalışmanın son bölümünde ise katılım bankalarının söz konusu uygulamaları, İslam iktisat düşüncesinin temel kaideleri açısından bütüncül olarak ele alınmıştır. Çalışmanın sonunda ise ulaşılan sonuçların ifade edildiği bir değerlendirme bölümüne yer verilmiştir.
Katılım bankacılığı
Katılım Bankaları, özel cari ve katılma hesapları yoluyla fon toplayarak kredi kullandırmak esas olmak üzere faaliyet gösteren kuruluşlardır. Ülkemizde 1983 yılında alınan 83/7506 sayılı Bakanlar Kurulu kararına dayanarak "Özel Finans Kurumları" adı altında faaliyete başlamışlardır. 2005 yılında yürürlüğe giren 5411 sayılı Bankacılık Kanunu ile "katılım bankası" adını almış ve tüm faaliyetleri bankacılık kanunu kapsamına alınmıştır. Katılım bankalarının kuruluş esası "faizsiz bankacılık" ve "kar-zarar ortaklığı" ilkelerine dayanmaktadır. Katılım bankacılığı işlemlerinin "faizsiz bankacılık" ve "kar-zarar ortaklığı" ilkelerine uygun olarak yürütülüp yürütülmediğinin tespiti için öncelikle "faiz", "kar" ve "kar payı" kavramları ile Türk hukukunda geleneksel bankacılık faaliyetlerini icra eden mevduat bankalarının ve mevduat bankaları işlemlerinin incelenmesi gerekmektedir. Katılım bankalarının fon toplama ve fon kullandırma yöntemleri de ayrıca ele alınmalıdır. Katılım bankacılığının kuruluş felsefesi İslam dininde yer alan faiz yasağına dayandığı için, bahsi geçen incelemelerin Türk ve İslam hukukunda mukayeseli olarak incelenmesi daha doğru olacaktır. Katılım bankalarının fon toplama yöntemleri "özel cari hesap", "katılım hesabı" ve "sendikasyon kredileridir". Katılım bankalarının fon kullandırma yöntemlerine dair Türk hukukundaki uygulama ve kavramlar ile global uygulama ve kavramlar ayrı ayrı anlatılmalıdır. Fon toplama çeşitliliği sağlamak amacıyla, anonim şirketlerin tahvil ihraç etmelerinden esinlenilerek "sukuk" adlı sermaye piyasası aracı ortaya konulmuştur. Sukuk, Türk hukukunda "kira sertifikası olarak" adlandırılmaktadır. Anahtar Kelimeler: Banka, Katılım bankası, Faiz, Kar, Kar payı, Faizsiz bankacılık, Karzarar ortaklığı, Özel cari hesap, Katılım hesabı, Sendikasyon kredisi, Sukuk, Kira sertifikası
Kamusal sermayenin katılım bankacılığına girmesinin sektörün performansına etkisi: Türkiye katılım bankacılığına yönelik bir panel veri analizi
Günümüz dünyasında küreselleşmenin de etkisiyle ulus içinde yapılan ticaretin yanı sıra uluslararası ticaret de her geçen gün artarak devam etmektedir. Tüm dünyada ulusal bazda ve uluslararası düzeyde gerçekleştirilen ticari hareketliliklerde KOBİ'ler (Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler) önemli unsurlardan bir tanesidir. Ülke ekonomilerinin önemli bir taşıyıcısı konumunda olan KOBİ'ler ile ulusal ve küresel bazda gerçekleşen bu ticarette ülke olarak öne geçmek, sürdürülebilirliği sağlamak, dış ticarette artı vermek için işletimlerinizin de güçlü olması gerekmektedir. KOBİ'lerin ve dolayısıyla ülke ekonomilerinin bu niteliklere sahip olabilme noktasındaki en önemli dayanakları güçlü bir finansal yapıdır. Kendi öz sermaye güçlerinin yetmediği zamanlarda finansman ihtiyaçlarının zamanında ve uygun koşullarda karşılanması için tüm dünyada bankacılık sistemi aktif rol oynamaktadır. Finans sektörünün en önemli aktörü olan bankaların yurt içinden veya yurt dışından buldukları finansmanlar ile işletmelere sermaye aktarımı yapması sayesinde işletmeler ulusal veya uluslararası düzeyde rekabet gücü yakalayabilmektedirler. Son dönemde ülkemizde konvansiyonel bankaların yanı sıra katılım bankaları da finansman alanında adından söz ettirmeye başlayarak her geçen yıl reel sektöre verdiği desteği arttırmaktadır. Yakın bir sürece kadar sadece özel ve yabancı sermayeli bankaların hâkim durumda olduğu Türkiye katılım bankacılığı sektörüne kamu otoritesinin sektördeki canlanmaya ve artan hacme kamu otoritesi de kayıtsız kalmayarak son dönemde hızlı şekilde sektöre giriş yapması ile sektörün konvansiyonel sistemle arasındaki farkı kapayarak sektöre kamusal sermayenin girişinin sektöre bir dinamizm kazandırması durumu ortaya çıkmıştır. Bu sürecin performans göstergeleri ile yıllar itibariyle gözlenmesi amacından hareketle çalışmada kamusal sermayeli katılım bankalarının sektöre girişinin ortaya çıkardığı etkinin ölçülmesi amacıyla çalışmada 2010: Q1-2020: Q2 yılları arasındaki veriler ile dinamik panel veri analizi yöntemi kullanılarak analizler gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın sonucunda kamusal sermayenin sektöre girmesinin olumsuz etki ortaya çıkardığı yapılan analizler sonrasında gözlenmektedir. Buradan hareketle kamu sermayeli katılım bankalarının daha çok yaygınlaşarak ölçek ekonomisi etkisi yaratmasıyla sektöre olumlu katkı sağlayabilir. Aynı zamanda Kamu katılım bankaları devlet otoritesini kullanarak yurt içi ve yurt dışından daha çok kaynak temin edebilir. Bu bağlamda da avantaj sağlayarak sektöre önemli bir katkı ortaya çıkaracağı düşünülmektedir.
Yıllık faaliyet raporlarının uluslararası entegre raporlama çerçevesi ilkelerine uygunluğunun değerlendirilmesi: Faizsiz Bankacılık sektörü üzerine bir araştırma
Faizsiz bankalar, İslam dininin temel kaynakları ve temel ilkeleri doğrultusunda fon sağlayan ve bu fonları kullandıran İslami finans sektörünün en önemli kuruluşlarıdır. Faizsiz bankacılık varlıklarının yıllar itibariyle arttığı dikkate alındığında bu bankaların paydaşlarının beklenti ve taleplerine ne ölçüde cevap vereceği de önem kazanmaktadır. İşletmeler faaliyet sonuçlarını, kurumsal raporlar aracılığıyla paydaşlarına sunmaktadır. Finansal raporlama, belirli bir tarihteki varlıkları, kaynakları ve özkaynakları gösteren bilanço (finansal durum tablosu), faaliyet sonuçlarını gösteren gelir tablosu (kâr veya zarar ve diğer kapsamlı gelir tablosu), nakit giriş ve çıkışlarını gösteren nakit akış tablosu (nakit akım tablosu) ve özkaynaklardaki değişimi gösteren özkaynak değişim tablosu gibi sadece finansal bilgileri içeren finansal tablolardan oluşmaktadır. Finansal raporlama, dünyada artan küreselleşme olgusu, finansal darboğazlar, sosyal, çevresel, ekonomik risklerin artması sonucu paydaşların bilgi ihtiyacını karşılamada yetersiz kalmış ve kurumsal raporlama anlayışı sürdürülebilirlik raporlamasına doğru evrilmiştir. Geniş paydaş grubunun bilgi ihtiyacını karşılamada; işletmelerin faaliyetlerinin çevresel, sosyal, yönetişimsel ve ekonomik faktörler üzerindeki etkisini ve bunlardan nasıl etkilendiğini gösteren sürdürülebilirlik raporlaması, raporlama anlayışında önemli bir unsur haline gelmiştir. Finansal raporlama, kurumsal raporlamaya finansal bilgiler açısından yaklaşırken sürdürülebilirlik raporlaması sürdürülebilirlik konularını içermektedir. Entegre raporlama ise, finansal ve finansal olmayan bilgileri tek bir rapor altında birleştirerek, kısa orta ve uzun vadede değerin nasıl yaratıldığı, yaratılan değerin nasıl korunduğu veya tüketildiği ile ilgili bilgi veren bütüncül bir kurumsal raporlama türüdür. Entegre Raporlama tek rapor olarak adlandırılsa da içerisinde finansal raporlama ve sürdürülebilirlik raporlaması bilgilerini içermektedir. Çalışmanın amacı; faizsiz bankacılık ve entegre raporlamanın incelenmesi, küresel faizsiz bankacılık sektöründe faaliyet gösteren faizsiz bankaların entegre raporlamadaki mevcut durumunu tespit etmektir. Bu amaçla öncelikle faizsiz bankacılığın teorik çerçevesi, faizsiz bankacılığın mevcut durumu ortaya konmaya çalışılmış; entegre raporlamanın teorik çerçevesi, entegre raporlama ile ilgili çerçeveler, entegre raporun güvencesi ve güvenilirliğine değinilmiş, entegre raporlamanın mevcut durumu incelenmiştir. Çalışmanın araştırma bölümünde ise faizsiz bankacılık sektöründe faaliyet gösteren faizsiz bankaların entegre raporlamadaki durumu 2020 yılına ait yıllık faaliyet raporları incelenerek tespit edilmeye çalışılmıştır. Araştırma evrenine dâhil edilen Türkiye ve çeşitli ülkelerde 76 faizsiz bankanın yıllık faaliyet raporu üzerinden yapılan içerik analizi sonucunda; faizsiz bankaların ortalama entegre rapor skorunun yaklaşık 0,55 (%55) ve 76 faizsiz bankanın %57'sini temsil eden 43 faizsiz bankanın entegre rapor skorunun 0,50 (%50) ve üzerinde olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Katılım bankalarının pazar hâkimiyeti, sorunları ve talep yapısının analizi: Ege bölgesi örneği
Son 20-30 yıldır ülkeler arasındaki fiziki ve teknolojik sınırların kalkması, ülkelerin siyasi işbirlikleri ile birlikte ekonomik işbirliklerinin de artmasını beraberinde getirmiştir. Ekonominin temel aktörlerinden bankacılık sektörü de bu olumlu süreçten faydalanmış, dünyada ve Türkiye'de bankacılık sektörü hızla büyümüştür. Bu büyümenin sonuçlarından biri olan ve faize duyarlı Müslümanların ellerindeki fonları piyasaya kazandırmak amacıyla dünyada 1970'lerde ortaya çıkan, Türkiye'de ise 1980'li yıllarda şekillenmeye başlayan İslami bankacılık sisteminin rakamsal ve hacimsel boyutları günümüzde gittikçe büyümektedir. İslami bankacılık sistemi her ne kadar konvansiyonel bankacılık sisteminde olduğu gibi topladığı fonları kredi olarak kullandırıp kâr elde etme amacına dayansa da konvansiyonel bankalardan farklı bazı araçlar ve yöntemlerle çalışmaktadır. Çalışmanın amacı gittikçe büyüyen İslami bankacılık alanında katılım bankalarının sorunlarının, sektördeki pazar payının incelenmesi ve Türkiye'nin en önemli bölgelerinden biri olan Ege Bölgesi'ndeki katılım bankası müşterilerinin katılım bankalarına olan talep yapısının analizini gerçekleştirmektir. Çalışmanın bu alana yönelmesindeki en önemli etkenlerden biri, dünyada farklı ülkelerde katılım bankası müşterilerinin talep yapısının araştırılması ve analiz edilmesi noktasında farklı akademik çalışmalar gerçekleştirilmişken, ülkemizde bu alan üzerinde yeteri kadar makro bazda çalışmalar yapılmamış olmasıdır. Aynı zamanda Türkiye'de katılım bankalarının talep yapısının belirlenmesine yönelik yapısal eşitlik modellemesi çerçevesinde doğrulayıcı faktör analizi yardımıyla bir modelin oluşturulmaması da gerçekleştirdiğimiz doktora çalışmasına dayanak teşkil eden bir diğer temel faktördür. Dolayısıyla çalışmada "Katılım Bankaları Tercih Sebepleri" adıyla 4 boyut altında yer alan 21 madde aracılığıyla ölçülebilen yeni bir ölçek modeli doğrulanarak; bu konuda araştırmacılara, akademisyenlere ve genel olarak faizsiz bankacılığa yönelik yeni bir model kazandırılmış, aynı zamanda da pratiğe yönelik olarak katılım bankalarının da kendi müşteri ve ürün politikalarını belirlerken faydalanacakları yeni bir kaynak oluşturulmuştur. Çalışmada katılım bankalarının tercih edilmesinde etkili olan faktörler ulusal ve uluslararası literatür çerçevesinde incelenmiş, Ege Bölgesi'ndeki katılım bankası müşterileri üzerinde uygulanan ölçek sonucunda katılım bankaları talep nedenlerinin tespit edilmesi için istatistiksel programlarla yapısal eşitlik modeli çerçevesinde doğrulayıcı faktör analizi ile birlikte cronbach's alpha, t-test, varyans ve korelasyon analizleri gerçekleştirilmiştir.
Yapılandırılmış finansman modeli olarak sukuk ve proje finansmanında kullanımı
Bu çalışmanın amacı, İslami finansmanın en hızlı büyüyen alanı olan ve faizsiz finansmanın gelişimi açısından da büyük önem taşıyan sukukun yapılandırılmış, alternatif bir finansman aracı olarak kamu ve özel proje finansmanında kullanımına ilişkin ilkeler ve yapılar ile pratik işlemsel konuların incelenmesidir. Bu amaçla, konuyla ilgili literatür ve mevzuat taraması yapılmış, genelde İslami finansman, özelde ise sukuk uygulamasının gelişimi incelenmiş ve uluslararası uygulamalar çerçevesinde, Türkiye mali piyasaları açısından proje finansmanı amacıyla sukuk uygulamasının etkinliği değerlendirilmiştir. Genişleyen varlık tabanı, güçlü performansı, ağırlıklı olarak dini hassasiyete sahip yatırımcıların ötesinde tüm yatırımcılar nezdinde öneminin artması, yeni ve mevcut pazarlarda faizsiz sigortacılık sisteminin artan potansiyeli, İslami fon yönetimi endüstrisinin güçlü potansiyeli ve kapsamlı İslami finansal altyapının gelişimi gibi bazı önemli gelişmeler neticesinde, küresel finansal sistemde faizsiz finansmanın önemi giderek artmaktadır. Proje finansmanının da faizsiz finansman kavramına ve felsefesine oldukça uygun bir fon kullanım alanı olduğu gerçeği düşünüldüğünde, kalkınma hedefleri ve makro ekonomik dengeler çerçevesinde, ihtiyaç duyulan finansman kaynaklarının çeşitlendirilmesi ve alternatif finansman kaynaklarına ve ürünlerine imkân tanınması amacıyla sukuk ya da kira sertifikası ihracının büyük önem arz ettiği düşünülmektedir. Konuya ilişkin yasal altyapının tamamlanması ve belirsizliklerin de ortadan kalkmasıyla önümüzdeki dönemde uluslararası piyasalara paralel olarak Türkiye mali piyasalarında da sukukun öneminin artması beklenmektedir.Anahtar Sözcükler:1- Yapılandırılmış Finansman2- Proje Finansmanı3- Faizsiz Finansman4- Sukuk5- Kira Sertifikası
Katılım bankalarında bireysel emeklilik sistemi ve işleyişi
Çalışmanın amacı katılım bankacılığı alanında yeni sunulan bireysel emeklilik sisteminin gerekliliğini ve işleyiş aşamasında bireysel emeklilik sisteminin fonlarının değerlendirilmesi hangi enstrümanlarla gerçekleştirdiğini ortaya koymaktır. 12/01/2008 tarihinde Resmi Gazete ile bireysel emeklilik sistemi içinde en az %30 oranında Devlet Tahvili Hazine Bonosu bulunma şartı kaldırılmasıyla katılım bankacılığında bireysel emeklilik sistemi doğmuştur.Faize duyarlı tasarruf sahiplerinin sisteme girmesiyle katılım bankacılığı sektörünün gelişmesine önemli etkileri olacaktır. Faizsiz bireysel emeklilik sisteminde fonların değerlendirilmesi yeni oluşan ve gelişen bir alandır. Bu konu alanıyla ilgili yayınlaşmış bilimsel kaynağın az olması bu çalışmanın önemini arttırmaktadır.Katılım bankalarında BES'nin çok kısa bir geçmişinin oluşu sisteme dair istatistiksel verilerin yeterince sağlanamaması ve literatürün az olması sınırlılık olarak söylenebilir. Ayrıca bankacılık sisteminde rekabet yoğunluğu nedeniyle bazı verilerin elde edilememesi araştırmanın sınırlılıkları olarak sıralanabilir. Bu araştırmada, gerekli literatür taraması yapılarak betimsel araştırma türü uygulanmıştır.Çalışmanın birinci bölümünde, Türk bankacılık sistemi değerlendirilmiş bankacılık sisteminin içerisinde katılım bankacılığın yeri ve önemi belirtilerek katılım bankacılığının özellikleri hakkında araştırma yapılmıştır. Katılım bankacılının doğuşu, Türkiye'deki mevcut durumu ve işleyiş prensipleri ile ilgili araştırma yapılarak Türkmali sektöründeki önemine vurgu yapılmıştır. Katılım bankacılığının fon toplama, değerlendirme, finansman teknikleri ve fon kullandırma teknikleri açıklanmıştır. böylece katılım bankalarının yapısı ve özellikleriyle ilgili çeşitli kaynaklardan yararlanılarak önemi ortaya konulmuştur.Çalışmanın ikinci bölümünde, katılım bankalarında bireysel emeklilik sistemin incelenerek işleyişi hakkında araştırma yapılmıştır. Öncelikle bireysel emeklilik sisteminin gerekliliği, doğuşu ve özellikleri ile ilgili araştırma yapılmıştır. Diğer aşamada ise katılım bankalarındaki bireysel emeklilik sisteminin özellikleri ve ticari bankalardaki bireysel emeklilik sistemindeki farklılıklarla ilgili değerlendirme yapılmıştır. Ayrıca katılım bankalarında BES' in oluşabilmesi için faizsiz emeklilik yatırım fonlarının doğuşu ve özellikleri araştırılmıştır. Faizsiz emeklilik yatırım fonlarının içerisindeki faizsiz enstrümanların neler olduğu bu emeklilik fonlarını içerisindeki oranları % olarak payı araştırılmıştır.Çalışmanın üçüncü ve son bölümünde ise, katılım bankaları ile mevduat bankalarında sunulan BES'nin karşılaştırılması yapılmıştır. Benzer yönleri ile farklı olan yönler araştırılmıştır. Ayrıca faizsiz emeklilik yatırım fonlarının son yıllardaki performansları araştırılmıştır. Katılım bankalarında bireysel emekliliğin daha verimli ve performanslı olabilmesi için faizsiz sabit getirisi olan yatırım araçlarına yönelinmesi gerektiği vurgulanmıştır.Anahtar Kelimeler: Banka, katılım bankası, bireysel emeklilik sistemi, faizsiz enstrümanlar.
Kastamonu ilindeki banka müşterilerinin katılım (İslami) bankacılığı hakkındaki algıları
Bu araştırmanın amacı, Kastamonu ilindeki banka müşterilerinin İslami bankacılık ve finans uygulamaları hakkındaki algılarını bir anket uygulaması ile belirlemektir. Anketin örneklem kapsamındaki 275 katılımcıya internet ortamında ulaştırılmasıyla veriler elde edilmiştir. Toplanan veriler ile katılımcıların demografik özellikleri, İslami finans ve faizsiz bankacılık ürünleri hakkındaki düşünceleri istatistiksel olarak analiz edilmiştir. Veriler ile ilk önce frekans tabloları oluşturulmuştur. Ardından veriler çeşitli analiz yöntemlerine tabi tutularak önemli bulgular elde edilmiştir. Bulgulara göre; katılımcıların genel olarak İslami finans hakkındaki bilgi düzeyleri düşük seviyelerdedir. Murabaha ve Mudaraba katılımcılar tarafından en çok bilinen ürünlerdir. Katılımcıların banka seçimini etkileyen en önemli faktörler; bankanın itibarı, düşük işlem masrafları ve banka personelinin davranışlarıdır. Dini hassasiyet ise son sıralarda yer almıştır. Ayrıca müşterilerin İslami bankacılık hakkında şüpheleri bulunmaktadır.
Dindarlık ve faydacılığın faizsiz finansal ürünleri satın alma davranışlarıyla etkileşimi: Kuşakların farklılığı
Bu araştırmanın temel amacı, katılım banka müşterilerinin faizsiz finansal ürünleri satın alma davranışlarında dindarlığın ve faydacılığın doğrudan ve dolaylı etkileşimlerini keşfedici ve doğrulayıcı analiz yöntemleriyle tespit etmek ve bu ilişkilerden yola çıkarak doğrulayıcı karakterli modeller geliştirmektir. Bunun yanı sıra kuşakların farklılıklarını incelemektir. Araştırma evrenini; Türkiye Katılım Bankaları Birliği kapsamında yer alan İstanbul ilinde faaliyet gösteren özel katılım bankalarının müşterileri oluşturmaktadır. Nicel araştırma yönteminin (nicel araştırma deseni) kullanıldığı araştırmada, veriler çevrimiçi (online) anket tekniği ile toplanmıştır. Değerlendirmeye alınan ve verilerin analizinde kullanılan toplam anket sayısı 395'tir. Araştırmada kullanılan başlıca istatistiksel analizler; betimleyici istatistikler, keşfedici faktör analizi, regresyon analizi, farklılık testleri, doğrulayıcı faktör analizi ve yol (path) analizi şeklindedir. Verilerin analizinde SPSS 18.0 ve AMOS 21 paket programları kullanılmıştır. Araştırmanın doğrulayıcı karakterli analiz sonuçlarına göre; katılım banka müşterilerinin dindarlık eğilimlerini en iyi düzeyde temsil eden dindarlık boyutu, dini bilgi değişkenidir. Müşterilerin faydacılık algılarını en iyi temsil eden boyut, algılanan kullanışlılık değişkenidir. Son olarak müşterilerin satın alma davranışlarını en iyi temsil eden boyut ise, satın alma niyeti değişkenidir. Araştırma modelinde yer alan değişkenlere dönük doğrudan ilişkiler kapsamında; müşterilerin dindarlık eğilimlerinin (İnanç-uygulama-bilgi-deneyime dayalı sonuç) satın alma davranışları (satın alma tutumu, niyeti ve gerçek satın alma) üzerinde anlamlı bir etkisi olmamıştır. Öte yandan faydacılık algılarından algılanan kullanışlılık değişkeninin, katılım banka müşterilerinin satın alma davranışlarının tüm boyutları üzerinde (satın alma tutumu-niyeti-gerçek satın alma) pozitif yönde ve anlamlı düzeyde güçlü şekilde etkisi olduğu tespit edilmiştir. Faydacılık değişkenlerinden algılanan finansal maliyet değişkeninin ise, satın alma davranışlarından satın alma tutumu ve gerçek satın alma davranışı üzerinde anlamlı düzeyde ve negatif yönde bir etkisi gözlenmiştir. Katılım bankalarının müşterilerinin algıladıkları faydacılık düzeylerinden algılanan kullanışlılık değişkeni, dindarlık eğilimlerinin tamamı (inanç-uygulama-bilgi-deneyime dayalı sonuç) üzerinde anlamlı düzeyde ve pozitif yönde etkisi doğrulanmıştır. Faydacılık algılarından finansal maliyet algıları, dindarlık eğilimlerinin tamamı (inanç-uygulama-bilgi-deneyime dayalı sonuç) üzerinde anlamlı düzeyde ve negatif yönlü bir etkiye sahiptir. Bir diğer faydacılık algısı olan algılanan güvenilirlik değişkeninin, dindarlık boyutlarının tamamı (inanç-uygulama-bilgi-deneyime dayalı sonuç) üzerinde anlamlı ve negatif yönde etkisi gözlenmiştir. Son olarak satın alma tutumunun, satın alma niyeti üzerinde; niyetin ise gerçek satın alma değişkeni üzerinde anlamlı düzeyde ve pozitif yönlü etkisi olduğu tespit edilmiştir. En nihayetinde, X ve Y kuşağının her biri incelenen değişkenler açısından anlamlı farklıklara sahip oldukları gözlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Dindarlık, Faydacılık, Satın Alma Davranışları, Faizsiz Finans, Kuşaklar