Deputy

Demokrat Parti dönemi Hatay milletvekilleri ve meclisteki faaliyetleri (1950-1960)

1923'te Cumhuriyet'in ilan edilmesinden sonra Türk siyasal yaşamında önemli bir kırılma noktası olan 1950 seçimlerinde bir siyasi dönüşüm yaşanmıştır. Kuruluşundan itibaren ülke yönetiminde tek söz sahibi olan Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) muhalefete dönüşmüş, Demokrat Parti (DP) iktidara gelmiştir. Türk siyasal yaşamında Demokrat Parti dönemi olarak isimlendirilen söz konusu dönem, Mayıs 1950 seçimleri ile başlamış, 27 Mayıs 1960 askeri darbesi ile sonlanmıştır. Bu dönem IX., X., XI. yasama dönemlerini kapsamaktadır. Demokrat Parti döneminde Hatay Milletvekilleri ve Meclisteki Faaliyetleri (1950-1960) ismini taşıyan tez çalışmasında 1950-1954, 1954-1957 ve 1957-1960 yılları olmak üzere üç dönem süresince vazife üstlenmiş Hatay Milletvekilleri'nin, özgeçmişlerinin yanında mecliste yürüttükleri yasama faaliyetleri ile verdikleri kanun teklifleri ve önergeleri incelenmiştir. Bu bağlamda söz konusu çalışma, 1950-1960 yılları arasında vazife yürütmüş olan Hatay milletvekillerinin biyografileri, TBMM'de vermiş oldukları takrirleri, teklifleri, konuşmaları ve benzeri siyasi faaliyetlerinin neler olduğu ortaya konulmuştur. Her yasama dönemi kronolojik sıralamaya uygun bir şekilde ele alınarak milletvekillerinin faaliyetleri dönemler halinde aktarılmıştır. Meclis tutanaklarından ve TBMM arşivinden milletvekillerinin yasama çalışmaları ile alakalı kayıtlar tespit edilip bayındırlık, eğitim, kültür, ekonomi, sağlık, gibi benzeri hususlarda faaliyetleri ve söylemleri değerlendirilmiştir. Genel olarak değerlendirildiğinde IX. dönemde Hatay, muhalefet partisi CHP'li Milletvekilleri tarafından temsil edildiğinden dolayı söz konusu dönemde Hatay Milletvekilleri, hükümete karşı eleştirel bir yaklaşımla ülke ve bölge ile ilgili konuları ayrıntısıyla gündeme taşımışlardır. Hatay'ın ana vatana iltihakında önemli rol oynayan Tayfur Sökmen, Abdurrahman Melek gibi isimler bu dönemde Atatürk inkılaplarının korunmasına yönelik söylemlerde bulunmuşlardır. X. dönemde Hatay'ı DP'li Milletvekilleri temsil ettiğinden, daha çok bölgesel konulara odaklanmışlardır. XI. dönemde Hatay'ı muhalefet partisi olan CHP'li Milletvekilleri temsil etmiştir. Söz konusu dönemde Hatay Milletvekilleri, bir sınır şehri olan Hatay'ın gümrük sorunları başta olmak üzere genel sorunlarını mecliste dile getirmişlerdir.

Yassıada mahkemelerinde yargılanan Diyarbakır milletvekilleri

Daha Diyarbakır şehri ilkçağlardan günümüze kadar tarihi ve kadim bir şehir olma özelliğini her daim muhafaza etmiştir. Tarihin birçok kültürüne ve medeniyetine ev sahipliği yapan bu şehir, günümüze kadar varlığını koruyabilmiştir. Tarihi zenginliklere sahip Diyarbakır, bu yönüyle birçok araştırmaya konu olmuştur. Bu araştırmada Yassıada'da yargılanan Diyarbakır Milletvekilleri incelenmiştir. Tez çalışmasındaki amaç XI. Dönem Diyarbakır Milletvekilliği görevini icra eden 9 siyasetçinin Ülke ve Diyarbakır özelinde ele aldıkları siyasal, sosyal ve ekonomik faaliyetleri, yasama çalışmaları ve tutuklu bulundukları Yassıada'da kurulan Yüksek Adalet Divanınca yargılanmalarını inceleyip değerlendirmektir. CHP içinden çıkan farklı seslerin oluşturduğu muhalif grup, Demokrat Partiyi kurarak 1950 seçimlerinde, aralıksız 27 yıl süren, CHP yönetimine son verip iktidara oturmuştur, 1954 ve 1957 seçimlerini de zaferle kazanıp iktidar koltuğunu korumuştur. Ancak on yıllık siyasi varlıkları 27 Mayıs 1960 ihtilaliyle son bulmuştur. Demokratlar Yassıada'da kurulan Yüksek Adalet Divanı tarafından Ada mahkemesinde yargılanıp hapis cezasına çarptırılmışlardır. Türkiye Cumhuriyeti'nin yakın siyasi tarihinde CHP-ordu-basın üçlüsü etkili bir rol oynamıştır. Özellikle ülkedeki darbe gibi teşebbüslerde TSK başrolü üstlenmiştir. Ülkenin bir buhran ve kargaşanın içinde olduğunu düşünen Türk ordusu, kendince aksaklıkları gidermek adına iktidara müdahale etmekten geri durmamıştır. Bu doğrultuda Cumhuriyet tarihindeki ilk müdahalesini 27 Mayıs ihtilaliyle gerçekleştirmiştir. Darbenin akabinde muhalefet ve basın, Demokratları karalama siyaseti güderken 1960 Darbesini gerçekleştirenler kahraman olarak anılmıştır. Anahtar Kelimeler: Demokrat Parti, TBMM, Diyarbakır Milletvekilleri, Ordu, 27 Mayıs, Yassıada

II. Meşrutiyet Dönemi Meclis-i Mebusan'ında Arnavut milletvekilleri ve siyasî faaliyetleri

Osmanlı siyasi tarihinin en önemli dönemlerinden birisi kuşkusuz II. Meşrutiyet devridir. Bu dönemde anayasal yönetimine geçildiği gibi parlamento da açılmıştır. Bu dönemde birçok siyasi fırka veya cemiyet kurulmuştur. Fakat Dönemle özdeşleşen İttihat ve Terakki Cemiyeti olmuştur. Çünkü II. Meşrutiyet'e giden yolu İttihat ve Terakki Cemiyeti açmıştır. 1878 yılında II. Abdülhamid anayasayı askıya aldıktan sonra Meclis-i Mebusan'ı da süresiz bir şekilde tatil etmiştir. Fakat daha sonra dört tıbbiyelinin kurduğu ilk örgütlü muhalefet olan İttihat ve Terakki Cemiyeti zamanla genişleyerek II. Abdülhamid'in tekrardan Meşrutiyeti ilan etmesini sağlamıştır. Meşrutiyet'in ikinci defa ilan edilmesine kuşkusuz Arnavutlar da İttihat ve Terakki Cemiyeti'ne azımsanamayacak derecede yardım etmişlerdir. Cemiyet için pek çok siyasi faaliyette bulunmuşlardır. Arnavutların İttihat ve Terakki Cemiyet'ine yardım etmelerinin nedeni ise Meşrutiyet ortamının yaratacağı özgürlükçü ortamda birtakım taleplerin yerine getirilmesi düşüncesiydi. Fakat II. Meşrutiyet'in ilanıyla Arnavutlar umduklarını bulamamışlardır. İttihat ve Terakki, Meşrutiyet'in ilanından sonra Arnavutların yerine getirilmesini istedikleri taleplerini yerine getirmediği gibi benimsediği merkeziyetçi yapıyla da Arnavutları Hükümetten uzaklaştırmışlardır. Bu nedenle de Arnavutlar, II. Meşrutiyet'in ilanıyla başlayan dönemde İttihat ve Terakki'yi sert bir şekilde eleştirmişlerdir. Bu tepkilerini Arnavutluk bölgesinde çıkardıkları ayaklanmalar ile Devleti uzun bir süre boyunca uğraştırmışlardır. Ayrıca Meclis-i Mebusan'daki Arnavut mebuslarda parlamento içinde muhalefet ederek Hükümeti sert bir şekilde eleştirmekten geri durmamışlardır. Bizler de bu çalışmamızda Meclis-i Mebusan'da bulunan Arnavut mebusların ilk başta öz geçmişleri daha sonra ise gerek Meclis içinde gerekse Meclis dışında siyasi faaliyetlerini inceledik.

Türkiye'de çok partili dönemde bürokrasinin TBMM'de temsili ekseninde siyasete etkisi

Türkiye'de çok partili dönemde bürokrasinin siyaset kurumuna ciddi biçimde nüfuz ettiği ve demokratik siyaseti şekillendirdiği iddia edilmektedir. Bürokrasinin siyaset kurumuna iddia edildiği gibi ciddi bir şekilde etki edip etmediğini belirlemek amacıyla, bürokrasinin siyasetteki etkisinin TBMM'de temsil oranı ile doğru orantılı olduğu düşüncesinden yola çıkarak, 1946'dan 2015'e kadar geçen süreçte gerçekleştirilen toplam 17 genel milletvekili seçimlerinde seçilen tüm milletvekillerinin mesleki kökenleri incelenmiştir. Bürokrat kökenli milletvekilli, komisyon üyesi, bakan, başbakan ve cumhurbaşkanı oranlarına bakarak bürokrasinin siyasetteki etkinliği araştırılmıştır. 17 dönemin sonuçları birlikte değerlendirildiğinde bürokrat kökenli milletvekillerinin TBMM'deki ve özellikle Bakanlar Kurulu'ndaki temsil oranlarının dikkat çekici bir şekilde yüksek olduğu görülmüştür. 17 dönemin bürokrat kökenli milletvekili ortalaması % 41.3 gibi yüksek bir oranda bulunmuştur. 17 dönemde TBMM'de kurulan tüm komisyonlarda görev yapan milletvekillerinin % 39.8'nin bürokrat kökenli milletvekili olduğu saptanmıştır. 17 dönemde atanan toplam 1181 bakanın 678'inin (% 57.4) bürokrat kökenli milletvekili olduğu anlaşılmıştır.

Kinyas Kartal'ın hayatı ve siyasi faaliyetleri

Yaşadığı yıllarda Kinyas Kartal, gerek Türkiye'de gerekse Doğu'da birçok kişi tarafından tanınan, sevilip sayılan biridir. 1900 yılında Iğdır'ın Torun Köyü'nde dünyaya gelen Kinyas Kartal, Rusya'da Çarlık döneminde yüzbaşı olarak görev yapar. 1917 Bolşevik Devrimi sonrasında yaşanan şiddet olayları ve Ermenilerin baskıları sonucunda önce aşireti (Brukan) sonra da 1920'li yıllarda kendisi Türkiye'ye göç eder. Ailesiyle beraber Van'a gelerek Dibekdüzü köyüne yerleşirler. Amcası Hüseyin Bey'in ölümünden sonra aşiretin başına geçerek reislik yapmaya başlar. 1925 yılında yaşanan Şeyh Said İsyanı sonrası Şeyh ve ağalara karşı uygulanan politika sonucu Batı'ya sürgün edilir. Hayatı sürgünlerle geçecek olan Kartal, 1937 ve 1960 yıllarında da sürülür. Siyasete 1950'li yıllarda ilk olarak kardeşi Hamit Bey, sonra da kendisi girer. Demokrat Parti İl Başkanı olarak başlayan siyasi hayatı 1965, 1969, 1973, 1977 yıllarındaki milletvekillikleriyle devam eder. 1965 yılında Süleyman Demirel ile Meclis'e giren Kinyas Kartal çizgisini hiçbir zaman bozmadan son seçimi olacak olan 1987 seçimlerine kadar Adalet Partisi ve Doğruyol Partisi'nde milletvekillik yapar. Dört dönem bulunduğu Meclis'te en yaşlı üye olma sıfatıyla da Geçici Meclis Başkanlığı yapmıştır. Türkiye'deki büyük aşiretlerden birinin reisi olduğu için seçimlerde oy potansiyeli bakımından önemli bir gücü elinde bulundurmaktadır. Elindeki gücü aşiret üyelerine faydalı olabilmek için kullanmıştır. 1991 yılında vefat eden Kartal, uzlaştırıcı bir kişiliğe sahip aynı zamanda çok zeki, esprili, kültürlü, çalışkan ve disiplinlidir. Son yüzyılda Doğu Anadolu'da yaşamış önemli bir aşiret reisidir. Anahtar Kelimeler: Kinyas Kartal, Türk Siyaseti, Aşiret, Van. Sayfa Adedi : 122 Tez Danışmanı : Doç. Dr. Bekir KOÇLAR

Türk siyasi hayatında Mahmut Soydan

Bu Çalışmada, Türk siyasi hayatının önemli bir ismi Mahmut Soydan'ın yaşam öyküsü ile birlikte, basın faaliyetleri, iş dünyasındaki çalışmaları ve politika serüveni incelenmektedir. 1883 yılında Siirt'te dünyaya gelen Soydan, uzun yıllar devletin çeşitli kademelerinde görevler almış ve 28 Haziran 1923 tarihinde TBMM'nin II. Dönem seçimlerine katılarak yapılan genel seçimlerde Siirt'ten milletvekili seçilerek meclise girmiştir. Meclis bünyesinde çeşitli görevlerde bulunarak görevini iyi bir şekilde yerine getirmiştir. Soydan, TBMM'nin III. Dönemine (1927- 1931) ve 1935 yılında yapılan genel seçimlerde yine aynı şekilde Siirt'ten milletvekili olarak seçilmişti. 5 dönem Siirt milletvekili adayı olarak mecliste yer alan Soydan, gerek meclis içinde gerekse meclis dışında sevilen bir sima olmuştu. 1924 yılında CHF grup yöneticisi olarak siyasi yaşamını CHF milletvekili olarak tamamladı. Siyasi yönü bu şekilde olan Soydan, aynı zamanda hem basın ilişkileri hem de iş dünyası da çok renkli geçmekteydi. Öncelikli olarak Hâkimiyet-i Milliye (1920) ve Milliyet gazetelerinin (1926) hem sahipliğini yapmıştır hem de bu gazetelerde başyazar olarak çalışmalarını sürdürmüştü. Hükumeti destekleyici bir yayın politikası benimsemişti. Basın dünyası dışında iş dünyasında da 1924'te kurulan İş Bankası'nın genel müdürlük görevini 1936 yılı yani ölümüne kadar sürdürmüştü. 3 Aralık 1936 yılında kalp rahatsızlığı nedeniyle İstanbul'da hayatını kaybetmişti. Anahtar Kelimeler: Mahmut Soydan, Türk Siyasi Hayatı, Siirt, Hâkimiyet-i Milliye, Milliyet, İş Bankası, TBMM, CHF.

İbrahim Arvas'ın din eğitimine katkıları

Cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren eğitim politikalarında din eğitimi giderek sınırlandırılmıştır. Dünyadaki gelişmelere paralel olarak ülkemizde de İkinci Dünya Savaşı sonrasında yaşanan demokratik gelişmeler, din ve vicdan hürriyeti ile birlikte din eğitiminin de yaygınlaştırılmasına yönelik çabaları artırmıştır. Uzun yıllar bürokraside önemli görevler üstlenmiş ve yedi dönem milletvekilliği yapmış İbrahim Arvas, din eğitiminin yeniden yaygınlaştırılması ve kurumsallaştırılmasını sağlamaya dönük çabaları ile müstesna bir siyasetçi, münevver ve aksiyon insanı olarak tarihte yerini almıştır. CHP milletvekili olarak Arvas'ın gerek partisinde, gerekse TBMM'de etkili bir mücadele verdiği bilinmektedir. Diyanet İşleri Başkanlığınca imam, hatip ve vaiz okullarının açılması ve üniversitelerde İlahiyat Fakültesi kurulmasıyla ilgili mecliste ilk teklifi veren ve bu teklifi kanunlaşan Arvas'ın din eğitimi ve öğretimi alanındaki gelişmelerde büyük payı olmuştur. Milletvekilliğinin sona erdiği 1950 sonrasında çeşitli dergi ve gazetelerde yazdığı yazılar, yayımladığı hatıratı ve diğer faaliyetleri ile de din eğitiminin gündemde kalması ve sürekli geliştirilmesine önemli katkılar sağlamıştır. Arvas'ın din eğitiminin gelişmesi ve kurumsallaşmasına katkılarını inceleyerek, bu amaçla yürüttüğü faaliyetleri, mücadeleleri ve sonuçlarını ortaya koymayı amaçlayan bu araştırmada, dokümantasyon yöntemi uygulanarak literatür ve birincil kaynak taraması kullanılmıştır. Ayrıca konuyla alakalı arşiv vesikaları, gazeteler, dergiler ve ilgili literatür çalışmalarından yararlanılmıştır. Türk eğitim sisteminin önemli bir parçası olan din eğitiminin Cumhuriyet'in ilk dönemlerinden itibaren geçirdiği değişimi de ele alan bu çalışma, bu alandaki tarihsel gelişmenin günümüze ve geleceğe dair yansımalarına da ışık tutmaktadır. Anahtar Kelimeler: Din Eğitimi, İbrahim Arvas, İmam Hatip Okulları, Din Öğretimi, Cumhuriyet Dönemi

Elit teori bağlamında Hakkari milletvekilleri

Köken olarak "seçme", "seçilme" anlamlarına gelen Elit sözcüğünün kullanımı 17. yüzyıla denk gelse de 20. yüzyıl da yaygınlık kazanmıştır. Vilfredo Pareto, Gaetano Mosca gibi aydınların geliştirdikleri teori başta olumsuzluk atfeden bir terim olmasına rağmen kendisini geliştirmeyi başarmıştır. Bu çalışma da, kolektif güçlerin, modernleşme hızının yavaş olduğu Hakkari'de etkilerinin olup olmadığı üzerinde durulmuştur ve özellikle çok partili yaşama geçişle birlikte toplumsal yaşamın önemli bir belirleyicisi olan, Hakkari ve çevresinde iki farklı konfederasyona sahip aşiretler özellikle çok partili yaşama geçişle birlikte bölge üzerindeki etkisini gözle görülür şekilde göstermiştir. Aşiretlerin rolü siyasi partilerin de dikkatini çekmiş ve adaylarını belirlemede etkili olmuştur. Ancak aşiretlerin herhangi bir ideolojiyi desteklemediklerini zamanla değişen koşullara bağlı olarak siyasi partileri desteklediklerini söylemek mümkündür. Aşiretlerin bölge üzerindeki etkileri, nasıl büyüdükleri, siyasi parti seçimlerinde aşiretlerin rolü ve günümüze olan etkileri yapılan görüşmelerle aydınlatılmıştır.

Birinci Mecliste Diyarbakır milletvekillerinin siyasi faaliyetleri

Diyarbakır, tarihi süreçte birçok medeniyete ev sahipliği yapmış ve bir çok devletin egemenliği altına girmiştir. Osmanlı Devleti 1514'te Diyarbakır ve çevresini hâkimiyeti altına almış ve bu durum devletin yıkılışına kadar sürmüştür. Osmanlı Devleti, Birinci Dünya Savaşı'ndan yenik çıkmış ve batılı güçlerin dayattığı şartları kabule zorlanmıştır. Anadolu'da Mustafa Kemâl Paşa önderliğinde başlayan ve başarıya ulaşan Millî Mücadele hareketi sürecinde Büyük Millet Meclisi açılmıştır. Ankara'da açılan meclis, milli irade ilkesini esas alarak kısa süre içerisinde seçime gitmiştir. Meclis için yapılan seçimlerde Anadolu'nun birçok kentinde olduğu gibi taşrada yer alan Diyarbakır'dan da halkın iradesinin temsilcisi olan yedi milletvekili seçilmiştir. Diyarbakır'da yapılan seçimlerde yedi milletvekilli seçildikten kısa süre sonra meclis çalışmalarına katılmışlardır. Vekiller daha çok eşraf ve aristokrat ailelerden seçilmişlerdir. Ayrıca yüksek tahsilli olmaları göze çarpan bir diğer unsurdur. Vekiller mecliste adalet, eğitim ve maliye gibi encümenlik görevlerinde bulunmuşlardır. Diyarbakır milletvekilleri mecliste, Diyarbakır ve çevresindeki her türlü olaya karşı duyarlı olmuş ve bunu meclise taşımışlardır. Diyarbakır ve çevresinde olayların dışında devletin içinde bulunduğu durumu göz önüne alarak siyasi ve silahlı mücadele içerisinde gerek doğrudan gerek dolaylı olarak yer almışlardır. Milli Mücadele sürecinde seçildikleri bölge ve çevresini de dolaşarak halkın ahvali hakkında bilgi toplamış ve meclise rapor etmişlerdir. Koşullar gerektiğinde mebusluk dışında valilik gibi ve diğer idari vazifeler de üstlenmişlerdir.

Cumhuriyet Döneminde Uşak'ta siyaset ve siyasetçiler (1923-1980)

Çalışmada, Cumhuriyet'in ilanı ile birlikte tek partili dönem başta olmak üzere çok partili döneme geçiş ve demokratikleşme süreci siyasi partiler, seçimler, milletvekilleri ve yerel yönetimler düzeyinde ele alınmıştır. Önceleri Kütahya'ya bağlı bir ilçe iken 1953 yılı itibarıyla vilayet olan Uşak'taki siyasi yaşam detaylarıyla incelenmiş ve şehir genelinde vuku bulan siyasi faaliyetler objektif bir şekilde aktarılmıştır. Çalışmanın ana kaynağını Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi, TBMM Arşivi ve Kütüphanesi, Beyazıt Devlet Kütüphanesi, Uşak Belediyesi Arşivi, Oğuz Ersoy Özel Arşivi, Alâattin Ergönenç Özel Arşivi ile dönemi yaşayan veya bir şekilde bilgi sahibi olan kişilerle yapılmış söyleşiler oluşturmaktadır.1923 ile 1980 yılları arasında yaşanan siyasi gelişmelerin Uşak'taki etkileri ve Uşak'ta yaşanan önemli olayların ülke siyasetindeki yankıları çalışmanın içeriğini oluşturan diğer konulardır.Anahtar Kelimeler: Cumhuriyet Dönemi, Siyaset, Seçimler, Siyasi Partiler, Uşak, Uşak'ta Siyasetçiler.

1923 – 1950 dönemi Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde Kütahya milletvekilleri ve siyasi faaliyetleri

ÖZET Çalışmanın konusu "1923-1950 Yılları Arasında TBMM'deki Kütahya Milletvekilleri ve Siyasi Faaliyetleri" olarak belirlenmiştir. Öncelikle parlamento kavramı tanımlanmaktadır. Sonra genel hatlarıyla parlamenter sistemin dünyada ve Türk Tarihi'ndeki gelişimi hakkında bilgi verilmiştir. Tez çalışması 1923-1950 yılları arasındaki TBMM'nin yedi yasama dönemini kapsamaktadır. Bu dönemde Kütahya'dan parlamentoya seçilen 42 milletvekili hakkında bilgi verilerek, bu kapsamda milletvekillerinin analiz ve değerlendirmeleri yapılmıştır. Milletvekillerinin bölge kökenlilik oranı, eğitim seviyeleri, mesleki durumları ve parlamento deneyimleri tespit edilerek değerlendirmeler yapıldı. Bu çalışmada kronolojik sıralama esas alınarak milletvekillerinin meclisteki siyasi faaliyetleri dönemler halinde verilmiştir. Bu faaliyetler her yasama döneminin kendi içerisinde eğitim, hukuk inkılaplar vs. gibi konu başlıkları altında sınıflandırılmıştır. Milletvekillerinin konuşma metinleri konu başlıklarına göre tasniflenmiş ve kısa bir şekilde yorumlanması yapılmıştır. Böylece milletvekillerinin kendi bölgeleri ile ülke geneline olan katkıları ortaya konulmuştur. Bu çalışma, Uşak Üniversitesi Rektörlüğü Bilimsel Araştırmalar Birimi Tarafından 2013/TP008 nolu proje kapsamında desteklenmiştir. Anahtar Kelimeler : Yasama Organı Üyeleri, Kütahya Milletvekilleri, Siyasi Faaliyetler.

Türkiye'nin ilk kadın milletvekillerinden Benal Nevzat Arıman'ın siyasi, kültürel ve toplumsal faaliyetleri

Yaradılış, kadın ve erkekten oluşan iki türü kapsamaktadır. Bu iki tür sayesinde aileler, toplumlar, uluslar oluşmuştur. Gelişmeler ve toplumsal ilerlemeler hiçbir zaman sadece bir türün çabasıyla değil, bu iki türün ortak çabasıyla gerçekleşmiştir. Fakat ne yazık ki ortak ilerleme sonucu gelişen toplumlarda bir tür haklarını hemen ve doğrudan elde ederken, diğer tür haklarını kazanmak için kuvvetli mücadeleler vermek zorunda kalmıştır. Çalışmanın ilk bölümünde kadınların, ilk Türk devletlerinden Cumhuriyete uzanan geniş dönemde ne tür haklara sahip oldukları, zamanla hangi hakları elde edip hangi hakları kaybettikleri, haklarını kazanmak için verdikleri mücadeleleri ve bu mücadelelerinin sonucunda hangi kazanımları elde ettiklerine değinmeye çalışılmıştır. Çalışmanın ikinci kısmı yani asıl çalışma konumuz olan, 5 Aralık 1934 anayasa düzenlemesiyle siyasi hayata katılma hakkı kazanan Türk kadının, ilk genel seçimlerle parlamentoya giren 18 kadından biri olan, İzmir Milletvekili Benal Nevzat Arıman'ın Türk Siyasal ve toplumsal alanda yerini ortaya çıkarmaktır.

General Fahri Belen'in hayatı, siyasi faaliyetleri ve eserleri (1892-1975)

General Fahri BELEN (Mehmet Fahrettin Belen), Osmanlı Devleti'nin son zamanlarında Bolu'da dünyaya gelmiş olup Osmanlı'dan Türkiye Cumhuriyeti'ne geçişi bizzat yaşamış, tek partili dönemi görmüş çok partili hayatta ise aktif rol almış bir komutan ve siyasetçidir. Bir asker olarak Balkan ve Çanakkale savaşlarına katılmış, Kurtuluş Savaşı'nda önemli bir rol oynamıştır. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin IX. ve X. Döneminde Bolu Milletvekili olarak görev almış, IX. Dönemde kısa bir süre Bayındırlık Bakanlığı yapmıştır. Yaşadığı tüm siyasi ve askeri tecrübelerini yazıya dökerek ardında birçok eser bırakmıştır. Bu tezde Fahri Belen'in kişiliği, ailesi, eğitim hayatı, askeri, siyasi faaliyetleri ve eserleri derin bir araştırma içerisinde ele alınmıştır. Çalışmamız üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Fahri Belen'in hayatı, ailesi, aldığı eğitim, askeri hayatı ve vefatına yer verilmiştir. Yine aynı bölümde askeri anılarından, çevresinden ve fikirlerinden söz edilmiştir. İkinci bölümde Fahri Belen'in siyasi faaliyetleri anlatılmıştır. Bu süreçte Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde yaptığı konuşmalardan, kendi anılarını ve görüşlerini yazdığı eserlerinden faydalanılmıştır. Üçüncü bölümde Fahri Belen'in yayımlanmış kitapları ve makaleleri bulunmaktadır. Fahri Belen'in ölümünün ardından yazılanlara da yine bu bölümde yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Fahri Belen, Milli Mücadele, Demokrat Parti, Biyografi, Bayındırlık Bakanlığı

Demokrat Parti Dönemi Isparta milletvekilleri ve meclis faaliyetleri (1950-1960)

Türk siyasetinde Cumhuriyetin ilan edilmesiyle beraber bazı değişiklikler meydana gelmiştir. Siyaset anlayışında demokratik bir düşünce yapısı hâkim olmaya başlamıştır. Bu yeni dönemin ilk partisi olan Cumhuriyet Halk Partisi, Türkiye Millet Meclisinin faaliyete başladığı dönem içerisinde Mustafa Kemal Atatürk tarafından kurulmuş ve ülke yönetiminde söz sahibi olarak iktidarda kalmıştır. İkinci bir partinin kurulup meclis içerisindeki muhalefet ortamını oluşturmak için çok fazla beklenmeyerek meclisin kurulumunun yaklaşık bir buçuk sene sonrasında Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası siyasette önemli bir yere sahip olmuştur. 1924 yılında Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, 1930 yılında kurulan Serbest Cumhuriyet Fırkası o dönemin şartlarına fazla ayak uyduramayarak siyaset hayatındaki yeri kısa sürerek kapatılmıştır. 1950 yılına kadar ise Cumhuriyet Halk Partisi tek başına iktidarda kalarak siyasette söz sahibi olmuştur. Türk siyasetinde Demokrat Partinin siyasi hayatta yerini almasıyla beraber Türkiye Cumhuriyeti tarihinde siyasi anlamda farklı gelişmeler yaşanarak Cumhuriyet Halk Partisinden daha da uzun sürecek olan tek partili döneme geçilmiştir. Demokrat Parti güçlenerek girdiği 1950 seçimlerinde 27 yıl süren CHP iktidarını geride bırakarak 10 yıl sürecek olan uzun süreli yönetim sürecine girmiştir. 27 Mayıs 1960 Askerî Müdahale ile Demokrat Parti süreci sona ermiş ve çok partili hayat düzeni değişmiştir. DP 1950, 1954, 1957 yıllarında yapılan seçimlerde ülkeyi tek başına yönetme gücüne sahip olmuştur. Isparta'da ise bu 9,10 ve 11. Dönemlerde Demokrat Partiden 5 milletvekilli seçilmiştir. Bu dönemlerde Isparta'yı diğer partilerle beraber toplam 9 milletvekili temsil etmiştir. Bu seçilen milletvekillerinin arasında eğitim ve hukuk alanında görev alan kişiler yer almıştır. Bu tez içerisinde de dokuz milletvekilinin hayatı, meclis faaliyetleri incelenmiş ve bulunmuş oldukları komisyonlar, meclis içerisinde ki konuşmaları yer almaktadır.

Birinci mecliste Isparta milletvekilleri ve siyasi faaliyetleri (1920-1923)

I. Dünya Savaşı sonrasında Osmanlı Devleti yenik sayılmış ve Mondros Ateşkes Antlaşması imza edilmiştir. Bu ateşkes antlaşması ile yurdumuz imzalanan Mondros Mütarekesi ile yurdumuz İtilaf Devletleri tarafından işgal edilmeye başlanmıştır. Yapılan işgalleri Türk milleti yaptığı mitinglerle protesto etmiş ve ülkenin birçok yerinde cemiyetler kurarak teşkilatlanmıştır. Isparta da işgallerle birlikte teşkilatlanarak Milli Mücadele'ye iştirak etmiştir. Isparta şehri yurt genelinde cephelere asker göndermiş özellikle Balıkesir Afyon çevresinde fiilen mücadeleye katılarak aktif rol oynamıştır. İşgaller karşısında İstanbul Hükümeti'nin sessiz kalıp acizlik göstermesi üzerine Anadolu halkı Mustafa Kemal Paşa önderliğinde Milli Mücadele'ye iştirak etmiştir. Mustafa Kemal Paşa Anadolu'ya geçtiği andan itibaren kurtuluşun milletin azim ve kararı ile mümkün olabileceğini belirterek bu yönde çalışmalarına başlamıştır. Osmanlı Mebuslar Meclisi 16 Mart 1920 tarihinde İstanbul'un resmen işgali ile çalışamaz duruma gelmiş ve 11 Nisan 1920 tarihinden itibaren tamamen kapanmıştır. Bunun üzerine Mustafa kemal Paşa'nın direktifleri ile tamamen millet egemenliğine dayalı bir meclisin Ankara'da açılması için Anadolu halkı tüm gücüyle ve içtenliğiyle seferber olmuştur. Mustafa Kemal Paşa'nın 19 Mart tarihli genelgesine istinaden Isparta'da seçim çalışmalarına başlanmıştır.6 Nisan 1920 tarihinde yapılan seçimler neticesinde Isparta'dan; Cemal Paşa (Mersinli), Hacı Tahir Bey (Kucur), Hafız İbrahim Efendi (Demiralay), Hüseyin Hüsnü Efendi (Özdamar), İsmail Remzi Bey (Berkün), Mehmet Nadir Efendi (Süldür) milletvekili olarak seçilmişlerdir. Bu milletvekillerin tamamı Meclis'in Birinci Dönemi'ni bitirmişlerdir. Birinci Dönem Isparta Milletvekilleri'nin tamamı Meclis'te birinci grupta yer almışlardır. Isparta Milletvekilleri gerek seçilmeden önce gerekse seçildikten sonra Milli Mücadele yanında yer almışlar ve aktif olarak vatan için çalışmışlardır. Yeni Türk devletinin temellerini atan ve kuran Birinci Meclis'e Isparta altı milletvekili ile iştirak etmiştir.

Birinci Türkiye Büyük Millet Meclisine katılan Konya milletvekillerinin faaliyetleri

Birinci Türkiye Büyük Millet Meclisi, olağanüstü şartlar altında 23 Nisan 1920'de açılarak demokrasi ve millet adına büyük bir adım atılmıştır. Türkiye Büyük Millet Meclisine katılacak üyeler iki kez seçimle belirlenmiştir. Bu olay Türk inkılabının organı olan ilk Meclisi farklı yapan unsurdur. Olağanüstü yetkilere sahip olan kurucu Meclise, her sancaktan 5 üye seçilerek Ankara'ya gönderilmiştir. TBMM'nin ikinci oturumunda Mustafa Kemal Atatürk, 110 TBMM üyesinin oyu ile Meclis Başkanlığına seçilmiştir. Meclis Başkan Vekilliğine ise Konya Mevlana Dergâhı Postnişi Abdülhalim Çelebi 91 oy ile görevlendirilmiştir. Konya'dan katılan üye sayısı ilk günler 5 kişiyken Mebusan Meclisi'nin kapatılması üzerine temsil heyetinin çağrısına uyan mebusların Ankara'da Türkiye Büyük Millet Meclisine katılmaları ile sayısı 10'a çıkmıştır. Meclis-i Mebusan'dan katılan TBMM üyeleri: Mehmet Vehbi Efendi, Yalvaçlı Ömer Vehbi Efendi, Hacı Kurrazade Bekir Efendi, Halil Kazım Hüsnü Bey ve Musa Kazım Efendi'dir. Konya'da yapılan seçim sonucunda katılanlar ise: Abdülhalim Çelebi Efendi, Bekir Refik Koraltan, Hacı Arif Bey, Saatçizade Mehmet Rıfat Efendi ve Hulusi Bey'dir. Vatanın kurtuluşunda Konya'yı temsil eden TBMM üyeleri olarak, hepsi birer Kuva-yı Milliye taraftarı olmuşlardır. Birinci TBMM'de Konya'dan katılan TBMM üyeleri önemli görevlerde yer almışlardır. Anahtar Kelimeler: Birinci Türkiye Büyük Millet Meclisi, TBMM Üyesi, Konya, Seçim, Ankara.

Adalet Partisi'nin kadın milletvekilleri ve Türkiye Büyük Millet Meclisi'ndeki faaliyetleri (1961-1980)

Kadınların hak mücadelesinin en önemli mihenk taşlarından olan siyasal hakların kazanılması Türkiye'de dünyanın birçok ülkesinden önce gerçekleşmiştir. Ülkemizde kadınların sosyal ve siyasal alanda hak ettikleri yere gelmeleri süreci Osmanlı İmparatorluğu dönemine kadar uzansa da asıl olarak Cumhuriyetin ilanı ile büyük bir hız kazanmış ve kadınlar siyasal haklarına kavuşmayı başarmıştır. Kadınlar, 1930'da Belediye Seçimlerinde, 1933'te Köy Muhtar Heyetlerinde ve nihayet 1934'te milletvekili seçimlerinde seçme ve seçilme hakkını elde etmişlerdir. 1935 yılında gerçekleşen seçimlerde 18 kadın milletvekili Meclise girmeyi başarmıştır. Bundan sonra siyasi olarak bir değişim içine giren Türkiye Cumhuriyeti çok partili yaşama geçmiştir. Türkiye siyasetinde önemli bir yere sahip olan Demokrat Parti (DP) dönemi boyunca kadınlar siyaseti yakından takip etmişler ancak Meclisteki sayıları sürekli bir düşüş göstermiştir. 27 Mayıs Askeri Müdahalesi sonrası siyasi faaliyetlere tekrar izin verilmesiyle kurulan ve DP'nin devamı olarak kabul gören Adalet Partisi (AP) yine bir askeri müdahale ile 12 Eylül 1980 Askeri Müdahalesi ile kapatılmıştır. Bu dönemde, AP adına Meclise giren yedi kadın milletvekili partileri ile birlikte çok önemli siyasal, sosyal, kültürel ve ekonomik olaylara şahitlik etmişlerdir. Meclis komisyonlarında görev alan, kanun tekliflerinde bulunan bu kadın vekillerin hemen hemen hepsi iyi derecede eğitim almış, birden çok yabancı dil bilen nitelikli kişilerdir. Kadın hakları ve kadın sorunları ile yakından ilgilenen bu vekiller her fırsatta söz alarak kendilerine haklarını teslim eden Atatürk'e şükranlarını sunmayı unutmamışlardır. ANAHTAR KELİMELER: Adalet Partisi, Seçim, Kadın Milletvekilleri, Kadın, Kadın Hakları.

Toplumsal cinsiyet eşitliğine yönelik kamu politikası üretim sürecinde kadın milletvekillerinin etkileri (1983-2018)

Toplumsal cinsiyet, yalnızca üreme ile ilişkili olan biyolojik cinsiyet üzerinden kurgulanmış davranış kalıplarını ifade etmektedir. Tüm toplumsal grupları dikey olarak kesen toplumsal cinsiyet, bu yönü ile evrensel bir nitelik taşımaktadır. Bu dikey kesilme beraberinde, erkek egemen ilişkiler ağı ekseninde cinsiyete dayalı eşitsiz iş bölümünü ve mekânın ayrıştırılmasını getirmektedir. Buna göre, özel alan ile ilişkilendirilen kadınlar için uygun görülen roller anne ve eş olmak, ev içinde kalmak ve erkeğin yeniden üretim sürecini üstlenmektir. Buna karşılık, erkek, kamusal alan ile ilişkilendirilmekte ve üretim süreçlerinden ülke yönetimine kadar uzanan geniş bir yelpazede, toplumsal yaşamın dinamikleri içinde aktif ve belirleyici roller ile kodlanmaktadır. Böylesi bir ayrışma, kadınların yönetsel karar organlarının da dışında tutulduğu anlamına gelmektedir. Bu durumda, toplumun tamamını etkileyecek olan politika kararları, nüfusun yalnızca bir yarısı tarafından alınmaktadır. Feminist araştırmacılara göre, kamu politikaları, erkek egemen parlamentolarda, cinsiyete dayalı farklılıkları hesaba katmadan üretilmeye devam ettikçe, toplumsal cinsiyet eşitsizliği de yeniden üretilmeye devam edecektir. Bu konu üzerine, araştırmacıların temel iddialarından biri, parlamentolardaki kadın temsilcilerin oranının artmasıyla ilgilidir. Buna göre, daha fazla kadın politikacının varlığı, politikanın içeriğini ve sonuçlarını toplumsal cinsiyet eşitliği yönünde dönüştürecektir. Mantığını kız kardeşlik düşüncesinden alan görüşe göre, kadınların politik konumlanışları ne olursa olsun, cinsiyete dayalı ayrımcılık konusunda ortak deneyimler söz konusudur. Bu nedenle de parlamentolardaki kadınlar, politik konumlanışları birbirinden çok farklı olsa da yaygın toplumsal cinsiyet eşitsizliğine yönelik sorunların çözümü için birlikte hareket etmeye hazırlardır. Bu tez çalışmasında, feminist araştırmacıların yukarıda aktarılan iddialarının TBMM özelindeki karşılığı araştırılmıştır. 24.11.1983-16.05.2018 tarihleri arasındaki 10 seçim dönemi ve 45 yasama yılına ait, ulaşılabilen 4370 Genel Kurul tutanağı ve toplumsal cinsiyet ile ilişkili Komisyon birleşimlerine ait tutanaklar, birincil tarihsel kaynakları oluşturmuştur. Söz konusu tutanaklar, ilkin metin çözümlemesi yöntemi ile incelenerek, esas veriler tespit edilmiştir. Bu veriler, kadın milletvekillerinin, toplumsal cinsiyet eşitsizliğine yönelik problem alanlarını konu edinen yasama faaliyetleridir. Metin çözümlemesinin ilk adımının tamamlanmasının ardından, bahsi geçen esas veriler bir kere daha metin çözümlemesi ile analiz edilmiştir. Böylece, kadın milletvekillerinin, yaygın toplumsal cinsiyet eşitsizliği karşısındaki tutumları ile politika sürecine kadın bakış açısını dahil etme konusundaki etkinlikleri ortaya çıkarılmıştır. Ayrıca, kadın milletvekillerinin kız kardeşlik düşüncesi karşısındaki etkinlikleri tespit edilmiştir. Çalışmanın veri toplama ve yorumlama adımlarının tümü boyunca feminist yaklaşım ve sosyal yapısalcı yaklaşım, birlikte benimsenmiştir. Metin çözümlemesinin tamamlanması ile beraber, 1983-2018 yılları arasında TBMM'de yer alan kadın temsilci oranı, her seçim döneminde düzenli artış gösterdiği anlaşılmıştır. Ayrıca, kadın milletvekillerinin toplumsal cinsiyet eşitsizliğine yönelik kamu politikası sürecinde %77,6 oranla aktif rol oynadığı tespit edilmiştir. Kadın milletvekillerinin toplumsal cinsiyet eşitsizliğine duyarlılığı, mensubu oldukları siyasi partilerden bağımsızdır. Bununla birlikte, birden fazla yasama faaliyetinde bulunma oranı, her seçim döneminde iktidar ya da muhalefet konumundaki partinin mensubu olmalarıyla ilişkilidir. Bu durum, parlamenter sistemde, muhalefet partilerinin iktidarın kullanılışını denetleme görevi ile ilişkilidir. Kadın milletvekilleri, sosyolojik ve siyasi profillerinin farklılıklarını, politika sürecine kız kardeşlik davranışını dahil etmelerine bir engel olarak görmemiştir. Bununla birlikte, böylesi durumlardan rahatsız olduklarını da dile getirmişlerdir. Anahtar kelimeler: Kamu politikası, toplumsal cinsiyet eşitliği, toplumsal cinsiyet politikası, kadın milletvekilleri, kız kardeşlik.

Mustafa Recai Güreli mülki ve siyasi hayatı (1884-1960)

Cumhuriyetin ilanından sonra ülkenin kalkınmasında ve çağdaşlaşmasında yerel yönetimler önemli bir yere sahip olmuşlardır. Çünkü yereldeki değişim ve dönüşüm önce halkın sonra da ülkenin çağdaşlaşmasında önemli bir göstergedir. Yereldeki bu değişimi ve dönüşümü sağlayacak en önemli mülki amirler ise o bölgenin valileridir. Bu bağlamda Cumhuriyetin ilanından sonra Anadolu'nun her alanda kalkınabilmesi için Atatürk; genç, dinamik, Atatürk İlke ve İnkılaplarına bağlı şahsiyetleri vali olarak değişik illere atamıştır. İşte bu kişilerden birisi de memleketin çeşitli bölgelerinde valilik yapmış olan Mustafa Recai Güreli'dir. Recai Güreli devlet görevine ilk defa asker olarak başlamıştır. 31 Mart Ayaklanmasını bastıran Hareket Ordusu ile İstanbul'a gelmiştir. Ayaklanmanın bastırılmasından sonra Anadolu'nun çeşitli yerlerinde jandarma komutanlığı yapmış, sonrasında ise mülki idareye geçerek kaymakamlık görevini sürdürmüştür. Merzifon, Vezirköprü, Ödemiş Kaymakamlıklarının ardından sırasıyla; 1933-1936 yılları arasında Tokat, 1936-1939 yılları arasında Muğla, 1939-1943 yılları arasında Balıkesir Valiliklerinde görev yapmıştır. Valiliği zamanında toplumun ekonomik ve kültürel bakımdan kalkınmasını sağlayarak halkı aydınlatmaya çalışmıştır. Yaptığı çalışmalarla halk tarafından çok sevilmiştir. Valilik görevlerinin ardından CHP'den TBMM'de VII. dönem Gümüşhane, VIII. dönem Tokat Milletvekillikleri görevlerini sürdürmüştür. Recai Bey VII. dönemde Dâhiliye Encümeni, VIII. dönemde ise TBMM Başkanlık Divanı İdare Amirliği görevlerini yapmıştır. Meclis toplantılarında toplumun her kesiminden insanın sorununa çözüm getirmek üzere çalışmalarda bulunmuştur. Sadece seçildiği bölgenin değil tüm ülkenin vekili olarak hareket etmiş ve halkın menfaatlerini savunmuştur. Recai Güreli 1950, 1954 ve 1957 seçimlerinde Muğla'dan milletvekili adayı olmuşsa da nispi seçim sistemine geçilmediği için seçilememiştir. Mustafa Recai Güreli 30.04.1960'ta Ankara'da vefat etmiş ve Cebeci Mezarlığı'na defnedilmiştir. Anahtar Kelimeler: Vali, Milletvekili, Mustafa Recai Güreli, Tokat, Muğla

25. dönem milletvekili genel seçiminde siyasal partilerin basın ilanlarında sözel ve görsel mesajlara yönelik bir içerik analizi

Bu çalışma 7 Mayıs – 14 Haziran 2015 tarihleri arasında 25. Dönem Milletvekili Genel Seçiminde seçmenleri etkilemek için yayımlanan siyasal reklamların sözel ve görsel mesaj içeriklerinin belirlenmesine yöneliktir. Bu kapsamda Türkiye'de yayımlanan Hürriyet, Posta, Sabah, Sözcü ve Zaman gazetelerinde yer alan AKP, CHP, MHP ve BTP'ye yönelik siyasal reklamlar içerik analizi ile değerlendirilmiştir. Toplamda, 97 adet basın ilanına ulaşılmıştır. Bu çalışmanın amacı, siyasal partilere ait basın ilanlarının sözel-görsel mesaj içeriğini ve işlenen konuları ortaya çıkarmaktır.

I. Dönem TBMM Mersin Milletvekilleri ve siyasi faaliyetleri (1920-1923)

İtilaf Devletleri; I.Dünya Savaşı'nın ardından Anadolu topraklarını işgale başlamışlardır. Mersin şehri de 4 yıl kadar işgal altında kalmıştır (17 Aralık 1918- 3 Ocak 1922). Bu durumdaAnadolu halkı; Mustafa Kemal önderliğinde işgale karşı direnişe geçecek, Kuvâ-yi Milliye hareketiyle vatanını savunacaktır. Mustafa Kemal'in, düşündüğü kurtuluş çaresi;bir an önce Anadolu'ya geçmek, işgalden uzak yerde bir meclis açmak, bu mecliste bir hükümet ve ordu kurarak ülkeyi işgalden kurtarmak düşüncesidir. Mustafa Kemal, aynı zamanda milli egemenliğe dayalı, kayıtsız şartsız bağımsız yeni bir Türk devleti kurmayı amaçlamaktadır. Böylece 23 Nisan 1920 tarihinde Ankara'da açılan Türkiye Büyük Millet Meclisi, Anadolu'da yeni bir Türk devletinin de temeli olmuştur. Anadolu'da açılan bu ilk meclis, ülkede yeniden yapılan seçimle belirlenen ve yine İstanbul'dan Ankara'ya kaçıp gelebilen Osmanlı Mebusan Meclisi üyelerinden oluşmuştur. Bu çalışmada; bu mecliste yer alan Mersin Milletvekillerinin özgeçmişleri ile birlikte, siyasi faaliyetleri hakkında bilgi verilmeye çalışılmıştır. Yüksek lisans tezi olarak ele aldığımız bu çalışmada ilgili kaynak ve literatür taranarak yeni bilgilere ulaşılmaya çalışılmıştır. Çalışmanın konusu; Mersin Milletvekilleri ve siyasi faaliyetleri olduğu için, milletvekillerinin meclis konuşmalarının tamamı tezin içerisinde yer almıştır. Bu bağlamda TBMM'nin kurulmasından önceki ve sonraki gelişmeler, TBMM'de görev alan Mersin Milletvekillerinin özgeçmişleri, meclis konuşmaları, kanun teklifleri ve takrirleriele alınmış ve milletvekilleri hakkında geniş bilgiler verilmeye çalışılmıştır.

Türkiye'de kadın milletvekilleri: 1935-1991

II. TBMM Urfa milletvekilleri ve siyasi faaliyetleri (1923-1927)

Osmanlı Devletinin ağır ve yorucu geçen Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra, imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması ile Anadolu toprakları, İtilaf Devletleri tarafından işgal edilmiştir. Anadolu halkı, işgallere karşı yerel direnişlerde bulunmuştur. Bu dönemde, en büyük tepki ve topyekün bağımsızlık mücadelesini, Mustafa Kemal Paşa Anadolu'ya geçip milletle bütünleşerek verecektir. Milli Mücadele'nin hazırlık aşamaları çerçevesinde; Amasya Genelgesi, Erzurum ve Sivas Kongrelerini düzenleyen Mustafa Kemal Paşa, bağımsızlık fikrini ateşlemiştir. Düşmana karşı bir taraftan bağımsızlık savaşı başlatılırken, bir taraftan da milli birlik ve milli mücadele adına önemli adımlar atılmaya başlanmıştır. Bunlardan birisi de; Mebusan Meclisi'nin yeniden açılmasıdır. Ancak İtilaf Devletleri, 16 Mart 1920 tarihinde İstanbul'u işgal edecek ve Mebusan Meclisi'nin dağıtacaklardır. Osmanlı Mebusan Meclisi'nin dağılmasından sonra Mustafa Kemal Paşa Ankara'da yeni bir meclis kurmak için hemen harekete geçmiştir. 23 Nisan 1920 tarihinde Ankara'da yeni bir meclis açılmıştır. Egemenliğin halka dayandırıldığı yeni açılan Türkiye Büyük Millet Meclisi, milli kurtuluş mücadelesinin kazanılması ve yeni Türk Devleti'nin temellerinin atılması gibi iki onurlu ve önemli görevi başarıyla tamamlamıştır. Savaştan sonra, Birinci TBMM seçim kararı almış, 11 Ağustos 1923 tarihinde İkinci TBMM açılmıştır. II. Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne Urfa'dan; Yahya Kemal Bey (BEYATLI), Ali Fuat Bey (BUCAK), Hüsrev Bey (GEREDE), Saffet Kemalettin Bey (YETKİN), Mehmet Refet Bey (TOPÇUOĞLU) ve Mehmet Refet Bey (ÜLGEN) isimlerinde altı milletvekili katılmıştır. II. TBMM, Cumhuriyeti ilan eden meclis olmuştur. Halifeliğin Kaldırılması, Medeni Kanun, 1924 Anayasası ve daha birçok önemli gelişme, 1923-1927 arasında faaliyet gösteren II. TBMM döneminde alınan önemli kararlardır. Bu çalışmanın amacı; yeni Türkiye Cumhuriyeti'nin inşasında; Urfa Milletvekillerinin, üstlendikleri görevleri ele almaktır. II. TBMM Döneminde Kurtuluş Savaşını sona erdiren Lozan Barış Antlaşması imzalanmış, Cumhuriyet ilan edilmiş, Halifelik kaldırılmış, 1924 Anayasası'nın yürürlüğe konması gibi pek çok önemli gelişme yaşanmıştır. Ayrıca bir diğer amaç; Urfa Milletvekillerinin, Urfa şehrinin kalkınması, sorunlarının çözülmesi adına yürüttükleri faaliyetleri ortaya çıkarmaktır. Anahtar Sözcükler: TBMM, Urfa, Milletvekili, Mustafa Kemal Paşa, Milli Mücadele.

Toplumsal cinsiyet ve sosyoekonomik faktörler kapsamında kadın milletvekilleri temsilinin mekânsal analizi

Bir ülkenin sosyoekonomik gelişmişlik düzeyinin belirlenmesinde kadınların istihdam, eğitim, toplumsal ve siyaset gibi alanlardaki rolü önem teşkil etmektedir. Türkiye'de toplumsal cinsiyet kapsamında bu alanlarda kadının etkinliğinin çok fazla olmadığı söylenebilir. Özellikle siyaset alanında kadınların temsil oranı oldukça düşük düzeydedir. Kadınların siyasal katılımı çoğunlukla oy kullanma düzeyinde kalmaktadır. Kadınlar siyasal katılım temelinde siyasi partilerde üst düzey pozisyonlarda çok fazla görev almamaktadır. Bu nedenlerle çalışmada kadın milletvekilleri temsilinin mekânsal bağımlılığı, sosyoekonomik faktörler kapsamında araştırılmıştır. Kadın milletvekilleri temsilinin sınır komşusu bölgeler arasında yayılım gösterip göstermediği mekânsal panel veri analiziyle test edilmiştir. Mekânsal regresyon modellerine göre (Mekânsal Otoregresif Model, Mekânsal Hata Modeli ve Mekânsal Durbin Modeli) olabilirlik oran testiyle çalışma için uygun model araştırılmıştır. Mekânsal Hata Modeli mekânsal katsayı, bağımsız değişkenlerin anlamlılığı ve işareti açısından en uygun model olarak belirlenmiştir. Ayrıca kadın milletvekilleri temsilini etkileyen sosyoekonomik faktörlerin belirlenmesi hedeflenmiştir. Analizde Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) ikinci düzey (Türkiye'nin 26 alt bölgesi) İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırması (İBBS) verileri ile Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) verileri kullanılmıştır. Analizde kadın milletvekili temsil sayısı bağımlı değişken olarak kullanılırken, kişi başına gayrisafi yurt içi hasıla, kaba doğurganlık hızı, kadın istihdam oranı, yükseköğretim mezunu sayısı, boşanmış kadın sayısı ve evli kadın sayı bağımsız değişken olarak kullanılmıştır. Analizde Hausman testine göre Mekânsal Hata Modelinde sabit etkiler yöntemi geçerli bulunmuştur. Mekânsal Hata Modeli sonuçlarına göre ise, kadın milletvekilleri temsilinin sınır komşusu olan bölgeler arasında mekânsal bağımlılığı bulunmaktadır. Bir başka ifadeyle kadın milletvekillerinin sınır komşusu olan bölgeler arasında yayılma etkisi göstermektedir. Kadın milletvekili temsilini kişi başına gayri safi yurt içi hasıla, yükseköğretim mezunlarının sayısı ve kadınların evlenme sayısı pozitif yönde etkilerken, kadın istihdam oranı, kaba doğurganlık hızı ve kadınların boşanma sayısı negatif yönde etkilemektedir. Çalışma, kadın milletvekilleri temsilini mekansal panel veri analizi yöntemiyle araştıran çalışmalara rastlanılmaması nedeniyle özgünlük oluşturmaktadır.