Algılanan okul müdürü yönetim tarzları ile öğretmenlerin karara katılma, örgütsel adalet, iş doyumu ve tükenmişlik algıları arasındaki ilişkinin analizi

Bu araştırmanın genel amacı algılanan müdür yönetim tarzları ile öğretmenlerin karara katılma, örgütsel adalet, iş doyumu ve tükenmişlik algıları arasındaki ilişkileri tespit etmektir. Bu amacı gerçekleştirmek için ilişkisel tarama modeli kapsamında ilişkisel ve yordayıcı desen araştırma yöntemleri kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini 2017-2018 eğitim-öğretim yılında Mersin il merkezinde bulunan 65 lisede görevli 3194 öğretmen oluşturmaktadır. Basit seçkisiz örnekleme yöntemi ile bu evrende bulunan 56 lisede görev yapan toplam 600 öğretmene gönderilen ölçek formlarının 561 tanesi eksiksiz olarak geri dönmüş ve bu araştırmada kullanılmıştır. Araştırma verileri, SPSS 21 ve LISREL 8.80 paket programları yardımı ile analizlere tabi tutulmuştur. Bu çalışmada öncelikle faktör analizi, frekans, yüzde, korelasyon ve regresyon testlerine başvurulmuştur. Daha sonra araştırmada kullanılan değişkenlere ait ortalamalar tespit edilmiş olup akabinde örgütsel adalet, iş doyumu ve tükenmişlik arasındaki ilişkiler ortaya konulmuştur. Değişkenler arasındaki ilişkiler tespit edildikten sonra yapısal eşitlik modeli kullanılarak önce algılanan müdür yönetim tarzlarının öğretmenlerin karara katılma, örgütsel adalet, iş doyumu ve tükenmişlik algıları üzerindeki etkisi belirlenmiştir. Akabinde öğretmenlerin karara katılmasının örgütsel adalet, iş doyumu ve tükenmişlik üzerindeki etkileri belirlenmiş son olarak da algılanan müdür yönetim tarzlarının öğretmenlerin örgütsel adalet, iş doyumu ve tükenmişlik algıları üzerindeki etkisinde karara katılma değişkeninin aracı etkisi tespit edilmiştir. Araştırmada elde edilen sonuçlara göre; Öğretmenler, görev yaptıkları müdürlerin en fazla işbirlikli yönetim tarzı sergilediklerini bunu sırası ile otoriter, karşı koyucu ve ilgisiz yönetim tarzlarının takip ettiğini ifade etmişlerdir. Öğretmenlerin görev yaptıkları okul müdürlerinin işbirlikli yönetim tarzı sergilediklerine ilişkin algılarının yüksek, otoriter ve karşı koyucu yönetim tarzı sergilediklerine ilişkin algılarının orta, ilgisiz yönetim tarzı sergilediklerine ilişkin algılarının ise düşük düzeyde olduğu görülmüştür. Öğretmenlerin zümre kararları ile öğrenci işleri ve akademik kararlar boyutunda orta düzeyde, okul yönetimi boyutunda ise düşük düzeyde kararlara katıldıkları tespit edilmiştir. Öğretmenlerin örgütsel adalet ve iş doyumuna yönelik algılarının yüksek düzeyde olduğu görülmüştür. Ayrıca öğretmenlerin kişisel başarı boyutuna yönelik algılarının yüksek düzeyde, duygusal tükenme ve duyarsızlaşma boyutuna yönelik algılarının ise düşük düzeyde olduğu görülmüştür. Örgütsel adalet, iş doyumu ve tükenmişlik değişkenleri arasındaki ilişkilere bakıldığında; örgütsel adalet ile iş doyumu arasında pozitif, orta düzeyde ve anlamlı ilişki bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır. Örgütsel adalet ile duygusal tükenme boyutu arasında negatif ve düşük düzeyde anlamlı bir ilişki bulunurken; örgütsel adalet ile duyarsızlaşma boyutu ve kişisel başarı boyutu arasında anlamlı olmayan ilişkiler bulunmuştur. Ayrıca iş doyumu ile duygusal tükenme ve duyarsızlaşma boyutu ortalaması arasında negatif ve düşük düzeyde anlamlı ilişki bulunduğu; kişisel başarı boyutu ile arasında ise pozitif ve düşük düzeyde ilişki bulunduğu tespit edilmiştir. Algılanan müdür yönetim tarzının karara katılma, örgütsel adalet, iş doyumu ve tükenmişlik üzerindeki etkilerine ait sonuçlara bakıldığında; İşbirlikli yönetim tarzının zümre kararları boyutu, okul yönetimi boyutu, öğrenci işleri ve akademik kararlar boyutu, örgütsel adalet ve iş doyumu algısı üzerinde pozitif; duygusal tükenme boyutu üzerinde negatif ve anlamlı şekilde etkili olduğu; kişisel başarı ve duyarsızlaşma boyutları üzerindeki etkisinin ise anlamlı olmadığı görülmüştür. Otoriter yönetim tarzının zümre kararları boyutu, okul yönetimi boyutu ve öğrenci işleri ve akademik kararlar boyutu ile örgütsel adalet üzerinde negatif, duygusal tükenme ve duyarsızlaşma boyutları üzerinde pozitif ve anlamlı şekilde etkili olduğu; iş doyumu ve kişisel başarı boyutu üzerindeki etkisinin ise anlamlı olmadığı görülmüştür. İlgisiz yönetim tarzının zümre kararları boyutu, öğrenci işleri ve akademik kararlar boyutu, kişisel başarı boyutu, iş doyumu ve örgütsel adalet üzerinde negatif, duygusal tükenme boyutu, duyarsızlaşma boyutu ve okul yönetimi boyutu üzerinde ise pozitif ve anlamlı şekilde etkili olduğu söylenebilir. Karşı koyucu yönetim tarzının zümre kararları boyutu üzerindeki etkisinin anlamlı olmadığı; okul yönetimi boyutu, duygusal tükenme boyutu ve duyarsızlaşma boyutu üzerindeki etkisinin pozitif; öğrenci işleri ve akademik kararlar boyutu, örgütsel adalet, iş doyumu ve kişisel başarı boyutu üzerindeki etkisinin ise negatif ve anlamlı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Karara katılma değişkeninin örgütsel adalet, iş doyumu ve tükenmişlik üzerindeki etkilerine ait sonuçlara bakıldığında; Zümre kararları, okul yönetimi ile öğrenci işleri ve akademik kararlar boyutlarının örgütsel adalet üzerindeki etkisinin pozitif ve anlamlı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Zümre kararları ile öğrenci işleri ve akademik kararlar boyutunun iş doyumu üzerindeki etkisinin pozitif; okul yönetimi boyutunun iş doyumu üzerindeki etkisinin negatif ve anlamlı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Zümre kararları ile öğrenci işleri ve akademik kararlar boyutunun duygusal tükenme boyutu üzerindeki etkisinin negatif, okul yönetimi boyutunun duygusal tükenme boyutu üzerindeki etkisinin pozitif olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Zümre kararları boyutunun kişisel başarı boyutu üzerindeki etkisinin anlamlı olmadığı, okul yönetimi boyutunun kişisel başarı boyutu üzerindeki etkisinin negatif, öğrenci işleri ve akademik kararlar boyutunun kişisel başarı boyutu üzerindeki etkisinin ise pozitif ve anlamlı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Zümre kararları boyutunun duyarsızlaşma boyutu üzerindeki etkisinin negatif, okul yönetimi boyutunun duyarsızlaşma boyutu üzerindeki etkisinin pozitif olduğu, öğrenci işleri ve akademik kararlar boyutunun duyarsızlaşma boyutu üzerindeki etkisinin ise anlamlı olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Algılanan müdür yönetim tarzının örgütsel adalet, iş doyumu ve tükenmişlik üzerindeki etkisinde karara katılma değişkeninin aracı etkisine ait sonuçlara bakıldığında; İşbirlikli yönetim tarzının örgütsel adalet, iş doyumu ve duygusal tükenme boyutu üzerindeki etkisinde karara katılma ölçeğinin üç boyutunun birlikte aracı etkisinin olduğu; kişisel başarı ve duyarsızlaşma boyutları üzerinde ise aracı değişken etkisinin olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Otoriter yönetim tarzının örgütsel adalet, iş doyumu ve duygusal tükenme boyutu üzerindeki etkisinde karara katılma ölçeğinin üç boyutunun birlikte aracı etkisinin olduğu; kişisel başarı ve duyarsızlaşma boyutları üzerinde ise aracı değişken etkisinin olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. İlgisiz yönetim tarzının örgütsel adalet, iş doyumu, duygusal tükenme, kişisel başarı ve duyarsızlaşma boyutları üzerindeki etkisinde karara katılma ölçeğinin üç boyutunun birlikte aracı değişken etkisinin olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Karşı koyucu yönetim tarzının örgütsel adalet, iş doyumu, duygusal tükenme, kişisel başarı ve duyarsızlaşma boyutları üzerindeki etkisinde karara katılma ölçeğinin üç boyutunun birlikte aracı değişken etkisinin olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın son bölümünde elde edilen sonuçlar alanyazında yapılmış benzer çalışmalar ile karşılaştırılarak tartışılmıştır. Yapılan tartışmadan sonra uygulayıcılara ve araştırmacılara yönelik alanyazına katkı sağlayacağı düşünülen bazı öneriler getirilmiştir.