Döviz kuru ve cari açıkta meydana gelen dalgalanmaların turizm geliri üzerine olan etkisi: Türkiye uygulaması

Türkiye gibi Gelişmekte Olan Ülkelerin (GOÜ) cari açık ve döviz kurları ile ticaretlerinin olumsuz etkilendiği dönemlerde turizm gelirleri ülkelere bir nefes olmaktadır. Bu çalışmada 01:2003 ve 06:2021 tarihleri arasında yer alan verilerle Türkiye'de Cari Açık ve Döviz Kuru'nda yaşanan değişimlerin meydana getirdiği istikrarlı veya istikrarsız görünüm sonucu Turizm gelirinde meydana gelen değişim incelenmektedir. Çalışma Dünya da ve Türkiye'de yaşanan gelişmeler nedeniyle 2 farklı modelle incelenmiştir. Model 1 yapı olarak Türkiye'nin ekonomik ve siyasi yapısı üzerinde herhangi ek bir etken olmadığı düşünülerek kurgulanmıştır. Model 2 ise hem Türkiye hem de Dünya ekonomisi ve siyaseti üzerine en çok etkisi olan 2008 krizi ve Covid-19 (Korona) virüsünün meydana getirdiği etkiler dikkate alınarak oluşturulmuş ve verilere incelenirken bir kukla değişken eklenmiştir. Serilerin durağanlık testleri Lee ve Strazicich (2003) Yapısal Kırılmalı Birim Kök Testi ile yapılmıştır. Serilerin birinci farkında durağan olması (I1) sonucu beş kırılmaya kadar müsaade eden Maki (2012) Eşbütünleşme Testi ve ardından Wald Granger Nedensellik testi uygulanmıştır. Araştırmanın sonucunun Turizm Geliri, Cari Açık ve Döviz Kuru değişkenleri hem normal verilerle hem de kukla değişken içeren verilerle incelenmiş ve aralarında Eşbütünleşme ilişkisi olduğu teyit edilmiştir. Ancak uzun Turizm Geliri, Cari Açık ve Döviz Kuru verileri arasında uzun dönemde herhangi bir nedensellik ilişkisi olmadığı saptanmıştır.