Kolorektal karsinomalarda DNA yanlış eşleşme onarım genlerinin immünohistokimyasal yolla analizi

Kolorektal kanserler (KRCa'lar) bugün için bildiğimiz üç farklı majör moleküler yolaktan gelişmektedir. Bu yolaklardan biri olan mikrosatellit instabilite (MSI) yolağı, DNA yanlış eşleşme tamir genlerinin (MSH2, MSH6, MLH1, PMS2) defektiyle karakterize olup tüm KRCa'ların yaklaşık %15'inden sorumludur. MSI gelişen KRCa'ların klinikopatolojik özellikleri, prognozu ve tedavisi mikrosatellit stabil tümörlerden farklıdır. MSI, serrated neoplazi yolağı ve Lynch sendromu olgularındaki kolorektal prekürsör lezyonlarda da tanımlanmıştır. Çalışmamızın amacı, kendi KRCa ve kolorektal polip olgularımızda DNA yanlış eşleşme tamir (MMR) gen ekspresyonlarını immünohistokimyasal yolla analiz etmek ve KRCa olgularında gen ekspresyon durumlarının klinikopatolojik parametreler ile olası ilişkilerini ortaya çıkarmaktı. Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Patoloji Anabilim Dalı arşivinde yer alan toplam 75 KRCa olgusu ile 20 hiperplastik polip (HP), 20 serrated polip (SP), 20 düşük dereceli displazili adenomatöz polip (DDAP) ve 20 yüksek dereceli displazili adenomatöz polip (YDAP) olgusu çalışmaya dâhil edildi. Tümör dışı nedenlerle kolonoskopi yapılmış 15 olguya ait normal sınırlarda kolon mukoza örneği kontrol grubu (KG) olarak belirlendi. KRCa grubu kendi içinde gruplara ayrıldı. Buna göre; 15 olguluk desendan kolon nonmüsinöz adenokarsinoma (DKNMCa), 14 olguluk desendan kolon müsin depozisyonlu adenokarsinoma (DKMCa), 15 olguluk asendan kolon nonmüsinöz adenokarsinoma (AKNMCa), 15 olguluk asendan kolon müsin depozisyonlu adenokarsinoma (AKMCa) ve 16 olguluk neoadjuvan tedavi almış adenokarsinoma (ATCa) grupları oluşturuldu. Çalışma toplam 170 olgu üzerinde gerçekleştirildi. KRCa olgularının klinikopatolojik verileri patoloji rapor arşivimiz ve hastane otomasyon sisteminden elde edildi. KRCa olgularında standart olarak raporladığımız klinikopatolojik verilere ek olarak Crohn benzeri reaksiyon, müsinöz komponent yüzdesi ve taşlı yüzük hücre komponenti de değerlendirilerek analizlere alındı. Tüm KRCa ve polip olgularının arşivden elde edilen parafin blok ve boyalı preperatları tekrar gözden geçirildi. Seçilen bloklardan hazırlanan kesitlere, tam otomatik immünohistokimya cihazında MSH2, MSH6, MLH1 ve PMS2 immünohistokimyasal analizleri uygulandı. İstatistiksel analizde iki ortalama arasındaki farkın önemlilik testi, tek yönlü varyans analizi ve ki-kare testlerinden yararlanıldı. İstatistiksel anlamlı korelasyon p<0,05 durumunda kabul edildi. Hesaplamalarda hazır istatistik yazılım programı kullanıldı (SPSS 22.0 Chicago, IL, USA). Genel KRCa grubunda erkek/kadın oranı 1,5, ortalama yaş 65,1 ve ortalama tümör çapı 49,1 mm olarak saptandı. KRCa grubumuzda MSH2, MSH6, MLH1 ve PMS2 ekspresyon kayıpları sırasıyla %11,8, %9,6, %40,9 ve %33,9 oranlarında izlendi. MSH2/MSH6 ve MLH1/PMS2 birlikte ekspresyon kayıpları sırasıyla %8,8 ve %31 oranlarında görüldü. MMR proteinlerinin büyük kısmı için (MSH2, MSH6, PMS2 ve MSH2/MSH6), sağ kolon müsinöz komponentli tümörlerde (AKMCa) en yüksek oranda ekspresyon kaybı (sırasıyla %35,7, %35,7, %66,7 ve %35,7) izlendi (p<0,05). PMS2, MSH2/MSH6 ve MLH1/PMS2 ekspresyon kaybı anlamlı şekilde daha sık sağ kolon tümörlerinde görüldü (p<0,05). MSH6 ekspresyon kayıplı tümörler daha büyük ortalama çapa (64,4 mm'ye karşın 47 mm) sahipti (p<0,05). PMS2 ve MLH1/PMS2 ekspresyon kaybı gösteren tümörler düşük dereceli diferansiyasyon göstermeye daha eğilimli idi (p<0,05). MMR ekspresyon kayıplı tümörlerde ekstrasellüler müsin, Crohn benzeri reaksiyon ve taşlı yüzük hücre komponenti içeren olguların oranı daha yüksekti. Tüm MMR proteinleri için ekspresyon kaybı, gruplar arasında anlamlı farka sahipti (hepsi için; p<0,05). En yüksek MSH2, MSH6, PMS2, MSH2/MSH6 ve MLH1/PMS2 ekspresyon kayıpları AKMCa grubunda (sırasıyla; %35,7, %35,7, %66,7, %35,7 ve %66,7), en yüksek MLH1 ekspresyon kaybı ATCa grubunda (%60) görüldü. Polipler içinde en yüksek MSH2 ve MSH6 ekspresyon kaybı SP grubunda (her ikisi için de %10) izlenirken en yüksek MLH1, PMS2 ve MLH1/PMS2 ekspresyon kayıpları YDAP grubunda (sırasıyla; %15,8, %10 ve %5,9) saptandı. En yüksek MSH2/MSH6 ekspresyon kaybı ise %5,6 ile SP ve YDAP gruplarında saptandı. Kontrol grubumuzda da ekspresyon kayıpları dikkat çekiciydi (MSH6, MLH1 ve PMS2 için sırasıyla; %6,7, %7,1, %9,1). Çalışmamızın sonuçları genel olarak kolorektal neoplazmlarda MMR protein ekspresyon kaybı açısından literatürle uyumlu olmakla beraber bazı farklılıklar da göstermekteydi. Öncelikli olarak, özellikle MLH1 ve PMS2 ekspresyon kayıp oranlarımız literatüre göre çok yüksek değerlerde idi. Sağ kolon müsinöz komponentli tümörlerde en yüksek oranda MMR protein ekspresyon kaybı görülürken, tümör çapı artışı, müsin içeriği, taşlı yüzük hücre komponenti ve Crohn benzeri reaksiyon daha sıklıkla MMR ekspresyon kaybı gösteren tümörlerde sık saptanan bulgulardı. Buna karşın histolojik diferansiyasyon derecesinin, literatürün aksine, MMR kayıplı tümörlerimizde daha düşük dereceli olduğu görüldü. Serimizde polip gruplarındaki MMR ekspresyon kayıpları, literatürle uyumlu şekilde, genel olarak karsinomlara göre (özellikle sağ kolon müsinöz komponentli tümör grubu için geçerli) daha düşük oranlarda izlendi. Literatürdeki MSI-H tümörler ile ilişkili histopatolojik özelliklerin genel olarak bizim olgularımız için de geçerli olduğunu söyleyebiliriz. Ayrıca serimizde (kontrol grubu dâhil) MMR ekspresyon kayıplarının daha yüksek oranlarda olmasının teknik nedenlerden kaynaklandığı görülmektedir. Özellikle doku fiksasyonundaki daha iyi standardizasyonun literatürle daha tutarlı sonuçlar verebileceği anlaşılmaktadır. Anahtar kelimeler: kolorektal karsinoma, polip, MSI, MMR protein ekspresyonu, immünohistokimya.