Karşılaştırmalı dil bilim
Bu konu başlığı altında 109 tez
A preliminary classification of Sauzini
Sauzini which is spoken by approximately 1000 inhabitants in the Yesilova town in Kastamonu is a spoken language which has not been studied up to now. The existence of this language which has no any written materials or sources can be explained by having a closed society and their pereference of living as an isolated society that is far away from other cultures. Nevertheless having a closed society also makes to be informed about their language difficult. In this study, by making a preliminary classification of Sauzini, its placement in linguistics study and making a record about this language are aimed at. In this study, it is purposed to question the place of Sauzini by comparing it with Indo-European languages by revealing that Sauzini is an Indo-European language and make an overall linguistic outline which also includes typological classification of Sauzini. In this thesis glottostatistic and glottochronologic methods are adopted and Sauzini is compared with English which is the member of Gernmanic Laguages of Indo-European Language family, and four Iranian languages which two of them are from Northwestern and the other two are from Southwestern based on Swadesh word list. The results obtained show that Sauzini has close relation with these languages acoording to the common words furthermore it also has numerous different features according to the phonetic equvalances. It is allaged that Sauzini is a part of independent language group which sperated from West-Iranian languages in a date after Zazaki and Kurmanji but before Persian and Baḵtiāri. Key Words: Sauzini, Iranian Languages, Indo-European Language Family, Comparative Linguistics, Glottochronology, Phonetic Equvalences.
Standart Türkçe ve standart Çuvaşçada ad yan cümleleri
İki farklı ifade, birtakım biçimbilgisel ya da sözdizimsel yöntemler kullanılarak birleştirilebilmektedir. Cümlelerin birleşmesiyle birlikte, cümle yapıları, birtakım yönetim ve bağlama ilişkileri bakımından farklılaşabilecekleri gibi bazen her iki ifade de temel yapılarını koruyabilmektedir. Bazı dillerde de tipolojik olarak, cümle birleşmelerinde cümleler temel formlarını korumaktadır. Cümle birleşmelerinde özel bağlaçlar-edatlar kullanılabildiği gibi, bazı durumlarda herhangi bir biçimbirimine ihtiyaç duyulmadan da cümle birleşmeleri mümkün olabilmektedir. Bir biçimbirim aracılığıyla yapılan cümle birleşmelerinde ise adlaştırma işlemi devreye girmektedir. Adlaştırma işlemi iki farklı çıktı üretebilmektedir. Bunlar genel olarak sözdizimsel ve sözlüksel adlaştırmalardır. Bu çalışmada da Standart Türkçe ve Standart Çuvaşçadaki adlaştırmalar karşılaştırmalı olarak ele alınmaktadır. Bu dillerdeki sözlüksel ve sözdizimsel adlaştırma türleri birbirinden ayrıldıktan sonra sözdizimsel adlaştırmalar / ad yancümleleri, biçim-sözdizim ara yüzü bağlamında incelenmektedir.
Nurettin Albayrak'ın Türkiye Türkçesinde Atasözleri Sözlüğü ile Manzûme-i Durûb-ı Emsâl, Durûb-ı Emsâl ve Atalar Sözü Risalelerindeki atasözlerinin karşılaştırılması (Değerlendirme ve dizin)
Atasözü, atalardan günümüze ulaşan, onların yüzyıllar süren gözlem ve deneyimlerine dayanan düşüncelerini öğüt ve yargı biçiminde nakleden anonim, kısa, özlü ve kalıplaşmış sözdür. Bulunan en eski yazılı Türkçe metinlerden itibaren hemen her eserde bulunan atasözleri üzerine pek çok derleme hazırlanmıştır. Bu çalışmada Hıfzî'nin 1728-30 yıllarında kaleme hazırladığı Manzûme-i Durûb- ı Emsâl, Ahmed Vacid'in 1858'de yayımlanan Durûb-ı Emsâl ve Haşim Veli'nin 1926'da basılan Atalar Sözü risaleleri ile Nurettin Albayrak'ın 2009'da yayımlanan Türkiye Türkçesinde Atasözleri sözlüğü ele alınmıştır. Adı geçen eserlerdeki atasözleri karşılaştırılmış, 18. yüzyıldan günümüze atasözü kayıtlarının ve atasözü derlemeciliğinin gelişimi izlenmeye çalışılmıştır. Çalışmanın Giriş bölümünde atasözünün tanımı ve özellikleri açıklanmış, atasözleri hakkında temel eserlere değinilmiş, Türkiye'de ve Türk cumhuriyetlerinde atasözü araştırmalarının tarihi üzerinde durulmuştur. Birinci bölümde çalışmada ele alınan eserler ve bu eserlerin yazarları tanıtılmıştır. İkinci bölümde Türkiye Türkçesinde Atasözleri esas olmak üzere atasözleri karşılaştırılmış söz ve söz dizimi farklılıkları belirtilmiştir. Sonuç, Dizin, Kaynaklar ve Ekler ile çalışma tamamlanmıştır.
İbn Cinni ve İnbu'l Enbariye göre nahiv usül ilmi
Şüphesiz ki nahiv ve nahiv usulü ilimleri arasında sağlam bir alaka ve gülü bir bağ vardır. Zira nahiv ilmi dil kurallarında bahsederken nahiv usluli bu kuralların nedenleri ve kaynaklarında söz eder. Bundan dolayı gerek nahiv gerekse nahiv usulu ilimlerinin bilinmesi oldukça önemlidir ki bu alanda onlarca bilimsel çalışmanın yapılmış olması bunu teyit etmektedir. Çalışma ön söz, giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde nahiv ilminin önemi, dini nedenler ve sıklıkla görülen dil hataları gibi bu ilmin oluşturması yönündeki başlıca sebepler ele alınmıştır.
Yeni Uygur Türkçesi ve Türkiye Türkçesindeki yalancı eş değerler
Bu tezde, Yeni Uygur Türkçesi ve Türkiye Türkçesi yalancı eş değer kelimeler bakımından eş zamanlı olarak karşılaştırılmıştır. Karşılaştırma yapılırken, Emir Necipoviç Necip'in hazırladığı, İklil Kurban'ın Rusçadan Türkçeye çevirisini yaptığı Yeni Uygur Türkçesi Sözlüğü ve www.tdk.gov.tr adresindeki Güncel Türkçe Sözlük esas alınmıştır. Tez, "Giriş", "İnceleme" ve "Sonuç" bölümlerinden oluşmaktadır. Tezin "Giriş" bölümünde çeviri ve aktarma terimleri açıklanmış; lehçeler arasındaki aktarma sorunlarına değinilmiş; eş değerlik, eş anlamlılık ve eş seslilik tanımları yapılmış; Yeni Uygur Türkçesinin ses özelliklerine yer verilmiş; yalancı eş değerlik ile ilgili literatür taraması yapılmış ve tezin amacı, kapsamı ve yöntemi belirlenmiştir. "İnceleme" bölümünde tespit edilen kelimeler "Tam Yalancı Eş Değerler" ve "Kısmi Yalancı Eş Değerler" olmak üzere iki ana başlık altında ele alınmıştır. Her iki bölüm altında da tespit edilen kelimeler köken, ses değeri ve tür olarak farklı alt başlıklar altında sınıflandırmaya tabi tutulmuşlardır. Tezin "Sonuç" bölümünde ise çeşitli tespitlere ve önerilere yer verilmiştir.
Çağatay Türkçesi ve Özbek Türkçesindeki isim varlığı üzerine bir inceleme
Çağatay Türkçesi, 15. yüzyıl başlarından 20. yüzyıl başlarına kadar Orta Asya'da yaşayan Türkler tarafından kullanılan yazı dilinin adıdır. Bu yazı dili bugün Özbek Türkçesi ve Yeni Uygur Türkçesi olarak varlığını devam ettirmektedir. Bu çalışmada Çağatay Türkçesi ile onun devamı olarak görülen Özbek Türkçesinde kullanılan isim varlığı karşılaştırılmış ve bu isim varlığının hem ses bilgisi, hem şekil bilgisi hem de anlam bilgisi özellikleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Tezde ayrıca 15. yüzyıldan 19. yüzyıla kadarki süreçte Türkçenin gelişmesine bağlı olarak Özbek Türkçesinde kullanımdan düşen isimler ile Çağatay Türkçesinde kullanılmadığı halde Özbek Türkçesinde kullanılmaya başlanan isimlerle ilgili tespitlere de yer verilmiştir. Bu tez için eserler üzerinden bir tarama yapılmamış, çalışma daha önce yayınlanmış sözlükler üzerinden yapılmıştır. Çağatay Türkçesi için Suat Ünlü tarafından 2013 yılında yayınlanan "Çağatay Türkçesi Sözlüğü"ile Özbek Türkçesi için Emek Üşenmez, Saidbek Boltabayev ve Gülşah Tuğlacı'nın 2016 yılında yayınlamış oldukları "Özbekçe-Türkçe Sözlük" adlı eserler kullanılmıştır. Anahtar Kelimeler: Çağatay Türkçesi, Özbek Türkçesi, İsimler, Anlam Değişmeleri
Ka'b b. Züheyr'in Kasîde-i Bürde'sinin şarihi meçhul Türkçe şerhleri (İnceleme–metin)
Arap edebiyatında "Kasîde-i Bürde" adıyla anılan iki şiir bulunmaktadır. İlki Kaʿb b. Züheyr'in Hz. Peygamber'i hicvettiği bir şiirin ardından affına vesile olması için yazdığı "Bânet Suʿâd" cümlesiyle başlayan kaside; ikincisi ise ondan yaklaşık altı asır sonra yaşamış olan Busîrî'nin felçli bedeninin şifa bulması ümidiyle kaleme aldığı kasidedir. Ka'b bin Züheyr'in "Kasîde-i Bürde"'sine yapılan şarihi meçhul Türkçe şerhleri tespit ve incelemeyi amaçladığımız bu çalışmada; Çorum Hasan Paşa İl Halk Kütüphanesi, numara 2132/2 ve Süleymaniye Kütüphanesi Mehmed Sefayihi, numara 15'te kayıtlı iki şerhin transkripsiyonu yapılmıştır. Giriş ve iki ana bölümden oluşan çalışmada öncelikle "Kasîde-i Bürde" adıyla anılan iki kaside karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Çalışmanın 1. Bölümünde Ç ve S nüshalarının imla, şekil, dil ve üslup özellikleri ile şerh usulü incelenmiş, şerhlerdeki kelime ve kavramların mukayeseli sözlüğü hazırlanmıştır. Çalışmanın 2. Bölümünde ise metinlerin hazırlanmasında takip edilen yol açıklanarak Ç ve S nüshalarının transkripsiyonlu metni verilmiştir. Çalışmanın sonucunda "Kasîde-i Bürde" adıyla anılan iki kaside arasındaki farklar ortaya konulmuş ve Ka'b b. Züheyr'in "Kasîde-i Bürde"sine yapılan şarihi meçhul iki Türkçe şerh bilim dünyasına kazandırılmıştır.
Türkçe gibi edatı ve Kazakçadaki işlevsel karşılıkları
Türkçe kaynaklarda son çekim edatları olarak bilinen sözcükler farklı dilbigisel işlevleri karşılarlar. Son çekim edatları, söz diziminde farklı işlevleri yerine getirirken, yeni sözlüksel anlamların ortaya çıkmasına da yararlar. Çok yaygın kullanımı olan edatlardan biri de bu tezin konusunu oluşturan gibidir. Bu tezin konusu gibi edatının işlevlerini derlemden hareketle belirlenerek, Kazakça eşdeğerleriyle karşılaştırmaktır. Bu amaçla bir taraftan gibi biçiminin Kazakçaya nasıl çevrildiği diğer taraftan da Kazakçada benzerlik yapılarının Türkçede nasıl karşılandığını ortaya koymaktır. Böylece iki kardeş dil arasında benzerlik ifade eden gibi ve eşdeğerleri karşılaştırmalı olarak incelenmiş olacaktır. Çalışmanın Türkçe gibi edatının Kazakçada nasıl karşılandığını görmek için Orhan Pamuk'un Beyaz Kale romanı ve Kazakça çevirisinden, Kazakça benzerlik ifade eden biçimlerden hangilerinin gibi ile karşılandığını belirlemek için de Muhtar Awezov'un Abay Yolu I adlı romanı ve Türkçe çevirisinden yararlanılacaktır. Kazakçada gibi edatı kullanılmaz. İncelediğimiz metinlerde Türkçe gibi'ye işlevsel olarak Kazakçada siyaḳtı, tärizdi, uḳsas, ekleşmiş olan -dAy edatı ve –şA eki karşılık gelmektedir. Anahtar Sözcükler: Gibi, tärizdi, siyaḳtı, uḳsas, -dAy, -şA, Abay Yolu I, Beyaz Kale, Türkçe, Kazakça, Edat, Karşılaştırmalı İnceleme,
Apologizing in Turkish and Korean: A cross-cultural study
This study investigates the apology strategies of native speakers of Turkish (NTR) and native speakers of Korean (NKR) in varying social situations in terms of social distance, social dominance and the severity of the offense. The study further aims at examining the similarities and differences in the apology strategies of NTR and NKR. The data of the study are collected through the use of a written discourse completion test (DCT) which consists of sixteen situations, twelve of which include different social situations and four of which include filler situations to prevent the participants from giving automatic answers. The analysis of the findings is done manually, and the apologies of the speakers are coded. The apology taxonomy of Hatipoğlu (2012) which is the modified version of the apology strategies of Cohen & Olshtain (1983) is adapted and used for the coding of the data. Later, the percentages of the apology strategies used by NTR and NKR are calculated for running descriptive statistics of the findings. The study tries to explain the differences and similarities of the apology strategies in the light of Hofstede's cultural dimensions (1981, 2001) and Politeness Theory (1987). The results of the study reveal that both speaker groups use explicit expression of apology commonly, however it was also observed that NKR use the strategy of explanation only when the addressee is in a hierarchically equal or lower position.
Türk ve Alman yazılı basınındaki haberlerin sunum biçimi, karşılaştırmalı bir çalışma
Hiç şüphesiz ki insanoğlunu evrendeki diğer canlılardan ayıran en önemli özellik duygulara sahip olmasıdır. Duygular; hayatın her aşamasında var olan, insanoğlunun hayatı anlamasına ve yorumlamasına katkı sağlayan temel yapı taşlarıdır. Ortaya konulan bu çalışmada bilişlerin ve duyguların algılama sürecinde birbirini tamamlayan ögeler oldukları ifade edilmiş ve aralarında güçlü bir bağ olduğu öne sürülmüştür. İnsan doğası gereği hissedebilme yetisiyle dünyaya gelir. Çalışmada temel olarak Türkçeye "Eğitlence" olarak çevrilebilecek "Infotainment" kavramı hakkında bilgi verilmiştir.
Ukrayncadaki Türkçe alıntılar üzerine bir inceleme
Bu tez çalışmasında Ukrayncadaki Türkçe alıntılar ve onların etimolojik incelemesi yapılmıştır. Bu doğrultuda hazırlanan çalışma: Giriş, Sözlük ve Sonuç olmak üzere üç ana bölümden oluşmaktadır. Tezin Giriş bölümünde Ukrayna-Türkiye tarihi ilişkilerine yer verilmiştir. Sözlük bölümünde, Ukrayn dilinde bulunan Türkizmler ve onların etimolojisi yazılmıştır. Temel kaynağımız Ukrayncanın 6 ciltlik etimolojik sözlüğüdür: Etımologiçnıy Slovnık Ukrayinskoyi Movı. Bu kaynaktan Türk yazı dillerinden Ukrayncaya alıntılanmış sözler araştırmış ve dolayısıyla sadece kaynak dil değil, aracı dil olan bu yazı dillerinden alıntılanmış Türkçe kökenli olmayan sözler de çalışmaya dahil edilmiştir.
Osmanlı Türkçesinin Arapça alıntılarındaki ses ve anlam değişmelerinin klasik Arapçayla karşılaştırmalı incelemesi
Bu tez çalışmasında Ferit Devellioğlu'nun 2015'te yeniden yayımlanan Osmanlıca- Türkçe Ansiklopedik Lûgat adlı eserinde tespit edilen ve Osmanlı döneminde Arapça köklerden ve Arapça kurallarına göre türetilmiş yeni sözler, yeni anlamlar kazanmış ya da orijinal şekillerine göre ses farklılarıyla Osmanlı Türkçesinde kullanılmış olan Arapça sözler karşılaştırmalı olarak incelenmeye çalışılmıştır. Bu tez çalışması, Giriş ve Sonuç bölümleri hariç iki ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde; Arapça ile Türkçenin köklü dil ilişkileri ve Osmanlı Türkçesi dönemindeki Arapça etkisinin yanı sıra Arap dilinin ait olduğu dil ailesi, ilk yazılı belgeleri, standart konuşma dilleri ve standart yazı dili (Klasik Arapça), Klasik Arapçanın ses özellikleri ve Arap alfabesi hakkında bilgiler verilmiştir. Bunun yanında Türk dilinin ait olduğu dil ailesi, ilk yazılı belgeleri, tarihî ve çağdaş Türk yazı dilleri, Osmanlı alfabesi ve ses özellikleri hakkında da bilgiler verilmiştir. Diğer iki bölümde ise; Arapça alıntılarda gelişen yeni anlamlar ile ses değişiklikleri ve Osmanlı Türkçesinde Arapça köklerden ve Arapça kurallara göre türetilmiş, ancak Arapçada bulunmayan örnekseme yoluyla türetilen sözler Klasik Arapçayla karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Sonuç bölümünde ise; bu inceleme sonucunda elde edilen bilgiler tahlil edilmeye ve açıklanmaya çalışılmıştır.
Türkiye Türkçesi ve Başkurt Türkçesinin karşılaştırmalı söz dizimi
Çalışmamızın birinci bölümü olan "giriş" bölümünde Başkurt kelimesinin tarihteki yeri, Başkurt tarihi ve kısa dil bilgisi verilmiştir. Başkurt Türkçesi ve Türkiye Türkçesi söz dizimi çalışmalarına yer verildikten sonra incelemede uygulanan yöntem açıklanmıştır. "İnceleme" bölümünde ise; Türkiye Türkçesinde ve Başkurt Türkçesinde kelime grubu, cümle ve ögeleri, cümlenin türleri olmak üzere üç ana başlık belirlenmiştir. Her iki lehçenin söz dizimi anlayışını ortaya koymak amacıyla her bölümde Türk ve Başkurt gramercilerin görüşlerine yer verilmiştir. Daha sonra çalışmalardaki genel terim eğilimi tespit edilmiştir. Çalışmamızda en fazla kullanılan terim tercih edilmiştir. Bu sayede, çalışmamızda sadece söz dizimi yapılarının değil aynı zamanda bu iki lehçenin söz dizimi anlayışlarının da çerçevelerini belirlemeye çalışılmıştır. Her iki lehçede de taradığımız edebi eserlerden örnekler belirlenmiş ve konunun genel özellikleri ortaya konulmuştur. Daha sonra konunun benzerlik ve farklılıkları karşılaştırmalı biçimde her konunun sonunda ortaya koymaya çalışılmıştır. Çalışmadan elde ettiğimiz genel değerlendirmeler "sonuç" bölümünde verildi.
Türkçe ve Korece'nin karşılaştırmalı yapıya göre Korece öğretim sırası ve öğretim faktörleri
Türkçeye göre etkili Korece öğretimi araştırması yapmak için Anka-ra Üniversitesi, Erciyes Üniversitesi ve İstanbul Üniversitesi'nin 1.sınıftan 4.sınıfa kadar olan öğrencilerinin verileri ile karşılaştırmalı yapıya göre öğretim sırası ve öğretim fak-törleri araştırılmıştır. Bunun için iki dil arasındaki özelliklere göre 1.'Türkçe ile aynı' yapı, 2.'Türkçede çoklu karşılıklı' yapı, 3.'Türkçe ile farklı' yapı, 4.'Türkçede bulunmayan'yapı, 5.'Korecede çoklu karşılıklı' yapı ve 6.'Türkçede bulunmayıp Korecede bölünmüş olan' yapı olarak Prator'un zor-luk hiyerarşisi modifiye edilip araştırılmıştır. Öğrenci verilerinden(yazı, test, anket) , zor-luk hiyerarşisi, Kore dilini ana dil konuşucu-larının değerlendirmelerinden hata önemi hiyerarşisi, ders kitaplarından öğretim içeri-kleri sıklık hiyerarşi ile derste genel kapsamlı ağırlık ve öncelik için hiyerarşiler önerilmiştir. Birleşik zorluk hiyerarşisinde en yüksek 6.'Türkçede bulunmayıp Korecede bölünmüş olan' yapı, hata önemi hiyerarşisinde en yüksek 2.'Türkçede çoklu karşılıklı' yapı, hata sıklık hiyerarşisi ve öğretim içeriği sıklık hiyerarşisinde ise en yüksek 5.'Korecede çoklu karşılıklı' yapı olarak öne çıkmıştır. Aynı zamanda 5. yapının, ağırlık ve öncelik açısından hiyerarşide en yüksekte olduğu ortaya çıkmıştır. Koreceyi anadili olarak konuşan kişilerin iletişimde an-laşılabilirlik açısından dilbilgisinden çok iletişimsel hata önemini değerlendirdiği an-laşılmıştır. Hiyerarşiler arasındaki korelasyon incelendiğinde sonuç olarak; ankette yer alan öğrenim psikolojik zorluğu ile birleşik zorluk hiyerarşisi arasında doğru orantılı yüksek bir korelasyon bulunmuştur. Ders kitaplarındaki öğretim içerikleri sıklık hiyerarşisi'nin derslerdeki önceliği iyi yansıttığı ve yazı zorluğu ile ters korelasyona sa-hip olduğu görülmüştür. Hata sıklığı, hata önemi ile tam tersi şekilde çok yüksek korela-syon gösterirken birleşik zorluk ile herhangi bir korelasyon göstermemiştir. Test zorluğu ile ağırlık arasında çok yüksek bir korelasyon görülmemiştir. Bununla birlikte birleşik zorluk hiyerarşisinin öğrenim psikolojik zorluğunu yansıttığı görülmüştür. Hata sıklığı arttıkça hata öneminin düştüğü ve hata sıklığı ile zorluk arasında herhangi bir bağlantı olmadığı doğrulanmıştır. Öğrencilerin, ders kitaplarında az görülen yapının içeriklerini yazıda kullanırken zorlandıkları anlaşılmıştır. Yüksek ağırlığı olan yapıların testte puanının düşük olduğu gözlemlenmiştir. Dolayısıyla, Türk öğrenciler için Kore dili öğretiminde öncelik ve ağırlık hiyerarşisi kurmak amacıyla çeşitli açılardan bir hiyerarşinin uygula-masının önemli olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Buna dayanarak etkili öğretim sırası için çekim ekleri ve bağlantı ifadeleri araştırılmıştır. Çekim eklerinde önce Korece cümle yapısına göre sonra kullanım sıklığı (Korece ana dil konuşucuları derlemi), birleşik zorluk ve hata önemi hiyerarşileri ile önerilmiştir. Sonuç olarak -(이)에요((i)eyo) ve -입니다(imnida) ile başlayıp -습니다(sımnida), -아/어요(a/oyo), -지요(jiyo), -(으)ㄹ까요((ı)lggayo)?, -(으)세요((ı)seyo), -(으)십시오((ı)sipsio), -(으)ㅂ시다 ((ı)psida) öncelik sıralanması belirlenmiştir. Ağırlıkta -습니다(sımnida), -아/어요(a/oyo), -(으)ㄹ까요((ı)lggayo), -지요(jiyo), -(으)세요((ı)seyo), -(으)십시오((ı)sipsio) ve -(으)ㅂ시다((ı)psida) sırası görülmüştür. Çekim eklerinin ders öncelik sıralaması göz önünde bulundurulduğunda (으)ㄹ까요((ı)lggayo) çekim ekinin, düşük öncelik sırasında yer almakta olduğu görülmektedir. Ancak, ekin ilgili konu için önemi nedeniyle ilgili konu içinde öğretilmesi gerektiği tespit edilmiştir. Ayrıca, bağlantı ifadeleri için de kapsam-lı zorluk(sözdizimsel,semantik, karşılaştırmalı) ve kullanım sıklığı ve hata önemi hiyerarşilerine dayanarak bir öncelik sıralaması önerilmiştir. Sonuç olarak --지만(ciman), -고(go:yan yana koyma), -(으)면((ı)myon:koşul), -아/어서(a/oso:sebep), -는데(nınde:zaman), -(으)면서((ı)myonso), -고(go:sıra), -아/어서(a/oso:sıra), -(으)니까((ı)nigga:sebep) sırasına denk gelecek şekilde bir öncelik sırası saptanmıştır. Ağırlıkta 10.sıraya kadar -지만(ciman), -(으)면((ı)myon), -아/어서(a/oso:sebep), -(으)면서((ı)myonso), -고(go:yan yana koyulma), -는데(nınde), -고(go:sıra), -아/어서(a/oso:sıra), -도록(dorok) ve -(으)니/니까((ı)nigga:sebep) sırası ortaya çıkmıştır. Bağlantı ifadelerinin sırasında -(으)면((ı)myon), -아/어서(a/oso), -(으)면서((ı)myonso), -(으)려고((ı)ryogo), -(으)려면((ı)ryomyon), -(으)러((ı)ryo) ve -느라고(nırago) ifadelerinin ise derste öncelik sırasında düşük olmalarına rağmen ilgili konu için ağırlıklı öğretimlerinin gerekli olduğu görülmüştür. Etkili öğretim faktörlerini araştırmak için yapılan ankette, her dersi etkileyen un-surlar arasındaki bağlantısallık ve karşılaştırmalı yapıya göre ders unsurları da araştırılmıştır. Her karşılaştırmalı yapıya göre etkili olan sınıf faktörlerinin farklı olduğunu ve özellikle en çok Türkçe gereksinimi olan yapıların 3,1,6 sıralamasındaki yapılar olduğu görülmüştür. Ayrıca, her bir yapıda, öğrencilerin düşük ve yüksek puan gruplarına göre etkili olan sınıf faktörlerinde bir farklılık tespit edilmiştir. Dolayısıyla, her bir yapıda, öğrencilerin puanlarına göre başvurulacak olan sınıf faktörleri, etkili bir öğretim için farklı bir şekilde uygulanmalıdır. Sonuç olarak Türkçeye göre etkili Korece öğretimi için altı karşılaştırmalı yapıya göre hiyerarşiler kurulup etkili öğretim sırası ve öğretim faktörü belirlenmiştir. Özellikle öncelikte ve ağırlıkta en önemli olan 5.'Korecede çoklu karşılıklı' yapı ve birleşik zorlukta en yüksek sırada olan 6.'Türkçede bulunmayıp Korecede bölünmüş olan' yapı için etkili öğretim modeli ku-rulmasının çok acil ve önemli olduğu tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Türkçe, Korece, Karşılaştırmalı Yapı, Sıklık, Zorluk Hiyerarşisi, Hata Önemi Hiyerarşisi, Öğretim İçeriklerinde Sıklık Hiyerarşisi, Öncelik, Ağırlık, Öğretim Sırası, Sınıf faktörleri, Öğretim Faktörleri
Türkiye'de konuşulan Arap lehçeleri -Karşılaştırmalı bir inceleme-
Türkiye'de yerleşik Arap vatandaşlarımızın konuştukları anadil Arapçaya ait lehçelerdir. Bu Arapça lehçelerini konuşan vatandaşlarımızın ataları M.Ö. II. yüzyıldan itibaren Arap yarımadasının kuzeyinden göç ederek Doğu ve güneydoğu Anadolunun verimli toprakları kabul edilen Mezopotamya'ya yerleşmişlerdir. Arap Tarihçilerinin el- Cezire olarak adlandırdıkları bu bölgenin önemli şehirleri Siirt-Muş-Diyarbakır-Mardin- Şanlıurfa ve Kilistir. İslāmi Fetihlerin genişlemesiyle Anadolu'ya gelen Arap varlığı zamanla artarak, Hatay bölgesini de içine alarak Adana ve Mersin illerimizin kırsalı dahil olmak üzere geniş coğrafyaya yayılmışlardır. Arapça Türkiye'de en çok konuşulan üçüncü dildir.Yüzyıllar boyunca birçok medeniyetlere ev sahipliği yapan Anadoluda çeşitli etnik guruplarla iç içe yaşayan Arap kökenli vatandaşlarımıza Türkiye Arapları da denilebilmektedir. Arap vatandaşlarımızın konuştukları Arapça sözlü kültür sayesinde yaşayabilmişse de çeşitli coğrafik ve sosyopolitik sebeplerden dolayı lehçelere ayrılmıştır. Günümüz koşulları nedenleriyle, yurdun çeşitli bölgelerine dağılmışlardır. Bu çalışmamızda Türkiye Araplarının konuştukları Arap Lehçelerinin dil ve üslup özellikleri, mevcut yazılı kaynaklardan elde edilen bilgiler incelendi. Arap vatandaşların yaşadığı bölgelere gidilerek sözlü kaynaklardan sesli ve yazılı notlar kayda geçirildi. Elde edilen tüm veriler karşılaştırılmalı incelenerek tezimize koyuldu. Anahtar kelimeler:Türkiye Arapları, Arapça, Lehçe, Harran, Hatay, Mardin, Siirt.
Alman ve Türk masallarında hitabet şekilleri
Her canlının kendine özgü bir iletişim şekli vardır. Bu, masallardaki canlı varlıklar, yani masal karakterleri için de geçerlidir. Birbirleriyle olan iletişimlerinde, birbirlerine atıfta bulunabilmek için belirli hitap biçimlerini kullanırlar. Bu yüksek lisans tezinin amacı, Alman ve Türk masallarında karakterlerin hangi hitap biçimlerini kullandıklarını araştırmak ve bunların anlamlarının karşıtsal dilbilim perspektifinden ne anlama geldiklerini ortaya çıkarmaktır. Bu amaçla, her iki dilde de belirli sayıda masal incelenmiş ve bunlardan hitap biçimleri çıkarılmıştır. Çalışmanın kapsamını sınırlandırmak için analizde nominal ve pronominal hitap biçimleri ön planda tutulup sözel hitap biçimleri sadece kısmen dahil edilmiştir. İki dil arasındaki benzerlik ve farklılıkları karşılaştırmalı bir bakış açısıyla ortaya koymak amacıyla, çalışmanın ana bölümünü nominal ve pronominal hitap terimlerinin biçim ve anlam analizleri oluşturmaktadır. Bu nedenle karşılaştırma önce morfolojik, sonra semantik düzeyde yapılmış ve kapsam, gerektiğinde pragmalinguistik bakış açısıyla genişletilmiştir.
Korece ve Türkçe reddetme söz eylemlerinin karşılaştırılması
Kişiler birbirleri ile iletişim kurarken yalnızca bilgi alışverişinde bulunmayı değil, aynı zamanda dinleyici üzerinde bir etki yaratmayı da amaçlamaktadır. Söz eylem kuramını geliştiren Austin (2020), bildirimde bulunma, betimleme yapma gibi işlevlerin dilin yalnızca bir kısmını oluşturduğunu ve aynı zamanda sözlerle bir şeylerin yapıp-edilebileceğini ortaya koymuştur. Reddetme söz eylemleri yüz tehdit edici özelliğe sahiptir ve sosyal statü, yaş ve cinsiyet gibi faktörlere bağlı olarak farklı şekillerde kullanılmaktadır. Dolayısıyla reddetme eylemi uygun şekilde gerçekleştirilmediğinde kişilerarası ilişkide olumsuz etkileri bulunabilmektedir. Bu tezde, Korece ve Türkçede kullanılan reddetme eylemleri, söz eylem kuramı açısından ele alınmıştır. Korece ve Türkçe reddetme söz eylemlerine ait veriler, "Good Doctor (굿 닥터 /gus dag-teo/)" ve "Crash Landing On You (사랑의 불시작 /sa-lang-ui bul-si-jag/)" isimli Kore TV dizileri ve "Good Doctor (굿 닥터 /gus dag-teo/)" isimli Kore TV dizisinin uyarlaması olan "Mucize Doktor" ve "Leyla ile Mecnun" isimli Türk TV dizilerindeki diyaloglar analiz edilerek elde edilmiştir. Analiz sonucunda elde edilen veriler, Chesterman (1998)'de yer alan "ayrımsal işlevsel çözümleme" yönteminden faydalanılarak karşılaştırılarak Korece ve Türkçe reddetme söz eylemleri arasındaki benzerlikler ve farklılıklar ortaya konmuştur. Korece ve Türkçedeki reddetme stratejilerinin kullanım sıklığı ve reddetme eyleminin gerçekleştirilmesinde hiyerarşik ilişkilere bağlı olarak kullanım oranları ortaya konmuştur. Buna ek olarak veri incelemesi sonunda literatürde belirtilmemiş üç adet yeni reddetme stratejisi tespit edilmiştir. Anahtar sözcükler: Korece, reddetme, söz eylem, edimbilim
Kerkük merkez ağzının diğer Irak Türkmen ağızlarıyla karşılaştırmalı biçim bilgisi (Türetim morfolojisi)
Kerkük Merkez Ağzının Diğer Irak Türkmen Ağızlarıyla Karşılaştırmalı Biçim Bilgisi (Türetim Morfolojisi) adlı yüksek lisans tezinde Doğu Oğuz grubunun güney kolunda yer alan Kerkük Türkmen ağzı, biçim bilgisi açısından ele alınıp bölgede Türkmenlerin konuştuğu diğer ağızlarla karşılaştırılmıştır. Bu yüksek lisans tezi üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Irak coğrafyası, Irak Coğrafyasında Türkmenler ve yaşadıkları bölgelerin tarihleri hakkında bilgilere yer verilmiştir. Ayrıca bölgede yaşayan Türkmenlerin kimler oldukları ve bölgeye nereden geldiklerinden bahsedilirken Türkmenlerin kültürlerine ve konuştukları dil ve ağızın özelliklerine de değinilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümü çalışmaya temel teşkil eden biçim bilgisi ve yapım eklerinden oluşturulmuştur. Bu bölümde yararlanılan yazılı kaynaklardan ve derlenerek yazılı formata dönüştürülen metinler üzerinden Kerkük, Erbil, Telafer ve Tuzhurmatu şehri Türkmenlerinin ağız özellikleri karşılaştırmalı olarak yapım ekleri dikkate alınarak değerlendirilmiştir. Bu bölümde biçim bilgisi başlığı altında Kerkük, Erbil, Telafer ve Tuzhurmatu Türkmen ağızlarının yapım ve türetim morfolojisi çalışılmıştır. Bölüm içinde verilen yapım eklerinin temel işlevleri örneklerle açıklanmıştır. Çalışmanın üçüncü bölümünde Kerkük, Erbil, Telafer ve Tuzhurmatu şehri Türkmenlerinin ağız özellikleri dikkate alınarak bu ağızlar içinde kullanılan sözcüklerin türlerine yer verilmiştir. Sonuç bölümünde ise Kerkük, Erbil, Telafer ve Tuzhurmatu şehri Türkmenlerinin ağız özellikleri dikkate alınarak yapılan karşılaştırmalarda Türkiye Türkçesinin biçim özellikleri bakımından ortaya çıkan farklılıklar tespitler halinde verilmiştir. Metinler ve Şiirler bölümünde Kerkük, Erbil, Telafer ve Tuzhurmatu şehirlerinde yaşayan Türkmenlerin konuşmaları kayda alınmış, bu kayıtlar titiz bir biçimde çözümlenerek ses tespiti yapılmış, daha sonra konuşmalar çeviri yazı yöntemiyle yazılı metne aktarılmıştır. Ayrıca bölge ile ilgili eserler veren araştırmacıların çalışmalarından da yararlanılmıştır. Tezin son bölümünü Sözlük oluşturmaktadır. Bu sözlük Kerkük, Erbil, Telafer ve Tuzhurmatu şehirlerinde yaşayan Türkmenlerin ağız özellikleri ve kullandıkları sözcük ve eklerin özelliklerinin ortaya çıkarılması için derlenen metinlerden oluşturulmuştur. Anahtar sözcükler: Irak Türkmen ağızları, yapım ekleri, sözcük türleri, türetim morfolojisi.
Irak Türkmen ağzı kifri yöresi karşılaştırmalı biçim bilgisi
"Irak Türkmen Ağzı Kifri Yöresi Karşılaştırmalı Biçim Bilgisi" adlı bu yüksek lisans tezi, Oğuz grubunun güney-batı kolunda yer alan Kifri Türkmen ağzını, biçim bilgisi açısından ele alıp incelemiştir. Kifrili olduğum ve Kerkük Erbil'de yaşadığımdan dolayı her üç bölgenin karşılaştırmalı biçim bilgisi çalışmasına karar verilmiştir. Çalışmada ele alınan konunun incelenmesi ve sonuçları bakımından literatüre katkı sağlanması amaçlanmıştır. Bölgede yaşanan siyasi ve sosyal olaylar, kitlesel göç hareketleri ve bölge içerisinde uygulanan politikalar neticesinde kaybolma tehlikesiyle karşı karşıyadır. Özellikle eğitimde Latin alfabesine geçilmesi; dili bilen ve kullanan yerli halkın sayısının azalması ile beraber ağızların özellikleri kaybolmaya başlamıştır. Dolayısıyla Irak Türkmen ağızlarının çekim morfolojisi, türetim morfolojisi ve sözcük türlerini ele alarak ağızlarda zamanla oluşan değişikliği ve ortaya çıkan benzerliklerin ve farklılıkların tespit edilmesi çalışmanın önemini oluşturmaktadır. Bu bağlamda bölgede en yaygın ağız olan Kifri bölgesinde yaşayan farklı yaştaki insanlarla yapılan derleme sonucunda elde edilen ses kayıtları çeviri yazı işaretleriyle yazıya çevrilmiştir. Bunun yanı sıra Arapça eserlere ve dilin asıl kaynağı olan kişilere ulaşılmış ve kaynaklar analiz edilmiştir. Sonuçta, Kifri yöresi ağzının, diğer ağızlarla karşılaştırıldığında biçim bilgisi açısından genel olarak ortak özellikler gösterdiği bazı durumlarda ise farklılıklar bulunduğu tespit edilmiştir. Anahtar kelimeler: Diyalektoloji, Irak Türkmen Ağzı, Kifri Türkmen Ağzı, Biçim Bilgisi, Çekim Biçim Bilgisi, Türetim Biçim Bilgisi, Sözcük Türleri, Derleme, Sözlük
Dilbilim açısından Çince ve Türkçenin sözdizimsel karşılaştırması
Üretici Dönüşümsel Dilbilgisi kuramlarıyla Çince ve Türkçenin sözdizimsel karşılaştırması yapılmadan önce, tezin birinci bölümünde iki dili daha iyi anlayabilmek ve aralarındaki temel farklılıkları görebilmek için dilbilimsel özellikleri üzerinde durulmuştur. Bu bağlamda iki dilin biçimbilimsel, sesbilimsel ve sözdizimsel yapıları analiz edilmiştir. İkinci bölüm tezin asıl konusunu oluşturmaktadır. İlk önce Üretici Dönüşümsel Dilbilgisi akımının temel kuramları olan öbek yapı kuralları ve dönüşümler üzerinde durulmuştur. İki dilin öbek yapıları ve dönüşümleri analiz edilmiştir. Noam Chomsky kuramlarının ikinci aşamasını oluşturan Standart Kuram, üçüncü ve sonrasındaki dördüncü aşamasını oluşturan Yönetim ve Bağlama Kuramı yine bu temel kuramlar olan öbek yapı ve dönüşümler üzerinedir. Her aşamada bu temel kuramlar geliştirilmiş biçimiyle sunulmuştur. Standart Kuram çerçevesinde dönüşümler üzerinde durulmuştur. İki dilin dönüşümlerdeki derin ve yüzey yapı kavramları analiz edilmiştir. Ardından Yönetim ve Bağlama Kuramı'nın alt kuramları olan Aşamalı-X Kuramı, Taşıma Kuramı, Yönetim Kuramı, Rol Kuramı, Bağlama Kuramı, Denetleme Kuramı, Durum Kuramı ve Sınırlama Kuramı ışığında Çince ve Türkçedeki benzer ve farklı yapılar incelenmiştir. Yönetme ve Bağlama Kuramının alt kuramlarından biri olan Aşamalı–X Kuramında derin yapı ile bağlantılı olan öbek yapı kurallarının yeni biçimi işlenmiştir. Taşıma Kuramı dönüşümler ile ilgilidir. Bu nedenle Çince ve Türkçede tümce içinde yer alan öğelerin nasıl bir konumdan başka bir konuma taşındığı analiz edilmiştir. Yönetim Kuramı, tümce kurucuları arasındaki yapısal ilişkileri düzenlemesi nedeniyle sözlüksel bilgileri sunan Rol Kuramı ile birlikte ele alınmıştır. Rol Kuramı çerçevesinde iki dilde yer alan sözlüksel birimlerin anlambilimsel özellikleri üzerinde durulmuştur. Bağlama Kuramı çerçevesinde her iki dilde gönderim özelliği taşıyan öğeler ile gönderim kaynaklarının ilişkilendirilmesi üzerinde durulmuştur. Durum Kuramı iki dilde yer alan adların tümcedeki konumlarına göre neden farklı biçimbilimsel görünümler sergiledikleri konusunu içermektedir. Denetleme Kuramı derin yapıdaki boş kategoriler olan adıllar ile ilgilidir. Adılın görünümleri üzerinde durulmuştur. Sınırlama Kuramında taşımanın yeri ile ilgilidir. Birden fazla sınırlama budağını geçen bir taşımanın olup olmadığı karşılaştırılarak değerlendirilmiştir.
Kırgız Türkçesi ve Türkiye Türkçesindeki kalıp sözlerin karşılaştırmalı bir incelemesi
Kalıp sözler, Kırgız dilinin bambaşka bir zenginliğini yansıtan, kültürümüze, olaylar karşısındaki tutumumuza ışık tutan dil öğelerindendir. Her toplumun kendi kültürü içinde, belirli durumlarda söylenmesi âdet olmuş belli başlı sözleri vardır. Kalıp söz, deyimler, atasözleri vb. kalıp sözler, biriyle karşılaşıldığında, onu selamlarken, evlenme, doğum, ölüm gibi özel durumlarda, bir kimseden iyilik ya da yardım alındığında, rica edildiğinde ve hastalıkta duygularımızı açıklamak için söylenen birtakım sözlerdir. Bir yabancı dil öğrenirken yalnızca dilbilgisi ve kitaplarda, sözlüklerde geçen kullanım birimlerini öğrenmek yetersiz kalmaktadır. Söz konusu dili konuşan toplumun kültürünü, belli durumlarda söylenmesi gereken kalıplaşmış dil birimlerini, hitap yollarını ve davranışlarını da tanımak gerekmektedir. Bu yüzden dilin en canlı birimlerinden biri sayılan kalıp sözlerin öğrenimi de bu açıdan oldukça önemlidir. Bu çalışmada, Kırgız Türkçesindeki kalıp sözler çeşitli kaynaklardan derlenerek bir araya getirilmiş, edebî eserlerden, siyasi, ilmî, dönemsel vb. yayınlardan, konuşma dilinden verilen örnekler açıklanmış; oluşum, yapı, bağlam ve anlam açısından Türkiye Türkçesindeki karşılıkları verilerek incelenmeye çalışılmıştır. Bugüne kadar kalıp sözlerle ilgili yapılan çalışmalarda karşılıklı anlamları verilse de her iki lehçedeki kalıp sözler üzerine bu şekilde karşılıklı incelemeye dayalı çalışmaya rastlanmamıştır. Tezimizin amacı literatürdeki bu eksikliği karşılamak ve Kırgız Türkçesindeki kalıp sözlerin aktarımında karşılaşılan problemlere çözüm getirmeye katkıda bulunmaktır. Anahtar kelimeler: Kırgız Türkçesi, Türkiye Türkçesi, kalıp sözler.
Türkçe ve Arapçanın yabancı dil olarak öğretilmesinde kullanılan ders kitaplarının karşılaştırılması
Ders kitapları yabancı dil öğretiminin en önemli araçlarından biridir. Ders kitabı materyali hazırlamak dikkat, zaman ve çaba gerektirir. Dil canlı bir varlık olduğuna göre dil öğretme aracı olan ders kitapları sürekli güncellenmelidir. Yabancı dil öğretimi ders kitapları, öğrencilerin başarısını ve yabancı dile hâkim olmasını önemli ölçüde etkiler. Bu çalışmada Türkçe ve Arapçanın yabancı dil olarak öğretiminde kullanılan ders kitapları karşılaştırmalı bir şekilde incelenmiştir. Farklı dillerin öğretimi ile ilgili kitapların karşılaştırılması alana ve eğitime katkıda bulunmaktadır. Araştırmada, farklılıklar ve benzerlikler tespit edilerek kitapların nasıl geliştirileceği, nasıl daha iyi hâle getirileceği ve en çok neye dikkat edileceği sorularının cevapları aranmıştır. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi kullanılarak "İstanbul: Yabancılar İçin Türkçe" ve "Al-Kitaab Arapça", "Yedi İklim Türkçe" ve "Silsiletü'l-Lisan"ders kitapları arasındaki farklılıklar ve benzerlikler tespit edilmiştir. Araştırmanın veri kaynakları olan Türkçe ve Arapça ders kitaplarında, dört dil becerisinin kazandırılmasında kullanılan yöntemler incelenmiştir. Doküman analizi ile elde edilen veriler (D- AOBM) Diller İçin Avrupa Ortak Başvuru Metni'ne göre incelenmiştir. Yapılan incelemenin sonucunda Türkçe ve Arapçanın yabancı dil olarak öğretiminde kullanılan ders kitaplarında dört temel dil becerisinin öğrenciye kazandırılmasında benzer yöntem kullanıldığı görülmüştür. Türkçe ve Arapça ders kitapları arasındaki benzerliklerin farklılıklardan daha fazla olduğu ve yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kullanılan İstanbul ders kitaplarının dil bilgisi en geniş şekilde anlatan kitaplar olduğu tespit edilmiştir. Çalışmadan elde edilen sonuç ve önerilerin, Arapça ve Türkçe öğreticilerine ve bu alanda ders kitapları tasarlayanlara yardımcı olacağı düşünülmektedir.
A comparative analysis in written discourse: A corpus-based study on frame marker use in native and non-native students' argumentative essays
Savlama temelli metin yazımı, belirli dil ifadelerinin kullanımı ile düşüncelerin, savların ve karşıt fikilerin okuyucuya belirli bir düzen içerisinde aktarılmasını, söylemin düzenlenmesini ve okuyucu ile başarılı iletişim kurmayı gerektirdiğinden öğrenciler için zorluk oluşturmaktadır. Bu dil ifadelerinden biri olan çerçeve belirleyicileri, yazılı söylemin önemli bir öğesidir ve söylemin açıkça düzenlenmesinde ve savların, karşıt fikirlerin, ve metnin bölümlerinin belirli bir düzen içerisinde sunulmasında önemli rol oynamaktadır. Söylemin içeriğinin ve yapısının en iyi biçimde düzenlenmesi en başta çerçeve belirleyicileri ile sağlanmaktadır (Hempel ve Degand, 2006) ve sıralama (ilk olarak, ikinci olarak), yazarın amacını açıkça ifade etme (amacım...niyetim...), metin aşamalarına gönderimde bulunma (sonuç olarak, kısaca), ve konular arası geçişi işaretleme (açısından, şimdi) olmak üzere dört işlevi bulunmaktadır (Hyland, 2005a). Ancak, yazılı metinlerde okuyucuyu yönlendiren ve metnin anlaşılmasını sağlayan çerçeve belirleyicileri kullanımı yabancı dil öğretiminde, yazma derslerinde çok önemsenmemektedir ve İngilizce'yi yabancı dil olarak öğrenen öğrenciler çerçeve belirleyicilerini etkili biçimde kullanmakta zorlanmaktadır ve çeşit olarak az sayıda çerçeve belirleyicisini sık olarak kullanmaktadır. Bu bağlamda, İngilizce'yi yabancı dil olarak öğrenen Türk öğrencilerin yazılı metinlerinde üstsöylem düzeyinde çerçeve belirleyici kullanımlarını inceleyen çalışma oldukça azdır. Bu nedenle, Türk öğrencilerin yazılı metinlerini düzenlerken hangi çerçeve belirleyicisini hangi amaçla kullandıklarının incelenmesi sonucunda farklı söylem topluluklarında metnin düzenlenmesinde çerçeve belirleyicilerinin kullanımına ilişkin ortaya konacak bulguların konuya açıklık getirmesi hedeflenmektedir. Ayrıca, anadili İngilizce olan öğrencilerin 'önsezisi'ne güvenmekten ziyade (Nesselhauf, 2004: 125) yazılı metinlerinde tipik çerçeve belirleyicileri kullanımlarının belirlenmesi, Türk öğrencilerin çerçeve belirleyicilerini kullanımları ile karşılaştırılması ve anadili İngilizce olan ve olmayan öğrencilerin kullanım farklılıklarının ortaya çıkarılması hedeflenmektedir. Bu doğrultuda, bu çalışma, İngilizce Öğretmenliği Programı'nda okuyan 1. sınıf Türk üniversite öğrencileri ile Amerikalı üniversite öğrencilerinin İngilizce savlama temelli metinlerinde çerçeve belirleyicilerini kullanımlarını, kullanım sıklığı ve işlevleri bakımından incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın amaçları doğrultusunda, Louvain Amerikalı ve İngiliz Öğrencilerin İngilizce Derlemi (LOCNESS)'nden basit rastgele örnekleme yöntemi ile alınan 100 savlama temelli metin ile Türk üniversite öğrencilerinin savlama temelli metinlerinden oluşturulan derlemden aynı yöntem ile alınan 100 savlama temelli metindeki çerçeve belirleyicileri ve sıklığı AntConc 3.2.4. yazılımı aracılığıyla saptanmış ve Hyland (2005a)'in çerçeve belirleyicileri işlev modeli kullanılarak çalışmanın yapıldığı kurumda çalışan ikinci bir araştırmacı ile manuel olarak incelenmiştir. Buna göre, çerçeve belirleyicileri sıralama, metin aşamalarına gönderimde bulunma, amacı açıkça ifade etme ve konular arası geçişi işaretleme işlevleri bakımından incelenmiştir. Daha sonra, sıklık analizi için çerçeve belirleyicilerinin sayı ve yüzdeliklerinin hesaplanmasının yanısıra iki derlemde her 10,000 kelimedeki kullanım sıklıkları hesaplanmış ve iki grubun çerçeve belirleyicileri kullanımı arasında anlamlı fark olup olmadığını belirlemek amacıyla Log-Likelihood istatistik testi yapılmıştır. Çalışma bulguları, her bir derlemde ve iki derlem arasında çerçeve belirleyicilerinin işlevlerine göre kullanım sıklıkları ve çeşitliliğinde farklılık olduğunu göstermiştir. Her iki grupta da sıralama ifadelerinin diğer tüm çerçeve belirleyicilerinden daha fazla sıklıkta ve çeşitte kullanıldığı ve konular arası geçişi işaretleme işlevini gören ifadelerin oldukça az kullanıldığı belirlenmiştir. Ayrıca, Türk öğrencilerin çerçeve belirleyicilerini Amerikalı öğrencilere kıyasla oldukça sık ve fazla çeşitte kullandığı saptanmıştır. Bu araştırma sonucunda, İngilizce'yi yabancı dil olarak öğrenen öğrencilerin çerçeve belirleyicileri kullanarak üstsöylem boyutunda savlarını daha düzenli ve açık bir şekilde okuyucuya iletebilmeleri, daha etkili metinler yazabilmeleri için akademik yazma dersleri düzenlenmesinin ve çerçeve belirleyicilerin kullanılması için çeşitli eğitim amaçlı uygulamaların yapılmasının yararlı olacağı düşünülmektedir. Key words: Anadili İngilizce olan ve olmayan öğrenciler, çerçeve belirleyicileri, derlem temelli çalışma, savlama temelli metin, üstsöylem
Türkçede ve Arapçada söylem bağlaçlarının karşılaştırmalı betimlemesi
Bu çalışmanın amacı, Arapçadan Türkçeye geçmiş olan söylem bağlaçlarının işlevlerini ve anlamsal yapısını betimlemektir. Bu amaçla öncelikli olarak Türkçeden Arapçaya ve Arapçadan Türkçeye çevrilmiş olan yazılı metinlerden bir veri tabanı oluşturulmuştur. Söylem bağlaçları, kiplik değer ve retorik işlevlerine göre sınıflandırdıktan sonra içinde bulundukları bağlam ve eş dizilim açısından betimlemeye çalışılmıştır. Çalışmanın sonuçları, söylem araştırmalarında yer alan söylem bağlaçlarının evrensel özelliklerinin olup olmadığı yönündeki tartışmalara ışık tutacaktır. Örnek olarak, sıklıkları farklı olmakla birlikte, her iki dilde de karşıtlık temel retorik ilişkisiyle ortaya çıktığı görülen 'ama' bağlacı, bugünkü Arapçada nadir olarak 'zıtlık' ilişkisiyle kullanılırken; bugünkü Türkçede anlamsal genişlemeye uğramış ve işlek olarak ödünleme için de kullanılmaya başlanmıştır. Bu sonuç, bir söylem bağlacının çekirdek anlamının yanında anlamsal genişlemeye de uğrayabileceğini göstermektedir. Çalışma, bu yönüyle de çeviribilim ve bilgisayarlı dilbilim araştırmalarında makine çevirisi çalışmalarına katkı sağlayabilecektir. Anahtar Sözcükler: Türkçe Bağlaçlar, Arapça Bağlaçlar, Söylem Bağlaçları.