Metin dil bilim
61 theses under this subject heading
İstanbul Devlet Tiyatrolarında 1990-2000 yılları arasında sergilenen oyunlarda cinsellik ve erotizm kodlayıcılarının sunumu
Bu çalışmada derlem olarak anlatım olanaklarını gözlemleme açısından çeşitlilik ve verimlilik sağlayan senaryolar kullanılmıştır. Senaryolar, 1990-2000 yılları arasında, İstanbul Devlet Tiyatrolarında sergilenmiş ve İstanbul Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü Dramaturgi arşivlerinde bulunan tüm Türkçe metinlerle sınırlandırılmıştır. Gösterilmek üzere hazırlanan metinlerde bulunan parantez içi açıklamalar, talimatlar ve ön oyun adı verilen özetlerin cinsellik / erotizmin kodlanmasında en az dil birimleri kadar önem taşıdığı ön görüsüyle cinsellik / erotizm kodlayıcıların sunumu bu metinler üzerinden araştırılmıştır. Senaryolara has olan bu nitelikler, özellikle yasaklı addedilen kavramların açık açık sunulamadığı durumlarda vericinin elini güçlendirmekte; imalar, çağrışımlar ve bedensel temaslar üzerinden iletilmeye meyilli olan cinsellik / erotizmi yazılı metin üzerinden tespit edebilmeyi kolaylaştırmaktadır. Çalışmanın temelini oluşturan söz konusu kodlayıcılar hem dilsel hem dil ötesi ögeler dikkate alınarak tespit edilmiş, bağlam içindeki ve metin üreticinin yüklediği görev ve anlamları göz önünde bulundurularak değerlendirilmiştir. Dilin var olan imkânları içinde bir inceleme modeli oluşturulmuş olup cinsellik / erotizm kodlamada mevcut olanakların her birinden yararlanıldığı görülmüştür.
Dibilimsel gerekçelenmdirme çözümlemesi -Almanca ve Türkçe boşanma metinleri bağlamında gerekçelendirme ve belirleyenleri-
11. ÖZET Bu çalışmanın temel konusu Almanca ve Türkçede hukuksal gerekçelendirme olmakla birlikte, doğal dilsel gerekçelendirmelere ilişkin genel kuramlar irdelenmiştir. Dilbilimsel gerekçelendirme kuramı oldukça yenidir; gerekçelendirme adı altında irdelenmesi genellikle söz- eylem kuramı çerçevesindedir. Yeni çalışmalar doğası gereği kuramsal ağırlıklıdır. Bu bakımdan, bu çalışmada dallararası kimi kuramlara geniş yer verildi. Çalışma on bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, toplumsal gerçekliği ve bunun yöntemlerini araştırma konusu olarak belirleyen budun yöntembilim irdelenmiştir. Gerekçelendirme, bir konuda uzlaşımı hedefler. Uzlaşım, ancak ortak deneyimlerin gözetilmesiyle sağlanır. Toplumsal gerçekliği gözetmeyen bir uzlaşma çabasının başarıya ulaşması çok güçtür. Bu yüzden, gerekçelendirmede budun yöntembilimin verilerinden yararlanılması gereği vurgulanmış ve konuya ilişkin savlar belirginleştirilmiştir. İkinci bölümde, dilbilimsel metin çözümlemesi konulaştırılmıştır. Burada, metin dilbilimin gelişimi, metin kavramı, metin türleri ve bunları ayrımlaştırma ölçütleri irdelenmiştir.228 özet Üçüncü ve dördüncü bölümde, hukuksal gerekçelendirmenin gelişimine katkı sağlayan kuramlar ve bu kuramlar arasındaki etkileşim sorunlaştırılmıştır. Bu bağlamda, Baier'in ahlaksal gerekçelendirme kuramı, Toulmin' in gerekçelendirme kuramı ve modeli, Hare'nin ahlaksal gerekçelendirme kuramı, Wittgenstein' m dil oyunu kavramı, Austin, Searle ve Klein' m söz-eylem kuramı irdelenmiştir. Söz konusu kuramlar, gerekçelendirme çözümlemesi açısından sınanmış ve gerekçelendirme kuramına katkıları tartışılmıştır. Beşinci bölümde, gerekçe ve gerekçelendirme tüm yönleriyle ele alınmış; formal mantığın doğal dilsel gerekçelendirmeyi betimlemedeki yetersizliği vurgulanmıştır. Gerekçelendirmenin, eylem, söylem, hakikat, tartışma ve güdüleme ile ilişkisi incelenmiştir. Ayrıca, sezdirim kuramı, bağıntı kuramı ve yapıcı etikin gerekçelendirmedeki işlevi sorunlaştırılmıştır. Altıncı bölümde, hukuksal gerekçelendirme kuramı ve bunun yorumbilim ve dilbilim ile ilişkisi konulaştırılmıştır. Bu bölümde, hukukbilim, dilbilim ve yorumbilim arasında olması gereken işbirliği ve olası yöntemler sav oluşturucu biçimde ayrımlaştırılmıştır.229 özet İrdelenen kuramlar ve değinilen bilim dalları, dallararası etkileşim ve işbirliğinin zorunluluğunu ortaya koymuştur. İzleyen bölümde ise, boşanmaya ilişkin yasal düzenlemelere kısaca yer verilmiştir. Alman ve Türk yasalarına göre boşanma nedenleri belirtilmiş, aralarındaki koşutluk ya da koşutsuzluk belirginleştirilmiştir. Edimsel bölümde, Türkçe ve Almancadan seçilen boşanma metinleri, Toulmin' in gerekçelendirme modeline göre çözümlenmiştir. Kararların yorumlanmasında kimi kuramlara gönde rme yap ı İmi ş 1 1 r. Sonuç bölümünde, kapsamlı bir gerekçelendirme modeline ilişkin savlar geliştirilmiştir. Gerekçelendirmede karşı gerekçelendirenin belirleyiciliği önemsenmiş; dallararasılık, ahlaksallık, iletişimsellik, anlaşılırlık, uygunluk, yararlılık ve akılcılığın gerekçelendirmedeki önemi ve işlevi bu çalışmanın başlıca savları olarak vurgulanmıştır. Kuramsal ve edimsel bölümde belirginleşen gerekçelendirme ölçütleri irdelenmiştir.
Methodes, techniques et strategies de la traduction des textes journalistiques et leur place dans l?enseignement de la traduction
Cette étude a été amorcée en 2001, dans le cadre académique de l?expérience acquise au Département de Traduction de l?Université de Mersin et a été développée en tant que thèse de travail de Licence Supérieure comme la suite du sujet d?Enseignement de la Traduction de la langue journalistique.Cette fois-ci, le sujet a été traité de manière différente, en nous penchant plutôt sur la forme théorique du caractère didactique de la traduction comme activité humaine universelle. Toute notre attention s?est tournée sur l?analyse du texte ayant pour but la traduction, sur la comparaison de traductions et sur son cadre théorique. En particulier, nous avons visé également les méthodes, techniques et stratégies de la traduction du langage journalistique. Cependant, pour pouvoir asimmiler toutes ces notions, il était nécéssaire de créer une structure de base linguistique solide. La raison pour laquelle nous le voulions était que nous sommes convaincus que pour comprendre la place et l?importance de l?essence de l?activité de traduction, de sa signification philosophique et théorique nous devons d?abord comprendre l?essence de la linguistique, de ses principes de base et de ses théories. Pour cela nous avons crée une structure de base linguistique sans négliger aucun détail nécéssaire de telle façon que le lecteur, quand il lira cette étude, puisse trouver toutes les notions et théories nécessaires concernant la traduction.En ce qui concerne la partie sur l?application, nous avons réservé un large espace pour tester nos opinions. Nous avons pu faire une évaluation en testant des activités de traduction réelles. Nous avons mis en place des critères et réalisé des analyses de textes. Nous sommes ainsi arrivés à certaines conclusions concernant l?évaluation de valeurs d?exactitude des traductions faites de nos jours.Mots-clés: équivalence, analyse du discours, texte cible, texte source, traduisibilité, intraduisibilité
Muhammed Bin Abdurrahman'ın "Şerāyiṭü'l-İslâm" adlı eseri üzerine gramer ve metin çalışması
Yüksek lisans tezi olarak hazırlanan "Şerāyiṭü'l-İslâm" adlı eseri Muhammed bin 'Abdurrahman Şubat 1594 tarihinde kaleme almıştır. Eser, dil özellikleri itibariyle Klâsik Osmanlı Türkçesi dönemi ve Eski Anadolu Türkçesi dönemi özelliklerini yansıtmaktadır. İlmihal özelliği taşıyan eserin yazarı, "herkes okusun diye" eserini Türkçe yazdığını belirtmektedir ve eserin bu amaca uygun olarak sade ve anlaşılır bir dille yazılmış olduğu görülüyor. Eser bu özelliklerinden ötürü Türk dili açısından zengin yapı ve birimler barındırmaktadır. Ayet ve Hadisler Arapça olarak yazılmış olup açıklama kısımları ise sade Türkçe iledir. Tamamı 90 varaktan oluşan eser, bu çalışmayla sayfa ve satır numaraları verilerek transkribe edildi. Gramer kısmında imlâ, ses değişmeleri, şekil bilgisi, sözcük türleri, kelime grupları, cümle ve fiil çekimleri ayrıntılı bir şekilde incelendi. Yapı bakımından Arapça ve Farsça terkipli ifadeler geleneğe uygun olarak inceleme dışında tutulmuştur. Özellikle kelimelerin anlamları verilirken kelimelerin metin içerisindeki kullanımı dikkate alınmıştır. Ünlülerde yuvarlaklaşma temayülü ve kimi eklerin yalnız düz şekilli, kimi eklerin yalnız yuvarlak şekilli görülmesi gibi kimi özellikler, metinde Eski Anadolu Türkçesi özelliklerinin varlığını devam ettirdiğini göstermektedir. Bu yönleri dikkate alındığında eser Türk kültürü ve Türk dili açısından önem arz etmektedir. Anahtar Kelimeler: Klâsik Osmanlı Türkçesi, Eski Anadolu Türkçesi, Şerāyiṭü'l-İslâm Muhammed bin 'Abdurrahman…
Sait Faik Abasıyanık'ın Semaver adlı hikaye kitabının metindilbilimsel tahlili
Dil bir milletin düşünce sistemini gösterir. Toplumlar için hem kaynaştırıcı hem de yaklaştırıcı bir temel unsurdur. Geçmişten günümüze kadar insan sürekli olarak dil üzerine düşünmüş ve çalışmalar yapmıştır. Bu çalışmalar önce dilbilim üzerine olmuş, daha sonra farklı dallara ayrılmıştır. Bu dallardan birisi de metindilbilimdir. Dilbilimin alt dalı olan metindilbilim, bir metni çalışma konusu yaparak o metni bağdaşıklık ve tutarlılık gibi özellikler açısından inceler. Bu çalışmada 1906-1954 yılları arasında yaşamış olan Sait Faik Abasıyanık'ın Semaver adlı hikâye kitabını metindilbilimi açısından değerlendirmek amaçlanmıştır. Araştırmada metindilbilimin yapısı çerçevesinde bağdaşıklık ve tutarlılık kavramları açıklanmış olup, hikâyeler üzerinde uygulanmıştır. Üzerinde çalıştığımız hikâyede metindilbilimini ve özellikle de bu alanın iki temel kavramı olan bağdaşıklık-tutarlılık olgularını inceledik. Bağdaşıklığı kapsayan öncül/bağımsız gönderim ögeleri, ardıl/bağımlı gönderim ögeleri, biçimsel/sözlüksel bağdaşıklık ögeleri ve metni bölümlere ayıran belirticiler incelemenin içeriğini oluşturmaktadır. Tutarlılık görünümlerinden olan özelleştirme bağlantısı, neden sonuç bağlantısı, karşılaştırma bağlantısı, zaman bağlantısı da incelenmiştir. İncelenen kısımların tümü bize hikâyelerin dilsel yapısıyla ilgili bilgi vermektedir. Özellikle gönderimi kapsayan artgönderim ve öngönderim ögelerinde zamirlerin varlığı dikkatimizi çekmektedir. Semaver adlı hikâye kitabı incelenirken Doğan Günay'ın Metin Bilgisi adlı kitabı ve Canan Ayata Şenöz'ün Metindilbilim ve Türkçe Dilbilim kitabı temel alınmıştır. Ayrıca Leyla Subaşı Uzun'un Orhon Yazıtlarının Metindilbilimsel Yapısı adlı incelemesinden yararlanılmıştır.
Söylem kuramı ve XVI. yüzyıl siyasetnamelerinde söylem analizi
Bu çalışmada öncelikle söylem (discourse) terimini etraflıca tanımladık. İkinci olarak sosyal bilimlerde çok farklı bilim alanlarında çalışmış bilim insanlarının bakış açılarına göre söylem kuramını açıkladık. Bunu yaparken söylemin doğasının ne olduğunu, yüzeydeki somut yapı ile altta yatan soyut düzenin nasıl çalıştığını göstermeye çalıştık. Üçüncü olarak bu incelemede disiplinler arası çalışmaların bakış açılarından söylem analizinin ne olduğunu ortaya koyduk. Söylem analizinin çeşitlerini ve metotlarını açıkladık. XVI. yüzyıl Osmanlı Türkçesi ile yazılmış siyasetnamelerde söylemin küçük ve büyük yapısını analiz ettik. Bu analiz çalışması 1512, 1539 ve 1540 yıllarında biçimsel olarak birbirinden farklı üç siyasetnameden oluşmaktadır. Metin dilbilim (text linguistic) ve sistemli işlevsel dilbilim (sistemic functional linguistic)araştırmanın öne çıkan yöntemleridir. Bu siyasetnamelerde söylemin atıf ilişkilerini düzenleyen küçük yapısının (bağlaşıklık) birimlerinin nasıl olduğunu ortaya koymaya çalıştık. Ayrıca bu siyasetnamelerde söylemin anlamsal ve mantıksal bağıntılarını sağlayan büyük yapısının (tutarlılık/bağdaşıklık) birimlerinin neler olduğunu ve bu birimlerin siyasetnamelerdeki görünümleri inceledik.
Furkan suresindeki metinsel bağdaşıklık ve tutarlılık
Araştırmada Furkan Suresi'ndeki metin tutarlılığını incelemeyi ve mekanizmalarını keşfetmek amaçlandı. Bir gereklilik olarak, metnin dili biliminin terminolojisine ve metinsel tutarlılığa ve mekanizmalarına giriş içeren bir bölümle başladı. Bunu, çalışmanın Furkan Suresi'ndeki biçimsel ve anlamsal/metinsel tutarlılık mekanizmalarını ele alan bölüm takip etti. Tekrarlama ve zıtlık mekanizmalarını sundu ve dokularının metnin dökümündeki etkisini gösterdi ve ardından sözdizimsel tutarlılığına geçti, yapısal tekrarla temsil edilen en belirgin imgesini inceledi, kalıplarını sınırladı, konumlarını takip etti ve her yapısal modelin özellikleri ve sonuçta ortaya çıkan ritmik özellikler ve anlamsal etkileri sunulmuştur, ardından suredeki anlamsal ilişkileri incelemiş ve çalışmak için üç ilişki aday gösterildi. Kur'ân ve peygamberlik inkarını içeren müşriklerin sözleri ile arasındaki anlamsal ilişki, ve sarkık ilişkisi, ve sonuncusu, metnin dört odak noktasının toplamı ve detayı arasındaki ilişkiyle elde edilen anlamsal tutarlılıktır: İlahi mükemmellik, Kur'ân-ı Kerim'in ve Peygamber'in (Sallallahu aleyhi ve sellem) mesajı ile hitap edenler ve bu ilişkinin her ilişkisinde, Furkan Suresi'nin anlamsal tutarlılığı üzerindeki etkisini açıkladı. Anahtar Kelimeler: Metin Bilimi, Metin dilbilgisi, Metinsel Tutarlılığı, Metinsel Uyum, Furkan Suresi
Nehcü'l-Ferādīs'in metindilbilimsel yapısı (1. Bap)
20. yüzyılın ortalarından itibaren insanların tek tek cümleler değil, anlamlı bir bütün oluşturan "metinler" aracılığıyla anlaştığı görüşünde birleşen araştırmacılar, yönünü cümleden büyük birimlere çevirmiş ve metinler bilimsel bir alanın konusu olarak incelenmeye başlanmıştır. Metinleri merkezine alarak onları çeşitli ölçütler üzerinden inceleyen bu alan, dilbilimin bir alt dalı olarak gelişim gösteren metindilbilimdir. Metindilbilim, çeşitli araştırmacıların ortaya koyduğu kuramlardan hareketle oluşturulan bağdaşıklık (cohesion) ve tutarlılık (coherence) ölçütleri üzerinden bir metnin metin olma koşullarının incelendiği çalışma alanıdır. Her türlü metni inceleme alanına sokan metindilbilim; metni yapısal, işlevsel ve anlamsal açıdan inceleyerek metin olanı metin olmayandan ayıran özellikleri ortaya koyar. Her metni türe özgü özellikleri üzerinden ele alır. Metnin anlamlı bir bütün olarak algılanmasında etkili olan faktörleri açıklar. Metni meydana getiren dil birimleri arasındaki ilişkileri belirler. Metnin anlamını yalnızca dillbilgisel-sözcüksel düzeyde ele almaz. Metnin anlamlı bir birim olarak algılanmasında metin üretici ile metin çözücünün etkinliğini araştırır. Böylece bir metnin anlamlı ve anlaşılır bir bütün olarak algılanmasında etkili olan tüm unsurları açıklar ve metinleri çok yönlü bir bakış açısıyla ele alır. İşte tüm bu hususiyetler göz önünde bulundurularak bu çalışmada, Türk dil tarihinin en önemli kaynaklarından olan Nehcü'l-Ferādīs'in birinci babı, metindilbilimin metinselllik ölçütleri aracılığıyla incelenmiş ve birinci bapta yer alan on fasıl çok yönlü bir biçimde ele alınmıştır. İncelemeye konu olan Nehcü'l-Ferādīs, Harezm Türkçesinin dil hususiyetlerini açık bir biçimde göstermesi ve sade bir dille yazılmasından dolayı çok çalışılan bir eserdir. Ancak yapılan çalışmalarda esere genellikle tek boyutlu olarak yaklaşılmıştır. Bu çalışma ile Nehcü'l-Ferādīs'in birinci babı, bağdaşıklık ve tutarlılık ölçütleri üzerinden ele alınmış, birinci bapta yer alan fasıllar anlamsal bir bütün oluşturma noktasında çok yönlü bir çözümlemeye tabi tutulmuştur. Bağdaşıklık araçları ile birinci baptaki metinlerin yüzey yapı ilişkileri açıklanmış, tutarlılık araçları ile metnin büyük anlamı üzerinde durulmuştur. Eserin öğretici amaçla yazıldığı göz önünde bulundurularak hem metnin türe özgü nitelikleri ele alınmış hem de metin üretici ve metin çözücünün metnin anlamı üzerindeki etkinliği ortaya koyulmuştur. Sonuç olarak Nehcü'l-Ferādīs'in birinci babında yer alan fasılların hem kendi içinde bağdaşık ve tutarlı olduğu hem de eserin genel amacına uygunluk ve uyumluluk gösterdiği anlaşılmıştır.
Ortaöğretim öğrencilerinin yazılı anlatımlarında paragraf düzeyinde bağdaşıklık ve tutarlılık
Bu araştırmada ortaöğretim 9. ve 10. sınıfta öğrenim gören 524 öğrencinin yazılı anlatımları paragraf düzeyinde bağdaşıklık, tutarlılık ve düşünceyi geliştirme teknikleri bakımından değerlendirilmiştir. Bağdaşıklık, anlamın metnin birimleri arasında taşınmasını sağlayan dil bilgisel bağıntıları kapsamaktadır. Tutarlılık, konu akışındaki bütünlüktür. Düşünceyi geliştirme teknikleri ise paragrafta yer alan düşüncenin açılmasına, genişletilmesine hizmet eden tekniklerdir.Araştırmada, öğrencilerden kendilerine verilen 10 konudan birini seçerek bir kompozisyon yazmaları istenmiştir. Öğrencilerin yazdıkları kompozisyonların değerlendirilmesinde?Bağdaşıklık Düzeyi Değerlendirme Ölçeği?, ?Düşünceyi Geliştirme Teknikleri Değerlendirme Ölçeği?, ?Paragraf Tutarlılığı Değerlendirme Ölçeği? isimli ölçekler kullanılmıştır.Çalışmanın bulgularına göre paragraf düzeyinde bağdaşıklık araçlarının kullanım sıklıkları yüzde olarak şu şekildedir: kelime bağdaşıklığı ( % 51,26), bağlama ögeleri ( % 20,22), eksiltili anlatım ( %17,40), gönderim ( % 10,58), değiştirim(0,46).Öğrenciler metindeki birimler arasındaki işlev kurma görevlerine göre ise bağdaşıklık araçlarını şu sıklıklarda kullanmışlardır: cümle içinde (%% 31,60), cümleler arasında ( % 47,32), paragraf içinde ( % 15, 00), paragraflar arasında ( % 6, 06).Çalışmada öğrencilerin paragraf düzeyindeki anlatımlarında bağdaşıklık araçlarının kullanımı ile ilgili önemli sorunlar yaşadıkları belirlenmiştir. Bu sorunları şu şekilde özetlemek mümkündür: a) şahıs zamirinin karşılığının net bir biçimde belli olmaması, b) İşaret zamirinin insanlar için kullanılması, c) İşaret sıfatının karşılığının belli olmaması, d) İşaret sıfatının gereksiz yere kullanılması, e) İşaret zamirinin gereksiz yere kullanılması, f) Yanlış işaret zamiri kullanma, g) Gönderimle ilgili sözlü anlatım özelliklerinin paragrafta yer alması, şahıs zamirinin çok sık tekrar edilmesi f) Sözlü anlatımda sıkça kullanılan ?Bence? ?Bana Göre? ifadelerinin paragraflarda da sıkça yer alması h) Öznenin söylenmemesinden dolayı gönderim ögesinin karşılaştırılması, ı) Şahıs zamiri kullanılması gereken yerde işaret zamiri kullanılması, i) Gönderim ögesi ve karşılığının tekil-çoğul uyumsuzluğu oluşturacak biçimde kullanılması.Araştırma bulgularına göre ortaöğretim öğrencileri, paragraflarda tutarlılığı oluşturma bakımından önemli sorunlar yaşamaktadırlar. Paragraf ünitesini, derslerinde görmeyen 9. sınıf öğrencileri ile derslerinde görmüş olan 10. sınıf öğrencileri arasında yapılan karşılaştırmada, 10. sınıf öğrencilerinin paragrafa etkili giriş yapabilme bakımından ve düşünce organizasyonunu kurabilme bakımından 9. sınıf öğrencilerinden anlamlı derecede başarılı olduğu görülmekte iken paragrafı etkili bir sonuçla bitirebilme, ana fikir oluşturabilme, paragrafta ana düşünce-yardımcı düşünce uyumunu kurabilme bakımından 9 ve 10. sınıf öğrencilerinin aralarında anlamlı derecede bir başarı farkı görülmemiştir. Öğrencilerin yazdıkları paragraflarda tutarlılıkla ilgili yaşadıkları sorunlar şu şekilde özetlenebilir: a) Paragrafa etkili bir şekilde giriş yapamama, b) paragrafı etkili bir şekilde sonlandıramama, c) paragrafta düşünce organizasyonunu kuramama, ana fikri oluşturamama, d) ana fikri uygun yardımcı fikirlerle destekleyememe, e) Birbiriyle ilgisiz dağınık düşüncelerin yer aldığı paragraf denemeyecek cümleler dizisine yer verme, f) Paragraf yapılması gereken yerde paragraf yapma, g) Paragraf yapılmaması gereken yerde paragraf yapma h) Düşüncenin tam olarak ifade edilemediği ve tamamlanmadığı çok kısa paragraflara yer verme, ı) Metni paragraflara bölememe nedeniyle tüm metnin tek paragraf içerisinde verilmesi, i) Paragrafta ağırlığın veya ölçünün olmaması. Çok önemli bilgilerin çok kısa geçilmesi veya detaylandırılamaması ancak çok önemsiz bilgilerin çok uzun anlatılması, j) Paragrafta yapı bilgisi eksikliği nedeniyle paragrafın bölümlerinin (ana düşünce-tartışma-sonuç) oluşturulamaması.9. ve 10. sınıf öğrencileri, paragraflarında düşünceyi geliştirme tekniklerini sırasıyla şu sıklıklarda kullanmışlardır: örneklendirme (% 23, 84), soru sorma ( % 22,91), tanımlama (15,23), karşılaştırma (% 14,83), zıtlık (10,01), tanık gösterme- alıntı yapma (7,54), benzetme (4,37), sayısal verilerden yararlanma (% 1,05).Öğrenciler, paragraflarında düşünceyi geliştirme tekniklerinin kullanımında bazı problemler yaşamaktadır. Bu problemler şu şekildedir: a) Soru sorma tekniğini uygun olmayan yerde kullanma, b) Soruların sık ve gereksiz biçimde kullanılması, c) Paragrafa doğrudan örnekle başlanması), d) Okuyucuyu savunulan düşünceye zihinsel olarak hazırlamadan örnek kullanma, e) Verilen örneklerin paragraf içinde konuşma diliyle verilmesi, paragrafta anlatımın akışını bozan unsur görünümünde olması, f) Sözün kime ait olduğunu tam olarak bilmeden yanlış kaynak göstererek alıntı yapma, g) Paragrafta belirtilen sayısal verilerin güvenilir olmaması, h) Nitelikli tanımların yapılamaması.
Ortaokul öğrencilerine ait yazılı metinlerin anlatıcı tipolojisi
Anlatı, aralarında neden sonuç ilişkisi olan olay ya da olgunun bir anlatıcı tarafından yazılı ya da sözlü dil ile ifade edilmesidir. Bir söylemin anlatı niteliği taşıyabilmesi için söylem içinde bir öykünün var olması gerekmektedir. Söylem içindeki öykü, anlatıcının varlığı sayesinde seyirciyle ya da okurla buluşur. Anlatısal metinler, sözlü anlatının yazılı bir materyal şekline dönüştürülmüş halidir. Anlatısal metinler oluşturulurken anlatıcının metne göre konumu tespit edilebilir. Bu tespit yapılırken tipolojik tespit esaslarından faydalanılır. Bu araştırmanın amacı ortaokul öğrencileri tarafından oluşturulan anlatısal tipteki yazılı metinleri, metin türü değişkeni bağlamında; anlatı seviyesi, hikâyeye katılımın genişliği, görüş-algılama derecesi şeklinde sınıflandırılan tipolojik tespit esaslarına göre çözümlemek ve adı geçen metinlerin Türkçe Öğretim Programı'nda sınıf seviyelerine göre belirlenen metin türleri ile olan ilişkisini açıklamaktır. Bu amaç doğrultusunda çalışmada, nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi metodu kullanılmıştır. Öğrenciler tarafından oluşturulan metinler metin türü ve sınıf seviyesi bağlamında sınıflandırılmıştır daha sonra metinlere ait anlatıcı tipolojisi Yavuz Demir' in "Anlatıcılar Tipolojisi" inceleme metodu esas alınarak belirlenmiştir. İnceleme ile elde edilen bulgular, alan yazından hareketle yorumlanmıştır. Sonuç olarak öğrencilerin, programa göre öğretilmesi planlanan metin türlerini, kendi oluşturdukları yazılı metinlerinde kullanmadıkları, her sınıf seviyesinde belli metin türleri üzerinde yoğunlaştıkları görülmüştür. Bu bağlamda anlatıcılar tipolojisinin de metin türü ve sınıf seviyesine bağlı olarak değişkenlik gösterdiği belirlenmiştir.
Dede Korkut hikâyeleri'nin metin dil bilimsel yapısı
Bu çalışmada, sözlü gelenekte doğup gelişen ve 16. yüzyılda yazıya geçirilen Dede Korkut Hikâyeleri, metin dil bilimi ölçütlerine göre incelenmiştir. Çalışmanın giriş bölümünde metnin tanımı yapılmış, metin dil biliminin görevleri açıklanmış ve metin çalışmalarının tarihi gelişimi hakkında bilgi verilmiştir. Bu bölümde ayrıca Dede Korkut Hikâyeleri üzerine genel değerlendirmeler yapılmıştır.İnceleme, metin olmanın en önemli ölçütleri olarak kabul edilen bağdaşıklık ve tutarlılık üzerine yapılmıştır. Bağdaşıklık bölümünde, metni meydana getiren cümleler arasında dil bilgisi ögeleri ile sağlanan ilişkilerden ?gönderim, değiştirim, eksilti, bağlama ögeleri, kelime bağdaşıklığı? incelenmiştir. Çalışmada öncelikle bu inceleme alanları hakkında teorik bilgiler verilmiş daha sonra bu bilgiler Dede Korkut Hikâyeleri'nden seçilen örnek cümleler üzerinde uygulanmıştır.Tutarlılık bölümünde ise metni meydana getiren anlam birimleri arasındaki mantık ilişkileri incelenmiş, hikâyelerdeki olayların metin içindeki düzenlenişleri ele alınmıştır. Hikâyelerdeki olay parçaları ayrı ayrı tespit edilerek numaralandırılmıştır. Daha sonra ise, her hikâyenin tutarlılık durumu hakkında genel değerlendirmelerde bulunulmuştur.İnceleme sonucunda, anonim bir metin olmasına rağmen Dede Korkut Hikâyeleri'nin günümüzdeki metin dil bilimi ölçütlerine uygun olduğu tespit edilmiştir.Anahtar Sözcükler1. Dede Korkut Hikâyeleri2. Metin Dil Bilimi3. Bağdaşıklık4. Tutarlılık5. Söylem Çözümlemesi
Nazan Bekiroğlu'nun "Nar Ağacı" adlı romanında bağdaşıklık ve bağdaşıklık ekseninde bir söz varlığı çözümlemesi
Dil içi ve dil dışı unsurların birlikte ele alınıp bildirişim bağlamının da dâhil edildiği bir yapı olarak değerlendirilen metnin temel ölçütlerinden biri bağdaşıklıktır. Bu çalışmada Nazan Bekiroğlu'nun "Nar Ağacı" romanından hareketle bağdaşıklık unsurlarının kapsayıcı bir tasnifine ulaşılmaya çalışılmıştır. Mevcut tasnifler de dikkate alınarak yapılan denemede metin içi yapıyı kuran bu unsurların metnin türüne göre farklılık taşıyacağını görülmüştür. Bir bağdaşıklık unsuru olan "sözcüksel bağdaşıklık"a dair veriler hem yazarın söyleminin bir parçası hem de aynı bakış açısına sahip diğer yazarlarla bağını ortaya koyabilecek dil kullanım ögelerinin kaynağı olabileceği görüşü çalışmanın tezidir. Giriş bölümünde genel hatlarıyla çalışmanın bölümlerine dair bilgiler verilmiş, genel açıklamalar yapılmıştır. Çalışmada birinci bölüm, çalışmaya esas teşkil edecek kavramların tanıtıldığı kısımdır. Metnin tanımı, metin ve söylem kavramları ile ilgili değerlendirmeler, metin dil biliminin kapsamı, metin ve bağlam ilişkisi, metin içi yapıyı kuran "bağdaşıklık ögeleri" hakkında genel değerlendirmeler bu bölümde ortaya konmuştur. İkinci bölümde "Nar Ağacı" özetlenmiş ve romanda tespit edilen bağdaşıklık unsurlarından yola çıkılarak oluşturulan tasnif, izlencede sunulmuştur. Her bir bağdaşıklık unsuru örneklendirilerek metindeki adedi tablolarla sunulmuştur. Üçüncü bölüm metin kurucu sözcüklerin sözlüğünden oluşur. Bu bölümde "sözcüksel bağdaşıklık" bahsinde yer alan anlamca birbiriyle ilişkili kelimelerden hareketle yazarın bireysel dil kullanımı esasında metin bağlamının hazırladığı tanımlar ortaya konmaya çalışılmıştır. Sonuç bölümünde bağdaşıklık unsurları ile ilgili elde edilen veriler ışığında unsurların tasnifine ve adlandırılmasına yönelik tespitler dile getirilmiş, sayımı yapılan ögelerle ilgili değerlendirmeler paylaşılmıştır. Metin bağlamında kelimelere yüklenen anlamların yazarın söyleminin bir yansıması olduğu ortaya konmuştur. Anahtar Kelimeler: Metin, söylem, sözcük, sözcüksel bağdaşıklık.
Yeni bir disiplin olarak metin dilbilim ve Türk edebiyatına metin dilbilimsel bir yaklaşım
?Yeni Bir Disiplin Olarak Metin Dilbilim ve Türk Edebiyatına MetinDilbilimsel BIr Yaklaşım? başlığını taşıyan bu tez, 20. yüzyılda özellikle batıdahızla gelişen bir disiplin olarak metin dilbilimin, edebî metne yaklaşımını veedebî metin üzerindeki uygulanabilirliğini konu almaktadır.Edebî metin, edebî faaliyetin gerçekleştiği düzlem olması yönüyleedebiyatın; dilin özel bir mesajı yansıtacak biçimde düzenlendiği bir metin türüolması yönüyle de metin dilbilimin araştırma ve inceleme alanına girmektedir. Buçalışmanın amacı, da metin dilbilimin ortaya çıkışı ve gelişim aşamalarınıtanıtmak, metin dilbilimin geliştirdiği metinsellik ölçütlerini irdelemek ve meitndilbilimsel kavramların edebî metin üzerindeki uygulanabilirliğinideğerlendirmektedir. Bu anlamda, metin dilbilimsel yaklaşımlardan hareketleedebî metinler üzerinde yapılan çözümlemeler, yeni bir edebî metin incelemeyöntemi olarak değil, metnin farklı seviyedeki birimleri arasındaki etkileşimleriaçıkladığından, metnin incelenmesi sürecine önemli katkılar sağlayayabilecekbir yaklaşım olarak görülmektedir.Bu tezin kapsamı, dilbilimin tarihçesi, metin dilbilimin temel özellikleri,metin dilbilimin edebiyat ile ilişkisi, metin dilbilimin temel unsurlarının edebiyatayansıtılması ve Türk edebiyatı metinlerinde metin dilbilimin uygulanmasını içinealmaktadır.Tezimizin hazırlanmasında terkîbî/sentezci bir yöntem uygulanmıştır.Metin dilbilim alanında yayımlanmış olanbilgiler birçok farklı kaynaktanderlenerek, bir kuramsal bütün oluşturulmuş, ardından da oluşmuş bu kuramsalbütünbirden fazla değişik alandaki metin üzerinde uygulanarak, etkinliğininortaya konması çalışılmıştır.Bu çalışmanın uygulamalı bölümü için seçilen edebî metinlerden Attilaİlhan'ın Sisler Bulvarıadlı şiiri, Sait Faik Abasıyanık'ın Müthiş Bir Tren adlı2hikayesi, Oğuz Atay'ın Tutunamayanlar romanı ve Haldun Taner'in Keşanlı AliDestanı adlı tiyatrosu üzerine yapılan metin dilbilimsel çözümlemeler sonucundaanlaşılmıştır ki, edebî metnin birbirinden farklı seviyedeki birimleri, bazıetkileşimlere girerek, ahenkli bir bütünü ortaya koymaktadır. Metin dilbilimingeliştirdiği bağdaşırlık, tutarlılık ve metinlerarasılık kavramları da, edebî metninbütünselliğinin anlaşılmasında son derece gerekli birer süreç olduğuanlaşılmıştır.Anahtar Sözcükler: Metin Dilbilim, Edebî Metin, Metinsellik Ölçütleri,Bağdaşırlık, Tutarlılık, Metinlerarasılık.
İlköğretim okulu öğrencilerinin yazma kaygı ve tutukluğunun yazılı anlatım becerileriyle ilişkisi
İlişkisel tarama modelinin kullanıldığı bu araştırmada, ilköğretim okulları ikinci kademe (6, 7 ve 8.sınıf) öğrencilerinin yazma kaygı ve tutukluk düzeyleri çeşitli değişkenlere göre tespit edilmeye ve yazma kaygısı ve tutukluğunun öğrencilerin yazılı anlatımlarıyla ilişkisi ortaya konmaya çalışılmıştır.Araştırmanın evrenini 2008-2009 eğitim-öğretim yılında Ankara ili merkez ilçelerinde (Altındağ, Çankaya, Etimesgut, Gölbaşı, Keçiören, Mamak, Sincan ve Yenimahalle) öğrenim gören ilköğretim ikinci kademe öğrencileri oluşturmuştur. Evrenin tamamına ulaşılamadığı için alt, orta ve üst sosyoekonomik çevrelerde (Mamak, Yenimahalle, Çankaya) eğitim gören 450 öğrenci örneklem olarak seçilmiştir.İlköğretim ikinci kademe öğrencilerinin yazma kaygılarını belirleyebilmek amacıyla Daly ve Miller (1975) tarafından geliştirilmiş olan Yazma Kaygısı Ölçeği Türkçeye uyarlanarak kullanılmıştır. Uyarlama çalışması sonrasında, pilot uygulama verileriyle yapılan faktör analizi sonucunda Yazma Kaygısı Ölçeği'nin; toplam varyansın % 53'ünü açıklayan ve zevk alma, ön yargı, değerlendirilme kaygısı, yazdıklarını paylaşma olarak adlandırılabilen dört faktörden oluştuğu tespit edilmiştir.Yazma tutukluğunu ölçmek amacıyla ise Rose (1981) tarafından geliştirilmiş olan Yazma Tutukluğu Ölçeği'nin tutukluğu ölçen maddeleri Türkçeye uyarlanmış ve bunlara bir madde daha eklenerek kullanılmıştır. Pilot uygulama verileriyle yapılan faktör analizi sonucunda bu maddelerin, toplam varyansın yaklaşık % 43'ünü açıklayan tek bir faktörden oluştuğu tespit edilmiştir.Öğrencilerin yazılı anlatım başarılarını belirleyebilmek amacıyla onlara çeşitli konular verilmiş ve her öğrencinin bu konulardan birini seçerek bir kompozisyon yazması istenmiştir. Bu kompozisyonlar üç değerlendirmeci tarafından, İlköğretim Türkçe Dersi 6-8.Sınıflar Öğretim Programı'nda (2006) yer alan Yazılı Anlatım Değerlendirme Formu kullanılarak değerlendirilmiştir.Öğrencilerin yazılı anlatımlarının tutarlılık düzeyini belirleyebilmek amacıyla Bamberg (1984) tarafından geliştirilmiş olan Metin Tutarlılığı Bütüncül Puanlama Anahtarı Türkçeye uyarlanarak kullanılmıştır.Ölçeklerden ve kompozisyonlardan elde edilen veriler analiz edilirken, SPSS 11.5 paket programı kullanılmıştır.Araştırmada yazma kaygısıyla ilgili şu sonuçlara ulaşılmıştır: İlköğretim ikinci kademe öğrencilerinin önemli bir kısmının (% 45,5) yazma kaygısı düşüktür. Öğrencilerin yarıdan fazlasında orta düzeyde yazma kaygısı vardır. Yazma kaygısı yüksek öğrenci sayısı (% 2,2) azdır. Kızlar yazmaktan daha fazla zevk almaktadır ve erkeklerin yazma kaygısı kızlara göre daha yüksektir. Sınıf düzeyi yükseldikçe öğrencilerin yazma kaygısı artmaktadır. Yazılı anlatım ve Türkçe dersi başarısı yükseldikçe yazma kaygısının düştüğü belirlenmiştir. Evine düzenli gazete ve dergi giren öğrencilerin yazma kaygısı düşüktür. Günlük tutan öğrencilerin de yazma kaygılarının düşük olduğu tespit edilmiştir.Yazma tutukluğuyla ilgili sonuçlar şunlardır: İlköğretim ikinci kademe öğrencilerinin % 5'inde yazılı anlatım çalışmaları esnasında sıklıkla yazma tutukluğu olmaktadır. Öğrencilerin önemli bir kısmında (% 60) bazen ya da ara sıra da olsa yazma tutukluğu görülmektedir. Yazılı anlatım ve Türkçe dersi başarısı yükseldikçe yazma tutukluğunun azaldığı tespit edilmiştir. Metin tutarlılığı ile yazma tutukluğu arasında anlamlı yönde zayıf ama pozitif bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. Evine düzenli dergi giren öğrencilerin daha az yazma tutukluğu yaşadıkları belirlenmiştir.Yazma kaygısı ile yazma tutukluğu arasında olumlu, orta düzeyde ve istatistiksel olarak da anlamlı bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. Yazma kaygısı ve yazma tutukluğuyla biçim, dil ve anlatım, yazım ve noktalama arasında olumlu, istatistiksel olarak anlamlı ancak düşük düzeyde bir ilişki olduğu belirlenmiştir.
Baba Rahim Meşreb'in Kitab-ı Mebde-i Nur Mesnevisi (İnceleme-metin-gramer-dizin)
Baba Rahim Meşreb'in Kitab-ı Mebde-i Nûr Mesnevîsi (İnceleme - Metin - Dizin), Baba Rahim Meşreb'i ve onun bir eseri olan Kitab-ı Mebde-i Nûr'u konu edinmektedir. Baba Rahim Meşreb, 1640 - 1711 yılları arasında Orta Asya'da yaşamış mutasavvıf bir şairdir. Melamî - Kalenderî bir derviş olan Baba Rahim Meşreb, ilk eğitimini Nemengan'da sufî Ahund Molla Bazar'dan almıştır. Daha sonra eğitimine Kaşgar'da meşhur sufî Afak Hoca'nın tekkesinde devam etmiştir. Afak Hoca tekkesinde yedi yıl kalmış ve dinî-tasavvufî bilgisini geliştirmiştir. Ancak tekkede bulunan kızlardan birine âşık olması onun kovulmasına sebep olmuştur. Ömrünün bundan sonrasını gezgin bir derviş olarak geçirmiştir. Baba Rahim Meşreb'in yazdığı eserlerden biri Kitab-ı Mebde-i Nûr'dur. Mebde-i Nûr, Mevlana Celaleddin-i Rumî'nin Mesnevî-yi Manevî'sinden ilham alınarak yazılmıştır. Eser, mesnevî tarzında yazılmış manzum bir eserdir. Mesnevî-yi Manevî ile aynı vezinde ve ona benzer bir tarzda yazılmıştır. Eserin içerisinde Mesnevî'den alınma kırk iki Farsça beyit bulunmaktadır. Bu beyitlerdeki düşünceler açıklanmakta ve hikayelerle, gazellerle dinî-tasavvufî öğütler verilmektedir. Eser üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde 3978 beyit, ikinci bölümde 3663 beyit, üçüncü bölümde ise 1267 beyit bulunmaktadır. Eserde toplam 8908 beyit mevcuttur. Çağatay Türkçesinin son dönemine ait olan Mebde-i Nûr, hem kelime hazinesi bakımından hem de dil özellikleri bakımından önemli bir eserdir. Klasik Çağatay Türkçesinin dil özellikleri bilinmektedir ve bu döneme ait eserlerin büyük çoğunluğu incelenmiştir. Ancak Çağatay Türkçesinin son döneminin dil özellikleri tam olarak ortaya çıkarılmış değildir. Mebde-i Nûr, dil malzemesi bakımından oldukça zengindir. Mebde-i Nûr'da, Çağatay Türkçesinin Klasik Dönem dil özelliklerinden farklı birtakım dil özellikleri görülür. Kitab-ı Mebde-i Nûr, Mevlana Celaleddin-i Rumî'nin Orta Asya'ya kadar nasıl etkilediğini göstermesi bakımından da önemlidir. Eser, Orta Asya'da çok okunan bir eserdir. Bu çalışmada böyle bir eser her yönüyle incelenmiştir.Anahtar Sözcükler1. Baba Rahim Meşreb2. Kitab-ı Mebde-i Nûr3. Çağatay Türkçesi4. Tasavvuf5. Mevlana ve Mesnevîsi
İlköğretim 6, 7 ve 8. sınıflar türkçe ders kitaplarındaki öykülerin metin dilbilimsel yöntemlerle incelenmesi ve bu metinlerin öğrencilerin anlama düzeylerine etkisi(Malatya ili örneği)
Bu çalışmada 6, 7 ve 8. sınıflar Türkçe ders kitaplarındaki dokuz öykü metin dilbilim yöntem ve teknikleriyle incelenmiş; bu öykülerin ilköğretim öğrencilerinin anlama düzeylerine etkileri belirlenmeye çalışılmıştır. Bu amaçla çalışmamız birbirini destekleyen ve birbirinin devamı niteliğinde olan altı bölümden oluşmaktadır. İlk olarak öykülerin incelenmesinde kullanılacak olan metin dilbilim başta olmak üzere, dilbilim, göstergebilim ve yazınbilim yöntemleri kısaca tanıtılmıştır. Çalışmamızın beşinci bölümünde bu dokuz öykü bu yöntemler ışığında incelenmiş ve elde edilen veriler ortaya konulmuştur. Ele alınan öyküler yüzeysel, anlatısal ve derin yapı olmak üzere üç düzeyde ele alınmıştır. Somuttan soyuta doğru yapılan bu inceleme yolunda metin bir bütün olarak değerlendirilmiş, sözcelem öznesinin düşünce yapısı, yaşamı, diğer yapıtları dikkate alınmamıştır. Bu yönü ile de çalışmamız geleneksel yazın incelemelerinden ayrılır. Yaptığımız inceleme sonucunda elde ettiğimiz verileri 2005 yılında hazırlanan Türkçe öğretim programındaki kazanımlarla ilişkilendirerek 6, 7 ve 8. sınıflar düzeyinde anketler hazırlanmıştır. Hazırlanan bu anketler, birbirinden farklı sosyoekonomik yapılara sahip olan Malatya il merkezindeki altı ilköğretim okulunda uygulanmıştır. Altıncı bölümde bu anketler sonucunda elde edilen bulgular yorumlanmış ve ana dili öğretiminde kullanılan bu öykülerin ilköğretim öğrencilerinin anlama düzeylerine etkileri belirlenmeye çalışılmıştır.Çalışmada öykü türündeki anlatısal metinler, modern dilbilimin yöntem ve verileri ışığında incelenmiştir. Çalışma, ana dili öğretiminde kullanılacak öykülerin seçilmesinde belirli bir çerçeve belirleyecek niteliktedir.Anahtar Sözcükler: Türkçe öğretimi, ana dili, dilbilim, metin dilbilim, göstergebilim, yazın, anlatı, ilköğretim okulu, yeni Türkçe öğretim programı
Sabahattin Ali'nin Portakal adlı öyküsünde bağdaşıklığı sağlayan görünümler
Metindilbilimin yöntem ve verilerinden yararlanılarak hazırlanan bu tezde, Sabahattin Ali'nin son dönem eserlerinden biri olan Portakal adlı öykünün metinsellik değeri, bağdaşıklık ölçütü ile açıklanmaya çalışılmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde tezin konusu, amacı, araştırma soruları, yöntemi ve sınırlılıkları ele alınmıştır. Kuramsal çerçevede dilbilim, metindilbilim, metin ve metinsellik ölçütleri ile ilgili kavram ve terimlerin açıklamaları yapılmıştır. Kuramsal çerçevede metinsellik ölçütlerinden biri olarak, genel hatlarıyla ele alınan bağdaşıklık ölçütü, ikinci bölümde alt başlıkları ile detaylandırılarak açıklanmıştır. Üçüncü bölüm, çalışmanın temelini oluşturan Portakal adlı öykünün incelenmesi ve öykü metninin çözümlenmesi ile oluşturulmuştur. Metin çözümlenirken öykünün bağdaşıklık unsurları örneklerle gösterilmiştir. Bağdaşıklık içeren örnekler, Türkçenin yapısal ve işlevsel özelliklerine göre açıklanmıştır. Tezin dördüncü bölümünde ise, metin çözümlemesiyle elde edilen bulgular metindilbilimsel bakış açısıyla değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmelerden hareketle Portakal adlı öykünün bağdaşıklık görünümlerine ve Sabahattin Ali'nin dil kullanımına ilişkin varılan sonuçlara yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Sabahattin Ali, portakal, metindilbilim, metin, metinsellik ölçütleri, bağdaşıklık
Kutadgu Bilig'in metindilbilimsel yapısı
Bu çalışmada, 11. yüzyılda Karahanlı Türkçesi ile kaleme alınan Kutadgu Bilig, metindilbilimde kullanılan ölçütlere göre incelenmiştir. Araştırma, Kutadgu Bilig'deki otuz beş bölüm ve yaklaşık 3500 beyte dayanılarak oluşturulmuştur.Araştırmanın giriş bölümü, çalışılan alanın içeriği ve neleri kapsadığına açıklık getirebilmek amacıyla metindilbilimin geçmişten günümüze yaşadığı servünenin ortaya konmasına ve incelenecek metinin daha iyi anlaşılabilmesi, doğru çözülmesi ve yorumlanması maksadı ile Kutadgu Bilig'in taşıdığı özelliklere ayrılmıştır. Bu bölümde, metin çözücüleri okuyacakları metne hazırlamak için Kutadgu Bilig'in yazarı, yazıldığı dönem/ yer, yazılma sebebi, adı ile içeriği arasındaki bağlantı ve türü ile ilgili bilgiler verilmiştir.Metindeki ögelerden hareketle, cümlelerden oluşan bir bütünün metin olup olmadığının ortaya konmasını sağlayan bağdaşıklık ve tutarlılık iki bölüm ve alt başlıklar halinde, sırasıyla, çalışmanın birinci ve ikinci bölümlerinde ele alınmıştır. Birinci bölümdeki ilk alt başlık, Türkçenin yapısı göz önünde bulundurularak oluşturulan ölçütlere göre gönderimsel bağdaşıklığı sağlayan dilsel ögelerin beyitlerden ve bölümlerden hareketle tespit edilmesine ayrılmıştır. Metindeki yapı ve sözcüklerin incelenmesine tahsis edilen ikinci alt başlıkta, sözcükler anlam alanlarına göre incelenmiş, metindeki eksiltiler ile bu eksiltilerin özellikleri ile ilgili bilgiler verilmiş ve metnin bütünlük taşımasında önemli bir yere sahip olan fiillerin zaman, görünüş ve kip açısından değerlendirilmesi yapılmıştır.Çalışmanın ikinci bölümünde, metindeki anlamsal ve mantıksal bağlantıların ortaya konmasını sağlayan tutarlılık incelenmiştir. Bu bölümde, art arda gelen ifadelerin daha önceki bilgileri desteklemesi, belirli bir anlam boyutu içinde bir devamlılık oluşturmasını sağlayan bağlaçlar, cümleye kattıkları ekleme, nedensellik, karşılaştırma, ayırım, karşıtlık, koşul, zaman, açıklama iletisine göre incelenmiştir. Metinde kullanılan bağlaçlar, edatlar ve zarflar taşıdıkları mantıksal ve anlamsal bağlantıya göre yukarıda sıralan alt başlıklar altında açıklığa kavuşturulmuştur.Araştırmanın sonunda, metnin anlaşılırlığını arttırmak amacı ile çalışmada kullanılan terimlerin açıklaması, farklı araştırmacılar tarafından hazırlanan Dilbilim Terimleri sözlüklerinden faydalanılarak yapılmış, başvurulan kitaplar ve makalelerin künyeleri kaynakça bölümünde verilmiştir.Anahtar Sözcükler1. Metindilbilim2. Kutadgu Bilig3. Bağdaşıklık4. Tutarlılık5. Artgönderim /Öngönderim
Metin incelemesinde söylembilim yöntemi "Binbir Gece Masalları üzerinde bir uygulama"
Giriş, sonuç, iki bölüm ve bir ekten oluşan bu çalışma söylembilimsel bir bakış açısından hareketle, özellikle Arapça metinler için metin inceleme ve okuma biçimi ortaya koyup bu çerçevede BGM'nin metin yapısı üzerinde bir uygulama yapmayı amaçlamıştır.Giriş bölümünde problem durumu, çalışmanın önemi, amacı, ilgili çalışmalar, metin inceleme ve okuma, Binbir Gece Masalları'nın tarihçesi, konusu ve yayılım süreci üzerinde durulmuştur.Birinci bölümde söylembilimin temel kavramları, metinsellik ölçütleri, söyleminbilimin tarihsel gelişimi, Arapçada söylembilim ve söylembilimsel bir bakışla metni anlamlama süreci üzerinde durulmuştur. Söylemi/metni anlama süreci ise betimleme, çözümleme ve yorumlama olmak üzere üç aşamalı bir süreç olarak ele alınmıştır. Birinci aşamada bağdaşıklık kavramına, ikinci aşamada tutarlılık kavramına ve üçüncü aşamada ise metinlerarasılık kavramına ağırlık verilmiştir.İkinci bölümde BGM'den seçilen bir grup anlatı üzerinde inceleme yapılmış ve masalların metin örgüsü belirlenmeye çalışılmıştır.Sonuç bölümünde çalışmanın değerlendirmesi yapılmış ve önerilerde bulunulmuştur.Ek'de söylembilimle ilgili temel terimlere yer verilmiştir.
Türkçe Almanca iki dilli ve Türkçe tek dilli Türkçe öğretmeni adaylarının yazılı metinlerinde üstsöylem belirleyicileri
Bu tezde, Türkçe Almanca iki dilli ve Türkçe tek dilli Türkçe öğretmeni adaylarının yazılı metinlerinde kullandıkları üstsöylem belirleyicilerini belirlemek ve karşılaştırmak amaçlanmıştır. Bu araştırmada, tarama ve ilişkisel araştırma deseni kullanılmıştır. Tezin çalışma grubunu, Duisburg Essen Üniversitesi Türkistik bölümünde öğrenim gören 96 iki dilli Türkçe öğretmeni adayı ile Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Türkçe öğretmenliği lisans programında öğrenim gören 104 tek dilli Türkçe öğretmeni adayı oluşturmaktadır. Araştırma verilerinin elde edilmesinde, "Katılımcı Tanıma Formu" ve "Yazılı Anlatım Formu" kullanılmıştır. Üretilen metinler, Hyland'ın üstsöylem belirleyicileri sınıflandırmasına göre iki uzman tarafından incelenmiştir. Grupların kullandıkları metinsel, kişilerarası ve toplam üstsöylem belirleyicileri sıklık ve dağılım verileri, SPSS paket programı kullanılarak çözümlenmiştir. Sıklık çözümlemesinden yararlanılarak yüzde frekans bulguları elde edilmiştir. Bu bulgulara göre grupların üstsöylem belirleyicileri kullanımında istatistiksel olarak anlamlı fark tespit edilmiştir. Üstsöylem belirleyicilerini tek dilli Türkçe öğretmeni adaylarının, iki dilli Türkçe öğretmeni adaylarına göre anlamlı derecede daha fazla kullandığı belirlenmiştir. Dört grubun tamamında metinsel üstsöylem belirleyicilerinin, kişilerarası üstsöylem belirleyicilerinden daha fazla kullanıldığı görülmüştür.
A macro-pragmatic stylistic frame work for fictional and non-fictional text-type identification
This study has been carried out for the purpose of establishing a macro-pragmatic stylistic framework for fictional and non-fictional text-type identification. The introduction chapter presents the purpose and the scope of the study and the hypothesis along with a brief background to the study of styles/text types. The second chapter deals with the establishment of the pragmatic stylistic focus in text studies reviewing the background preparing the emergence of this linguistic notion, introducing the micro and macro pragmatic scopes of text-studies and finally focusing on the macro-pragmatic stylistic approach and how it is developed into frameworks for fictional and non-fictional text-type identification. The third chapter is devoted to the application of the macro-pragmatic stylistic frameworks suggested in the previous chapter to two fictional, two non-fictional text- types. Each section of analysis concludes with the overall findings reached as a result of the analyses done with fictional (short story, novel) and non-fictional (news report, news analysis and news commentary) text-samples. The concluding chapter touches back upon the purpose and the scope of the study along with a detailed list of findings of the macro-pragmatic stylistic analyses done in the previous chapter.
Târih-i Kâşgar(1b-20b)
Çalışmamızda 17. yüzyılda Çağatay Türkçesiyle kaleme alınan Tarih-i Kaşgar adlı eserin 1b-20b arasında yer alan metin incelenmiştir. Metnin elde mevcut olan parçasından anlaşıldığı üzere, metnin orijinali 105 sayfadan oluşmaktadır. Araştırma ve inceleme konum olan 40 sayfa içinde sadece 1b sayfası 13 satırdan oluşurken diğer sayfalar 15 satırdan oluşmaktadır. Çalışmamızda metnin adı, yazılış tarihi, nüshaları, yazarı, eser hakkında yapılan araştırmalar ile ilgili bilgiler bulunmaktadır. Söz konusu metin ile ilgili ilk incelemeyi Vasilij Viladimiroviç Barthold yapmıştır. Rusça kaleme alınmış ayrıntılı bir önsözle birlikte O. F. Akimuşkin tarafından neşredilmiştir. Uygur araştırmacılarından Hacı Nurhacı 1986 senesi bu eseri Çağatay Türkçesinden günümüz Çağdaş Uygur alfabesine (Çağdaş Uygurcaya) çevirmiştir. Akimuşkin'in çalışmasında yer alan tıpkıbasımdan yararlanarak yapılan çalışmada Giriş kısmında Çağatay Türkçesi'nin gelişimi, eser hakkında bilgiler, metnin dil özellikleri, transkripsiyon (çeviriyazı), günümüz Türkçesine aktarımı ve alfabetik sıraya göre hazırlanan gramatikal dizin ile içerdiği söz varlığı ortaya konulur. Ayrıca tez hazırlanırken kullanılan yöntemler hakkında kısaca bilgi aktarılır. Ekler kısmında da metnin tıpkıbasımına yer verilerek tez çalışmamız tamamlanmaktadır.
Târih-i Kâşgar(21a-40b)
Yüksek lisans tezi olarak ele aldığımız Tarih-i Kaşgar adlı eser Çağatay Türkçesi ile yazılır. Eser 1b'den başlayıp 105a'da bitirilir. Çalıştığım kısım ise metnin 21a-40b arasıdır. Bu kısımda Çinggiz Han'ın hikayesi; aldığı topraklar; başkent ve Çinggiz Han'ın aldığı memleketlerin tamamını oğulları arasında paylaştırması; illere kimleri atadığına dair bilgiler yer almaktadır. Çinggiz Han'ın oğullarına ettiği vasiyetine de yer verilmektedir. Çinggiz Han'ın oğullarından Ögetey, Coçi, Toluy, Çağatay Han ile ilgili bilgi ve olaylara, kızları-damatları hakkındaki bilgilere de yer verilmektedir. Ayrıca İslam Gazan Han hakkındaki olaylar anlatılmaktadır. Son olarak Tuğluk Temür Han hakkındaki rivayetler, ecdadı ile ilgili bilgiler ve Hazreti Mevlana Erşadeddin'in elinde Müslüman olduğuna dair bilgiler aktarılmaktadır. Tarih-i Kaşgar metninin yazı çevirisini yaparken Taşkent'te bulunan ve Akimuşkin'in C 576 koduyla inceleyip Rusça değerlendirmesini yaptığı tıpkıbasımı esas aldık. Çalışmamız giriş, eserin tanıtımı, metnin dil özellikleri açısından incelenmesi, metnin yazıçevirimi, Türkiye Türkçesine aktarımı ve çalıştığım kısımda geçen kelimelerin dizininden oluşmaktadır. Açıklamalar kısmında eserde tam karşılığı bulunmayan kelimelerin anlamları ile yer ve kişi adlarının yazımındaki farklılıklar ele alınır. Ekler kısmında da metnin tıpkıbasımına yer verilir.
Yabancıların Türkçe doldurması gereken formların öğretilme durumlarının incelenmesi
İngilizcede uzmanlık alanı diline yönelik çalışmalar 60'lı yıllarında, yabancı dil olarak uzmanlık alanı İngilizcesi öğretilmesi ile ilgili araştırmalar ise 80'li yıllarında başlamıştır. Türkçe çalışmalarda, dilbilimin bu alanı ve öğretilmesine ilişkin konular yeni dikkate alınmıştır. Bu sebeple Türkçede çıkış noktası, uzmanlık alanı dili olan araştırmaların arttırılması gerektiği düşünülmektedir. Bu çalışmanın amacı genel olarak bürokrasi dilinin dilsel özelliklerini ortaya koymak ve resmi kurumlardan toplanmış formları inceleyerek Türk bürokrasi dilinin dilsel özelliklerini betimledikten sonra yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kullanılabilecek ders etkinlikleri önerisini hazırlamaktır. Çalışmanın amacının gerçekleştirilmesi için uzmanlık alanı dili ve ölçünlü dil kavramı açıklandıktan sonra bürokrasi dili tanımlanmış, sınıflandırılmış ve genel dilsel özellikleri ayrıntılı bir şekilde betimlendirilmiştir. Sonrasında yabancı dil öğretiminde bürokrasi dilinin nerede, hangi dil düzeyinde olduğuna değinilmiştir. Bu kuramsal çerçevede Türk bürokrasi dilinin sözcüksel, dilbilgisel nitelikleri ortaya konulmuştur. Çalışmanın son kısmında yabancıların ilk doldurması gereken formların dilsel özelliklerinden yola çıkarak, yabancı dil olarak Türk bürokrasi dili öğretiminde uygulanabilecek ders etkinlik ünitesi geliştirmiştir. Çalışmada hazırlanan etkinlik ünitesinin gerçek öğretme ortamlarında değerlendirilmemiştir.