Mitology
202 theses under this subject heading
Bilbo's hero's journey through the scope of Campbell's Monomyth
The purpose of this thesis is to discuss how J.R.R Tolkien formulated the journey of a hero in his novel "The Hobbit or There and Back Again". The thesis is aimed at explaining the journey of Bilbo, Thorin and Gandalf through the scope of Joseph Campbell's monomyth. The reader is provided with information which helped Tolkien's work to become successful. Also, it has been discussed with the archetypes of Carl Jung that the characters which are studied are not unique heroes. Tolkien, in "The Hobbit or There and Back Again", points out the importance of spiritual and material world. He draws attention to the fact that the courage of a little fellow in a wide world might be for the benefit of the rest. By choosing a hobbit as a protagonist he aims at showing the significance of an insignificant person might be greater. On a larger scale, Tolkien aims at attacking prejudices of humanity. Key words: quest, monomyth, archetype, myth, hero's journey
Savaşçı kadın arketipinin yolculuğu ve sanata yansıması
Bu araştırmanın amacı, mit ve arketip kavramları çerçevesinde, savaşçı kadın arketipinin görsel sanatlarda bir anlatı biçimine dönüşme yollarının ve bu anlatı biçiminin temelini oluşturan bağlamların ortaya konmasıdır. Araştırmanın problemi de 'görsel sanatlarda savaşçı kadın arketipinin dönüşümü ve araştırmacının eserleri üzerindeki etkileri' olarak belirlenmiştir. Araştırmanın ilk bölümünde, kolektif bilinç dışının imgelerini içermesi ve arketipleri yoğun olarak yansıtması sebebiyle mit kavramı, farklı dönemlerdeki mitsel oluşumlar ile incelenmektedir. Arketip kavramı da mit bağlamında, Carl Gustav Jung'un geliştirdiği Analitik kuramı ve araştırmaya katkı sağlayacağı düşünülen diğer kuramlar çerçevesinde irdelenmektedir. Kavramların düşünsel ve biçimsel alanlardaki dönüşümünün eserler aracılığıyla değerlendirildiği ikinci bölümde, savaşçı kadın arketipini yansıttığı düşünülen karakterleri içeren ve araştırmayı destekleyecek veriler sunan amaca yönelik örnekleme yöntemiyle belirlenen eserlere yer verilmektedir. Araştırmanın son bölümünde ise araştırmacının sanatsal üretimleri ve bu üretimlerin düşünsel ve biçimsel yapılanmaları üzerine yorumlama çabalarına yer verilmiştir. Çalışmada savaşçı kadın arketipinin dönüşümü incelenmekle birlikte, sanat üretimi söz konusu olduğundan öznelleşen yorumlar yansımasını bulmuştur. Araştırmacının araştırma süreciyle birlikte yürüttüğü eserleri içeren "Zamansız Sözler Arketip Kadınlar" adlı seri, araştırmacının kişisel dönüşümüyle toplumsal dönüşümün yüzeydeki/görünür kesişiminden yola çıkılarak oluşturulmaya başlanmıştır. Üretim sürecinde ise bilinç dışı ile kolektif bilinç dışının bağı ile oluşan görünenin altındaki derin yapıyla yüzleşmenin bir ifadesine dönüşmüştür. Bu bağlamda, mitoloji ve arketip olgularının üretilen eserlerdeki izdüşümünün kimlik oluşumu ve aidiyet olgularıyla bağ kurduğu yanı sıra araştırmacının düşünsel ve sanatsal ifadesinde yeni açılımlar yarattığı belirtilebilir. Ayrıca bu araştırmanın, sanat ile psikoloji arasındaki ilişkiyi ortaya koymada da farklı bir okuma oluşturabileceği düşünülmektedir.
Yaşar Kemal'in romanlarında mitolojik ve fantastik unsurlar
Toplumcu-gerçekçi edebi akımın Türk edebiyatındaki en önemli isimlerinden biri olan Yaşar Kemal'in eserleri, birçok açıdan incelenmiştir. Ancak yapılan literatür araştırmasında yazarın romanlarını, mitolojik ve fantastik açıdan inceleyen müstakil bir çalışmanın yapılmadığı saptanmıştır. Bu bağlamda, araştırmada Yaşar Kemal'in romanlarındaki mitolojik ve fantastik unsurlar tespit edilmeye çalışılmış ve bunların romanlarda nasıl işlendiği ortaya konulmuştur. Yazarın tüm romanları incelenerek oluşan bu çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Genel bir girişten sonra birinci bölüme geçilmiştir. Birinci bölümde mitolojinin ve fantastiğin genel çerçevesi çizilerek bu iki kavramın edebiyatla ilişkisi belirtilmiştir. İkinci bölümde yazarın hayatı ve edebî kişiliği, mitoloji ve fantastik bağlamında beslendiği kaynaklar aktarılmıştır. Üçüncü bölümde incelemeye tabi tutulan romanlardaki mitolojik unsurlar alt başlıklar halinde verilmiştir. Dördüncü bölümde ise romanlarda saptanan fantastik unsurlar detaylı olarak açıklanmıştır. Tezin bu kısmında, fantastikle yakından ilişkili olan büyülü gerçekçilik (İng. magical realism) kavramına da değinilmiştir. Çalışmanın sonunda Yaşar Kemal'in folklordan beslenen bir yazar olarak mitolojik ve fantastik unsurları romanlarında yeniden yorumlayarak kullandığı tespit edilmiştir.
İnternet dizilerinde mitolojik unsurların kullanımı
Bu çalışmada, Netflix Türkiye yapımı internet dizileri olan Atiye (2019-2021), Hakan: Muhafız (2018-2020) ve Şahmaran (2023-2024), metinlerarasılık yöntemi ile analiz edilmiştir. Tez, modern Türk televizyon yapımlarında mitolojik unsurların kullanımı ve yeniden uyarlanmasını ele almaktadır. Araştırmanın temel amacı, söz konusu dizilerde yer alan mitolojik imgelerin, anlatılar ve karakterler aracılığıyla nasıl şekillendiğini ortaya koymaktır. Aynı zamanda, bu imgelerin metinlerarası bağlantılar yoluyla modern hikâye anlatımına nasıl entegre edildiği incelenmektedir. Metinlerarasılık yöntemi kullanılarak yapılan analizlerde, dizilerdeki mitolojik unsurların tarihsel mitlerle ve kültürel anlatılarla olan ilişkisi, bu unsurların yeniden yorumlanış biçimleri ve anlatılardaki tematik işlevleri analiz edilmiştir. Atiye dizisinde Göbeklitepe'ye dayalı bir kadim bilgi miti, Hakan: Muhafız dizisinde İstanbul'un koruyucu kahramanı ve ölümsüzlük mitleri, Şahmaran dizisinde ise insan ve doğa arasındaki bağın yanı sıra Şahmaran Efsanesi merkeze alınmıştır. Bu bağlamda, mitolojik öğelerin modern anlatılar içinde yeniden kurgulandığı ve günümüz izleyicisine hitap eden yeni bir mitos anlatısı üretildiği görülmektedir. Anahtar Kelimeler: Mitoloji, Metinlerarasılık, İnternet Dizileri, Mitolojik İmgelem
Ahmet Hamdi Tanpınar'ın sanatında aydınlanma eleştirisi ve aydınlanma diyalektiğinin çöküşü
Aydınlanma kavramsal olarak 18. yüzyıla dayansa da kökenleri insanın doğa ile mücadelesine kadar uzanır. Modern dönemde Aydınlanma kavramına yönelik eleştiriler de temelde Aydınlanmanın kavramsal mahiyetinden ziyade psikotarihsel kökenleri üzerinedir. Bu çalışma, Aydınlanmanın psikotarihsel kökenlerinin izini sürmek için konuyu mitten modern döneme kadar uzanan çerçevede ele alır. Vardığımız nokta, modern dünyada Aydınlanmanın çöküşünün temel sebebinin onun kendi diyalektiğini oluşturan psikotarihsel kökenlerde yattığı ve bu sorunların 20. yüzyılda bir dizi modernlik krizi ortaya çıkardığıdır. Ahmet Hamdi Tanpınar'ın sanatına baktığımızda ise karşımıza başlangıç, yükseliş ve çöküş şeklinde ilerleyen bir panorama ortaya çıkar. Başlangıç kısmındaki imgeler mitik bir evren algısına tekabül ederken yükseliş kısmındaki imgeler mitten kopan Aydınlanmacı özneye tekabül etmektedir. Tanpınar'ın sanatının temel gerilim hattı da mit ve Aydınlanma arasında yaşanılan gerilim ve bu gerilimin insan ve varlık arasında açmış olduğu mesafedir. Çöküş kısmındaki imgeler ise insan ile varlık arasında açılan mesafenin artık kapatılamaz olduğunu ve yükseliş dönemi imgelerinin yıkıma girdiği bir izlek ortaya koyar. Yükseliş kısmındaki imgelerin tekabül ettiği anlamların çöküşe girmesi de dolaylı olarak bizlere Aydınlanma diyalektiğinin çöküşünü gösterir. Çalışmamızın temel amacı da Ahmet Hamdi Tanpınar'da Aydınlanma sorununun yalnızca yerel sosyolojik bir bağlamda değil, aynı zamanda evrensel olarak Aydınlanma diyalektiğinin çöküşü bağlamında işlendiğini ortaya koymaktır.
Melih Cevdet Anday ve Nima Yuşic'in şiirlerinde mitoloji
Mitler genellikle dünyanın kökenini, tanrıların, semavi varlıkların, hayvanların, insanların yaratılışının, gelenek ve göreneklerin tarihini anlatan sembollerle dolu hikâyelerdir ve hemen hemen tüm kültürlerde vardır. Karmaşık bir olgu olarak mit, farklı yönleriyle incelenmiş ve çoklu doğası nedeniyle birçok eser ve şiire model olmuştur. Bu tezde Türk, İran ve Yunan mitolojilerinin motif ve izlerini modern Türk ve İran şiirinde inceleyerek görünüm ve kullanma biçimleri ve aynı zamanda bu hikâye ve motiflerin şairin yaşadığı dönemin toplumsal, siyasal ve kültürel koşullarına nasıl işaret ettiği araştıralacaktır. Böylelikle kolektiv bir bilinç ve hayal olan mitoloji, hikâyeleri modern çağa bağlanarak modern sorunlara, modern insana kimlik bilinci, gelenek ve tarih duyarlılığı kazandıracaktır. Tezde öncelikle mitolojinin insanlık tarihindeki değerine ve toplumların felsefe ve düşünce tarzına nasıl etki ettiğini beyân ederek edebiyattaki konum ve önemine ve şiirde nasıl yer edindiğine değinilecektir. Modern Türk şiirinde mitolojiyi geniş bir yelpazede şiire dahil eden Melih Cevdet Anday'ın şiirlerinde mitlerin görününmünün arka planı, mitler ve mitlerden kaynaklanan motifler incelenecektir. Bunun yanı sıra İran modern şiirinin yeni biçiminin kurucusu olan Nima Yuşic'in şiirlerindeki mitik düşünsel temel ile mitolojinin tezahürü araştırılacaktır. İki şairin şiirlerindeki mitik zaman ve doğa algısını irdeledikten sonra mitik figürlere değinilecektir. Böylece her iki milletin ortak bilinç ve kültürü mitler aracılığıyla tespit edilerek çeşitlilikleri de ortaya koyulacaktır.
Metinlerarasılık bağlamında eskatoloji mitleri ve dini literatürde kıyamet tasvirleri
Mitolojiye dair anlatılar ve dini metinler, yeryüzünün tüm uygarlıkları için önemli olmuştur. İnsan topluluklarının manevi ihtiyaçlarından teşekkül eden mit ve din pek çok toplumca kutsal sayılmış ve kutsal olanın özünü anlatmışlardır. Evrenin, yeryüzünün ve varlıkların nasıl var olduğu ve varlıkların yok olmasının nasıl gerçekleşeceği dini anlatıların ve mitlerin önemli bir alanını oluşturur. Mitolojiler ve dinler sadece evrenin nasıl ortaya çıktığı sorusunun cevabını vermemişler, bunun yanı sıra insanların bilmedikleri birçok konuya ışık tutmuşlardır. Cevabı bilinmeyen konulardan biri de insanların ve evrenin sonunun nasıl olacağıdır. Din bu konuya net cevaplar verir. Tıpkı din gibi eskatoloji denilen mitoloji türü de evrenin ve insanların sonunun nasıl olacağı sorunsalına yanıtlar verir. Tam da bu noktada eskatolojiye dair anlatıların birçoğu dini anlatılarla uyum içerisinde görülür. Tezimizin konusu da dini anlatılarla eskatolojik anlatıların kesiştiği noktaları tespit etmektir. Dünya üzerinde yaşamış ve yaşamakta olan tüm medeniyetlerde, mitoloji ve onun özelinde eskatoloji ile ilgili inanışlar, diğer bütün inançlar arasında önemli etki alanına sahiptir. Yaşayan tüm kültürler için kutsal kabul edilen mitler, insan toplumlarının genel ihtiyaçlarından sonra ortaya çıkmıştır. Mitolojik ve özellikle eskatolojik inanç ve anlatılar, yeryüzünün hemen tüm uygarlıklarında en az diğer inançlar kadar önemli etkiye sahiptir. Dini gelenekler söz konusu olduğunda dogmatik bir inanç sistemi olarak kabul ediliyor olsa da bu çalışmada mitler ve özellikle eskatoloji mitleri ve dini anlatılar arasındaki benzerlik ve farklılıkları ayrıntılı bir şekilde inceleme fırsatı yakalanacaktır. Böylece insanlık tarihine farklı bir bakış açısı da kazanmak mümkün olacaktır. Belki de mitik anlatıların ve dinin kökenlerine inmek mümkün olacaktır. Din ve mitolojinin kesişim noktaları da tespit edilebilecektir.
Mythe et literature: La reinterpretation du mythe d'oedipe dans Oedipe Sur La Rote de Henry Bauchau
.
Ouroborus söyleni üzerine görsel anlatılar
Simgeler bazı insan topluluklarının, anlamları konusunda hemfikir oldukları belirtkelerdir. Paleolitik Çağ'daki resimlerinden bu yana süren görsel anlatı serüveninin etkili kullanımlarından birini oluşturan simgelerin güncellenmesi ve kalıcılığı; hala insanların gereksinimlerine yanıt verebiliyor olmasına bağlıdır. Ouroborus simgesi de bu anlamda hem çok eski hem de hala yaşayan bir simgedir. Bu popüler simgenin araştırmaya konu olarak seçilmesinin nedeni, çok eski ya da güncel olmasından öte; birçok disiplinden beslenmesi; merak edilesi kavramlar içermesi; araştırdıkça çoğalarak, görsel çıkarımlara uygun, ilginç ve zengin malzemeler sunabilmesidir. Ouroborus simgesi ile ilgili şimdiye dek Görsel Sanatlar, Felsefe, Psikoloji, Biyoloji, Mitoloji ve inançlar bazında kapsamlı bir çalışmanın yapılmamış olması; bu alandaki boşluğun doldurulma çabası; çalışmayı daha anlamlı kılmıştır. Ouroborus simgesinin genel formundaki dairesellikten yola çıkarak, simge; döngüsel zaman anlayışı, evrenin, doğanın, gökyüzünün, yerin, insanların yaşamsal ritmi; ölüm-doğum, yeniden doğum, reenkarnasyon kavramlarını vurgular. Duyularla algılanabilen yaşam ile birlikte; sezgisel olan, duyumsanan varoluş şekilleri de Ouroborus simgesinin konusudur. Bu araştırmada insanlığın tüm zamanlarında, birçok kültürde, insana bir şekilde dokunan Ouroborus'un anlattıkları; Biyoloji, Felsefe, Psikoloji, Mitoloji ve Görsel Sanatlar alanında incelenmiştir. Görsel sanatlardaki incelenimi, konulara göre yapılmıştır. Ouroborus'un hikayesi, eski kültürlerden olan Türk kültüründen başlamış, sırası ile, Mısır, Mezopotamya (Sümer), Yunan-Roma panteonları ve Hıristiyan kültürleri ile devam etmiş, son olarak Hint, Çin ve Japon kültürlerindeki yansımaları ile sonlanmıştır. Kültüre dair saptanan ouroborussal kavramlar; kültürlerin birbirleriyle etkileşimleri de göz önünde bulundurularak aktarılmıştır. Denebilir ki bu araştırma insanın var oluşundan bu yana; Evreni, Dünyayı, Zamanı, Ölüm ve Doğum Ritmini, Öte Dünya ve Yeniden Doğuş kavramlarını ve aradaki benzer daha birçok kavramın nasıl algılandığı ile ilgili geniş bir bakış açısı sunmuştur. Anahtar sözcükler: Ouroborus, Yılan, Sanat, Resim, Simge, Mitoloji, Mit, Ölümsüzlük, Yeniden Doğuş, Döngüsel Zaman.
Monomit şemasıyla yapılandırılmış animasyonlarda kültür aktarımı: Moana ve Spirited Away örneği
Yirminci yüzyılda yaşamış olan Amerikalı araştırmacı – yazar Joseph Campbell, sözlü ve yazılı edebiyatın en kalıcı konusunun kahraman miti olduğunu ve kahramanların hep benzer aşamalardan geçtiğini ifade eden bir kuram ortaya koydu. Kahramanın Yolculuğu yahut ''Monomit'' olarak isimlendirdiği kuram; insanlığın kültürel dışavurumunu psikolojik, sosyolojik, kozmolojik ve manevi açıdan ele almaktaydı. Bu teori aynı dönemlerde gelişen animasyon sektörünce oldukça ilgi gördü ve hikaye kurgularında kullanılmaya başlandı. Günümüzde kitle kültürüne yönelik yapımlarda sıkça kullanılan Monomit şeması, kahramanın aktardığı kültürel kodlar ve evreninin göstergeler sistemi göz önüne alındığında, gerçekliğe temas eden bir organ görevi görmeye başlamıştır. Bu sayede yapımları üreten stüdyolar kültürel yapının aktarılmasında ve yönlendirilmesinde söz sahibi mecralar gelmişlerdir. Diğer açıdan aynı yapı dahilinde farklı kültürel kodlar da sergilenmektedir. Tezde öncelikle kültür ve insanın yapısal birlikteliği tartışılmış, ardından animasyonun gelişim sürecine değinilmiş ve geldiği noktada kahraman arketipinin Monomit üstünden okuması gerçekleştirilmiştir. Bu sayede sınırsız bir yaratım alanına sahip canlandırma sanatının, insanların psiko-oluşumsal ve sosyo-oluşumsal süreçlerini nasıl etkileyebileceği irdelenerek konuya dikkat çekmeye çalışılmıştır.
Platon'da logos-mitos diyalektiği
Platon felsefesinin amacı alêtheia'nın açığa çıkartılarak, psukhe'nin mağaranın karanlığından güneşin aydınlığına çevrilmesidir. Platon mitosu bu süreçte engel teşkil ettiği gerekçesiyle eleştirmektedir. Logos ise, felsefenin temel dayanağı olarak kabul edilmektedir. Ancak Platon'un diyaloglarda logos ile birlikte sıklıkla mitosa müracaat etmesi, mitos eleştirisinin bazı kayıtlarla sınırlı olduğu; logos ve mitosun alêtheia'nın açığa çıkartılması bağlamında bazı imkânlara sahip olduğu sonucunu doğurmaktadır. Alêtheia'nın açığa çıkması bağlamında philosophia faaliyetin "diyalektik yöntem", "eros", "anamnesis" boyutları üzerinden logos ve mitosun sahip olduğu imkânların, logos-mitos arası ilişkinin mahiyetinin anlaşılması mümkün gözükmektedir.
Üç boyutlu biçimde uçma algısı
Uçma ve bu edimi gerçekleştiren kanatlar, çağlar boyu inanç dünyasında irdelenmişve soyutlamalar inceleme konusu olmuştur.Ayrıca uçma edimi, insan psikolojisi ve Leonardo'nun bu konudaki araştırmalarıörneklenerek araştırılmış ve kanat sembolünün ikilemleri, sanatta biçim, algıalımlamasorunları açıklanmaya çalışılmıştır. Son olarak da, günümüz sanatındadüşüncenin görselleşmesi yine kısa bir tarihsel geçiş ve örneklerle verilmekistenmiştir.Anahtar kelimeler; biçim, algı psikolojisi, uçma ve kanat sanatçıların özellikle ilgiduydukları bir tema olmuştur. Araştırmanın özünde kanat tematik olarak ele alınmış,etimolojik ve aerodinamik yönleri incelenmiştir. Konu, tarihsel bir geçiş yapılarakanlatılmaya çalışılmış, kanadın, inanç dünyasındaki yeri, paganizmde ve tek tanrılıdinlerdeki rolü, önemle vurgulanmıştır. Sanat alanında kanadın simgesel varlığınıngörselleştirilmesi incelenmiş ve bu alanda Çağdaş sanatta üç boyutlu yapıtlar üretenBrancusi ve uzun araştırmalara konu olan, kuş ve kanat soyutlamaları irdelenmiş, sonolarak da günümüz sanatında düşüncenin görselleşmesi yine örneklerle anlatımasunulmak istenmiştir.
Doğu ve batı kültürlerinde başlıca hayvan mitleri
İnsan varoluşunun başlangıcından beri insan ve hayvan yakın bir temas içinde yaşamıştır. İlk başta av olan insan daha sonra avcı toplayıcı ve çiftçi konumuna gelmiştir. Büyük şehirler kurulmuş pek çok uygarlığın doğmuş ve çökmüştür. Tüm bu aşamalarda insanlar mitler üretmiş, en büyüğünden en küçüğüne kadar tüm canlıları dinlerinin, mit ve efsanelerinin içinde yer vermiştir. Mitlerde var olan hayvanlara sıra dışı özellikler verilebilirken, hayal ürünü hayvanlar veya hibritlerden de söz edilmiştir.
Horoz imgesinin plastik sanatlara yansıması: Türkiye'de Erken Cumhuriyet Döneminden günümüze çağdaşı Batı sanatıyla bir karşılaştırma
İnsanoğlunun bilinmezlerle dolu çevresini algılamak ve anlamak için, görmeye başladığı andan itibaren duyumsadığı nesneleri önce imgeleştirdiği, sonra bu imgeleri sembollere dönüştürdüğü bilinmektedir. İlkel insanların mağara duvarlarında tasarladıkları ilk resimler korktukları varlıklara karşı sığındıkları doğa üstü güçler için geliştirdikleri ritüellerin sembolleri ve onları diğer insanlara anlatmak için kullandıkları görsel iletişim araçları olmuşlardır. İnsanoğlunun imgeleri sembolleştirerek gerçekleştirdiği bu oluşum, kültürel bir sürecin parçası olan sanatsal etkinlik olarak kabul edilmektedir. Bu etkinlik bir ritüelin parçası olsa da kullanılan semboller sanatçısından başlayarak, yaşadığı toplumun sosyolojik-psikolojik- ekonomik yapısı, tarihi, inançları doğrultusunda önemli birer mesaj niteliği taşımaktadırlar. Hayvanlar içinde kanatlılar familyasında bulunan horoz, evcilleştirildiği düşünülen MÖ 2000'lerden itibaren yüklendiği sembolik anlamlarla dinsel-büyüsel, fonksiyonel ya da sanatsal ifade aracı olarak insanoğlunun üretimlerinde önemli bir imge halini almıştır. Yapılan araştırmalarla besin maddesi olarak kullanılmadan önce güneşin doğuşunu haber verici mistik yönü, mücadeleden vaz geçmeyen cesur karakteri ve savaşçılığı horozun kültürlere, coğrafyalara, inançlara göre değişen veya evrenselleşen sembolik karşılıklar yüklenmesi sonucunu doğurmuştur. Mitolojik karakterler, dinsel figürler ve doğa güçleriyle özdeşleştirilen horoz imgesi, kaya kabartmalarından itibaren, duvar resimlerinde, dini tasvirlerde, dokumalarda, seramiklerde, mimaride, resim ve heykellerde sanatsal ifade unsuru olarak kullanılmıştır. Horoz imgesinin, Türkiye'de erken Cumhuriyet döneminden itibaren ve eş zamanlı olarak Batı'da günümüze kadar geçen zaman aralığında plastik sanatlara yansıma yönünün incelenerek karşılaştırıldığı bu çalışmada doküman analizine dayalı veri toplama tekniği kullanılmıştır. Yapılan geniş literatür taraması ile imgenin tarihsel, inançsal, ideolojik, kültürel ve coğrafi farklıklar bağlamında değişen, çeşitlenen veya değişmeyip evrenselleşen sembolik karşılıklarının tespiti sağlanmış ve bu kültürel mirasın sonraki dönemlerdeki sanatsal yorumlara yansıma biçimleri irdelenmiştir. Böylece seçilen yapıtlar ekseninde sembolün kavramsal ve/veya plastik anlamıyla kullanılıp kullanılmadığı sebep-sonuç ilişkileri bağlamında incelenip yorumlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Horoz imgesi, Plastik sanatlar, mistik, kültürel bellek
İskandinav mitolojisi Viking sembol ve runlarının anlam ve grafiksel çözümlemeleri
İskandinavlar dünya tarihinde, geniş diyarlara ettikleri göçler ve istilalar ile bilinmektedir. Özellikle Vikinglerin istilaları, onların adını tarihe yazmalarına sebep olmuştur. İskandinav coğrafyası, tüm bu göç ve istilalardan kalan çeşitli semboller ve şekiller barındırmaktadır. Viking çağını aydınlatan bilgiler bu kalıntılardan elde edilen run taşları, semboller, yazılar ve resimlerden elde edilmiştir. Bu araştırma kapsamında incelenen run taşları ve semboller, Vikinglerin kendileri tarafından ve kendi dillerinde yazılmıştır. Günümüzde İskandinav mitolojisini temel alan birçok sinema, dizi ve reklam filmleri yayınlanmaktadır. Yayınlanan bu materyallerde, İskandinav mitolojisinde önemli yer edinmiş hikâyeler ve semboller yoğunlukla kullanılmaktadır. Bu çerçevede, bu araştırmanın amacı günümüzde yayınlanan sinema, dizi, reklam ve afiş gibi medya araçlarında sıklıkla kullanılan, mitolojide önemli yer etmiş sembol ve runların, anlam ve grafiksel çözümlemelerini değerlendirmektedir. Bu çalışmanın araştırma yöntemi olarak literatür taraması benimsenmiştir. Bu bağlamda ulaşılabilen öncelikle runlar ve semboller tespit edilmiştir. Daha sonra ise Viking çağına ait ulaşılabilen bu semboller ve runlar, literatür çerçevesinde bir değerlendirmeye tabi tutulmuştur.
Türk romanında şamanizm
Şamanizm, ruhlar ve insanlar arasında aracılık eden Şamanlar çevresinde yoğunlaşan en eski inanç şekillerinden biridir. Evrenin gökyüzü, yeryüzü ve yer altı gibi bölümlere ayrıldığı bu inanç sisteminde her şeyin bir ruhu olduğuna inanılır. Bundan yola çıkarak olumlu veya olumsuz gerçekleşen her olayın sebebi ruhlar olarak görülür. Bu sebeple Şamanizm'de gökyüzü ve yer altı âlemlerine yolculuk ederek buradaki ruhlarla iletişime geçmek, yeryüzündeki ruhlara saygılı olmak, onları incitmemek son derece önemlidir ve bu doğrultuda Şamanlara büyük görev düşmektedir. İslamiyet'in kabulünden önce Türk kültürü açısından önemli bir inanç olan Şamanizm, İslamiyet'in kabulü sonrasında da Türkler arasında etkisini sürdürmüştür. Aradan geçen uzun zamana rağmen Türk kültüründe izlerini hâlâ bulabildiğimiz bu inanış, böylece folklor çalışmaları açısından da değerli görülmüş ve birçok araştırmacıya bu doğrultuda zengin bir malzeme sunmuştur. Kuramsal düzlemde araştırma kitaplarının yanı sıra Türk edebiyatında da izlerine rastladığımız Şamanizm, özellikle Türk romanında karşımıza çıkmaktadır. Türk kültürü üzerinde büyük etkisi olan bu inanış, konu edindiği romanlarda İslâmiyet öncesi dönemde yaşanan hali ve İslâmiyet'ten sonra günümüze yansıyan şekli olmak üzere hemen hemen her yönüyle romanların temelinde yer alır. Bu çalışmada, yazar tarafından yazılan roman odağa alınarak, Şamanizm'in Türk romanındaki yansımaları incelenmiştir. Şaman mitolojisinde yer alan kavramların simgesel anlamları da göz önünde bulundurularak bu inanışın günümüz romanına yansımaları ortaya konmuştur. Şaminizm'in Türk romanında ele alınış biçimleri bütün detaylarıyla değerlendirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Şamanizm, İslamiyet, Türk Edebiyatı, Türk Romanı, Mitoloji.
Okulöncesi dönemi resimli çocuk kitaplarında mitolojik öyküler üzerinden kavramların anlatımı ve bir resimli kitap tasarımı
Resimli çocuk kitapları görsel okuma imkânı sunarak, okulöncesi dönemde çocuğun duyularını uyarmanın en etkili yolu olmaktadır. Kavram gelişimi, bu dönem çocuğunun düşünsel gelişimi açısından önemlidir. Resimli çocuk kitapları, görsel okuma yoluyla çocuklarda kavram gelişimini desteklemektedir. Bu çalışmada okulöncesi dönemi çocuklarında kavram gelişimini destekleyecek resimli bir çocuk kitabı tasarlamak amaçlanmaktadır. Kavram gelişimini desteklemek için mitolojik öykülerden yararlanmak bu çalışmanın diğer bir amacıdır. Seçilen mitolojik öykünün ilgi çekiciliği üzerinden çeşitli kavramların çocukta gelişimi hedeflenirken, aynı zamanda bu mitolojiye ilgi duyması ve merak etmesi için erken yaşta bir duyarlılık geliştirmesi amaçlanmaktadır. Okulöncesi dönemi resimli çocuk kitaplarında mitoloji konulu hikayelerin yetersiz olması nedeniyle, alandaki bu boşluğun kapatılmasına katkı sunacak mitolojik bir resimli kitap hazırlamak bu çalışmanın bir diğer önemli amacıdır. Çalışmanın birinci bölümünde mitlerin kökeni, mit masal ilişkisi, mit efsane ilişkisi ele alınmaktadır. Mit efsane ilişkisi ortaya konulduktan sonra, bu bağlamda efsanelerden örnekler verilmektedir. Çalışmada daha sonra mitolojik anlatılarda yer eden kavramların işleniş biçimi, ölüm-yaşam, korku-cesaret örnekleri üzerinden ele alınmaktadır. Bu çalışmanın konusu olan Simurg efsanesi, ele aldığı kavramlar ve farklı kültürlerde Simurg efsanesinin yer ediş biçimi açısından birinci bölümün son başlığı olarak incelenmektedir. Çalışmanın ikinci bölümünde, okulöncesi dönemi çocuklarının gelişim aşamaları incelenmiştir. Resimli çocuk kitabının çocuğun gelişim düzeyine uygun olarak hazırlanabilmesi için; çocuk gelişimi bilişsel, dilsel, duygusal ve sosyal yönleriyle ele alınmaktadır. Bir sonraki başlıktaysa, okulöncesi dönemde kavram gelişimi ve ii resimli çocuk kitaplarının kavram gelişim sürecine etkileri incelenmektedir. Bu bölümde, tasarlanacak resimli çocuk kitabında aktarılmak istenen kavramların, çocuk gerçekliğine uygun şekilde seçilmesi sağlanmıştır. Bu bölümde daha sonra okulöncesi döneme hitap eden çocuk kitaplarının türleri incelenmektedir. Bu bölümün son başlığındaysa resimli çocuk kitapları biçim ve içerik açısından ele alınmaktadır. Oluşturulacak hikayenin temel unsurları bu bölüme uygun biçimde oluşturulmuş olup biçim açısından dikkat edilmesi gereken unsurlar netleştirilmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde, duyguları ele alan resimli çocuk kitaplarından örnekler incelenmektedir. Olumlu ve olumsuz birbirinden farklı duygunun yer aldığı beş farklı kitap, bir önceki bölümde ele alınan biçim ve içerik ölçütlerine uygun olarak değerlendirilmektedir. Bu bölüm içindeki ikinci başlıktaysa, okulöncesi için tasarlanmış mitoloji temalı resimli kitaplardan örnekler incelenmektedir. Dördüncü bölümde, "öfke" duygusunun konu olarak seçilmesine karar verilmiş, "Ezo ve Simurg'un Yolculuğu" adlı hikâye bu kavram işlenerek oluşturulmuştur. Yine bu bölümde hikayenin gelişim aşamaları ve kitabın tasarımı sırasında kullanılan yöntem ve teknikler incelenmektedir. Anahtar sözcükler: İllüstrasyon, Okulöncesi, Resimli çocuk kitapları, Grafik tasarım, Mitoloji, Simurg, Efsane.
Kazak mitolojisinin resimsel çözümlemesi
Tez çalışması kapsamında yapılan araştırmalar Kazak resim sanatı tarihinde Kazak mitolojisinin oluşumuyla ilgili eserlerin önemli bir yere sahip olduğunu göstermiştir. Bu konuda yapılan çeşitli araştırmalar, bilimsel çalışmalar, yorumlar ile tahliller ve karşılaştırmalar Kazak mitolojisinin başlangıcından bugüne kadarki Kazak mitlerinin birbiriyle sıkı bağlantılı olduğunu ortaya koymuştur. Mitoloji ile ilgili araştırmalar başta tarih olmak üzere edebiyat, felsefe, din ve kültür gibi alanlarda da yapılmış ve Kazak mitolojisini zenginleştirecek olan materyaller elde edilmiştir. Sanat alanında ise mitoloji ile ilgili incelemeler ve çalışmalar yeterli değildir. Özellikle resim sanatı bu konuda zayıftır. Bundan dolayı resim sanatındaki mitoloji ile ilgili çalışmaların tespit edilmesi, incelenmesi ve özellikle Kazak mitolojisinin resimsel çözümlemesinin yapılması için böyle bir tez konusu seçilmiştir. Tez çalışmasında, Kazak mitolojisinin tanımı ile tarihine yer verilmiş ve araştırmacıların mitolojiyle ilgili çalışmalarından bahsedilmiştir. Yapılan incelemeler neticesinde mitoloji ve sanat ilişkisi üzerinde durulmuştur. Bununla birlikte Kazak sanat tarihindeki Kazak mitolojisinin önemli konuları tespit edilmiş ve onların ressamların çalışmalarını ne şekilde etkilediği incelenerek karşılaştırmalı bir biçimde yorumlanmıştır. Kazak resim sanatının tarihî oluşumunun ilk dönemlerindeki ile günümüzdeki çağdaş ressamların "Kazak Mitolojisi" kavramı çerçevesinde yapmış oldukları çalışmalar tahlil edilmiştir. Yapılan çeşitli araştırmalar neticesinde Kazak mitolojisinin başka milletlerin mitolojisine nazaran daha evrensel olduğu ortaya konmuştur. Kazakların dünya görüşü ile mitolojisini tamamıyla anlatan "Er Töstik" mitindeki olay örgüsüne göre resimsel çözümlemeler yapılmıştır. "Er Töstik" miti eski ve yeni geleneği birbiriyle bağdaştıran Kazak mitolojisinin en önemli mitlerinden biridir. Kazak mitolojisinin atası sayılan "Er Töstik" mitinin resimsel çözümlemesini yapmak için ağaç baskı tekniğine başvurulmuştur. Tez kapsamında yapılan resimler "Er Tostik" mitinden esinlenerek, insanların ve kendi hayatımda yaşadığım olayların hem biçimsel bir formda hem de kompozisyon yapısı, renk, görsel, imge açısından nasıl etkilenildiği üzerinde durulmuştur. Anahtar sözcükler: Kazak mitolojisi, Kazak ressamları, Er Töstik, sanat, resim, ağaç baskı tekniği
Antik dönem mitolojilerinde ahlâki kötülüğün görsel yansımaları
Mitoloji, bin yıllardır insanlığın yaşamını anlamlandıran ve biçimlendiren söylenceler bütünüdür. Varoluşundan bu yana kendisini ve çevresini anlamlandırmaya çalışan insan, çeşitli inanışları yaşamıyla bütünleyerek, duygusal ısınma ihtiyacını gidermiş ve onu çaresiz bırakan zorluklar karşısında ayakta kalabilmek üzere güç ve teselli bulmuştur. Bu zorluklar, tarihin çeşitli dönemlerinde, tanımlanmak ve kavranabilir bir anlam zemininde temellendirilmek üzere kimi zaman muhayyile düzeyinde bir 'şeytan' kişileştirmesiyle, kimi zaman ise "kötülük" kavramlaştırmasıyla ele alınmıştır. Kötücül nitelikleriyle öne çıkan kurgusal karakterler ve olaylar, insanın yaşadığı çevreyi anlamlandırma sürecine katkı sağlamış olmakla birlikte, mitolojik literatürün önemli bir bölümünü teşkil etmektedir. Kötülük, felsefe için önemli bir düşünce alanı olmakla birlikte, içeriği itibariyle, çeşitli inanışların muhtevasında mevcut ve işlek vaziyettedir. Düşüncenin ve inanışın, tarih boyunca beslendiği bir anlam basamağı olan kötülük, mitolojiyle olan güçlü ilişkisinin de etkisiyle, sanatsal üretim için de etkili ve sürekli bir kaynak olmuştur. Bu tez kapsamında, antik dönem mitolojilerindeki olaylar ve karakterler, kötülüğün ahlâki yönleriyle ilişkileri bağlamında ele alınmış ve bu olaylar ve karakterlerin, çeşitli dönemlerde sanatçılar tarafından yorumlanan plastik örnekleri irdelenmiştir. Kötülük kavramının mitolojiyle ilişkisinin sanat tarihindeki serüvenini inceleyen teorik bir araştırma ve çözümlemeye müteakiben, kötülük ve mitoloji ilişkisinin merkezde olduğu bir dizi uygulama gerçekleştirilmiştir.
Mitolojik hikayelerin resimleme ile ilişkişi: Türk mitolojik hikayelerinin resimlenmesi ve taşınabilir ürünler üzerine grafik baskı uygulamaları
Dünya üzerinde milletlerin adıyla anılan pek çok sanat üslubunun varlığı bilinir. Türkiye de barındırdığı kültür çeşitliliği ile kendi dilini oluşturabilecek bir yeterliliğe sahiptir. Ancak günümüzde Türk sanatı özelinde üretilen çalışmaların geleneksel ürünler ve geleneksel sanatsal teknikler ile birbirini tekrar eden çalışmalarla sınırlı olduğu görülür. Bunun dışında güncel bir Türk sanatı varlığının önündeki en büyük engellerden birinin tarihi ve kültürel bilgiden yoksunluk olduğu görülür. Yürütülen çalışmada bahsi geçen bu bilgilere kaynaklık etmek amaçlanmıştır. Bu çerçevede, Türk mitolojisi ve resimleme çalışmanın içeriğini oluşturmaktadır. Mitoloji, insanların inançlarını, geleneklerini, düşünme biçimlerini kısacası tüm yaşamlarını yansıtan bir olgudur. Diğer yandan resimleme, bu yaşayış biçimlerinin imgelenmesi olarak ortaya çıkar. Bu iki farklı oluşum tüm yaşamı yansıtma noktasında kesişir. Bu nedenle çalışma, yaşam sürekliliği içinde önemli role sahip olan mitoloji ve resimleme bağlamında gerçekleştirilmiştir. Bu bağlamda birinci bölümde mitolojinin özellikleri ve yaşayış içindeki rolü anlatılırken ikinci bölümde resimlemenin gelişimi ele alınmış ve baskı yöntemleri hakkında bilgi verilmiştir. Üçüncü bölümde ise özellikle Türk mitolojisi olmak üzere mitolojik inançlar üzerinde durulmuştur. Bu inanç ve düşünce sistemlerinin ikonografik figürleri biçimlendirme şekli ve genel anlamıyla resimleme üzerindeki etkisine değinilmiştir. Son bölümde uygulama çalışmalarına yer verilmiş, Türk mitolojisi içinde önemli bir yere sahip olan mitlerin resimlemeleri gerçekleştirilmiştir.
Serikbol Qondıbay'ın "Arğıkazak Mifologiyası" adlı eserinde mit kavramsallaşması ve Kazak mitoloji tasarımı
Mit, belirli bir tarihte, belirli bir coğrafi alanda, belirli bir politik, sosyal, kültürel ve ekonomik durumda yaşayan insan toplumunun yaşadığı çevre hakkında, nasıl ortaya çıktığı ve insanları etkileyen içsel kuvvetler hakkında, evrendeki toplumun yeri ve derecesi hakkında anlaşılır bir klişe ile ilgilidir. Bu çalışmada kullanacağımız kitap, dört ciltten oluşmaktadır. Kitaplarda genel olarak, Kazak dilinin iç ve dış yeteneklerini ve mitoloji yoluyla tarihimizin ilk aşamalarının gelişim sırasını kullanarak yeniden yapılandırma yolları, Kazakların gökbilimsel mitolojik konuları, Kazaklarda kadın imajı, yılan ve ejderha kültü, bazı hayvan totemleri, ikizler mitolojisi, kılıç kültü gibi konular yer almaktadır. Tezimiz, giriş ve onu takip eden üç ana bölümden oluşmaktadır. Akabinde sonuç ve kaynakça bölümleri gelmektedir. Giriş bölümünde Serikbol Qondıbay'ın hayatı, eserleri hakkında kısa bir değerlendirme yapıldıktan sonra tezin amacı, konusu, yöntemi ve bölümleri anlatılmıştır. Eserin kavram incelemesinin yapıldığı birinci bölümden sonra ikinci bölümde yazarın oluşturduğu eserde kullandığı yöntemler ele alınmış ve René Guénon ile benzerlikleri ve farklılıkları ile ilgili örnekler üzerinden değerlendirme yapılmıştır. Üçüncü bölümde Qondıbay'ın bu dört ciltlik eserinde birinci cildin çeviri yazısına yer verilmiştir. Çalışma doküman incelemesi yöntemiyle incelenip içerik analizi ile yorumlanmıştır. Çalışmada mitolojik ürün, Bağlam Merkezli Halkbilim Kuramlarından Alan Dundes'in "Metin, Sözel Doku ve Bağlam" adlı çalışmasına göre analiz edilmiştir. Anahtar Sözcükler Kazak, Kazakistan, Mit, Mitoloji, Serikbol Qondıbay
İbrâhîm Bin Bâlî'nin Hikmet-Nâme'sindeki coğrafi unsurlar üzerine mitolojik, efsanevi ve tarihî açıdan bir inceleme
15. yüzyılda İbrâhîm bin Bâlî tarafından mesnevi nazım şekliyle yazılan, Acâ'ibü'l-mahlûkât tercümesi olan Hikmet-nâme, astronomi, astroloji, kozmoloji, coğrafya, botanik ve zooloji gibi birçok kaynaktan beslenen ansiklopedik bir eserdir. Mitoloji ve mitolojinin içinde barındırdığı türler de bu kaynaklar arasındadır. Bu çalışmada eserde geçen şehirler, ülkeler, kasabalar, dağlar, denizler, adalar, nehirler, su kaynakları ve kuyular gibi coğrafi unsurlar tespit edilerek mitolojik, tarihî ve efsanevi unsurların esere nasıl yansıdığı anlatılarak değerlendirmelerde bulunulmuştur. Çalışmanın amacı coğrafi unsurlar ekseninde mitolojinin, tarihî, efsanevi unsur ve anlatıların Hikmet-nâme'ye nasıl yansıdığını göstermektir. Üç bölümden oluşan çalışmanın ilk bölümünde mit ve mitoloji kavramlarından bahsedilerek mitolojinin Hikmet-nâme'ye nasıl yansıdığı üzerine değerlendirmelerde bulunulmuş, mitoloji ve coğrafya ilişkisi hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde Hikmet-nâme'de geçen coğrafi unsurlar tespit edilerek, dünya ve Türk mitolojisine ait mitlerin, şahısların, mitolojik hayvanların ve bitkilerin esere nasıl yansıdığı incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise coğrafi unsurlar çerçevesinde efsaneler ve tarihî anlatıların Hikmet-nâme'ye yansıma biçimleri incelenmiş, ulaşılan veriler beyitlerle desteklenmiştir.
Ahmedî Dîvânı'nda tarihî, efsanevî, mitolojik şahıslar ve arketipleri
Klasik Türk edebiyatının kurucularından olan Ahmedî, XIV. asır Türk edebiyatının önde gelen şairlerindendir. Şiirlerinde pek çok tarihî, efsanevi ve mitolojik unsura yer vermiştir. Bu çalışmada da Ahmedî'nin sahip olduğu zengin mitolojik birikimin, Dîvân'ında yer alan tarihî ve efsanevi şahıslar üzerine nasıl yansıdığı ve şairin muhayyilesinde nasıl şekillendiği anlatılmış ve beyitlerle örneklendirilmiştir. Çalışmanın temel amacı, Ahmedî'nin ve yaşadığı dönemin şiir anlayışındaki mitolojik kültür birikiminin arketipleri bağlamında ortaya konması ve beyitlerle örneklendirilmesidir. İki bölüme ayrılan çalışmanın ilk bölümünde peygamberler ve kutsal kitaplarda zikredilen şahıslar maddelere ayrılarak beyitler, arketipleri bağlamında incelenmiştir. İkinci bölümde ise mitolojik ve efsanevi şahıslar yine maddelere ayrılarak arketipleri ve Ahmedî Dîvânı'na yansıma biçimleri incelenmiştir.
Gal kültürünün Mabinogion'daki temsili
Since the formation of societies, people of each social establishment share a set of common values known as culture that defines who they are, where they come from, and what binds them together, and the Welsh as a Celtic community is a part of this perception. Although the Welsh culture and folklore were passed down orally, as time passed by, the oral tradition began to wane away. The contemporary knowledge on Celtic traditions has been derived from who came into contact with them, and consequently assimilated them and their culture. Nevertheless, thanks to the efforts and dedication of Lady Charlotte Guest who made the first translation (1849) from the Celtic, and many who followed her example, their tales were passed down to the present, in the Mabinogion, which, while preserving their essence as best as they can in twelve tales that stand as the living testament of the Welsh culture and folkloreAssuming that they were written between the twelfth and the thirteenth centuries, the tales do not only reflect the Welsh history and mythology, but also reflect how the Welsh define themselves through their socio-cultural norms. Among these twelve tales, the first four which are named as the "Four Branches of the Mabinogion" are of utmost importance due to their strong adherence to the Welsh culture. Therefore, the purpose of this thesis is to demonstrate how the Mabinogion depicts the characteristics of the Welsh society within the scope of socio-cultural norms and fundamentals through their literature. The study is limited to the Four Branches of the Mabinogion which first used the term mabinogi (story/tale) to specify the tales and their unique properties that preserve and reflect the Welsh culture, society, and folklore the best way possible. Each tale, in a distinct approach, deals with how socio-cultural norms are perceived in order to present how particular kinds of socio-cultural fundamentals blend in to the tales. Consequently, it presents how deeply engraved the socio-cultural parameters are to the core of the tales as an integral part of the Welsh mythology and heritage that uses the mythology as a means of defining the Welsh community.