Nikah
Bu konu başlığı altında 56 tez
El-Hidâye eserinde aile hukuku ile alakalı zikredilen hadislerin Hanefî fıkhı perspektifinden analizi
Hanefî mezhebinin hadis rivayetlerine yaklaşımıyla ehl-i hadîs ekolünün yaklaşımı büyük farklılıklar içermektedir. Hanefîlerin hadis rivayetlerini kabul hususundaki hassasiyetleri furû-ı fıkıh hükümlerine doğrudan etki etmiştir. Hz. Peygamber'den rivayet edilen hadislerden hangileriyle amel edileceği, rivayetlerin ne şartlarla kabul edileceği, hadis rivayetleri ile Kur'ân ayetlerinin birbirleriyle ilişkisi gibi konularda ihtilaflar meydana geldiği gibi rivayetlerin nasıl anlaşılması gerektiği, Hz. Peygamber'in neyi kastettiği gibi mana yönüyle de mezhepler arası ihtilafların olduğu görülmektedir. Bu çalışmada el-Hidâye eserinin aile hukuku ile alakalı hadisleri incelenmiş, mezheplerin bu hadislere yaklaşımına dair bir inceleme ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu sayede furûʿ hükümler açısından bir araştırma yapılmış olmakla birlikte, hadislerin usûl açısından tahlili yapılmaya çalışılmıştır. Ayrıca usûl-furûʿ tutarlılığı, müctehitlerin fıkıh faaliyetlerinin fikrî arka planı ve mezheplerin hadis rivayetlerine yaklaşımları başta olmak üzere usûle dair bazı görüşleri de ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda çalışmanın konusu yalnızca mezheplerin hadis usûl ve metodolojisi değildir. Fıkhî anlamda farklı açılardan incelemeler yapılmıştır. Araştırmaya konu olan hadis rivayetleri iki bölümde ele alınmıştır. İlk bölümde nikâh, ikinci bölümde ise talâk ile ilgili hadisler hakkında araştırmalar yapılmıştır. Hadis rivayetlerinin tahrîci yapıldıktan sonra sırasıyla furûʿ ve usûl incelemeleri ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Akkirmânî Ali Efendi (Ö. 1028/1618)'nin nikah Ve talak ile ilgili fetvaları
Bu tez 16-17. yüzyıllar arasında yaşamış olan Akkirmânî Ali Efendi'nin yaşadığı asra genel bir bakış, hayatı, fıkhi yönü ve "Fetâvâ Akkirmanî" adıyla anılan fetva mecmuasındaki nikah ve talakla ilgili fetvalarının çevirim yazısı ve tahkiki konularını kapsamaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde Akkirmani Ali Efendi'nin yaşadığı bölge, 16.yüzyılın son yarısı ve 17. yüzyılın başları Osmanlı Devleti hakkında siyasi ve sosyal bilgilere yer verilmiş, daha sonra müellif Ali Efendi'nin hayatı ve fıkhi yönü ele alınmış ve fetva mecmuası hakkında bilgilere yer verilmiştir. İkinci Bölümde Fetâvâ Akkirmanî'nin "Nikah" ve "Talak" bölümlerinin çevirim yazısı ve tahkiki yer almaktadır. Çalışmanın son bölümünde genel bir değerlendirmeye ve ekte ise çevirim yazısı yapılan bölümlerin orjinal metinlerine yer verilmektedir. Anahtar Sözcükler: Akkirmanî Ali Efendi, Fetâvâ, Osmanlı, Nikah, Talak
Hanefilerin aile hukuku alanında ileri sürdükleri hile-i şer'iyyeler
Bu tez, İslam Hukukunda "Hile-i Şer'iyye"nin oluştuğu ortam, çıkış sebebi ve dayanağı; ayrıca tanımı, mahiyeti ve mezheplerin bu konu hakkındaki görüşleri, delilleri ve özellikle Hanefi mezhebinin "Aile Hukuku" alanında ileri sürdükleri hile-i şer'iyyeleri kapsamaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde hile-i şer'iyye'nin ahlak ve hukuk ilişkisi tartışılmıştır; amel, niyet ve fiil çerçevesinde hile-i şer'iyye'ye genel bir açıdan bakılmaya çalışılmıştır; hile-i şer'iyye'nin ıstılahtaki tanımı, mahiyeti, mezheplerin görüşleri ve delilleri hakkındaki bilgilere yer verilmiştir. İkinci bölümde İslam Aile Hukukunda nikah ve talak konusu hakkında genel bilgi verilip Hanefilerin nikah, talak ve bu konuların içinde yer alan bazı meselelerle alakalı ileri sürdükleri hile-i şer'iyye örneklerine geçilmiştir. Çalışmanın sonuç kısmında ise genel bir değerlendirme yapılmıştır. Anahtar Kavramlar: Hanefiler, Hile-i Şer'iyye, Aile Hukuku, Nikah, Talak.
İlaveli Mecmua-i Cedîde'de yer alan nikâh ve talak ile ilgili fetvâların transkribi ve tahlili
Bu tez, İlâveli Mecmua-i Cedîde'de (R. 1326, H. 1329, M. 1911) yer alan aile hukukunun evlenme (nikâh) ve boşanma (talak) ile ilgili fetvâlarını konu edinmektedir. Çalışma giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Temel amacımız, İlâveli Mecmua-i Cedîde'deki ilgili fetvâları transkribe etmek, nakillerini tercüme etmek ve ilgili fetvâları İslam hukuku açısından değerlendirmektir. Ancak daha önce fetvâ olgusunun tarihsel arka planı hakkında kısa bilgiler verilmiştir. Osmanlılar'da fetvâ uygulamaları, müftülük, şeyhülislamlık ve fetvâ eminliği gibi kurumsal yapılar incelenmiştir. Bu şekilde İlâveli Mecmua-i Cedîde'nin telif süreci öncesindeki tarihi süreç serimlenmiş ve İlâveli Mecmua-i Cedîde'nin telif süreci ele alınmıştır. Bunun dışında fetvâları veren Şeyhülislamların biyografileri, fetvâlarda atıf yapılan kaynakların tespiti de amaçlarımız arasındadır. İlâveli Mecmua-i Cedîde'nin evlenme (nikâh) ve boşanma (talak) bölümlerinde yer alan toplam fetvâ sayısı, evlenme (nikâh) ve boşanma (talak) kitabının kaç babtan oluştuğu, bablara göre fetvâ sayıları, Şeyhülislamlar'ın fetvâ sayıları gibi sayısal verilere yer verilmiştir. Bu bilgilerin bir arada gösterilebilmesi için bazı tablolar da eklenmiştir. Hanefî fıkhına göre verildiği tespit edilen fetvâların, Hukuk-i Aile Kararnamesi ile mukayese edilmesi de asli amaçlarımız arasındadır. Bu sebeple Hukuk-i Aile Kararnamesi'ndeki maddeler incelenmiş, Kararname ile İlâveli Mecmua-i Cedîde'de yer alan fetvâlardan hangilerinin düzenlediği, hangi konularda farklı uygulamaların getirildiği tespit edilmiştir. Hukuk-i Aile Karanamesi'nin ilgili maddelerine göre "nikah, vekil ve fuzûlînin nikahı, veliler, denklikler, reddetme (nikahın geçersiz kabul edilmesi), anlaşmalı boşanma ve talak" bablarındaki bazı fetvâların düzenlediği hususlarda değişikliğin yapıldığı görülmüştür. Kitâbu'n-nikâh'ta bir; vekil ve fuzûlînin nikâhı babında üç; veliler, denklikler ve reddetme babında on; Bâbu'l-Hul'î bir; Kitabu't-talak'ta ise bir fetvâ olmak üzere toplam on altı fetvâ düzenlenen hükümler tarafından değişikliğe uğramıştır.
Şer'î ve Mer'î hukukta kadın hakları
Bu çalışmamızda tarihsel süreçte ve dinlerde kadınlara verilen haklar ile Mer'i hukukunun kadınlara verdiği haklar incelenecektir. Tarihsel süreç içerisinde kadının ruhunun var olup olmadığını tartışılmışken İslam dini kadına temel hak ve hürriyetlerini vermiştir. Günümüzde özellikle Batı toplumlarında kadın aleyhtarı gelenek ve görenekler İslam dininin bir parçası olarak gösterilmektedir. Halbuki Kur'an-ı Kerim'in 14 asır önce kadına verdiği haklar ile günümüzdeki var olan hukuk sisteminin kadına verdiği haklar aynı doğrultuda gitmektedir. Bu çalışma ile İslam Hukuku ve Mer'i hukukun kadına verdiği haklar karşılaştırılacak ve kadınlara İslam gelinceye kadar verilmemiş olan hakların tahsis edildiği ispatlanacaktır.
Ahmet b. Omer ed-Deyrabî el Ezherî'nin (1151) Hâşiyetü't-Deyrabî alâ ğâyeti'l- merâm bi enkihati'-l enâm fi'l- fikhi's-Şafiî isimli eseri
Bu araştırmanın amacı Ahmed b. Ömer ed-Deyrabî el-Guneymî'nin Şâfiî fıkhına dair Hâşiye alâ Ğâyitü'l-merâm fî mâ yeteallaku bi enkihati'l-enâm isimli eserini tahkik etmektir. Eser Şâfiî fıkhına dair fıkhın üçüncü bölümü olarak kabul edilen nikahla ilgilidir. Eser, içerisinde bulunan birçok nakil ve istidlâl sebebiyle Şâfiî fıkhının en önemli kitaplarından kabul edilmektedir. Aynı zamanda 11 ve 12. Asrın fıkıh birikimini de yansıtmaktadır. Eserin tahkikinde Ezher üniversitesi kütüphanesinde bulunan iki ayrı mahtût nüsha esas alınmıştır. Müellifin şahsi ve ilmi hayatı incelenirken betimleyici tarihsel metot kullanılmıştır. Guneymî'nin eserde kullandığı metot tespit edilirken tahlil yöntemi, müellife yöneltilen eleştiriler işlenirken eleştirel yöntem tercih edilmiştir. Araştırmada şu sonuçlara ulaşılmıştır: Kitap helal ve haram olan nikahlarla ilgili meseleleri uzun uzadıya ele alması, detaylı teferruatlar içermesi ve fıkıhî konulara göre yapılmış, eşsiz taksim ve tertibi ile bilinmektedir. Müellif değişik dönemlere ait Şâfiî fıkhının önemli kaynaklarından nakiller yapmış, nakillerin ana kaynaklardaki yerleri göstermiş, hocaları ile tartıştığı dönemin yeni konularına delalet eden nakiller yapmıştır. Müellifin istidlâl konusundaki metodu, kitap, sünnet ve icmâ ile ihticâc etmeye dayanmaktadır. Hilâf konulularında Şâfiî mezhebine bağlı kalmış, diğer mezhepleri az eleştirmiştir. Kitap aynı zamanda ıstılahların terim manasını tespit etme, küllü kaideler ve mühtelif ilimlere dair konulara değinmesiyle meşhurdur. Benzer konuları ve aralarındaki farklılıkları sunmaya dikkat etmiştir. Bazen istidrâk ve tercih konularında eleştiriler yapmıştır. Yeni meseleleri sunarken asrında görülmeyen tarzda detaylı bilgi vermiştir. Farazi fıkıhla ilgili detaylı bilgi verme ve fıkhi delillere değinmemesi sebebiyle eleştirilse de bu durum kitabın öneminden bir şey eksiltmez.
Kütüb-ü Tis'a da evlilik öncesi sürece dair rivayetlerin hadis tekniği açısından değerlendirilmesi
İslam dininde aile kavramı çok önemlidir. Bir toplumun temelini oluşturan ailenin sağlam temeller üzerine kurulması toplumun sağlıklı, huzurlu olması için vazgeçilmez bir durumdur. Bu yüzden ailenin oluşum aşamaları, İslam dininde Kur'an ile Hz. Peygamberin hadisleri ve evlilikleri örnek alınarak planlanmaktadır. İslami açıdan, insanın hayatının bütününü etkileyecek olan evlilik kararının önce bireylerin daha sonra da toplumun huzuruna tesir etmesinden ötürü evlilik isabetli bir kararla huzurlu bir hayata atılacak adım olarak görülmeli ve bu bağlamda dinî hassasiyetler de göz önünde bulundurularak temkinli davranılmalıdır. Bu çalışmada Kütüb-i Tis'a'da yer alan evlilik öncesi sürece dair rivayetler ele alınmış, ele alınan hadisler metin yönüyle değerlendirilmiştir. Bununla birlikte günümüz insanına faydalı olacağını düşündüğümüz bu sürecin İslam kaynaklarına göre nasıl yaşandığı ile ilgili izlenen yollar açıklanmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Kütüb-i Tis'a, evlilik öncesi, nikâh, nişanlanma
Şevkânî'nin aile hukuku alanındaki görüşleri (Neylü'l-Evtâr özelinde)
Bu çalışmada, Yemenli din âlimi Muhammed b. Alî eş-Şevkânî'nin (v. 1250/1834), Mecdüddîn İbn Teymiyye tarafından (v. 652/1254) fıkıh bablarına göre tasnif edilmiş hadis kitabı "el-Müntekâ mine'l-ahbâri'l-Mustafâ"ya şerh olarak kaleme aldığı "Neylü'l-evtâr" adlı eseri, aile hukuku bağlamında incelenmiştir. Dört bölümden oluşan bu çalışmanın birinci bölümünde Şevkânî'nin hayatı ve ilmî kişiliği hakkında genel bilgiler verilmek suretiyle müellifin tanıtılması amaçlanmıştır. İkinci bölümde "nikâh ve hukukî sonuçları" ele alınmış, üçüncü bölümde ise "talâk ve hukukî sonuçlarına" değinilmiştir. Çalışma sonucunda Şevkânî'nin, aile hukuku alanındaki görüşleri tespit edilmiştir. Onun bu görüşlere ulaşmasında taklitten uzak ictihadla nasları aklî değerlendirmelere tabi tutarak diyalektik bir yöntem izlemesinin rolü büyüktür. Bu yöntemin bir yansıması olarak kimi zaman cumhura muvafakat etmiş; kimi zamanda onları eleştirerek muhalif görüş sahiplerine iştirak etmiştir. Öte yandan kendisine özgü bazı kanaatleri olduğu da görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Şevkânî, Neylü'l-evtâr, nikâh, talâk, ictihad, şart, sahih.
İslâm hukukuna göre formalite evlilikler ve hükümleri
İslâm hukukunda evlilik, toplumsal düzenin korunması, neslin devamı ve ahlâkî yapının sürdürülmesi gibi amaçlara hizmet eden köklü bir kurumdur. Kur'ân-ı Kerîm'de evlilik vesilesiyle insanlar arasında sevgi ve merhametin var edildiği bildirilmiş, bu müessesenin dinî bir anlam taşıdığı vurgulanmıştır. Bu yönüyle nikâh, kişilerin önem vermesi gereken dinî ve ahlâkî bir yükümlülüktür. Nikâh akdine atfedilen önem gereğince, tezde İslâm hukukuna göre formalite evlilikler ve hükümleri konusu ele alınmıştır. Birinci bölümünde, nikâhın tanımı, rükünleri ve şartları, nikâh türleri ile diyânî ve kazâî hükümler incelenmiş, ayrıca evliliğin ibadet yönü ve mezheplerin nikâh anlayışına yer verilmiştir. İkinci bölümde ise, çeşitli hukukî ve sosyal gerekçelerle yapılan formalite evlilik türleri işlenmiş, bu evliliklerin niyet temelli geçerliliği ortaya konulmuştur. Söz konusu birlikteliklerin birey, aile ve toplum üzerindeki etkileri, fıkhî hükümlerle ilişkilendirilmiş ve bu uygulamaların fâsid yahut bâtıl nikâh kapsamında nasıl değerlendirilebileceği tartışılmıştır. Tezdeki temellendirmeler İslâm hukuku esas alınarak yapılmış, buna ek olarak modern hukuk sistemiyle ilişkili olan hususlara kısaca değinilmiştir. Sonuç olarak şeklen geçerli olsa da dinî açıdan tartışmalı olan formalite evliliklerin sakıncalarına dikkat çekilmiş, nikâhın şekli şartlara indirgenmemesi gerektiği, esas belirleyicinin niyet, samimiyet ve süreklilik olduğu açıkça ifade edilmiştir.
Ehl-i sünnet ve Şiî Caferî müfessirlere göre Mut'a nikâhı
Bu çalışmada, Ehl-i Sünnet ile Şiî Caferî mezhebi arasındaki tartışmalı meselelerden biri olan mut'a nikâhına, Kur'ân tarafından izin verildiği iddiası araştırılmıştır. Şiî Caferî mezhebi, istimtâ' âyeti olarak da bilinen Nisa sûresinin 24. âyetini, Kur'ân'da mut'anın cevazına referans göstermiştir. Mut'anın haram olduğunu iddia edenler ile cevazına fetva verenlerin görüşleri, Nisa sûresi 24. âyeti bağlamında ele alınıp değerlendirilmiştir. Ayrıca konuya ışık tutması amacıyla evlilikle ilgili diğer konular da ana hatlarıyla ele alınmıştır. Anahtar Kelimeler: Kur'ân, Mut'a, Nikâh, Ehl-i Sünnet, Şîa.
Nikâhta mehir akit ilişkisi
Nikâh, İslam Hukukunun ortaya koyduğu şartlara uygun olarak erkek ve kadının hayatlarını birleştirmeleri hususunda yaptıkları akiddir. İslam nikâhı helal, nikahsız birlikteliği gayri meşru olarak addetmiş ve haram kılmış, nikâhı meşru bir zemine oturtmuştur. Burada amaç İslam'ın ana gayelerinden birisi olan neslin korunması, dolayısıyla da sağlıklı bir toplumun oluşturulmasıdır. Ailenin oluşumunda ilk basamağı teşkil eden nikâh akdinin bir takım hukuki sonuçları ortaya çıkmakta ve nikâh akdi taraflara bir takım maddi ve manevi sorumluluklar yüklemektedir. Erkeğe yüklenen mali sorumlulukların başında ise kadına verilmesi gereken mehir yer almaktadır. İslam öncesi hemen hemen tüm din ve toplumların kültürlerinde mehre benzeyen uygulamalara kaynaklarda rastlanmakla birlirkte, bu uygulamalar mehirden farklılıklar arz etmektedir. Anahtar kelimeler: Nikâh, Akit, Mehir, Karı-Koca, Veli, Şahit.
Mutʿa nikâhı ile ilgili hadislerin tahric ve tenkidi
Mutʿa nikâhı uygulaması bir câhiliye âdetidir. İslâm'ın gelişiyle beraber tüm câhiliye uygulamalarında olduğu gibi, mutʿa nikâhı uygulaması da yasaklanmıştır. Vârid olan rivâyetlerden anladığımız kadarıyla, sefer zamanı eşlerden ayrı geçen uzun zaman dilimlerinde, Rasûlüllah'a (a.s) başvuran kimi genç sahabîlerin, zarûret gereği mutʿa yapma isteklerine kısa bir zaman için ruhsat verilmiş ve hemen akabinde kıyâmete kadar haram kılınmıştır. İslâm ümmetinin, Şia'nın Caʿferiye kolu hariç tamamı, yasaklandığı bilgisi kendilerine ulaştıktan sonra bu uygulamayı terk etmişlerdir. Mutʿa uygulamasını rivâyetle ortaya çıkan ruhsata değil de âyete dayandıran Caʿferîler, âyeti nesh eden başka bir âyetin gelmediğini iddia etmişler, konuyla alakalı olarak ta sadece ehl-i beyt tarikiyle gelen hadîsleri dikkate alarak mutʿa nikâhının ümmet için rahmet olduğu tezini savunmuşlardır. Hem mutʿa ile alakalı gelen hadisleri rivâyet tekniği açısından ele alıp incelemek, hem de mutʿanın mubahlığına delil kabul edilen Nisa 4/24. Âyeti merkeze alarak tezimizi hazırlamaya çalıştık. Çalışmayı yaparken nikâh, câhiliyede nikâh çeşitleri, sünnî kaynaklarda mutʿa ile alakalı vârid olan hadisler ve tahric ve tenkidi incelememizin kapsamını oluşturdu. Sonuç bölümünde ise, mutʿanın nesh olan bir câhiliye âdeti olduğu ve müslümanlar arasında, kitap ve sünnet çerçevesinde haram olduğunun -Şia hariç- kabul edildiği vurgulanmaya çalışılmıştır. Anahtar kelimeler: Nikâh, mutʿa nikâhı, hadîs, tahric.
Şerhu Muhtasari't-Tahâvî bağlamında İsbîcâbî'nin nikah ve ibadetler konusunda fıkhî görüşleri
Bu çalışmada h. VI. yüzyılda yaşayan, Hanefî mezhebine mensup şeyhülislâm unvanı taşıyan altı fakihten biri olan Ebü'l Hasan Ali b. Muhammed el-İsbîcâbî'nin hayatı ve fıkhî görüşleri ele alınmıştır. Bu çalışmanın amacı, Semerkand gibi önemli bir ilim merkezinde kadılık yapacak ve şeyhülislâm olarak anılacak kadar Hanefî ekolünde önemli bir yere sahip olan İsbîcâbî'nin ilmî hayatına, fıkıh anlayışına ve Hanefî fıkhına yaptığı katkıya ayna tutmaktır. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde İsbîcâbî'nin hayatı literatür araştırılması çerçevesinde incelenmiştir. İsbîcâbî'nin yetiştiği bölgede hüküm süren devletlerin siyasi hayatı, bu çerçevede meydana gelen gelişmeler ile bu devletlerin ilmî hayata verdikleri önem ele alınmıştır. İkinci bölümde İsbîcâbî'nin fıkıh anlayışı ana hatlarıyla ele alınmıştır. Yazdığı Şerhu Muhtasari't-Tahâvî adlı eseri örnek olarak incelenmiş, bu eserinin yazım şekli, eserde kullandığı kaynaklar, kullandığı örnekler çerçevesinde nasıl bir eser olduğu ortaya konulmuştur. Üçüncü bölümde İsbîcâbî'nin fürû fıkıh alanında Hanefî fıkhına katkısı incelenmiştir. Kendisinden sonra gelen âlimlerin, fakihin görüşlerine başvurarak bu görüşleri kendi eserlerinde referans olarak kullanmaları ele alınmıştır. Çalışmanın kapsamını aşacağından her referansa değinme imkânı olmadığından -özellikle ibadetler konusunda- ele alınmıştır. Sonuç olarak bu çalışma ile İsbîcâbî'nin özgün kişiliği ve ilmî birikimi ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Cessâs'ın nikahla ilgili ayetlere yaklaşımı
Ahkâm tefsirleri, Kurân-ı Kerîm'de hüküm bildiren ayetleri açıklayan, İslam hukuku açısından önemli bir yere sahip olan eserlerdir. Bu çalışmada, hicri dördüncü yüzyılda yaşamış olan Hanefi fakihi Ebû Bekr el-Cessâs'ın, Ahkâmu'l Kur'ân adlı eserinde nikâhla ilgili ayetlere yaklaşımı ve bazı tercihleri ele alınmaktadır. Bu çalışma üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Cessâs'ın yaşadığı dönemdeki siyasi, sosyal, ilmi ve kültürel durum ile birlikte, Cessâs'ın hayatı, ilmi kişiliği, kendisini yetiştiren hocaları, yetiştirdiği talebeleri ve eserleri ile ilgili bilgiler verilmektedir. Çalışmanın ikinci bölümünde ise, İslam Aile Hukukunun temel konularından olan nikâh konusu ana hatlarıyla ele alınmakta, Hanefi mezhebinin görüşleri temelinde yeri geldikçe diğer mezheplerin de görüşleri belirtilerek aktarılmaktadır. Çalışmanın esasını oluşturan üçüncü bölüm ise, Cessâs'ın Ahkâmu'l Kur'ân adlı eserinde ele aldığı nikâhla ilgili bazı meselelerdeki tercih ve yorumlarından oluşmaktadır. Bu bölümde müellifin nikâh akdini konu alan ayetler ile ilgili yorumları, yaptığı yorumlama işinde takip ettiği yöntem, ayetlerden hukukî sonuçlar çıkarma noktasında izlediği usûl ve ele alınan konularla ilgili görüşleri işlenmektedir. Ayrıca müellifin, ele alınan konu ile ilgili görüşleri, diğer bazı müctehid ve imamların görüş ve ictihadları ile karşılaştırılmaktadır. Anahtar Kelimeler: Cessâs, Ahkâmu'l Kur'ân, İslam Aile Hukuku, Nikâh, Evlilik
Fetâvâ-yı Abdurrahim'deki nikah ile ilgili fetvaların değerlendirilmesi
Tezimizde XVIII. yy. Osmanlı Şeyhülislamlarından Menteşzade Abdurrahim Efendinin "Fetâvâ-yı Abdurrahim" isimli fetva kitabının bir bölümünü içeren Aile hukuku kapsamında evlilikle ilgili fetvalarının latinize edilerek değerlendirilmesi yapılmıştır. Fetvalardan hareketle dönemin sosyo kültürel yapısı aile hukuku bağlamında tahlîl edilmiştir. Araştırmamız bir giriş ve iki bölümden müteşekkil olup giriş kısmında amaç, yöntem, konunun sınırları ile Abdurrahim Efendi'ninin hayatı ve fetva kavramı üzerinde durulmuşur. Birinci bölümde Evlilik /Nikah akdinin genel hususları, ikinci bölümde evlilik akdinin neticeleri incelenmiştir. Fetvalar latinize edilmiş, doktrin ve uygulama bazında değerlendirilmiştir. Dönemin hukuki uygulamalarında Hanefi mezhebinin dışına çıkılmayıp, mezhebe bağlı kalmaya özen gösterildiği görülmüş olup, sonuç kısmında da evliliğe ilişkin dikkat çeken konular ele alınmış dönemin sosyal dokusu tahlil edilmeye çalışılmıştır.
Mezhepler arası ihtilafların Libya, Mısır ve Katar şahsi haller kanunlarındaki evlilik bölümünün düzenlenmesindeki etkisi (Karşılıştırmalı bir çalışma)
Fakihler, Kur'an-ı Kerim ve sünnet naslarını anlamada farklılık göstermişlerdir. Bunun bir sonucu olarak da dört mezhebin de içinde olduğu farklı mezhepler ortaya çıkmıştır. Her belde halkı muamelelerinde bu mezheplerden birisinin görüşlerini esas almıştır. Ardından dini hükümlerin kanunlaştırma dönemi gelmiş ve hükümler kanun maddeleri halinde düzenlenmiştir. Bu kanunlaştırma başlıklarından birisi de şahsi haller kanunudur. Çalışmanın konusu; şahsi haller kanununda yer alan "nikâh konusundaki beşeri kanunların mezheplerin görüşleri ile karşılaştırması olarak belirlenmiştir. Bunun için dört ülke belirlenmiş ve o ülkelerin mensup olduğu mezhepler esas alınmıştır. Libya şahsi haller kanunu, Mâliki mezhebi ile karşılaştırılmış, Mısır, şahsi haller kanunu, Hanefi mezhebi ile karşılaştırılmış, Katar şahsi haller kanunu, Hanbeli mezhebi ile karşılaştırılmıştır. Çalışma iki bölüme ayrılmış ve birinci bölümde; fıkhî ihtilaf kavramı, kanun ve bunların ortaya çıkışları ele alınmıştır. İkinci bölüm de ise konu ile alakalı fakihlerin ihtilaf ettikleri konular incelenmiş ve bunlar yukarıda bahsi geçen ülkelerin kanunları ile karşılaştırılmıştır. Çalışmada on konu ele alınmıştır. Her bir konuda önce üç mezhebin ihtilaf ettikleri noktalar ayrı ayrı belirtilmiş sonra ülkelerin konu hakkındaki kanun maddesi ayrı ayrı aktarılmış, son olarak da her ülkenin kanun maddesi ile mezhep görüşü karşılaştırılmıştır. Çalışma, ulaşılan sonuçların yer aldığı sonuç bölümü ile tamamlanmıştır. Bu sonçlar arasında en önemlisi şudur: İslam fıknının, şahsi haller kanununun nikâh bölümü üzerinde etkisi olduğu görülmüş ve her ülkenin ülkedeki yaygın mezhep anlayışından etkilendiği ancak bu etki maslahat bulunması durumunda diğer mezhep görüşlerini almaya en teşkil etmedigi görülmüştür. Anahtar Kelimeler: İhtilâf, Fıkıh, Şahsi Haller Kanunu, Nikâh.
Günümüzde ortaya çıkan nikâh akitlerinde Makâsıdü'ş-Şerîa
Bu çalışma, modern evlilik akidlerinde Makâsıdü'ş-Şerîa ve onun etkilerini ele almıştır. Çalışma giriş, iki ana bölüm ile bir sonuç bölümünden oluşmaktadır. Birinci bölümde Makâsıdü'ş-Şerîa ve modern evliliklerdeki etkisi açıklanmıştır. Bu ana başlık aşağıda belirtilen iki alt başlık altında ele alınmıştır. a) Makâsıdü'ş-Şerîa'nın tanımı ve bölümleri b) Meşru evlilik, tanımı erkânı, şartları ve maksatları. İkinci bölüm de ise çalışmanın ele aldığı moderm evlilik türleri hakkında uygulamalı örnekler verilmiştir. Ayrıca Makasıdü'ş-Şeria'nın maslahat ve mefsedet üzerindeki etkisi ele alınmıştır. Bu ana başlık, çağdaş evlilik türlerini ele alan yedi alt başlık altında incelenmiştir. a) Turistik evlilik, b) Arkadaşlık evliliği, c) Maddi ayrıcalıklar elde etmek amacıyla gerçekleştirilen formalite evlilik, d) Medeni evlilik, d) Misyar evliliği, e) Örfi evlilik f) Darü'l-harp ülkelerinde, İslami kuruluşlarda veli olmaksızın yapılan evlilik. Bu evlilik türlerinin her birinin dil ve terim anlamlarına yer verilmiş, ardından hükümleri ve konu hakkında alimlerin görüşleri aktarılmıştır. Ardından her bir konu Makasıdü'ş-Şeria'nın maslahat ve mefsedet üzerindeki etkisi ele alınarak tamamlanmıştır. Son olarak çalışma, sonuçlar ve öneriler bölümüyle sonlandırılmıştır. Ulaşılan en önemlisi sonuçlar arasında maslahat ve mefsedenin belirlenmesinin temelinde meşru maksatları yatmaktadır. Batı ülkelerinde, İslami kuruluşlarda veli olmaksızın yapılan evlilikler ve misyar evliliği Makasıdü'ş-Şeria'ya uygundur. Geri kalanlar ise Makasıdü'ş-Şeria'ya uygun değildir, bu nedenle bunların mubah sayılmasında herhangi bir maslahat bulunmamakta ve maslahat onların tam olarak bulunmasıyla tahakkuk etmektedir. ANAHTAR KELİMELER: Makasıdü'ş-Şeria, Evlilik, Nikah, Modern Evlilik Akdi, Aile hukuku, şahsi haller.
Talâku'l-Ekrad ve Talâkus's-Selâs ve Talâku's-Sekrân ve Tuğyânu'l-Evliyâ'i fi'l-Enkiha lî Mollâ Abdullah el-Beytivâtî. Dirâse ve tahkîk
Bu çalışma, Molla Abdullah el-Betvâtî'nin "Talâku'l-Ekrâd ve Talâku's-Selâs ve Talaku's-Sekrân ve Tuğyâni'l-Evliyâ'i fi'l-Enkiha" adlı eserinnin tahkik ve incelenmesini konu edinmiştir. Çalışmamız üç bölüm halinde hazırlanmıştır: Birinci bölümde müellifin hayatı ve ilmî kişiliği üzerinde durulmuştur. Bu bölümde müellifin adı, künyesi, doğumu, yetişmesi, hocaları, talebeleri, itikadi ve amelî mezhebi, eserleri ve vefatı hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde müellifi adı geçen eseri tanıtılmıştır. Bu bölümde eserin ismi, müellife nispeti, telif sebebi, konusu, kaynakları, yöntemi ve esere yöneltilen bazı eleştiriler gibi hususlar üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde ise adı geçen eserin tahkiki yapılmıştır. Tahkike ayırılan bu bölümde ayet ve hadislerin tahricinin yanı sıra müellifin eserde yer verdiği fıkhi konuların da fıkıh mezheplerinin muteber kaynaklarından tahric edilmiştir. Ayrıca eserin gerekli yerlerine açıklama, hazf ve ekleme gibi bazı değerlendirmelerde bulunulmuştur Araştırdığımız kitapta, insanlar arasında bazı boşanma meselelerinin ele almaktadır. Yazar bu kitapta Kürtler tarafından kullanılan boşanma kelimelerini bahsetmektedir. Ayrıca boşanma ahkamları ve çeşitleri her birini tanımılmıştır. Yazar üç çekim, ihlal etme şertlerini ve dört mezhebe göre sarhoş halinde boşanma meselelerini göstermektedir. Sonra evliliğin esası ve sütunları, kötülüğün durumu hakkında yazıp baba kızını evlenmeye zorladı zamanda ve küçük yaşta evliliği onaylanmayıp ve bu konular hakkında onun asrında mevcut olan bazı geleneklere ve bazı fetvalara itiraz etmiştir. Anahtar kelimeler: Talâk, Rica, Nikâh, Delil, Fetva, Mezheb, Evliya
Nikâh akdinde feshin hukuki sonuçlarının medeni hukuk ve İslam hukuku bağlamında mukayesesi
İslam dininin temel gayesi hak ve adâleti ayakta tutmak, toplum düzenini sağlamaktır. Bu bağlamda aile hayatı kurulurken evlenmeye büyük önem vermiştir. Zira evlenme, hem birey hem de toplum açısından dünyevî ve uhrevî birçok faydayı barındırmaktadır. Bunların en önemlisi de fıtrî bazı arzuların helal dairede karşılanması ve neslin bir düzen dâhilinde devamının sağlanmasıdır. Ancak bazı durumlarda taraflar, rahmet, ülfet ve muhabbet duygularını yitirebildiklerinden evliliğin sona erdirilmesi zorunlu hale gelebilmektedir. Bu nedenle İslam hukukunda evlenme gibi evliliğin sonlandırılmasına ilişkin de köklü düzenlemeler getirilmiştir. Çalışmada karşılaştırmalı bir biçimde İslam hukuku ile medeni hukuka göre nikâh akdinin fesih sebepleri incelenmiştir. Konunun İslam hukukuna bakan yönü dört mezhebin görüşleri çerçevesinde ele alınmıştır. Nitekim İslam hukukçuları, nassların farklı yorumlanmasına bağlı olarak nikâh akdinin feshi ile ilgili bazı meselelerde ihtilaf etmişlerdir. Konunun medeni hukuka bakan yönü ise evlenmenin yokluk ve butlanı kavramları üzerinden işlenmiştir. Zira medeni hukukun evlenmenin sonlandırılmasıyla ilgili kanun maddelerinde, fesih kavramı yerine yokluk ve butlan kavramları geçmektedir.
İbn Hazm'ın el-Muhallâ adlı eserinde İmam Şafiî'ye nispet edilen görüşlerin tespit ve tahkiki (Aile Hukuku örneği)
Zâhirî mezhebinin ikinci imamı kabul edilen İbn Hazm 456/1064 senesinde vefat etmiştir. Birçok eserde imzası bulunan İbn Hazm'ın en önemli eserlerinden birisi el-Muhallâ'dır. İbn Hazm el-Muhallâ'da Zâhirî mezhebinin görüşlerini vermenin yanı sıra İmam Şâfiî ve diğer müçtehidlerin görüşlerini de aktarmıştır. Bu çalışmamızda İbn Hazm'ın el-Muhallâ'sında aile hukuku konularında İmam Şâfiî'ye nispet ettiği görüşlerini tespit ve tahkik etmeye çalıştık. Çalışmamız giriş, iki bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde tezin önemi ve amacı, metodu ve kaynaklarından bahsedilmiştir. Birinci bölümde İbn Hazm ve Zâhirî mezhebi hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde ise el-Muhallâ'da aile hukuku konularında İmam Şâfiî'ye nispet edilen 157 görüş tespit ve tahkik edilmiştir. Görüşlerin İmam Şâfiî'ye aidiyeti araştırılırken bu mezhebin kaynakları incelenmiştir. Sonuç olarak bu görüşlerden 150 tanesinin isabetli, 7 tanesinin ise hatalı olduğu ortaya çıkmıştır.
Yusuf El-Karadâvî'nin İslâm aile hukukuna yaklaşımı
İslâm hukuku ve toplumsal değişim bağlamında Yusuf el-Karadâvî'nin İslâm Aile Hukukuna Yaklaşımını ele alan bu çalışma, onun evlilik, boşanma, aile yapısı ve cinsiyet rolleri üzerine görüşlerini kapsamlı bir şekilde analiz etmektedir. Karadâvî'nin fikirlerinin, İslâm hukukunun modern dünyadaki uygulanabilirliği ve esnekliği üzerindeki etkileri değerlendirilmektedir. Araştırmanın temel problemi, Karadâvî'nin İslâm Aile Hukukuna dair yaklaşımlarının, değişen toplumsal yapılar karşısında nasıl bir çözüm sunduğunu ve İslâm hukukunun çağdaş meselelerle nasıl uyum sağlayabileceğini ortaya koymaktır. Çalışma, Karadâvî'nin eserleri ve ilgili akademik literatür aracılığıyla, onun aile hukuku çerçevesinde sunduğu yorumları incelerken, bu yorumların günümüz toplumlarındaki hukuki ve sosyal dönüşümlerle ilişkisini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Tez, giriş ve iki ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde, Karadâvî'nin hayatı, akademik çalışmaları ve ilmî mirası ele alınmaktadır. Birinci bölümde, İslâm aile hukukunda evlilik ve boşanma konuları incelenirken, ikinci bölümde Karadâvî'nin evlenme ile ilgili hükümler konusundaki yaklaşımları ayrıntılı olarak analiz edilmektedir. Çalışmanın sonuçları, İslâm hukukunun çağdaş meselelere nasıl adapte edilebileceğine dair önemli bir bakış sunarak, bu alandaki akademik tartışmalara katkıda bulunmaktadır.
"El-Gürânî'nîn 'el-Kevserü'l-Cârî' adlı kitabında nikâh hakkındaki görüşleri ve değerlendirmesi - mukayeseli fıkıh
Bu çalışma, İslami ilimlerde uzman ve aynı zamanda İslam âlimlerinin önde gelen simalarından olan imam el-Gürânî'nin bazı fıkhî yönlerini ve içtihadî görüşlerini yansıtmak için hazırlanmıştır. Bilindiği gibi şer'î hükümleri derinlemesine bilmek, fıkhi görüşlere vakıf olmak, müctehidlerin delillerine muttali olmak ve şer'î delillerden istinbât etmeyi bilmek büyük bir önemi haizdir. Bundan dolayı bu çalışma, fıkhın önemli konularından olan biri olan "el-Ahvâlu'ş-Şahsiyye" ye dair büyük bir çaba sarf eden son dönemin önemli fakihlerinden imam el-gürânî'nin çalışmalarını konu edinmiştir. İmam el-Gürânî'nin "el-Kevserü'l-Cârî" adlı kitabında da görüldüğü üzere, kendisinin fıkhî bir şahsiyet olduğunu gösteren özgün görüşleri ve somut içtihatları bulunmaktadır. el-Gürânî, bu eseriyle cüzi meselelerde kendisinin de bir takım görüşleri olduğunu ve istinbât kudretini taşıdığını göstermiştir. El-Gürânî'nin tartışmalı bir şekilde ele aldığı ve yorumladığı ictihâdî meselelerden; muta nikâhı, şiğar nikâhı, nişanlısına bakmak, mehir ve miktarı, mehir olabilecek şeyler vb. konular öne çıkanlardır. Çalışmanın neticesinde imam el-Gürânîn görüşlerinin bir kaçı hariç çoğu zaman Şâfiî mezhebinin görüşleriyle birebir uyuştuğunu tespit ettik. Ayrıca İmamın, bazı meselelerde ictihada başvururken bazılarında ise sadece âlimlerin görüşlerini nakletmekle iktifa ettiğini gördük. Bu çalışmamızda mezkûr görüşler arasında eleştiri, analiz, tercih ve istinbât gibi yöntemlere başvurarak çalışmamızı "mukayeseli fıkıh"formatıyla hazırlamış olduk.
İslam Hukuku açısından nikâhta velâyet
Tez, bir giriş ve iki bölümden oluşmaktadır.Giriş kısmında tezin konusu, amacı ve yöntemi açıklanmıştır.Birinci bölümde nikâh kavramı üzerinde durulmuştur. Nikâh kavramının fıkıh kaynaklarındaki tariflerine yer verilmiş, nikâh akdinin rükûn ve şartları, neticeleri ve nikâhın hükmü incelenerek genel hatlarıyla ortaya konulmaya çalışılmıştır.İkinci bölümde velâyet hakkında genel bilgiler verilmiş olup velâyetin tanımı, Kur'ân'da ve hadislerdeki kullanım şekilleri ifade edilmiştir. Velâyetin kısımları, velilerin tertibi ve velide aranan şartlar ele alınmış, velâyeti düşüren durumlara açıklık getirilmeye çalışılmıştır.Nikâh akdinde velinin yetkisinin ele alındığı bu bölümde ayrıca ilk olarak bulûğa ermemiş çocukların evlendirilmesinde velinin yetkisi üzerinde durulmuş, tam ehliyetli kızların evliliğinde velinin yetkisi meselesi; velinin bâliğa olan bekâr kızını cebren evlendirmesi, kızın velisinden izinsiz evlenmesi ve kadının bizzat nikâh akdi yapması başlıkları altında incelenmiştir. Kadının evliliğinde velâyet yetkisi problemi nikâhta veliyi gerekli görmeyenler ile nikâhta veliyi gerekli görenler şeklinde ele alınmıştır.ANAHTAR KELİMELER1. Nikâh2. Veli3. Velâyet4. Ehliyet
İslam Aile Hukukunda ailenin hukuki ve ahlaki sürekliliği
Bu tez, bir giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Girişte tezin önemi, amacı, konunun kapsamı ve sunumu ele alınmıştır. Birinci bölümde, nikâhın tanımı, hükmü, nikâh akdinin unsur ve şartları, kefâet, kefâetin hükmü ve mezheplerin kefâetle ilgili görüşleri ve kefâetin olmaması durumunda oluşacak hukuki sonuçlar açıklamaya çalışılmıştır. İkinci bölümde, evlilik sonrasında ailenin devamlılığını sağlayan hukuki unsurlar; nafaka, çocuğu emzirme, cinsi ihtiyacı karşılama gibi eşlerin karşılıklı olarak birbirine karşı görev ve sorumlulukları, birbirlerinin ailelerine karşı görev ve sorumlulukları, evlilikte ileri sürülen şartlar, riayet edilmesi gereken ve gerekmeyen şartlar, eşlerin birbirlerine karşı itaatleri, nüşuz ve şikâk kavramlarından sonra eşlerin konu ile ilgili anlaşmazlıklarda hakeme gitmesi gibi konular hakkında bilgi verilmiştir. Üçüncü bölümde, evlilik sonrasında ailenin devamlılığını sağlayan ahlaki ve manevi unsurlar; karı-koca arasında rahmet ve meveddet, ahlaki ve manevi değerler, eşlerin birbirine verdiği sıkıntıya sabır göstermek, eşlerin birbirlerini Allah için sevmeleri, manevi değerlere inanan insanların ebedi âlemde de bir araya gelebilecekleri, sadakat, vefakâr, fedakâr vb. konular sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Meveddet, Ahlak, Denklik, Aile, Nikâh, Hukuk.