Adölesanlarda uyku süresi ve uyku kalitesi ile vücut ağırlığı, beslenme alışkanlıkları ve antropometrik ölçümler arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi

Amaç: Uyku kalitesi, uyku süresi ve vücut ağırlığı arasında anlamlı ilişki olduğunu gösteren çalışmalar mevcuttur. Bu çalışma adölesanlarda uyku kalitesi ve uyku süresinin; beslenme alışkanlıkları ve antropometrik ölçümler üzerine etkisini araştırmak amacıyla planlanmış ve yürütülmüştür. Gereç ve Yöntem: Kesitsel tipteki bu araştırma; Eylül-Aralık 2017 tarihleri arasında Muğla il merkezindeki iki ortaokulda öğrenim gören 11-13 yaş grubu toplam 346 adölesan üzerinde yürütülmüştür. Örneklem belirlerken %95 güven aralığıyla evreni bilinen örnekleme yöntemi kullanılarak sayı belirlenmiş ve belirlenen sayı orantılı şekilde tabakalı biçimde sınıf ve cinsiyetlere göre dağıtılmıştır. Örneğe alınacak bireylerin seçimi ise basit rasgele örnekleme yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Öğrencilerin demografik özellikleri, genel sağlık durumları, beslenme alışkanlıkları, besin tüketimleri, fiziksel aktivite durumları ve uyku ile ilgili özellikleri anket formu ile araştırmacı tarafından yüz yüze sorgulanmıştır. Araştırmada öğrencilerin 24 saatlik geriye dönük besin tüketim kaydı alınarak Beslenme Bilgi Sistemi Paket Programı (BEBİS) ile enerji ve besin öğeleri hesaplanmıştır. Uyku kalitelerini belirlemek için Pittsburgh Uyku Kalite İndeksi (PUKİ) kullanılmış ve antropometrik ölçümleri (vücut ağırlığı, boy uzunluğu, bel çevresi, kalça çevresi, boyun çevresi) alınmıştır. İstatiksel analizde SPSS (Statistical Package for Social Sciences) 24.0 paket programı kullanılmıştır. Bulgular: Araştırma kapsamına alınan bireylerin %49'u (n=170) kız, %51'i (n=176) erkektir. Genel yaş ortalaması 11.9±0.8 yıl ve beden kütle indeksi (BKİ) ortalaması 19.3±3.8 kg/m2'dir. Bireylerin %48.2'si normal vücut ağırlığında iken, %6.1'i zayıf, %10.4'ü zayıflık riski, %22.3'ü hafif şişman ve %13'ü şişman bulunmuştur. İyi uyku kalitesine sahip bireyler %86.4 iken kötü uyku kalitesine sahip bireyler %13.6'dır. Kızların PUKİ sınıflandırmasına göre iyi uyku kalitesinde olanlar ile karşılaştırıldığında boy uzunluğu (p=0.044) ve kalça çevresi (p=0.030) ölçümleri kötü uyku kalitesinde olanlardan anlamlı düzeyde daha yüksek olarak saptanmıştır. PUKİ değeri; boy (cm) ile pozitif (r=0.185; p=0.001), bel/kalça oranı ile negatif yönde (r=-0.164; p=0.002) ilişkilidir. Bireylerin yaşı, uyku süresi, hastalık durumu, ek vitamin kullanımı, kahvaltı yapma, ana öğün atlama durumu, bilgisayar karşısında geçirilen zaman, günlük uyku süresi ile PUKİ skoru ve uyku süresi arasında istatiksel olarak anlamlı farklılık tespit edilmiştir (p<0.05). Bununla birlikte, bireylerin uykudan 1 saat önce yemek yiyenler ile 3 saat önce yemek yiyenler, uykusuz gecenin ertesi günü iştahı çok iyi olanlarla olmayanlar ve fiziksel aktivite yapanlarla yapmayanlar arasında toplam PUKİ skoru ile istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmuştur (p<0.05). PUKI'ye göre günlük enerji ve makro besin öğeleri alımları değerlendirildiğinde; iyi uyku kalitesine sahip olanların enerji alımları ortalama 1876±268 kkal/gün iken, kötü uyku kalitesine sahip olanların eneri alımları ortalama 1867±257 kkal/gün olarak belirlenmiştir (p=0.594). İyi uyku kalitesine sahip bireylerde enerjinin karbonhidrat, protein ve yağdan gelen oranı sırasıyla; %49.0±7.7, %15.8±3.8 ve %34.8±6.8'dir. Kötü uyku kalitesine sahip bireylerde bu oranlar sırasıyla; %48.9±6.3, %16.2±3.7 ve %34.8±5.7 olarak tespit edilmiştir (p>0.05). Bireylerin günlük vitamin ve mineral alımları ile PUKİ sınıfları arasında da istatiksel olarak fark olmadığı bulunmuştur. Günlük alınan doymuş yağ asidi miktarı kötü uyku kalitesine sahip olanlara göre, iyi uyku kalitesine sahip bireylerde istatistiksel olarak anlamlı düzeyde (p=0.040) daha düşüktür.Sonuç: Uyku süresi, kalitesi ve beslenme durumunun sağlık üzerine birçok etkisi bulunmaktadır. Bu nedenle adölesanların uyku kalitesinin arttırılması, beslenme alışkanlıklarının düzenlenmesi ve sağlığın geliştirilmesi için öğrencilere ve ailelerine eğitimler verilmelidir. Anahtar kelimeler: adölesan; beslenme alışkanlıkları; uyku kalitesi; uyku süresi Anahtar kelimeler: adölesan; beslenme alışkanlıkları; uyku kalitesi; uyku süresi