Afet Ilgaz'ın roman ve hikâyelerinde kadın

Cumhuriyet Dönemi yazarlarından Afet Ilgaz (1937-2015) Türk Edebiyatı'nda hikâye, roman, çocuk romanı, deneme, gezi, çeviri, köşe yazısı yazarıdır. Eserlerinde her kesimden insanlara yer veren yazar; özellikle roman ve hikâyelerinde kadın karakterleri öncelemiş, onların toplumsal ve bireysel alanda yaşadıkları sorunları gerçekçi ve eleştirel bir üslûpla kaleme almıştır. Bu çalışmada, Afet Ilgaz'ın roman ve hikâyelerinden hareketle, eserlerindeki kadın karakterlerin ve bu karakterlerin toplumsal ve bireysel alanda nasıl tasvir edildiklerinin incelenmesi hedeflenmektedir. Toplumda var olan her kesimden kadına eserlerinde gerçekçi bir yaklaşımla yer veren yazar, eserlerinde ele aldığı kadın karakterleri kendi düşünsel serüvenine göre tasvir etmiş, yazarın düşünsel serüveni değiştikçe bahsi geçen kadın karakterlerin tasviri de değişmiştir. Nitekim düşünsel serüvenini sosyalist/ feminist ve İslamî olarak iki ayrı dönemle sınıflandıran yazar, bu dönemlere göre eserlerinde yer alan kadın karakterlerin tipolojisini de değiştirmiştir. Çalışmamızda, Afet Ilgaz'ın 1990 sonrası değişen dünya görüşü ile birlikte romanlarında yer alan kadın karakterlerin yerini erkek karakterlerin almasının incelenmesi de hedeflenmektedir. Bu çalışma, giriş bölümü dışında üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde, Türkiye'deki feminizmin başlangıç ve gidişatı ana çerçeveleriyle incelenmiş olup Afet Ilgaz ve Türkiye'de kadın edebiyatına genel çerçeveden değinilmiştir. Bu bölümün devamında çalışmanın yöntemi basamaklandırılmış olup alt basamaklar halinde detaylı bir biçimde çalışmanın gidişatı değerlendirilmiştir. Afet Ilgaz'ın roman ve hikâyelerinde kadın, üç bölüm halinde çalışmamızda incelenmiştir. Bu bölümler, Birinci Bölüm "Siyasî Eğilimleri ve Edebiyatına Etkileri" ana başlığı altında oluşturulmuş olan "Sosyalist/ Feminist Çizgide Afet Ilgaz", "İslamî Çizgide Afet Ilgaz" adlı bölümlerdir. Bu bölümler ile Afet Ilgaz'ın dünya görüşündeki değişimler ve edebiyatına etkileri eserlerinden hareketle incelenmiştir. İkinci bölüm olan "Afet Ilgaz'ın Kendine Özgü Kadın Duyarlılığı" adlı ana başlık ile "Kadın ve Yazarlık", "Annelik-Aşk-Evlilik", "Eğitim ve Çalışma Hayatı", "Varoluş Çabası-Kültürel Sorgulama-Din-Gelenek", "Erkek Karakterlere Dönüş ve Evrenselleştirme" şeklinde beş alt başlığa ayırdığımız bu bölümde, Afet Ilgaz'ın roman ve hikâyelerinde yer alan kadın karakterlerin eserlerde hangi konulardan hareketle yer aldığı ve yazarın düşünsel serüveni ile birlikte erkek karakterlere nasıl dönüştüğü incelenmiş; üçüncü bölümde ise "Afet Ilgaz'ın Kadın Karakterler Üzerinde Bireyselleşme Temsilleri" ana başlığı altında, "Tutsak Kadınlıktan Özgürlüğe: Fikret", "Birey Olan ve Ol(a)mayan: Gülsüm ve Sevda, "Doğa'ya ve Doğal'a Doğru: Müjgân", "Modern Kadın Birey: Dilara, "Ünlü, Seküler Birey: Cahide", "Bağımsız Kadın, Amaca Hizmet Eden Birey: Nezihe", "Zeki ve Seçkin, Devrimci Sol Birey: Mestinaz" başlıkları ile Ilgaz'ın roman ve hikâyelerinde yalnızca amaca hizmet eden kadınların bireyselleştiğine ve bu bireylerden kadın karakterlerin niteliklerine değinilmiştir. Böylelikle, yazarın roman ve hikâyelerinde yer verdiği kadın karakterler ana hatlarıyla incelenmiştir. Tezin sonuç kısmında ise, Afet Ilgaz'ın roman ve hikâyelerinde yer alan kadın karakterlerin, yazarın dünya görüşü ile birlikte yerini erkek karakterlere bırakması değerlendirilmiş olup yazarın düşünsel serüveninin eserlerine ne şekilde sirayet ettiği değerlendirilerek çalışma sonuca bağlanmıştır.