Aile sağlığı merkezlerine başvuran ebeveynlerde çocukluk çağı aşı reddi nedenleri

Giriş ve Amaç: Bağışıklama; bebekleri, çocukları ya da erişkinleri, enfeksiyona yakalanma riskinin en yüksek olduğu dönemden önce aşılayarak bu hastalıklara yakalanmalarını önlemek amacı ile yürütülen önemli bir temel sağlık hizmetidir. Aşı reddine neden olan faktörler değişik toplum çalışmalarında ortaya konulmuştur. Giderek artan bir toplum sorunu olan aşı reddi ile mücadelede aşı reddi nedenlerinin ortaya konması önemli bir basamaktır. Bu çalışmada Yenişehir ilçesinde bulunan Aile Sağlığı Merkezlerine başvuran 0-14 yaş arası bebeği veya çocuğu olan ebeveynler seçilmiş olup bu ebeveynlerin aşı reddine bakış açısı, olası aşı reddi nedenlerinin belirlenmesi ve bunların çözümlenmesi için gerekli adımları tespit etmek amacıyla yapılmıştır. Materyal ve Metod: Kesitsel tanımlayıcı tipteki bu çalışmanın evreni olarak Diyarbakır Yenişehir ilçesinde bulunan Aile Sağlığı Merkezlerine 15.04.2019 ve 15.10.2019 tarihleri arasında başvuran 0-14 yaş arası bebeği veya çocuğu olan ebeveynler seçilmiştir. Belirtilen tarihler arasında polikliniğe başvuran ebeveyn bebeklerinin/ çocuklarının cinsiyet ve yaşını; ebeveynlerin ise cinsiyet, yaş, çalışma durumu, eğitim durumu gibi sosyodemografik özellikleri ve ebeveynlerin aşı ve aşı reddi konusunda bilgi tutum ve düşünceleri araştırılmıştır. Araştırma için veri toplama aracı olarak araştırma veri formu uygulaması seçilmiştir. Araştırma veri formu, sosyodemografik veriler ve aşı reddi ile ilgili bilgi, tutum ve düşünceleri anlamaya yönelik sorulardan oluşmaktaydı. Bulgular: Katılımcıların %41,2'si erkek, %58,8'i kadın idi. Katılımcıların bebek/çocuklarının %51,5'i erkek, %48,5'i kız çocuğu olduğu görüldü. Ebeveynlerin eğitim düzeyleri incelendiğinde; %43,5'inin üniversite mezunu, %16,9'unun lise mezunu, %30'unun ilk ve orta öğretim mezunu ve okuryazar olmayanların ise çalışmaya katılan tüm ebeveynlerin %9,6'sı olduğu tespit edildi. Katılımcıların çalışma durumuna baktığımızda; %56,2'si bir iş yerinde çalışıyor, %43,8'ının ise çalışmadığı saptandı. Katılımcıların %90,4'ü bebeğinin/çocuğunun aşılarını düzenli yaptırdığı, %9,6'sının ise aşıları düzenli yaptırmadığı belirlendi. Katılımcıların %86,9'u okul çağı aşıları hakkında bilgi sahibi iken %90'ı da aşının gerekli olduğunu düşünmekteydi. Katılımcılara olası aşı reddi nedenleri sorulduğunda; %34,2'sinin aşı içeriğindeki zararlı maddelere, %23'ünün aşılamanın gereksiz olduğuna, %6,5'inin aşıların ticari amaçlı kullanıldığına, %36,1'inin ise aşılara bağlı ilerde hastalık yapma korkusuna bağladığı tespit edilmiştir. Ailelerin sosyodemografik yapıları ile çocuklarının aşılarını düzenli yaptırması arasında anlamlı bir fark gözlenmedi. Aşı reddi nedenlerinden aşı içeriğinde zararlı maddelerin ve aşının ticari olduğu nedenleri ile ebeveynlerin eğitim seviyesi ve yaş grupları arasında anlamlı bir fark gözlendi. Aşı hakkında kaynak olarak medyayı kullananların, eğitim seviyesi ve yaş gruplarının artışı ile doğru orantılı olarak arttığı tespit edilmiştir. Katılımcıların %98'i aşı reddi sonrası aileye aşı hakkında bilgi verilmesinin gerekli olduğunu ve %64'ünün ise aşı konusunda eğitim almak istediği saptanmıştır. Sonuç: Araştırmamızda aşı reddinin ciddi boyutlara ulaştığı ve tedbir alınmazsa bu oranın artacağı tespit edildi. Bu tedbirlerden en önemlisinin eğitim olduğu belirlendi. Bunun için özellikle birinci basamak sağlık hizmeti veren aile sağlığı merkezlerinde, sağlık bakanlığı ile koordineli olarak hareket etmek ve aşı konusunda eğitimler düzenlemek gerekmektedir. Bu eğitimler; aileler ile yüz yüze görüşerek veya görsel ve işitsel dokümanlar eşliğinde planlı toplantılar şeklinde yapılabilir. Ayrıca aşı ve aşılama konusunda sağlık düzenleyicileri tarafından medyanın etkin kullanımı da bu eğitimin bir parçası olmalıdır. Böylelikle ebeveynler aşı konusunda bilinçlenecek ve aşı reddi oranı düşecektir. ANAHTAR SÖZCÜKLER: Aile hekimliği, aşı, aşı reddi, eğitim