Allium lazikkiyense türünün çeşitli biyolojik aktivitelerin ve LC-MS/MS analizi ile fenolik içeriğinin belirlenmesi

Allium türleri gıda olarak tüketilmesinin yanında dünyanın birçok yerinde halk arasında hemoroid, kulak ağrısı, diyabet, zehirlenme ve hipertansiyon gibi çeşitli hastalıkların tedavisinde de kullanılmaktadır. Bu çalışmanın amacı; endemik Allium lazikkiyense (Amaryllidaceae) türünün toprak üstü ve soğan kabuğu kısımlarından hazırlanan etanol, metanol ve diklorometan ekstrelerinin LC-MS/MS analizi kullanılarak fitokimyasal içeriğinin ve in vitro olarak antioksidan, antidiyabetik, anti-Alzheimer ve antikanser aktivitelerinin belirlenmesidir. Ekstrelerin antioksidan potansiyelinin belirlenmesi için total fenolik ve flavonoid içerikleri, 2,2-difenil-1-pikrilhidrazil (DPPH) radikal giderici aktiviteleri ve demir indirgeyici güçleri, antidiyabetik aktivitesinin belirlenmesi için α-amilaz ve α-glukozidaz enzimlerini inhibe edici etkileri ve anti-Alzheimer aktivitesinin belirlenmesi için asetilkolinesteraz (AChE) ve bütirilkolinesteraz (BCHE) enzimlerini inhibe edici etkileri ölçüldü. Ayrıca, ekstrelerin antikanser aktivitesinin saptanması için meme kanseri hücre hattı (MCF-7) üzerindeki sitotoksik etkileri tayin edildi. Sonuçlar incelendiğinde, A. lazikkiyense ekstrelerindeki majör bileşiklerin toprak üstünde fumarik asit, p-kumarik asit, askorbik asit ve hiperosit, soğan kabuğunda ise sarsapogenin, kafeik asit ve fumarik asit olduğu saptandı. Etanol ekstrelerinin hem toprak üstü hem soğan kabuğu kısımlarında en yüksek total fenolik ve flavonoid içeriğe ve antioksidan aktiviteye sahip olduğu görüldü. Toprak üstü ekstrelerinin α-glukozidaz inhibe edici aktivitelerinin buna karşın soğan kabuğu ekstrelerinin sitotoksik etkilerinin daha yüksek olduğu bulundu. Tüm ekstreler α-amilaz, AChE ve BChE üzerine düşük düzeyde inhibisyon gösterdi. Çalışmamız, A. lazikkiyense bitkisinin toprak üstü ve soğan kabuğu kısımlarının antioksidan, antidiyabetik ve antikanser aktivitelere sahip bileşiklerin doğal bir kaynağı olabileceğini ortaya koymuştur. Anahtar Kelimeler: Allium lazikkiyense, Fenolik içerik, Antioksidan, Antidiyabet, Anti-Alzheimer, Antikanser Bu çalışma, İstanbul Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi tarafından desteklenmiştir. Proje No: 36957