Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi eğitim aile sağlığı merkezlerinde takip edilen gebelerde çok boyutlu algılanan sosyal destekle doğum sonrası depresyon arasındaki ilişki

Amaç: Bu çalışmada algılanan sosyal desteğin, postpartum dönemdeki annelerdeki anksiyete, depresyon ve stres düzeyleri üzerine etkisinin araştırılması amaçlanmıştır. Yöntem: Çalışma, Eylül 2015- Eylül 2016 tarihleri arasında Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi (AÜTF) Aile Hekimliği Anabilim Dalı' na bağlı hizmet veren beş adet Erzurum Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi Eğitim Tipi Aile Sağlığı Merkezinde takipli gebeler arasında yapıldı. Doğum sonrası 4 haftalık dönemi çalışmamızın yapıldığı tarihlerin dışına sarkmaması açısından çalışmanın son 9 aylık periyodundan sonra tespiti yapılan gebeler çalışmaya alınmadı. Bu koşulları sağlayan 122 gebeden çalışmamıza katılmaya gönüllü olan 119 gebeye önce Birinci Basamak için Beck Depresyon Ölçeği uygulandı. Ölçekten aldığı puan, ölçeğin Türkçe kesme puanı olan 4' ün üstü olarak hesaplanan 6 anne adayı depresif kabul edilerek çalışma dışı bırakıldı. Annelerden 3' ünün de yas sürecinde olması üzerine kalan 110 gebeye demografik anket verilerek doğumdan sonraki dördüncü hafta için görüşme planlandı. Doğum sonrası dördüncü haftada kontrole çağrılan postpartum dönemdeki kadınlara Edinburgh Doğum Sonrası Depresyon Ölçeği (EDSDÖ) doldurtuldu. Türkiye'de yapılan çalışma puanına göre 12 ve üzerinde puan alanlar depresif kabul edildi. Toplam 110 kadının demografik verileri istatistiksel olarak çalışıldı. Tüm kadınlarla yüz yüze görüşme yapıldı. Numerik değişkenlerin normal dağılıma uygunluğu Histogram grafiği ile incelendi. Hipotez testleri olarak Student t testi, Mann-Whitney U testi, Tekrarlayan ANOVA, Tek Yönlü ANOVA, Ki Kare ve Lojistik Regresyon testleri kullanıldı. İstatistiksel olarak önemlilik sınırı p<0,05 kabul edildi. Bulgular: Çalışmamıza katılan annelerin ortalama yaşı 28.8±5,9 yıldı. Çalışmamızda katılımcıların Edinburgh Doğum Sonrası Depresyon Ölçeği' nden aldıkları puanlar ortalama 12,0±4,7 arasında değişirken, Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği Modifiye Formu' ndan aldıkları puanlar 58,3±13,0 arasında değişmekteydi. Çalışmamızın esas bulgusu olan EDSDÖ toplam puanı ile ÇBASDÖ toplam puanı arasında yapılan korelasyon analizinde aralarında negatif yönde bir ilişki saptandı (r=-0,420 ve p<0,01). Buna göre ÇBASDÖ puanı artarken EDSDÖ puanı azalmaktaydı,. Lojistik regresyon analizine göre algılanan sosyal desteğin, Postpartum Depresyonu (PPD) açıklayan bir faktör olduğu hipotezi anlamlı bulunmuştur ( p < 0,05). Yüksek sosyal destek alanlar düşük sosyal destek alanlara göre doğum sonu depresyon açısından 0,093 kat riskliyken, orta sosyal destek alanlar düşük destek alanlara göre 0,212 kat risklidir. Bu verilere göre sosyal destek puanı arttıkça annelerin postpartum depresyon oranı düşmektedir. Sonuç: Gebelik dönemi ve sonrasındaki özellikle ilk bir yıllık süreç, annenin fiziksel ve ruhsal açıdan daha çok sağlık problemine maruz kaldığı bir süreçtir. Bu dönemde yaşanabilecek bir problem anneyi, çocuğu, aileyi ve dolayısıyla toplumu olumsuz yönde etkileyebilecektir. Bu açıdan annenin ihtiyaç duyacağı sosyal destek eş, aile, yakın çevre ve sağlık profesyonelleri tarafından sağlanmalıdır. Anneye ulaşılabilirliği açısından en yakınında olan birinci basamak sağlık görevlilerine özellikle görev düşmektedir. Annenin kendisine, eşine ve ailesine verilecek danışmanlık hizmetiyle annenin algıladığı sosyal destek sayesinde doğum öncesi ve doğum sonrasında yaşayacağı psikolojik sorunlarla ve postpartum depresyonla daha kolay başa çıkması beklenebilir. Anahtar kelimeler: postpartum depresyon, algılanan sosyal destek, aile sağlığı merkezi, aile hekimliği