Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Orta Doğu politikasının inşası

Bu çalışma, Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Orta Doğu politikasını, İran ve İsrail örnekleri üzerinden incelemektedir. Bu incelemeyi, sosyal inşacı kuramın sunduğu disipliner temellerden hareketle; kimliklerin, kültürün, normların, söylemlerin ve karşılıklı sosyal ilişkilerin etkisini ortaya koyarak yapmaktadır. Çalışmada Azerbaycan'ın kimlik inşa süreci ve bu sürece etki eden çeşitli hususlar tarihsel bağlamları içinde irdelenmiştir. Azerbaycan'ın dış politikasının gelişimi, temel ilkeleri ve hedefleri, kimlik inşası sürecinin ışığında analiz edilmiştir. 19. yüzyılda başlayan, dil, mensubiyet ve kimliğe ilişkin tartışmaların bağımsız bir devlet olma sürecinde yeniden ortaya çıkışı anlatılmış, yeni cumhuriyetin dış politikasında bu tarihsel tartışmaların izi sürülmüştür. Dönemlere ayrılan Azerbaycan dış politikasının değişen ve sabit unsurları incelenmiştir. Bu itibarla Azerbaycan'ın bölgesel dengeyi öncelediği, Güney Kafkasya'yı müdahalelere kapalı tutmak için bir rekabet değil işbirliği alanına çevirmek istediği, otonom hareket etme kapasitesini geliştirdiği ve politikasını çok taraflılık kavramıyla açıkladığı belirlenmiştir. Azerbaycan'ın Orta Doğu politikasını da bu hedef ve ilkeler etkilemektedir. Din/mezhep faktörü, Güney Azerbaycan meselesi, Hazar`ın statüsü, Karabağ gibi alt başlıklar, Azerbaycan'ın İran politikasını açıklamak için ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Azerbaycan'ın İsrail ile ilişkileri ve bu devlete yönelik politikası ise Azerbaycan'daki Yahudi varlığı, İsrail'deki Azerbaycanlılar, lobicilik, ekonomi/enerji ilişkileri başlıkları altında incelenmiştir. Bu çalışmayla, Azerbaycan'ın Orta Doğu'ya dönük bir dış politika inşa etmekte olduğu, bu politikanın Azerbaycan'ın Türk, Müslüman, seküler kimlik unsurları yanında Çarlık Rusya ve Sovyetler Birliği dönemlerini de içeren tarihsel birikimi ile temellendiği, 1991 sonrasında da küresel sistemdeki değişimlerle biçimlendiği sonucuna ulaşılmıştır. Gerek İran gerekse İsrail ile ilişkilerin sadece güvenlik perspektifiyle şekillenmediği, bu aktörlerin tutumları da dâhil olmak üzere, bölgesel ve sistemsel gelişmelerin Azerbaycan'ın kendisini konumlandırması ve politika üretmesinde belirleyici olduğu tespit edilmiştir.