Beşeri sermaye ve dış ticaretin ekonomik büyüme üzerindeki etkileri: Türkiye ve Avrupa Birliği ülkeleri üzerine ampirik bir analiz

Bilgi çağının tüm hızıyla ilerlediği günümüz küresel dünyasında ülke ekonomilerinin en önemli dinamikleri beşeri sermaye ve dış ticaret olduğu ekonomik büyüme literatüründe önemli bir gerçek halini almıştır. Adeta her yönüyle küresel bir köy olarak nitelendirilebilen dünyamızda, yüksek katma değerli ürün üretiminde olmazsa olmaz olan beşeri sermaye; bu ürünlerin üretilebilmeleri ve pazarlanabilmeleri açısından hayati öneme sahip dış ticaret olgusu, bir ülkenin ekonomik büyümesinde kilit rol oynamaktadır. Fakat beşeri sermaye ve dış ticaretin ekonomiye arzulanan katkıyı sağlayabilmeleri için beşeri sermayenin doğru yerde verimli bir şekilde kullanılması gerektiği gibi diğer yandan dış ticaretin de ülke yönetimleri tarafından planlı bir şekilde yapılması sağlanmalıdır. Aksi takdirde büyümenin lokomotifi olabilecek beşeri sermaye ve dış ticaret faktörleri bütçe açığı ve cari açık gibi makro ekonomik sorunlara neden olabilmektedir. Bu durum ekonomiye ekstra yükler yükleyebilmektedir. Bu tezin temel amacı, 2006-2018 döneminde Türkiye ve Avrupa Birliği ülkeleri için, beşeri sermaye ve ticaretin ekonomik büyümeyi hangi düzeyde etkilediğini ekonometrik yöntemlerle ülkeler çerçevesinde belirlemektir. Ayrıca beşeri sermaye ve dış ticaretin ekonomik büyüme üzerindeki etkilerine ilişkin yukarıda belirtilen iki zıt durumu analiz sonuçlarıyla yorumlamak olacaktır. Ayrıca yukarıda bahsi geçen beşeri sermaye ve dış vii ticaretin ekonomik büyüme üzerindeki etkileri konusunda birbirine zıt iki faklı durumu analiz sonuçlarıyla birlikte yorumlamak olacaktır. Türkiye ve AB ülkelerinde beşeri sermaye ve dış ticaretin ekonomik büyüme üzerindeki etkilerinin araştırıldığı bu çalışmada analize konu olan tüm ülkelerde değişkenler arasında uzun dönemli eş bütünleşme ilişkisi bulunmuştur. Paneli oluşturan tüm ülkelerde, beşeri sermaye göstergeleri ve dış ticaret göstergeleri olan bağımsız değişkenlerden bağımlı değişken olan ekonomik büyümeye doğru bir nedensellik ilişkisi bulunmuştur. Bilgisayar kullanım oranı, ithalat ve ihracat değişkenleri ile ekonomik büyüme arasında tüm ülkeler de çift yönlü nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir. Elde edilen tahmin sonuçlarına göre beşeri sermaye göstergelerinin büyüme üzerindeki etkileri değerlendirildiğinde; 2006-2018 döneminde Türkiye'de, PISA matematik sonuçları, okullaşma oranı, ihracat ve ithalat ekonomik büyümeyi pozitif yönde etkilerken internet kullanım oranının ekonomik büyümeyi negatif etkilediği tespit edilmiştir. AB ülkelerinde, bazı istisnalar dışında genellikle beşeri sermaye ve dış ticaret göstergelerinin ekonomik büyüme üzerinde pozitif etkileri bulunmuştur.