Çok katmanlı toplumlarda demokrasi: Suriye örneği

Siyaset biliminde yapılan yoğun tartışmalardan biri, farklı alt kültürlere sahip ülkelere, hangi demokrasi modellerinin uygun olabileceği konusudur. Bu bağlamda, "iç savaş" halindeki toplumlarda dahi, toplumlar için gerekli "politik" koşulu sağlamak açısından demokrasinin son modellerini incelemek önemlidir. Suriye'deki "siyasal rejim" sorusunu problem haline getirmek; oydaşmacı, müzakereci ve agonistik demokrasi modellerinin değerlendirilmesinde bize eşsiz bir fırsat sunmaktadır. Bu tür teorik çabalar, bu tezin önündeki pratik gerçeklikler (Batı ile Doğu arasındaki farklılık, kültürel özcülük iddiası ve liberal asimilasyon tuzağı) göz önüne alındığında, ilk bakışta çok riskli görünmektedir. Fakat evrenselcilik veya kültürel özcülüğün popülaritesini yitirmesinden ayrı olarak, radikal kültürel farklılıklara sahip ülkeler veya toplumlar için, en azından ikinci en iyi çözümü ele almak, bu tezin ana gayesi olacaktır. Pek çok kimse tezin konusunu, devam eden iç savaşın gerçekliğinden dolayı, ütopik olarak düşünebilecektir. Yine de, Avrupa'daki din savaşları, Amerika'daki kuzey-güney savaşı gibi iç savaşların bugünkü liberal demokrasilerin oluşumunda çok önemli rolünü vurgulamak, abartmak anlamına gelmemektedir. Nitekim, liberal demokrasilerin meşruiyet krizine bir cevap olarak, hem müzakereci hem de agonistik modeller liberal demokratik rejimlerin deneyimlerinin bir eleştirisi olarak ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla bu tez, Suriye'nin politik durumunun trajik karakteri ile uyuşmaktadır. Bu çalışmada, ilgili demokrasi teorileri öncelikle ayrıntılı olarak ele alınmış ve Suriye'nin tarihi yapısı incelenmiştir. Daha sonra Suriye'nin siyasal ve toplumsal dokusu analiz edilmiş, bunu genel olarak medya haberlerinin taranması ve ilgili kişisel görüşmelerin kullanılması yoluyla mevcut sürecin araştırılması takip etmiştir. Bütün bunların ışığında, her üç demokrasi modelinin öğelerini içeren, bir tür "karma" model geliştirilmeye çalışılmıştır. Buna göre; yeni demokratik sistem, müzakereci demokrasi temelinde fikir birliği ideali üzerine kurulmalıdır. Yine de, her toplumun geleneksel liderlerinin verimli komisyonlar oluşturarak bir araya gelebildiği, toplumun entelektüel kaynaklarını dikkate alarak, oydaşmacı araçları yerleştirmek kaçınılmazdır. Farklılıklara yol açmadan toplulukların agonik birlikteliğini de anımsamak çok önemlidir. Bütün bunlara sivil toplumun güçlendirileceği, radikal demokrasi tarafından kabul edilen bir yapıyla ulaşılabilecektir. Farklılıkların ve şiddetli rekabetin toplumda nefret içermemesi gerektiği, bunların hükümet tarafından normal görüldüğü, agonistik modele uygun olarak siyaset içinde tutulduğu bir sistem tasarlanmaktadır. Sonuç olarak; bu üç demokrasi modelinin bazı özelliklerini kullanan karma bir politik sistemin Suriye için uygun olacağı düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Suriye, İç Savaş, Oydaşmacı Demokrasi, Müzakereci Demokrasi, Agonistik Demokrasi.