Çorumlu Aşık Müslüm Koygun'un hayatı, sanatı ve eserleri

Ulusal ve kültürel yapı bünyesinde asırlardır köklü bir geçmişi bulunan âşık edebiyatı, hem teorik hem de retorik anlamda varlık sürdürmenin yanı sıra geçmişten günümüze Türk halk kültürü ve geleneğin anlaşılması ve anlamlandırılmasında bir köprü vazifesi görmeyi tüm yönleriyle sürdürmektedir. Halkın duygu ve düşünce dünyasını, özlemlerini, hayallerini, sevdalarını, hasretlerini türlü şekillerde ortaya koyan âşıklar da bu geleneğin tüm zenginliğiyle yaşatılmasına ve gelecek kuşaklara aktarılmasına öncülük etmektedir. İslamiyet Öncesi Dönem'de "sığır, şölen, yuğ" gibi çeşitli ve dinî nitelikteki törenleri yönetme vazifesinin yanı sıra şairlik, hekimlik, müzisyenlik, sağaltıcılık gibi eklektik özelliklere sahip "Şaman, kam, baksı, oyun, ozan" adlarıyla anılarak toplum nezdinde büyük saygı ve sevgi gören kişiler, bu geleneğin ortaya çıkışına ortam hazırlayan sanatkârlardır. Sahip oldukları çeşitli özelliklerle toplum içinde bir nevi lider konumunda bulunan bu kişiler, İslamiyet'in kabulünden sonra zamanla dinî nitelikteki törenleri yönetme vasfının ötesine geçerek halkın kültürünü, gelenek ve göreneklerini yaşatan halk âşıklarına dönüşmüşlerdir. Nitekim Türk edebiyatının geçirdiği evreleri kronolojik anlamda ilk kez bir tasnife tabi tutan Mehmet Fuat Köprülü, "Türk Edebiyatı Tarihi" adlı eserinde de bu konuya detaylı bir şekilde yer vermiş ve bu şahıslarla ilgili düşüncelerini şu şekilde dile getirmiştir: "Semâdaki ma'butlara kurban sunmak, ölünün rûhunu yerin dibine göndermek, fenalık, hastalıklar ve ölümler gibi fena cinler tarafından gelen işleri önlemek, hastaları tedavi eylemek, bazı ölülerin ruhlarını semâya yollamak, hatıralarını yaşatmak" gibi görevlerin her birini yerine getirebilmek için törenler düzenlemişlerdir (Köprülü, 1966: 58). Farklı dünya görüşlerine ve kimliklere sahip sanatçıların çabaları ve özverileriyle asırlardır varlık gösteren âşık edebiyatı, aynı zamanda çok geniş bir coğrafyaya hitap etmekte, bu vesileyle kültürler arasında da duygu ve düşünce alışverişini gerçekleştirme rolünü üstlenmektedir. Tarih sahnesinde atlı göçebe kültür ekseninde birleşerek fetih politikasıyla hareket eden Türklerin değerleri de bu vesileyle farklı kültürlere sirayet etmiş bunun sonucunda halkın yaşam tarzı, gelenek ve görenekleri, duygu ve düşünce dünyası, sanat anlayışı gibi unsurlar, birçok coğrafi bölgede geniş bir etki alanına sahip olmuştur. Kültür bir ulusun maddi ve manevi varlıklarının toplamıdır. Asırlardır sözlü ortamda sazı ve sözüyle bir nevi halkın sözcülüğünü de yapan âşıklar, sözlü ortamdaki icraları ve sanat anlayışlarıyla bu kültürün taşıyıcılığını gerçekleştiren ender şahsiyetlerdendir. Kültürel bağlamda birer değer olan halk âşıkları, sözlü kültür ekseninde ortaya koydukları eserleri ve gelenek içerisindeki konumlarıyla halk kültürünün tarihsel süreç içerisinde tanıtılması ve anlamlandırılmasına da öncülük etmişlerdir. Sazın ve sözün temelini oluşturduğu bu köklü gelenek bünyesinde asırlardır usta-çırak ilişkisiyle yetişen âşıklar da sözlü gelenek içerisinde yetiştirdikleri çıraklarla bu kültürün yaşatılmasına ve günümüze tüm canlılığıyla aktarılmasına aracılık etmektedir. Âşıklık geleneği bünyesinde çeşitli muhitlerde varlık gösteren usta âşıklar, sanatları vasıtasıyla dilden tele, sözden öze yayılarak gelen söylemleriyle halkın duygu ve düşünce dünyasına tercüman olmaya çalışmıştır. Bu usta âşıklardan birisi de çalışmamıza konu olan Âşık Müslüm Koygun namıdiğer Çorumlu Âşık Cefai'dir. Küçüklüğünden beri gelenek içerisinde yer alan, saza ve söze hayranlık derecesinde bağlılık gösteren, duygu ve düşüncelerini her fırsatta sazı vasıtasıyla dile getiren Âşık Müslüm Koygun, sahip olduğu güçlü hafızasında Türk halk kültürü ögelerini ve yüzlerce şiiri muhafaza etmiştir. Bu çalışmamızda yalnızca halk âşıklığı değil; zâkirlik yönü de olan ve Türk halk şiirine katkıları ve eserleriyle ön plana çıkan Âşık Müslüm Koygun'un (Çorumlu Âşık Cefai) hayatı, sanatı ve eserleri çok yönlü bir şekilde analiz edilip detaylı bir şekilde irdelenmeye çalışılmıştır.