Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi pediatrik kök hücre nakil merkezi'nde izlenen nakil hastalarının retrospektif incelenmesi

Giriş ve Amaç: Hematopoetik Kök Hücre Nakli (HKHN), son yıllarda giderek artan endikasyonlarla özellikle malign ve hematolojik hastalıklarda uygulanılan, sağlıklı hematolojik ve immünolojik yapılanma sağlanılabilen ancak ölüme varabilen ciddi komplikasyonlarla da sonuçlanabilen bir tedavi yöntemidir. Bu çalışmada hematopoeitik kök hücre nakil hastalarının demografik verilerini, verici özelliklerini, nakil öncesi hazırlık rejimlerini, engraftman süresini ve nakil sonrası gelişen komplikasyonları, tedavileri ve sağkalımı değerlendirmeyi amaçladık. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya Çukurova Üniveristesi Tıp Fakültesi (ÇÜTF) Çocuk Kemik İliği Nakil Ünitesi'de 27 Ocak 1993 ile 24 Mayıs 2019 yılları arasında HKHN yapılan 242 hasta dahil edildi. Hastalara ait veriler hasta dosyalarından ve bilgisayar bilgi sistemin geriye dönük olarak toplandı. Bulgular: Hastaların % 62.4 (151 kişi) ü erkek, % 37.6 (91 kişi) sı kızdı. Hastaların % 81.4'ü Türk vatandaşı iken % 18.6 sı yabancı uyrukluydu. Hastaların yaş ortanca değeri 93 ay (7ay-225ay), 7 yaş 7 aylık idi. Hastaların 103'üne (% 42.6) malign hastalık, 117'sine (%48.3) hematolojik hastalık, 19'una (%7.8) immünolojik hastalık ve 3'üne (%1.2) metabolik hastalık tanısıyla nakil yapıldı. Malign hastalık grubundaki 103 hastanın 22'si (%21) ALL, 18'i (17.4) AML, 14'ü (%13.5) HL, 10'u (%9.7) MDS, 8'i (%7.7) NHL, 5'i (%4.8) HLH, 2'si (%1.9) KML, 1'i (%0.9) JMML ve 18'i (%17.4) nöroblastom, 2'si (%1.9) ewing sarkom, 2'si (%1.9) rabdomyosarkom, 1'i (%0.9) epandimom olmak üzere 23 hastanın (%22.3) solid tümör tanısı mevcuttu. Hematolojik hastalık grubundaki 117 hastanın 72'si (%61.5) talasemi, 30'u (%25.6) Fankoni aplastik anemi, 8'i (%6.8) aplastik anemi, 5'i (%4.2) orak hücreli anemi, 1'i (%0.8) konjenital diseritropoetik anemi, 1'i (%0.8) diamond-blackfan anemi tanısı mevcuttu. Hastaların 199'una (%82.2) allojenik, 43'üne (%17.8) otolog nakil uygulandı. Allojenik nakillerin 168'ine (%83.7) akraba, 31'ine (%16.3) akraba dışı vericilerden nakil yapıldı. Hastaların 126'sına (%82.9) 10/10, 24'üne (%15.8) 9/10, 2'sine 8/10 HLA uyumlu nakil yapıldı. Kök hücre kaynağı olarak 150 hastada (%62.2) kemik iliği, 90 hastada (%37.3) periferik kök hücre, 1 hastada (%0.4) kord kanı, 2 hastada kemik iliği ile birlikte kord kanı kullanıldı. Hazırlama rejiminde 175 hastaya (%81) myeloablatif, 41 hastaya (%18.9) non myeloablatif protokol uygulandı. HKHN yapılan hastaların 201'inde (%93.1) myeloid engraftman sağlanırken 15'inde (%6.9) sağlanamadı. Enfgraftman gelişme zamanı ortalama 13 (6-44) gündü. 22 hastada (%11.6) engraftman kaybı gelişti. Nakil sonrası 149 hastada (%61.6) sadece erken, 2 hastada (%0.8) sadece geç ve 56 hastada (%23.1) hem erken hem de geç komplikasyonlar görüldü. Nakil yapılan hastaların 200'üne (%97.5) bakteriyel enfeksiyon kiniği ile antibiyoterapi uygulandı ve 76'sında (%37) kan kültüründe üreme saptandı. Nakil sonrasında hastaların 109'unda (%53.1) viral enfeksiyon izlendi. Mantar enfeksiyonları 37 hastada (%18) görülürken, 2'sinin (%5.4) kan kültüründe üreme saptandı. Erken GVHH saptanan 55 (% 26.4) hastanın; GVHH görülme zamanı ortalaması 54 (3-207) gündür. Geç akut GVHH 14 hastada (%6.7), kronik GVHH 4 hastada (%1.9) görüldü. GVHH'nin 41'inde (%75.9) cilt tutulumu, 34'ünde barsak tutulumu (%62.9), 10'unda (%18.5) karaciğer tutulumu görüldü. GVHH'nin 15'i (%27.8) grade I, 17'si (%31.5) grade II, 17'si (%31.5) grade III ve 5'i (%9.3) grade IV olarak sınıflandırıldı. GVHH mortalitesi %61.1 olarak bulundu (n=33) (p=0.004). Nakil sonrası 30 hastaya hemorajik sistit tanısı (%14.3), 9 hastaya (%4.3) sinüzoidal obsrüksiyon sendromu tanısı koyuldu. Geç dönem komplikasyonlar 58 hastada (%28) izlendi. Engraftman sağlanamayan 17 hastaya (%7) ikinci nakil, 1 hastaya ise üçüncü nakil (%0.4) uygulandı. Hastaların % 1.2 sinde ikincil kanser; % 30 unda nüks gelişirken, % 39.3 ü de nakil sonrası ex oldu. Hastaların kök hücre infüzyonu sonrası son görülme tarihlerine göre takip süreleri hesaplanarak sağkalım analizleri yapıldı. Hastaların nakilden sonra bir yıllık tahmini sağkalımı % 64.9, üç yıllık sağkalım % 52.8 ve 5 yıllık sağkalım % 49.7 olarak hesaplandı. Sonuç: HKHN sonrası morbidite ve mortalite oranı yüksek olmasına rağmen, genellikle pek çok hastalıkta son iyileştirici seçenektir. Nakil ünitemizdeki HKHN süreci protokollerinin geriye dönük incelemesi; prognostik belirteçleri tanımlama, gelecekte takip önlemleri için rehberlik sağlama ve kısa ve uzun vadeli komplikasyonları iyileştirmek için bireysel kök hücre nakli stratejilerini oluşturma açısından faydalı olabilir. Özel uzun vadeli takip programına sahip, riske göre uyarlanmış bir tedavinin oluşturulması, HKHN hastalarında uzun süreli yaşam kalitesini ve genel sağkalımı artırmak için sekonder morbiditeyi önleyerek HKHN başarısını daha da artırabilir.