Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi sağlık çalışanlarının meme kanseri ve meme kanser taramaları hakkında bilgi, tutum ve davranışları

Giriş ve Amaç: Ülkemizde ve dünyada kadınlarda en sık görülen kanser türü meme kanseridir. Meme kanseri sık görülmesine rağmen erken tanı alıp tedaviye başlandığında mortalite oranı oldukça düşen bir kanser türüdür. Bunun için de ülkemiz gibi gelişmekte olan ülkelerde kanser tarama programları uygulanmaktadır. Kanser tarama programlarının etkin uygulanabilmesi ve toplumda bu konuda bir farkındalık oluşabilmesi için sağlık çalışanlarına büyük bir görev düşmektedir. Bu çalışmamızda amacımız sağlık çalışanlarının meme kanseri ve meme kanseri taramaları hakkındaki bilgi düzeylerini, tutum ve davranışlarını incelemek ve toplumda oluşturmak istediğimiz farkındalığın ne kadarının biz sağlık çalışanlarında olduğunu belirlemektir. Materyal ve Metod: Çalışmamız Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde görev yapmakta olan ve çalışmaya ilişkin bilgilendirilip, katılmayı kabul eden sağlık çalışanlarının dâhil edildiği kesitsel ve tanımlayıcı tipte bir çalışmadır. Çalışmaya katılmayı kabul eden kişilere, sosyodemografik özelliklerin, mesleki bazı bilgilerin, meme kanseri ve meme kanseri taramaları hakkındaki bilgi düzeylerinin, tutum ve davranışlarının sorgulandığı bir veri formu uygulanmıştır. Elde ettiğimiz verilerin istatistiksel analizi için SPSS 26.0 (Statistical Package for the Social Sciences) programı kullanılmıştır. Bulgular: Çalışmamıza katılan 355 sağlık çalışanının 212'si (%59.7) kadındı, 232'si (%65.4) evliydi. Yaş ortalaması 31.5±5.7 (min-max:21-57) bulundu. Katılımcıların 104'ü (%29.3) doktora/uzmanlık, 75'i (%21.1) yüksek lisans, 158'i (%44.5) üniversite, 18'i (%5.1) lise mezunuydu. Sağlık çalışanlarının 145'i (%40.8) hemşire/ebe, 163'ü (%45.9) asistan hekim, 47'si (%13.2) uzman hekim olarak ve 301'i (%84.8) dahili birimlerde, 54'ü (%15.2) cerrahi birimlerde çalışmaktaydı. Katılımcıların 26'sında (%7.3) ailede meme kanseri öyküsü vardı. Meme kanseri ile ilgili sorulan bilgi sorularında (genel bilgiler, belirtiler, risk faktörleri, tarama yöntemi, ulusal kanser tarama programı) uzman ve asistan hekimlerin bilgi düzeyleri birbirine yakın; hemşirelerin bilgi düzeyleri ise hekimlere göre istatistiksel olarak anlamlı seviyede düşük izlendi (tüm bölümlerde p<0.001). Erkek katılımcıların meme kanseri genel bilgileri, belirtileri, risk faktörleri ve tarama yöntemleri bölümlerindeki bilgi düzeyleri kadınlara göre istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek bulundu (sırasıyla; p<0.001, p=0.004, p<0.001, p<0.001). Yaş arttıkça meme kanseri genel bilgileri hariç diğer tüm konularda verilen doğru yanıtlar istatistiksel olarak anlamlı düzeyde artmaktaydı (sırasıyla, p=0.006, p<0.001, p=0.009, p=0.017). Katılımcıların %65.9'u KKMM'nin ne sıklıkla yapılması gerektiğini, %37.2'si KKMM'nin menstruasyon ile ilişkisini, %60.8'i KMM yapılma sıklığını, %82.8'i mamografi taraması yaş aralığını ve %34.9'u mamografinin ne sıklıkla çekilmesi gerektiğini doğru bilmekteydi. Kadın katılımcıların sadece %12.4'ü düzenli olarak ayda bir KKMM yapmaktaydı. Kadınların %75.1'i hiç KMM yaptırmadığını belirtmiştir. Kadın katılımcıların %89.4'ü hiç mamografi çektirmediğini belirtmiştir. Sonuç: Çalışmamıza katılan sağlık çalışanlarının meme kanseri hakkındaki bilgi düzeylerinin eğitim seviyesi arttıkça ve yaş arttıkça arttığı görüldü. Tarama programları hakkındaki bilgi düzeylerinin diğer konulardaki bilgi düzeylerinden daha düşük olduğu görüldü. Genel olarak bilgi düzeyleri iyi seviyede olmasına rağmen tarama programlarına uyumları da oldukça düşük seviyedeydi. Tarama programlarına uyumsuzluğun en sık sebebi ise şikâyetlerinin olmaması ve kendilerini ihmal etmeleri olarak bulundu. Sağlık çalışanları meme kanseri ve kanser taramaları konusunda kendilerini daha fazla geliştirmeli, tarama programlarına daha fazla uyum göstermeli ve bu konuda topluma rehberlik etmelidir. ANAHTAR SÖZCÜKLER: Meme kanseri, sağlık çalışanı, tarama yöntemleri, kendi kendine meme muayenesi