Doktora öğrencileri için hazırlanan araştırma üretkenliğini destekleme programının geliştirilmesi ve değerlendirilmesi

Bu araştırmanın amacı, doktora öğrencileri için araştırma üretkenliğini destekleyici bir program geliştirmek, uygulamak ve uygulanan programı değerlendirmektir. Araştırmada, tamamen karma eşzamanlı baskın statülü araştırma tasarımı kullanılan çalışmada, farklı program geliştirme ve değerlendirme modellerinden esinlenilerek bir program geliştirme-değerlendirme modeli ortaya konmuştur. Model, temel olarak dört aşamadan oluşmaktadır. Bu aşamalar: ihtiyaç analizi, taslak programın oluşturulması ve gözden geçirilerek programın düzenlenmesi, programın uygulanması ve son olarak programın değerlendirilmesi ve yeniden yapılandırılması şeklindedir. Araştırmanın çalışma grubunu, Gaziosmanpaşa Üniversitesi 2016-2017 ile 2017-2018 eğitim-öğretim yıllarında Gaziosmanpaşa Üniversitesinde Sosyal Bilimler, Eğitim Bilimleri, Fen Bilimleri ve Sağlık Bilimleri Enstitülerinde doktora eğitimine devam eden öğrenciler, doktora dersi veren veya vermiş olan öğretim üyeleri ve enstitüsünde doktora eğitimi bulunan enstitü müdürleri oluşturmaktadır. Araştırma verileri, ihtiyaç analizi aşamasında ihtiyaç analizi anketleri ve görüşme formları ve programın uygulaması sırasında kullanılan açık uçlu anketler, görüşme ve gözlem formları aracılığıyla toplanmıştır. Ayrıca programın uygulanmasından önce ve sonra Papanastasiou (2005) tarafından geliştirilen ve Yapalak ve Ilgaz (2013) tarafından Türkçeye uyarlaması yapılan 'Araştırmaya Yönelik Tutum Ölçeği' ön-test ve son-test olarak uygulanmıştır. Araştırmanın nitel verileri MaxQda programından yararlanılarak betimsel analiz yöntemi ile çözümlenirken nicel verilerin analizinde SPSS 22 paket programı kullanılarak bağımlı gruplar t-testi ile analizler gerçekleştirilmiştir. İhtiyaç analizi kısmında öğrenci, öğretim üyesi ve enstitü müdürlerinin en yüksek frekansla belirtmiş oldukları ilk beş konu başlığının programda yer alması sağlanmıştır. Bu konu başlıkları 'Akademik Yazma Becerilerini Geliştirme ve Yayın Süreci', 'Düşünme Becerilerini Geliştirme', 'Çalışma Stratejileri', 'İşbirliği ve Akademik Ağ Kurma' ve 'Finansal Kaynaklara Erişim' şeklindedir. Belirlenen bu konu başlıklarına ait kazanım, içerik, öğrenme yaşantıları ve değerlendirme öğelerinin program uygulayıcıları, program değerlendirme uzmanları ve doktora öğrencileriyle ön değerlendirme çalışmalarının yapılmasının ardından programa son şekli verilmiş ve program 3 gün boyunca öğleden önce ve öğleden sonra oturumları olarak uygulanmıştır. Program değerlendirme çalışmaları programın uygulanması süreciyle eş zamanlı yürütülmüştür. Yapılan değerlendirmelerde programın olumlu, olumsuz ve geliştirilebilir yönleri tespit edilmiş, ayrıca oturumların öğrencilerin araştırma üretkenliklerine ne gibi katkılar sağladığı ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Uygulayıcı ve katılımcılar, programın doktora öğrencilerinin araştırma üretkenliklerini artırmaya yönelik ihtiyaçlarına cevap verici kazanımlar ve içeriğe sahip olduğundan bahsetmişlerdir. Öğrenme yaşantılarında uygulamalı etkinliklere yer verilmiş olması, soru-cevap tekniği ve işbirlikli/grup çalışmalarının kullanılması programın olumlu yönleri olarak ifade edilmiştir. Değerlendirme sürecinde ise program uygulayıcılarının etkinlikler boyunca öğrencilere anında dönüt ve düzeltmeler sağlaması olumlu yönler arasında görülmüştür. Katılımcılar, programın öğrencilerin birbirleriyle tanışarak sosyalleşmesini sağladığını ve araştırmaya yönelik ilgi, istek, çaba ve motivasyonlarının artırılmasını sağlamaya yönelik de olduğunu da belirtmişlerdir. Programın olumlu yönlerinin yanı sıra olumsuz yönlerinden de bahsedilmiştir. Programda kazanımlar ve içeriğin yoğun olması nedeniyle daha fazla zamana ihtiyaç duyulması yapılan eleştirilerden biridir. Bunun yanı sıra öğrenme yaşantılarında düz anlatım yönteminin sıklıkla kulllanıldığı oturumlarda uygulamalı öğretim tekniklerine yer verilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Değerlendirme kısmında ise zaman sıkıntısı nedeniyle yeterince dönüt ve düzeltme alamayan öğrencilerin bulunduğu ifade edilmiştir. Araştırmaya yönelik tutum ölçeğinden elde edilen sonuçlarda ise 'profesyonellik için araştırmanın faydaları', 'araştırma kaygısı' ve 'araştırmaya yönelik pozitif tutum' alt boyutlarında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık olmadığını gösterirken 'yaşamla ilişkilendirme' ve 'araştırma güçlüğü' alt boyutlarında son-test lehine istatistiksel olarak anlamlı farklılıkların bulunduğu tespit edilmiştir. Yapılan bütün değerlendirmeler neticesinde program kazanım, içerik, öğrenme yaşantıları ve değerlendirme öğeleri, zaman ve fiziki ortam, uygulama süreci ve programa ait zaman çizelgesi göz önünde bulundurularak yeniden yapılandırılmıştır. Çalışmanın son kısmında gelecekte yapılacak bu çalışmaya benzer çalışmaların uygulama ve araştırma süreçlerine yönelik önerilerde bulunulmuştur. Anahtar sözcükler: araştırma üretkenliği, doktora öğrencileri, program geliştirme, program değerlendirme.