Doktora öğrencisi olan öğretim elemanlarının öğretmenlik yaşantıları ile mesleki kimlikleri arasındaki ilişki

Bu araştırmanın amacı, araştırma görevlisi veya öğretim görevlisi olarak çalışan doktora öğrencilerinin demografik özellikleri, öğretmenlik yaşantıları, öğretmenlik özyeterlik inançları, öğretmen özyeterlik kaynakları ve mesleki kimlikleri arasındaki ilişkileri incelemek ve ders verme sürecine yönelik görüş ve algılarını ortaya koymaktır. Çalışmada karma yöntem yaklaşımı benimsenmiştir. Nicel verileri desteklemek ve daha derinlemesine açıklayabilmek amacıyla nitel verilerin de yer aldığı Açımlayıcı Sıralı Desen kullanılmıştır. Araştırmanın katılımcılarını, Orta Karadeniz Bölgesinde yer alan bir devlet üniversitesinde araştırma görevlisi veya öğretim görevlisi olarak çalışan ve araştırmaya katılmaya gönüllü olan doktora öğrencileri oluşturmaktadır. Araştırma verileri Kişisel Bilgiler Formu, Mesleki Kimlik Ölçeği (Klotz, Billett ve Winther, 2014), Öğretmen Özyeterlik Ölçeği (Çapa, Çakıroğlu ve Sarıkaya, 2005), Öğretmen Özyeterlik Kaynakları Ölçeği (Çapa-Aydın, Uzuntiryaki-Kondakçı, Temli ve Tarkın, 2013) ve Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu kullanılarak toplanılmıştır. Nicel boyutta ulaşılan verileri çözümlemek için Çoklu Doğrusal Regresyon ve Çoklu Hiyerarşik Regresyon Analizleri gerçekleştirilmiştir. Nitel boyutta elde edilen verileri çözümlemek için İçerik Analizi kullanılmıştır. Araştırmanın nicel aşaması sonucunda katılımcıların mesleki kimlik ve öğretmen özyeterliklerinin yüksek düzeyde olduğu ve katılımcıların sahip oldukları öğretmen özyeterliği inancı; kendi öğretmenlik tecrübeleri, diğer meslektaşlarının öğretmenlik yaşantıları ve çevresindeki kişilerin onların öğretmenliği ile ilgili geri bildirimlerine dayanarak oluştuğu ortaya çıkarılmıştır. Ayrıca katılımcıların ders verme düzeyi ve görevleri (araştırma görevlisi veya öğretim görevlisi), mesleki kimliklerini; ders verdiği dönem sayısı, öğretmenlik özyeterlik düzeylerini; ders verme düzeyi ve ders verdiği dönem sayısı öğretmenlik özyeterlik kaynaklarını istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde yordamaktadır. Katılımcıların demografik özellikleri kontrol edildiğinde, ders verme düzeyi ve öğretmenlik özyeterliği değişkenleri mesleki kimlik düzeylerini istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde yordamaktadır. Nitel aşama sonuçlarına göre katılımcılar öğretmen olma, öğrenme ve çalışma istekleri veya çalışma alanına ilgi duymalarının bir akademisyen olarak mesleki kimlik gelişimlerine katkı sağladığını belirtmektedir. Diğer taraftan katılımcılar kendilerini bir akademisyen gibi hissedememe nedenlerinin görev – akademik çalışma ikilemi, zaman sıkıntısı, aşırı ders yükü veya ailevi rolleri olduğunu dile getirmektedir. Araştırma bulgularına dayanarak doktora eğitimine ve araştırmaya yönelik önerilerde bulunulmuştur.