Dolaylı ve dolaysız vergilerin enflasyona ve ekonomik büyümeye etkileri: Türkiye örneği

Vergiler, ülkelerin en önemli gelir kaynaklarından biridir. Ülkeler kamu harcamalarını finanse etmede vergilerden yararlanmaktadır. Vergiler türlerine göre dolaylı ve dolaysız olarak ikiye ayrılmaktadır. Dolaylı vergiler, ödemesini yansıtılabilen vergileri kapsamaktadır. Dolaylı vergiler mal ve hizmet sektörü üzerinden alınan vergiler, damga vergisi, uluslararası ticaret ve muamelelerinden alınan vergiler ve harçlardan oluşmaktadır. Dolaylı vergiler, KDV (Katma Değer Vergisi), ÖTV (Özel Tüketim Vergisi), Gümrük Vergisi gibi vergilerdir. Dolaysız vergiler ise ödemesi yansıtılamayan vergiler olarak kabul edilmektedir. Bu vergi türünde Gelir ve Kurumlar Vergisi, servet üzerinden alınan vergiler bulunmaktadır. Servet üzerinden alınan vergiler Motorlu Taşıtlar Vergisi, Emlak Vergisi gibi vergileri içermektedir. Servet üzerinden alınan vergilerin içerisinde yer alan Emlak Vergisine, Değerli Konut Vergisi Resmî Gazete'de yayınlanarak eklenmiştir. Ülkelerin vergileri toplamada zorlandığı aşikardır. Dolaysız vergileri ödemeyip vergi kaçakçılığı yapan bireyler bulunmaktadır. Bu durum ülkeleri dolaylı vergilere yönlendirmektedir. Özellikle gelişmekte olan ülkeler dolaylı vergilere ağırlık vermektedir. Türkiye ekonomisi gelişmekte olan bir ülke olduğu için dolaylı vergi gelirlerine daha çok önem vermektedir. Dolaylı vergilerin toplanması dolaysız vergilere nazaran daha kolaydır. Bu durum ülkenin elde ettiği gelir açısından önem arz etmektedir. Enflasyon, fiyatların genel düzeyindeki artışı ifade etmektedir. Enflasyon artışının yaşanması ülkenin içinde bulunduğu duruma göre olumlu ya da olumsuz sonuçlar oluşturmaktadır. Enflasyonist dönemlerde ülkeler mücadelelerinde maliye politikası aracı olan vergi politikalarını kullanmaktadır. Ekonomik büyüme ülkeler için en önemli olgudur. Özellikle gelişmekte olan ülkelerde bu olgunun istikrarlı olması istenmektedir. Ekonomik büyümesini sağlayan ülke gelişmiş ülke statüsüne geçerek kendine yeten ve dışarıya bağımlı olmayan ülke olarak bilmektedir. Gelişmekte olan Türkiye ekonomisi; üretim, tüketim ve vergi gelirlerinden elde ettiği gelirler ile ekonomik büyümeyi sağlamaktadır. Vergilerde artış ya da azalış olduğunda ülkenin elde ettiği gelirde değişme olacak ve bu durum ekonomik büyümeye yansıyacaktır. Bu çalışmanın amacı, Türkiye ekonomisi için dolaylı ve dolaysız vergilerin enflasyon ve ekonomik büyüme üzerindeki etkisinin araştırılmasıdır. Bu çalışma iki ayrı konuyu içerdiği için veri seçimi yapılırken ayrı zamanlardaki veriler kullanılmıştır. Analizde, dolaylı ve dolaysız vergiler ile enflasyon için veriler 2006M2-2021M11 aylık olarak ele alınarak yapılmıştır. Dolaysız ve dolaylı vergiler ile ekonomik büyüme için yapılacak analizde ise veriler 2006Q2-2021Q3 dönemlerini kapsamaktadır. Analiz kısmında kullanılan yöntem zaman serisi yöntemidir. Çalışma için kurulan model 1 dolaylı ve dolaysız vergilerin enflasyonu nasıl etkilediği, model 2 ise dolaylı vergiler ile dolaysız vergilerin ekonomik büyümeye etkisinin nasıl olduğudur. Zaman serisi analizinde ilk olarak, ele alınan değişkenlerin durağanlığı birim kök testleri ile sınanmıştır. Daha sonra modeller için vektör otoregresif model (VAR) oluşturulmuştur. Bu oluşturulan VAR modeli ile VAR Granger Nedensellik Testi uygulanmıştır. Model 1 için dolaysız vergilerden enflasyona doğru nedensellik tespit edilmiştir. Model 2 için ise dolaysız vergiler ile ekonomik büyüme arasında doğru; dolaylı vergiler ile ekonomik büyüme arasında ise çift yönlü nedensellik tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Dolaylı Vergiler, Dolaysız Vergiler, Enflasyon, Ekonomik Büyüme