Döviz kuru belirleme modelleri: Türkiye örneği

Ülkelerarası mal ve hizmet ticareti, sermaye akımları ve bunların yanısıra birçok makroekonomik değişken ulusal ve uluslararası piyasalarda işlem gören döviz kurlarının belirlenmesinde büyük bir öneme sahiptir. Makroekonomik değişkenlerden ulusal ve uluslararası piyasalarda bulunan para miktarının, merkez bankaları tarafından belirlenen faiz oranlarının, büyüme ve enflasyon oranlarının döviz kurlarını etkilediği görülmektedir. Literatürde döviz kurunun belirlenmesi ile ilgili geliştirilmiş birçok model bulunmaktadır. Çalışmanın amacı, döviz kurunun belirlenmesi ile ilgili geliştirilmiş modellerden hangisinin Türkiye için geçerli olduğunun araştırılmasıdır. Çalışmada Türkiye ekonomisi için döviz kuru belirleme modellerinden satınalma gücü paritesi modeli 2003:01 – 2021:10 dönemi, Mundell – Flemming modeli 2006:01 – 2021:09 dönemi, esnek fiyat varsayımı ile parasalcı modeli 2005:09 – 2021:05 dönemi, parasalcı hibrit model de 2006:01 – 2021:05 dönemi için analiz edilmiştir. Verilerin analizinde Fourier ARDL ve ARDL eşbütünleşme testleri kullanılmıştır. Analizler sonucunda reel değişkenlerin döviz kurunu çok etkilemediği, etkinliğin daha çok finansal sistemden kaynaklandığı, para arzındaki değişimin ve faiz oranının döviz kurunu etkilediği bulgusu elde edilmiştir. Döviz kurlarının geçmiş döneme ait döviz kuru değerlerinden etkilendiği görülmektedir. Parasalcı yaklaşımların döviz kuru değişimlerinin açıklanmasında daha açıklayıcı olduğu, hatta parasalcı hibrit modelin ise Türkiye için en yüksek açıklayıcılığa sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Çalışma sonucunda döviz kurunun yapışkan olduğu bulgusu elde edilmiştir. Buradan hareketle, döviz kuru politikalarının belirlenmesi ve yürütülmesi esnasında şeffaflığın gözetilmesi ve Merkez Bankasına olan güvenin artırılması önerilebilir. Anahtar Kelimeler: Döviz Kuru, SGP, Para Teorisi, ARDL, Fourier ARDL